ช่อผกา รายงานดิจิทัล

รายงาน วิชา นวตั กรรมและเทคโนโลยสี ารสนเทศเพ่อื การสื่อสารการศึกษา เร่ือง ความฉลาดทางดิจิทลั (DQ: Digital Intelligence Quotient) โดย นางสาวช่อผกา นวนรักษา รหสั นกั ศึกษา634110009 ค.บ.2 สาขาวิชาสงั คมศึกษา หมู่ 1 เสนอ อาจารยส์ ุธิดา ปรีชานนท์ รายงานน้ีเป็นส่วนหน่ึงของการเรียนรายวิชานวตั กกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศเพ่ือการสื่อสาร การศึกษา PC 62506 ภาคการศึกษาที่ 1 ปี การศึกษา 2564 คณะมนุษยศาสตร์และสงั คมศาสตร์

ก. คำนำ รายงานฉบบั น้ีเป็นส่วนหน่ึงของวิชานวตั กรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศเพ่ือการสื่อสาร การศึกษา (PC 62506) นกั ศึกษาช้นั ปี ที่ 2 สาขาสงั คมศึกษา มหาวิทยาลยั ราชภฏั หมู่บา้ นจอมบึง โดย มีจุดประสงคเ์ พ่ือใหป้ ฏิบตั ิตวั ใหเ้ หมาะสม และมีความรับผิดชอบในการใชเ้ ทคโนโลยี โดยเฉพาะ อยา่ ง ยง่ิ การส่ือสารในยคุ ดิจิทลั เป็นการสื่อสารท่ีไร้พรมแดนจาเป็นตอ้ งมีความฉลาดทางดิจิทลั ซ่ึง รายงานน้ีมีเน้ือหาเกี่ยวกบั ความฉลาดทางดิจิทลั ความเป็นพลเมืองดิจิทลั (Digital Citizenship) เป็น พลเมืองท่ีมีความสามารถในการใชอ้ ินเทอร์เน็ตในการ บริหารจดั การ ควบคุม กากบั ตน รู้ผดิ รู้ถูก และรู้เท่าทนั และจะกลา่ วถึงทกั ษะ 8 ดา้ นของ ความฉลาดดิจิทลั ในระดบั พลเมือง ดิจิทลั ผจู้ ดั ทาได้ เลือกหวั ขอ้ น้ีในการทารายงาน เนื่องมาจากเป็นเรื่องที่น่าสนใจ ผจู้ ดั ทาหวงั ว่า รายงานฉบบั น้ีจะให้ ความรู้ และเป็น ประโยชน์แก่ผอู้ า่ นทุก ๆ ท่าน หากรายงานเล่มน้ีผิดพลาด ประการใด ตอ้ งขออภยั ณ ท่ีน้ี นางสาวชอ่ ผกา นวนรักษา ผจู้ ดั ทา

สารบญั ข. เร่ือง คำนำ หน้ำ สำรบัญ ก. ความฉลาดทางดิจิทลั (DQ: Digital Intelligence Quotient) ข. เอกลกั ษณ์พลเมืองดิจิทลั (Digital Citizen Identity) 1-2 การบริหารจดั การเวลาบนโลกดจิ ิทลั (Screen Time Management) การจดั การการกลน่ั แกลง้ บนไซเบอร์ (Cyberbullying Management) 3. การจดั การความปลอดภยั บนระบบเครือขา่ ย (Cybersecurity Management) 3. การจดั การความเป็นส่วนตวั (Privacy Management) 3-4 การคิดอยา่ งมีวจิ ารณญาณ (Critical Thinking) 4. ร่องรอยทางดิจิทลั (Digital Footprints) 4. ความเห็นอกเห็นใจและสร้างสมั พนั ธภาพที่ดีกบั ผอู้ ่ืนทางดิจิทลั 4-5 บรรณานุกรม 5. 5. 6.

1. ควำมฉลำดทำงดิจทิ ัล (DQ: Digital Intelligence Quotient) คือ กลุม่ ความสามารถทางสงั คม อารมณ์ และการรับรู้ ที่จะทาใหค้ นคนหน่ึงสามารถเผชิญกบั ความ ทา้ ทายของชีวิตดิจิทลั และสามารถ ปรับตวั ใหเ้ ขา้ กบั ชีวิตดิจิทลั ได้ ความฉลาดทางดิจิทลั ครอบคลมุ ท้งั ความรู้ ทกั ษะ ทศั นคติและคา่ นิยม ท่ีจาเป็นต่อการใชช้ ีวิตในฐานะสมาชิกของโลกออนไลน์ กลา่ วอกี นยั หน่ึงคือ ทกั ษะการใชส้ ่ือและ การเขา้ สงั คมในโลกออนไลน์ ความฉลาดทางดิจิทลั เป็น ผลจากศึกษาและพฒั นาของ DQ institute หน่วยงานท่ีเกิดจากความ ร่วมมือกนั ของภาครัฐและ เอกชนทวั่ โลกประสานงานร่วมกบั เวิลดอ์ ีโคโนมิกฟอร่ัม (World Economic Forum) ที่มงุ่ มน่ั ให้ เดก็ ๆ ทุกประเทศไดร้ ับการศึกษาดา้ นทกั ษะพลเมืองดิจิทลั ที่มีคุณภาพและใชช้ ีวิต บนโลกออนไลน์ อยา่ งปลอดภยั ดว้ ยความกา้ วหนา้ ของเทคโนโลยสี มยั ใหม่ อยา่ งไรก็ตาม ระดบั ทกั ษะ ความฉลาด ทางดิจิทลั ของเดก็ ไทยตามรายงาน DQ report 2018 ยงั อยใู่ นระดบั ต่าอยู่ ท้งั น้ีเน่ืองจาก สานกั งาน ส่งเสริมเศรษฐกิจดจิ ิทลั (ดีป้า) กระทรวงดิจิทลั เพ่ือเศรษฐกิจและสงั คม, สานกั งานคณะ กรรมการ การศึกษาข้นั พ้ืนฐาน (สพฐ.) กระทรวงศึกษาธิการ และ DQ Institue ร่วมกนั ทาโครงการ #DQEveryChild โดยศึกษาเดก็ ไทยอายุ 8-12 ปี ทว่ั ประเทศ 1,300 คน ผา่ นแบบสารวจออนไลน์ DQ Screen Time Test ชุดเดียวกนั กบั เดก็ ประเทศอื่นๆ รวมกล่มุ ตวั อยา่ งทว่ั โลกท้งั ส้ิน 37,967 คน ผล การศึกษาพบวา่ เดก็ ไทยมีความเสี่ยงจากภยั ออนไลน์ถึง 60% ในขณะท่ีคา่ เฉลี่ยของการศึกษา คร้ังน้ี อยทู่ ี่ 56% (จาก 29 ประเทศทวั่ โลก) ภยั ออนไลนท์ ่ีพบจากการศึกษาชดุ น้ีประกอบไปดว้ ย การกลน่ั แกลง้ บนโลกออนไลน์, ถูกล่อลวงออกไปพบคนแปลกหนา้ จากส่ือสงั คมออนไลน์, ปัญหา การเลน่ เกม เดก็ ติดเกม, ปัญหาการเขา้ ถึงสื่อลามกอนาจาร, ดาวนโ์ หลดภาพหรือวิดีโอท่ยี ว่ั ยอุ ารมณ์เพศ และพูดคยุ เร่ืองเพศกบั คนแปลกหนา้ ในโลกออนไลน์ ดงั น้นั ทกั ษะความฉลาดทางดิจิทลั จึงควรที่ จะถกู นามาใชใ้ นการพฒั นาคุณภาพและความสามารถของเยาวชนไทย

2. ความฉลาดทางดิจิทลั เป็นผลจากศึกษาและพฒั นาของ DQ institute หน่วยงานท่ีเกิดจากความ ร่วมมือกนั ของภาครัฐและเอกชนทว่ั โลกประสานงานร่วมกบั เวิลดอ์ ีโคโนมิกฟอร่ัม (World Economic Forum) ที่มุ่งมน่ั ใหเ้ ดก็ ๆ ทุกประเทศไดร้ ับการศึกษาดา้ นทกั ษะพลเมืองดจิ ิทลั ท่ีมี คุณภาพและใชช้ ีวิตบนโลก ออนไลน์อยา่ งปลอดภยั ดว้ ยความกา้ วหนา้ ของเทคโนโลยสี มยั ใหม่ ความ ฉลาดทางดิจิทลั เป็นกรอบแนวคิดที่ ครอบคลมุ ของความสามารถทางเทคนิคความรู้ความ เขา้ ใจและ ความคิดทางสงั คมที่มีพ้ืนฐานอยใู่ นค่านิยมทาง ศีลธรรมที่ชว่ ยใหบ้ ุคคลทจ่ี ะเผชิญกบั ความทา้ ทายทาง ดิจิทลั ความฉลาดทางดิจิทลั มีสามระดบั 8 ดา้ น และ 24 สมรรถนะท่ีประกอบดว้ ย ความรู้ ทกั ษะ ทศั นคติและคา่ นิยม โดยบทความน้ีจะกล่าวถงึ ทกั ษะ 8 ดา้ นของ ความฉลาดดิจิทลั ใน ระดบั พลเมือง ดิจิทลั ซ่ึงเป็นความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยีดิจิทลั และส่ือในรูปแบบท่ี ปลอดภยั รับผิดชอบ และมี จริยธรรม ดงั น้ี

3. 1.เอกลกั ษณ์พลเมืองดิจิทลั (Digital Citizen Identity) เอกลกั ษณ์พลเมืองดิจิทลั เป็น ความสามารถสร้างและบริหารจดั การอตั ลกั ษณ์ท่ีดขี องตนเองไวไ้ ดอ้ ยา่ ง ดีท้งั ในโลกออนไลน์ และโลกความ จริงอตั ลกั ษณ์ที่ดคี ือ การท่ีผใู้ ชส้ ่ือดิจิทลั สร้างภาพลกั ษณ์ในโลกออนไลนข์ อง ตนเองในแง่ บวก ท้งั ความคิดความรู้สึก และการกระท า โดยมีวิจารณญาณในการรับส่ง ข่าวสารและ แสดงความ คิดเห็น มีความเห็นอกเห็นใจผรู้ ่วมใชง้ านในสงั คมออนไลน์ และรู้จกั รับผดิ ชอบตอ่ การกระท า ไม่กระท าการท่ี ผิดกฎหมายและจริยธรรมในโลกออนไลน์ เชน่ การละเมิดลิขสิทธ์ิ การกลน่ั แกลง้ หรือการใชว้ าจาท่สี ร้างความ เกลียดชงั ผอู้ ่ืนทางสื่อ ออนไลน์ 2. การบริหารจดั การเวลาบนโลกดิจิทลั (Screen Time Management) การบริหารจดั การเวลาบนโลก ดิจิทลั เป็นความสามารถควบคมุ ตนเอง ความสามารถ ในการจดั สรรเวลาในการ ใชง้ านอปุ กรณ์ ดิจิทลั และอุปกรณ์เทคโนโลยไี ดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ รวมถึงการใชง้ านส่ือสงั คม (Social Media) และเกม ออนไลน์ (Online Games) ดว้ ยความ รับผดิ ชอบตอ่ ตนเอง สามารถบริหารเวลาที่ใช้ อปุ กรณย์ คุ ดิจิทลั รวมไปถึงการควบคมุ เพอ่ื ให้ เกิดสมดลุ ระหวา่ งโลกออนไลน์ และโลกความเป็น จริง อีกท้งั ตระหนกั ถึงอนั ตราย และสุขภาพ จากการใชเ้ วลาหนา้ จอนานเกินไป และผลเสียของการ เสพติดส่ือดิจิทลั 3. การจดั การการกลนั่ แกลง้ บนไซเบอร์ (Cyberbullying Management) การจดั การการกลนั่ แกลง้ บน ไซเบอร์ เป็นความสามารถในการป้องกนั ตนเอง การมี ภมู ิคุม้ กนั ในการรับมือและจดั การกบั สถานการณ์การกลน่ั แกลง้ บนอินเทอร์เนต็ ไดอ้ ยา่ งชาญ ฉลาด การใชอ้ ินเทอร์เนต็ เป็นเครื่องมือหรือ ช่องทางเพอ่ื ก่อใหเ้ กิดการคุกคามล่อลวงและการ กลนั่ แกลง้ บนโลกอินเทอร์เน็ตและส่ือสงั คม

4. ออนไลน์ โดยกลมุ่ เป้าหมายมกั จะเป็นกลมุ่ เดก็ จนถงึ เดก็ วยั รุ่น การกลน่ั แกลง้ บนโลกไซเบอร์ คลา้ ยกนั กบั การกลน่ั แกลง้ ในรูปแบบอื่น หากแตก่ ารกลน่ั แกลง้ ประเภทน้ีจะกระทาผา่ นส่ือ ออนไลนห์ รือสื่อดิจิทลั เชน่ การส่งขอ้ ความ ทางโทรศพั ท์ ผกู้ ลนั่ แกลง้ อาจจะเป็นเพื่อนร่วมช้นั คน รู้จกั ในส่ือสงั คมออนไลน์ หรืออาจจะ เป็นคนแปลกหนา้ กไ็ ด้ แตส่ ่วนใหญ่ผทู้ ่ีกระทาจะรู้จกั ผทู้ ี่ถกู กลน่ั แกลง้ รูปแบบของการกลน่ั แกลง้ มกั จะเป็นการวา่ ร้าย ใส่ความ ข่ทู าร้าย หรือใชถ้ อ้ ยคาหยาบ คาย การคุกคามทางเพศ ผา่ นส่ือออนไลน์ การแอบอา้ งตวั ตนของผอู้ ื่น การแบลก็ เมล์ การหลอกลวง การสร้างกลมุ่ ใน โซเชียลเพ่ือโจมตีโดยเฉพาะ 4. การจดั การความปลอดภยั บนระบบเครือขา่ ย (Cybersecurity Management) การจดั การความ ปลอดภยั บนระบบเครือขา่ ย เป็นความสามารถในการสารวจ ตรวจสอบ การป้องกนั และ การรักษา ความปลอดภยั ของขอ้ มูลในระบบเครือข่าย ป้องกนั ขอ้ มลู ดว้ ยการสร้างระบบความปลอดภยั ที่ เขม้ แขง็ และป้องกนั การโจรกรรมขอ้ มลู หรือการถกู โจมตีออนไลน์ได้ มีทกั ษะในการรักษาความ ปลอดภยั ของตนเองในโลกออนไลนก์ ารรักษา ความปลอดภยั ของตนเองในโลกไซเบอร์ คือการ ปกป้องอุปกรณ์ดิจิทลั ขอ้ มูลท่ีจดั เกบ็ และ ขอ้ มูลส่วนตวั ไม่ใหเ้ สียหาย สูญหาย หรือถกู โจรกรรมจาก ผไู้ ม่หวงั ดีในโลกไซเบอร์ 5. การจดั การความเป็นส่วนตวั (Privacy Management) การจดั การความเป็นส่วนตวั เป็น ความสามารถในการจดั การกบั ความเป็นส่วนตวั ของ ตนเองและของผอู้ ่ืน การใชข้ อ้ มูลออนไลน์ ร่วมกนั การแบง่ ปันผา่ นส่ือดิจิทลั ซ่ึงรวมถงึ การ บริหารจดั การ รู้จกั ป้องกนั ขอ้ มูลส่วนบคุ คลของ ตนเอง เช่น การแชร์ขอ้ มลู ต่าง ๆ ดว้ ย เคร่ืองมือดจิ ิทลั การขโมยขอ้ มูลอตั ลกั ษณ์ เป็นตน้ โดยตอ้ งมี ความสามารถในการฝึกฝนใช้ เคร่ืองมือ หรือวิธีการในการป้องกนั ขอ้ มูลตนเองไดเ้ ป็นอยา่ งดี รวม ไปถึงปกปิ ดการสืบคน้ ขอ้ มลู ต่างๆ ในเวบ็ ไซต์ เพ่ือรักษาความเป็นส่วนตวั ความเป็นส่วนตวั ในโลก ออนไลน์ คือสิทธิ การปกป้องขอ้ มูลความส่วนตวั ในโลกออนไลน์ของผใู้ ชง้ านท่ีบุคคลหรือการ บริหารจดั การ ขอ้ มลู ส่วนตวั รวมถึงการใชด้ ลุ ยพินิจปกป้อง ขอ้ มูลส่วนบุคคลและขอ้ มูลที่เป็น ความลบั ของ ผอู้ ื่น

5. 6. การคิดอยา่ งมีวิจารณญาณ (Critical Thinking) การคิดอยา่ งมีวจิ ารณญาณ หมายถึง ความสามารถ ในการตดั สินของบุคคลว่าควรเช่ือ ไมค่ วรเช่ือ ควรทา หรือไมค่ วรทาบนความคิดเชิงเหตแุ ละผล มี ความสามารถในการวิเคราะห์ แยกแยะระหวา่ งขอ้ มลู ที่ถกู ตอ้ งและขอ้ มูลท่ีผิด ขอ้ มูลที่มีเน้ือหาเป็น ประโยชน์และขอ้ มูลท่ีเขา้ ขา่ ยอนั ตราย ขอ้ มูลติดต่อทางออนไลน์ท่ีน่าต้งั ขอ้ สงสยั และน่าเช่ือถอื ได้ เมื่อใชอ้ ินเทอร์เนต็ ทราบวา่ เน้ือหาใดมีประโยชน์ รู้เท่าทนั สื่อและสารสนเทศ สามารถวิเคราะห์และ ประเมิน ขอ้ มูลจากแหล่งขอ้ มูลท่ีหลากหลายได้ เขา้ ใจรูปแบบการหลอกลวงต่าง ๆ ในสื่อดิจิทลั เช่น ขา่ วปลอม เวบ็ ไซตป์ ลอม ภาพตดั ต่อ ขอ้ มูลอนั ที่เทจ็ เป็นตน้ 7. ร่องรอยทางดิจิทลั (Digital Footprints) ร่องรอยทางดิจิทลั เป็นความสามารถในการเขา้ ใจ ธรรมชาติของการใชช้ ีวิตในโลก ดิจิทลั ว่าจะหลงเหลือร่องรอยขอ้ มลู ทิ้งไวเ้ สมอ ร่องรอยทางดิจิทลั อาจจะส่งผลกระทบในชีวิต จริง ที่เกิดจากร่องรอยทางดิจิทลั เขา้ ใจผลลพั ธท์ อี่ าจเกิดข้ึน เพื่อนามาใช้ ในการจดั การกบั ชีวิต บทโลกดจิ ิทลั ดว้ ยความรับผิดชอบ ขอ้ มลู ร่องรอยทางดิจิทลั เช่น การ ลงทะเบียน อีเมล การ โพสตข์ อ้ ความหรือรูปภาพ ไฟลง์ านตา่ ง ๆ เมื่อถกู ส่งเขา้ โลกอินเทอร์เน็ตแลว้ จะทิ้งร่องรอย ขอ้ มูลส่วนตวั ของผใู้ ชง้ านไว้ ใหผ้ อู้ ่ืนสามารถติดตามได้ และจะเป็นขอ้ มูลที่ระบตุ วั บคุ คลได้ อยา่ งง่ายดาย 8. ความเห็นอกเห็นใจและสร้างสมั พนั ธภาพที่ดีกบั ผอู้ ่ืนทางดิจิทลั (Digital Empathy) ความเห็นอก เห็นใจและสร้างสมั พนั ธภาพที่ดีกบั ผอู้ ื่นทางดิจิทลั เป็นความสามารถใน การเขา้ ใจผอู้ ื่น การ ตอบสนองความตอ้ งการของผอู้ ่ืน การแสดง ความเห็นใจและการแสดง น้าใจต่อผอู้ ่ืนบนโลกดิจิทลั ไดอ้ ยา่ งเหมาะสม มีปฏิสมั พนั ธอ์ นั ดีต่อคนรอบขา้ ง ไมว่ ่าพอ่ แม่ ครู เพื่อนท้งั ในโลกออนไลนแ์ ละ ในชีวิตจริง ไม่ด่วนตดั สินผอู้ ื่นจากขอ้ มลู ออนไลน์แตเ่ พียงอยา่ ง เดียว และจะเป็ นกระบอกเสียงให้ผู้ ที่ตอ้ งการความชว่ ยเหลอื ในโลกออนไลน์ จะเห็นว่าความฉลาดดิจิทลั ในระดบั พลเมืองดจิ ิทลั เป็น ทกั ษะที่สาคญั สาหรับ นกั เรียน และบุคคลทวั่ ไปในการสื่อสารในโลกออนไลน์เป็นอยา่ งยิง่ ท้งั เอกลกั ษณ์พลเมือง ดิจิทลั การบริหารจดั การเวลาบนโลกดิจิทลั การจดั การการกลน่ั แกลง้ บนไซ เบอร์ การจดั การ ความปลอดภยั บนระบบเครือข่าย การจดั การความเป็นส่วนตวั การคิดอยา่ งมี วิจารณญาณ ร่องรอยทางดิจิทลั ความเห็นอกเห็นใจและสร้างสมั พนั ธภาพที่ดีกบั ผอู้ ื่นทางดิจิทลั หากบุคคล มีทกั ษะและความสามารถท้งั 8 ประการจะทาให้บุคคลน้นั มีความสามารถในการใช้

6. บรรณำนุกรม Yuhyun Park. (2016). 8 digital skills we must teach our children. Retrieved March 8, 2017, https://www.weforum.org/agenda/2016/06/8-digital-skills-we-must-teach ourchildren สถาบนั สื่อเดก็ และเยาวชน. (2562). การพฒั นาพลเมือง MILD จุดเนน้ ตามช่วงวยั . สืบคน้ เมื่อ 21 เมษายน 2562, จาก http://cclickthailand.com/ชดุ ความรู้สาหรับครู/ความรู้/การพฒั นาพลเมืองmidl- จุดเนน้ ตามชว่ งวยั สถาบนั ส่ือเดก็ และเยาวชน. (2561). ความฉลาดทางดิจิตอล (Digital Intelligence: DQ) และ การศึกษาการรังแกกนั บนโลกไซเบอร์ของวยั รุ่น. สืบคน้ เม่ือ 21 เมษายน 2562, จาก http://cclickthailand.com/contents/research/A2.-final.pdf.