E-learningบทที่1เรื่อง ความหมายและความสำคัญ

บทที่ 1 ความหมาย ความสาคัญและ ประโยชนข์ องผลิตภณั ฑ์สมนุ ไพร เรียบเรียงโดย นางสาวบศุ ริน เหมือนพร้อม

1. ความหมาย ความสาคัญและประโยชน์ของผลิตภัณฑ์สมนุ ไพร 1.1 ความหมายของผลิตภัณฑ์สมุนไพร (กรมอาชีวศกึ ษา.2540:7) ผลิตภัณฑ์สมุนไพร หมายถึง ผลผลิตของสมุนไพรที่ผ่านการแปรรูปด้วยกรรมวิธีต่าง ๆ ซ่ึงทาให้มีโครงสร้าง รูปร่าง สี กลิ่น รส และเนื้อสัมผัสแตกต่างไปจากเดิมโดยคานึงถึงคุณค่าทางอาหารและความปลอดภัยของผู้บรโิ ภค 1.2 ความสาคัญของผลติ ภณั ฑ์สมุนไพร (กรมอาชีวศึกษา.2540:7) สมุนไพรมีความสาคัญต่อการดารงชีวิตของมนุษย์มาช้านาน เนื่องจากธรรมชาติของสมุนไพรในประเทศไทยมีอายุการเก็บรักษาในระยะเวลาส้ันๆ และส่วนใหญ่จะมีตามฤดูกาล เช่น ผัก ผลไม้ต่างๆ ฉะนั้นเพ่ือให้มีการบริโภคตลอดทัง้ ปจี ึงได้มีการพัฒนานาเอาเทคโนโลยีใหม่ ๆ มาใช้ในการแปรรูปสมุนไพรให้เป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ ซ่ึงมีความสาคัญต่อการดารงชีวิตประจาวันของมนุษย์มากข้ึน และนอกจากนี้ในฤดูกาลท่ีผลผลิตออกจานวนมากจะทาให้ราคาตกต่า การนาผลผลิตมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์จะช่วยทาให้ยืดอายุการใช้งาน ราคาของผลผลิตสงู ขึน้ และผลติ ภณั ฑย์ งั เป็นสนิ คา้ สง่ ออกทสี่ าคัญของประเทศ ความสาคญั ของผลิตภณั ฑ์สมุนไพรสรุปได้ดังต่อนี้ 1.2.1 ทาให้สามารถเก็บรักษาสมุนไพรไว้บริโภคเป็นเวลานานขึ้น เพราะการแปรรูปได้ผ่านกรรมวิธีการทาลายจุลนิ ทรีย์และยับยง้ั การเจริญเติบโตของจลุ ินทรียท์ ่ีตดิ มากับผลิตภณั ฑ์สมนุ ไพรให้หมดไป 1.2.2 สามารถนาสมุนไพรทม่ี ีราคาถกู มาแปรสภาพให้มีราคาสูงขึ้น เน่ืองจากในการทาผลิตภัณฑ์สมุนไพรมกี ารแปรสภาพและเติมสารปรงุ แต่งลงไปทาให้มรี สชาติดีข้นึ และเป็นทีย่ อมรบั ของผ้บู ริโภคทั่วไป 1.2.3 ทาให้มีตลาดรับซ้ือสมุนไพรมากขึ้น เมื่อนาสมุนไพรมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรและเป็นที่ยอมรบั ของผู้บรโิ ภคทง้ั ในและตา่ งประเทศแล้ว ซง่ึ จะมผี ลทาใหม้ กี ารเพิ่มการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรมากขึ้น ความตอ้ งการวัตถุดิบจึงมเี พม่ิ ขึ้นตามไปดว้ ย 1.3 ประโยชน์ของการแปรรูปอาหาร (กรมอาชวี ศึกษา.2540:8) 1.3.1 การแปรรปู อาหารทาใหเ้ กดิ ผลิตภณั ฑอ์ าหารชนิดใหม่ ๆ ที่หลากหลายชนิดและมีความปลอดภัยในการบริโภค ซ่ึงผลิตภัณฑ์เหล่าน้ันจะมีลักษณะเน้ือสัมผัส สี กล่ิน และรสชาติ แตกต่างกันไปผู้บริโภคจึงสามารถเลือกซ้ือได้ตามความต้องการของตนเอง โดยเฉพาะอาหารที่ผ่านการแปรรูปอย่างถูกสุขลักษณะทาให้ผู้บริโภคสามารถบริโภคได้อย่างปลอดภยั 1.3.2 กระจายอาหารไปยังท้องถ่ินต่าง ๆ การขนส่งอาหารในรูปของอาหารสดจากแหล่งผลิตอาหารไปให้แก่ท้องถิ่นอื่น ๆ ที่ไม่สามารถผลิตอาหารเองได้ อาจมีปัญหาในด้านการขนส่งอาหารเกิดการเน่าเสียได้ในระหว่างการเดินทาง การขนส่งอาหารท่ีแปรรูปแล้วจะช่วยกระจายอาหารจากแหล่งผลิตไปยังท้องถ่ินต่าง ๆ ที่ขาดแคลนได้อย่างท่ัวถึงโดยแปรรูปในรูปของผลิตภัณฑ์แห้งหรือผลิตภัณฑ์กระป๋อง เช่น ขมิ้นอบแห้ง ขิงดองกระป๋อง แยมพืชผักสมุนไพร จากภาคเหนือของประเทศไปจาหน่ายยังจังหวัดในภาคกลาง ภาคใต้ฯลฯ เพ่ือจะช่วยให้คนในท้องถิ่นดังกล่าวมีอาหารรับประทานอย่างท่ัวถึง นอกจากจะทาให้ประชาชนในท้องถ่ินน้ันมีอาหารบริโภคแลว้ ยงั ชว่ ยประหยัดคา่ ใชจ้ า่ ย และสะดวกในการขนส่งกวา่ อาหารสดอกี ดว้ ย 1.3.3 ทาให้มีอาหารบริโภคนอกฤดูกาลการนาผลผลิตเกษตรสมุนไพร ซึ่งมีมากในบางฤดูกาลมาผ่านการแปรรูปจะช่วยให้มีอาหารน้ันไว้บริโภคตลอดท้ังปี ผลผลิตท่ีออกนอกฤดูกาลจะมีราคาแพง สามารถนาสมุนไพรที่อยใู่ นรปู ของผลติ ภัณฑช์ นดิ ต่างๆ เช่น สมุนไพรแห้ง สมุนไพรดอง สมุนไพรกระป๋อง มาแปรรูปทดแทนได้ เป็นตน้ นอกจากนั้นการแปรรูปอาหารยังช่วยส่งเสริมภาวะโภชนาการด้วย เช่น การนาเห็ดท่ีมีมากในฤดูฝนไปผ่าน เรียบเรียงโดย นางสาวบศุ ริน เหมอื นพร้อม

การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ชนิดต่างๆ เช่นเห็ดตากแห้ง เห็ดกระป๋อง จะช่วยให้มีเห็ดไว้บริโภคตลอดทั้งปีและยังชว่ ยป้องกนั โรคขาดโปรตนี แคลเซียมได้ด้วย 1.3.4 เพิ่มมูลค่าผลผลิตเกษตรให้สูงขึ้นและกระจายรายได้ไปสู่เกษตรกรมากข้ึน อุตสาหกรรมการแปรรปู อาหารทาใหเ้ กิดการนาผลผลิตเกษตรมาใชเ้ ปน็ วัตถุดิบในการแปรรูปเปน็ ผลิตภัณฑ์อาหารชนิดต่าง ๆ เม่ือเป็นทต่ี อ้ งการและยอมรับของผู้บริโภคและผลิตภัณฑ์นั้นสามารถจาหน่ายได้หมดและได้กาไร ความต้องการผลผลิตมีมากขึ้นย่อมส่งผลใหม้ ูลค่าของผลผลิตเกษตรสูงข้ึนด้วย เม่ือเกษตรกรขายผลิตผลได้ราคาดี รายได้ก็จะสูงขึ้นเกิดการกระจายรายได้ไปสู่เกษตรกร โดยเฉพาะในกรณีท่ีมีอุตสาหกรรมการแปรรูปหลากหลายชนิดในประเทศไทยยอ่ มกอ่ ให้เกดิ การกระจายรายได้ไปสู่เกษตรกรซง่ึ เปน็ ประชากรสว่ นใหญ่ของประเทศอีกดว้ ย 1.3.5 ช่วยส่งเสริมให้มีการจ้างงานในภาคอุตสาหกรรมเพ่ิมขึ้น เม่ือมีความต้องการผลิตภัณฑ์มากขึ้นการผลติ ก็ต้องเพ่ิมจานวนการผลิตมากตามไปด้วย และมีการจ้างงานเพิ่มเพ่ือให้ทันต่อความต้องการของผู้บริโภค ทาใหช้ ว่ ยลดปัญหาการวา่ งงานและประชาชนมีรายไดเ้ พยี งพอสาหรับเลยี้ งครอบครวั 1.3.6 ส่งเสริมเศรษฐกิจของประเทศ อุตสาหกรรมการแปรรูปอาหารมีส่วนช่วยพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศได้ดี เพราะผลิตภัณฑ์อาหารแปรรูปสามารถส่งไปจาหน่ายยังต่างประเทศโดยเฉพาะประเทศท่ีไม่สามารถผลิตอาหารได้เพียงพอกับความต้องการทาให้รายได้กลับมาสู่ประเทศคิดเป็นมูลค่าสูง เป็นผลให้เศรษฐกิจของประเทศดีข้ึนตามไปด้วย การเติบโตของเศรษฐกิจประเทศไทยเป็นไปอย่างมีคุณภาพและเสถียรภาพ เน้นความสมดลุ ระหว่างการพัฒนาเศรษฐกิจแบบเสรี เช่นโครงการหน่ึงตาบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) เป็นโครงการที่รัฐบาลจัดตั้งขึ้นเพื่อสร้างรายได้ส่งเสริมเศรษฐกิจของประเทศ ซึ่งผลการดาเนินงานก่อให้เกิดรายได้แก่ชุมชนและประชาชนในท้องถิ่นต่างๆ มีการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ชุมชนที่แพร่หลาย การคัดสรรสุดยอดหนึ่งตาบลหนึ่งผลติ ภัณฑ์ (OTOP product champion) เปดิ โอกาสในการพัฒนาคุณภาพมาตรฐานเพื่อสามารถส่งออกได้โดยคัดสรรจากผลิตภัณฑส์ ดุ ยอดของจังหวดั ภาค และประเทศ รวมทั้งมีการเชื่อมโยงมาตรฐานสินค้าจากระดับภูมิภาคสู่สากลเอกสารอา้ งอิงสุรางค์รตั น์ กัญมาศ. 2538. หลักการแปรรปู อาหารเบอ้ื งตน้ . กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์คุรุสภา.อบเชย วงศท์ อง. 2544. หลักการประกอบอาหาร. กรงุ เทพฯ: มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร์.อาชีวศึกษา,กรม. 2533. คมู่ ือการสอนการแปรรูปผลไม้. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พ์ครุ ุสภา. . 2530. ค่มู อื การสอนการแปรรปู ผักและผลไม้. กรงุ เทพฯ : โรงพิมพ์ครุ สุ ภา. . 2540. เอกสารประกอบการสอนวิชาผลิตภัณฑ์สมุนไพร. เอกสารอัดสาเนา. เรียบเรียงโดย นางสาวบศุ ริน เหมือนพร้อม