blood

ระบบหมุนเวียนเลือด Circulatory System วิชาชีววิทยา ระดบั ช้นั ม.5 สอนโดย นางสฐาปณีย์ โสภณอดศิ ยั

ระบบเลอื ด แบ่งออกเป็ น 2 ระบบ คือ ระบบไหลเวียนเลือดแบบเปิ ด เป็ นระบบไหลเวียนท่ีเลือดแลกเปล่ยี นแกส๊ กบั เน้ ือเยอ่ื รา่ งกายโดยตรง พบในกล่มุ ของ ครสั ตาเซีย แมลง หอย ยกเวน้ หมึกและหมึกยกั ษ(์ Cephalopoda) เป็ นตน้ ระบบไหลเวียนเลือดแบบปิ ด เป็ นระบบไหลเวียนท่ีเลือดแลกเปลย่ี นแกส๊ กบั เน้ ือเยอ่ื รา่ งกายโดยเลือดจะไหลเวียนอยภู่ ายในเสน้ เลือดเท่าน้นั พบใน สตั วห์ ลายชนิด เช่น กลมุ่ ของไสเ้ ดือนดิน(Annelids) และกล่มุ Chordata สตั วม์ ีกระดกู สนั หลงั เป็ นตน้ นกั เรยี นคิดว่ามนุษยม์ ีระบบเลือดแบบใด?

หน้ำที่ 1. นำอำหำรและกำ๊ ซ O2 ไปยงั เซลล์ และ CO2 ไปปอด 2. ควบคมุ อณุ หภมู ิของร่ำงกำย 3. ควบคมุ น้ำและอิเลก็ โทรไลต์ 4. กำจดั ของเสีย 5. เป็นภมู ิค้มุ กนั 6. ลำเลียง ฮอรโ์ มน

ระบบไหลเวยี นเลือดแบบเปิ ด OPEN CIRCULARTERY SYSTEM • หมายถงึ การท่เี ลือดออกจากหัวใจ ไหลไปตามเส้น เลือดจะไปเปิ ดที่ช่องฮีโมซิล ( Haemocel )หรือช่อง ไซนัส( Sinus ) และ ผนัง กล้าม เนื้อบบี ตวั เลือดจงึ ไหลกลบั เข้าสู่หัวใจ • สรุปคือเลือดไม่ได้ไหลไปตามเส้นเลือดตลอดเวลา

ระบบไหลเวยี นเลือดแบบเปิ ด OPEN CIRCULARTERY SYSTEM • พวกอาร์โทรปอด ถึงแม้จะมี หัวใจแต่เส้ นเลือดไม่ได้ ติดต่อกนั ตลอดตวั เลือด สามารถแทรกไปตาม กล้ามเนื้อ โดยช่องว่างท่ี เรียกว่า ฮีโมซิล ( Haemocoel )

Animation แสดงการไหลเวียนของระบบเลือดแบบเปิ ดและแบบปิ ด • ระบบเลอื ดแบบเปิ ด เลือดเทเขา้ Hemocoel

การไหลเวยี นเลือดของก้งุ หัวใจเทยี มของก้งุ เหงือก ไนนัสทางด้านหน้า ไซนัสทางด้านหลงั เวนทรัลไซนัส

การไหลเวยี นเลือดของหอยกาบ • หอยฝาเดยี วเป็ นพวก ระบบเลือดเปิ ด และมี ช่องว่างให้เลือดผ่าน เรียก ไซนัส ( Sinus ) เลือดของ หอยกาบไม่มสี ี หรือมีสีฟ้า ของฮีโมไซยานินในนา้ เลือดส่วนเมด็ เลือดไม่มสี ี

การไหลเวยี นเลือดของไส้เดือน • ไส้เดือนดนิ มี ระบบหมุนเวยี นเลือดเพ่ือจะรับ O2 จากผวิ หนัง และ อาหารจากทางเดนิ อาหาร เพื่อ ส่ง ไปสู่เซลล์ทอ่ี ยู่ ห่างไกลได้ • ไส้เดือนมเี ส้นเลือดและหัวใจเทียมต่อเนื่องกนั เรียกว่าระบบเลือดปิ ด

ระบบ หมุนเวยี นเลือดประกอบด้วย • เลือด ไหลเวยี นอยู่ในเส้นเลือด • เส้นเลือด เส้นเลือดแดง (artery ) นา เลือดออกจากหัวใจ • เส้นเลือดดา ( vein ) เส้นเลือดที่นาเลือด กลบั เข้าสู่หัวใจ • เส้นเลือดฝอย มหี น้าที่ แลกเปลย่ี นก๊าซและ สารระหว่างเส้ นเลือดและเซลล์ • หัวใจ มหี น้าทส่ี ูบฉีดเลือดไปยงั เส้นเลือด

ระบบไหลเวียนเลอื ด หวั ใจ ระบบเลือด Artery เสน้ เลอื ด ระบบเลือด Vein ระบบเลือด Capillary น้าเลอื ด Plasma เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว เกร็ดเลือด

หวั ใจ • โครงสรา้ งเป็ นกลา้ มเน้ ือหวั ใจ • มีสองหอ้ งบน เรยี ก เอเตรยี ม(Atrium) ทาหนา้ ทร่ี บั เลือด • มีสองหอ้ งลา่ ง เรยี ก เวนตรเิ คิล (Ventricle) ทาหนา้ ที่สง่ เลอื ด • ภายในแบง่ เป็ นสห่ี อ้ ง • มีล้ นิ หวั ใจตา่ ง ๆ เช่น – ล้ ินไตรคสั ปิ ด – ล้ ินไบคสั ปิ ด กลา้ มเน้ ือหวั ใจ

การไหลของเลอื ดผา่ นหวั ใจและการทางานของหวั ใจ 1. เลือดไหลมาจากสว่ นบนรา่ งกายและสว่ นลา่ ง เขา้ สูเ่ สน้ เลือด Superior venacava และ inferior venacava 2. เลือดไหลมาจากเอเตรียมขวาเขา้ สูเ่ วนตริ เคิลขวาผ่านล้ ิน ไตรคสั ปิ ด 3. เลือดไหลมาจากเวนตริเคิลขวาผ่านล้ ิน Pulmonary semelunar vale เขา้ สู่ Pulmonary artery นาเลือดไปฟอกทป่ี อดทง้ั สองขา้ ง 4. เลือดไหลมาจากปอดเขา้ สูเ่ อเตรยี มซา้ ย ตามเสน้ เลือด Pulmonary vein 5. เลือดไหลออกจากเวนตริเคิลซา้ ยโดยการ บีบตวั อยา่ งแรง เลือดผ่านล้ ิน Aortic semilunar vale เขา้ เสน้ เลือด เอ ออรต์ า ไปเล้ ียงสว่ นตา่ งๆ ของรา่ งกาย ดู animation05

วงจรการเตน้ ของหวั ใจ (cardiac cycle) • มีสองจงั หวะ ไดแ้ ก่ – Diastole จงั หวะการคลายตวั ของเวนตริเคิลท้งั สอง กินเวลา 0.4 วินาที ล้ ินไตรคสั ปิ ดและไบคสั ปิ ดเปิ ดเพ่ือใหเ้ ลือดเทลงหอ้ งเวนตริเคิล – Systole จงั หวะแรก เอตรียมท้งั สองหดตวั กินเวลา 0.1 วินาที เวนตริเคิลท้งั สองยงั คลายตวั ล้ ินไตรคสั ปิ ดและไบคสั ยงั เปิ ดอยู่ จงั หวะสอง ล้ ินท้งั สองปิ ด เวนตริเคิลท้งั สองบีบตวั อยา่ งแรงเลือดผ่าน ล้ ินเซมิลนู ารท์ ้งั สองในเสน้ เลือดไปปอดเพื่อฟอก และสว่ นตา่ งๆ ของ ร่างกาย กินเวลา 0.3 วินาที นกั เรยี นคิดว่าการเตน้ ของหวั ใจหนึ่งรอบใชเ้ วลาเท่าไร? ไปดู animation car-

การกระตนุ้ การเตน้ ของหวั ใจ (cardiac excitation) 0.1 sec หวั ใจทางานไดเ้ องโดยไม่ตอ้ งกระตนุ้ จากภายนอก หวั ใจมี SA node (sinoatrial node) หรอื Pace maker อยทู่ ี่ right atrium (1) สรา้ งกระแสประสาท กระแสประสาทสง่ ไปยงั AV node (AtrioVentricular node) (2) ผล.............................................................. กระแสประสาทสง่ ไปยงั Bundle of His (3) ผล................................................................. กระแสประสาทไปยงั Purkinje’s Fiber(4) 0.3 sec ผล................................................................. SA Node  AV node  Bundle of His  Purkinje

คล่นื ไฟฟ้าหวั ใจ EKG / ECG (Electro Cardio Gram) 0.1 sec 0.3 sec ดู Lead เพ่ิม

ความดนั เลือด (Blood pressure) • เป็ นแรงที่เลือดกระทาตอ่ ผนงั หลอดเลือดจะมีคา่ สูงในเสน้ เลอื ดแดง – ความดนั เลือด Diastole ความดนั เลอื ดขณะหวั ใจคลายตวั – ความดนั เลอื ด Systole ความดนั เลือดขณะหวั ใจบบี ตวั คนปกตอิ ยูท่ ่ี 120/80 mmHg เคร่ืองมือที่ใชใ้ นการวดั เรยี ก Sphygmomanometer

เสน้ เลือด (Blood Vessel) • ระบบทน่ี าเลอื ดออกจากหวั ใจเรียกระบบเสน้ เลือด Artery • ระบบที่นาเลือดเขา้ สูห่ วั ใจเรยี กระบบเสน้ เลือด Vein Vein Artery Artery Vein เน้ ือเยอื่ ช้นั ใน ล้ ิน อลี าสตนิ กลา้ มเน้ ือเรยี บ เน้ ือเยอ่ื เก่ียวพนั เน้ ือเยอื่ ช้นั นอก

เสน้ เลือด (Blood Vessel) ระบบเสน้ เลือด Artery สมาชิกของเสน้ เลือด ขนาดใหญไ่ ปเลก็ + Aorta + Artery -Large Artery -Small Artery +Arteriole ลกั ษณะท่ีสาคญั ผนงั กลา้ มเน้ ือหนา ลเู มนมีขนาดเล็กเพอื่ เพิม่ แรงดนั เสน้ เลือดอยลู่ กึ ในกลา้ มเน้ ือ มีแรงดนั มาก มีความแข็งแรงสูง สว่ นมากบรรจุเลอื ดทมี่ ี O2 สูง แรงดนั ในเสน้ เลอื ดเกิดจากการบีบตวั ของหวั ใจ

เสน้ เลือด (Blood Vessel) ระบบเสน้ เลือด Artery สมาชิกของเสน้ เลอื ด ขนาดใหญไ่ ปเล็ก + Aorta + Artery -Large Artery -Small Artery +Arteriole

เสน้ เลือด (Blood Vessel) ระบบเสน้ เลือด Vein สมาชิกของเสน้ เลือด ขนาดใหญไ่ ปเลก็ + Venacava + Vein -Large Vein -Small Vein +Venule ลกั ษณะทส่ี าคญั ผนงั กลา้ มเน้ ือบาง ลเู มนมีขนาดเล็กกวา้ ง เสน้ เลอื ดอยตู่ ้ นื ที่ผิวหนงั มีแรงดนั นอ้ ยมาก มีความแข็งแรงปานกลาง สว่ นมากบรรจเุ ลอื ดท่มี ี CO2 สูง มีล้ ินในหลอดเลอื ด แรงดนั ในเสน้ เลือดเกิดจากการบีบตวั ของกลา้ มเน้ ือ

เสน้ เลือด (Blood Vessel) ระบบเสน้ เลือด Vein สมาชิกของเสน้ เลือด ขนาดใหญไ่ ปเล็ก + Venacava + Vein -Large Vein -Small Vein +Venule

เสน้ เลือด (Blood Vessel) ระบบเสน้ เลือด Capillary เสน้ เลอื ดชนิดเดยี วที่มีการแลกเปลีย่ นแกส๊ ไม่มีช้นั กลา้ มเน้ ือมีเน้ ือเยอ่ื ช้นั เดยี วคือ เน้ ือเยอ่ื ช้นั ใน มีพ้ นื ที่ท้งั รา่ งกายมากที่สุด ความดนั ปานกลาง เสน้ ผา่ นศูนยก์ ลางนอ้ ยที่สุด ความเรว็ เลอื ดตา่ สุด หูรูดเสน้ เลือดฝอย

Anastomosis ของ Capillary ลกั ษณะของเสน้ เลอื ดฝอยท่เี ช่ือมตอ่ กนั เป็ นรา่ งแห พบ 3 แบบ ไดแ้ ก่ 1. Anatomosis เสน้ เลอื ดฝอย อารเ์ ตอรร์ แี ละเวน 2. Anatomosis เสน้ เลอื ดฝอย อารเ์ ตอรร์ ี 3. Anatomosis เสน้ เลอื ดฝอย เวน ดา้ นหวั ดา้ นหวั ดา้ นหวั arteriole venule arteriole arteriole venule venule ดา้ นหาง ดา้ นหาง ดา้ นหาง ดา้ นหัว ดา้ นหาง

เสน้ เลือด (Blood Vessel) ลาดบั การเดินทางของเลือดจากหวั ใจ Aorta Artery Arteriole Capillary Venule Vein Venacava