ก.พ.63 ภูมิปัญญาท้องถิ่น ต.สามเรือน อ.เมือง จ.ราชบุรี

กศน.ตาบลสามเรอื น ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัยอาเภอเมืองราชบุรี สานักงานส่งเสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศัยจังหวัดราชบรุ ี สานกั งานสง่ เสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั สานักปลดั กระทรวงศกึ ษาธกิ าร กระทรวงศึกษาธิการ

คานา ดว้ ย กศน.ตาบลสามเรือน ได้ดาเนินการจัดทาภูมิปัญญาในท้องถิ่น ให้กับประชาชนในพ้ืนที่ตาบลสาม เรือน เพ่ือเพ่ิมพูนความรู้และทักษะในการดาเนินชีวิตแบบพอเพียง สามารถเรียนรู้และฝึกฝนได้ท้ังจาก การศึกษาด้วยตนเอง และได้รับการถ่ายทอดจากผู้อ่ืน การนาภูมิปัญญามาเผยแพร่เพ่ือให้ประชาชนในพ้ืนท่ีได้ นาไปใช้และเรียนรู้เพ่ือเพ่ิมอาชีพ และประสบการณ์ให้กับตนเองและครอบครัว ให้มีการเจริญเติบโตอย่าง ต่อเน่อื งและเกอ้ื กลู ในการผลติ ซ่งึ กันและกัน โดยการใชท้ รพั ยากรที่มอี ยูใ่ ห้เกดิ ประโยชนแ์ ละไมม่ ีสารพิษ เช่น ดิน น้า แสงแดดอย่างเหมาะสม เกิดประโยชน์สูงสุด มีความสมดุล ของสภาพแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง และเกิดผลใน การเพ่ิมพูนความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติด้วย กศน.ตาบลสามเรือน หวังว่าเอกสารเล่มน้ีคงมี ประโยชน์ต่อผู้อา่ นและผูป้ ฏบิ ัติงานต่อไป กศน.ตาบลสามเรือน กุมภาพันธ์ 2563

สารบัญ คานา หน้า สารบญั 1 4 ภูมิปัญญา กศน.ตาบลสามเรือน 7 - ภูมปิ ัญญา การทาหอยดองสด : นางสาวสวุ รรณ ชมภพู นั ธ์ - ภมู ปิ ญั ญา การนวดแผนไทย : นางสาวชุติกาญจน์ ชูนาค - ภมู ปิ ญั ญา การแกะสลักลูกมะพรา้ ว : นายเชงิ พรมสุวรรณ คณะผูจ้ ัดทา

แบบบนั ทกึ ชุดขอ้ มลู คลังปญั ญา-ภูมิปญั ญาทอ้ งถนิ่ ตาบลสามเรือน อาเภอเมอื ง จังหวัดราชบุรี ช่อื ภูมิปัญญา : การทาหอยดองสด ชอ่ื นางสาวสุวรรณ นามสกลุ ชมภพู ันธ์ วันเดือนปีเกิด 1 เมษายน 2510 ท่ีอยู่ปจั จุบัน (ท่ีสามารถติดตอ่ ได)้ บา้ นเลขท่ี 45/1 หม่ทู ่ี 6 ตาบลสามเรอื น อาเภอเมือง จงั หวัดราชบุรี รหสั ไปรษณยี ์ 70000 โทรศพั ท์ 086-1048078 Line ID 0861048078 E-mail address: - Facebook สุวรรณ ชมภพู นั ธ์ ความเปน็ มาของบุคคลคลงั ปญั ญา นางสุวรรณ ชมภูพันธ์ เจ้าของสูตรหอยดองสด เล่าว่าเมื่อประมาณ 20 ปีที่แล้ว ได้มีโอกาสไปเที่ยวท่ี ตลาดมหาชยั และได้พูดคุยกับแม่ค้าขายหอยดองเจ้าหน่ึงถึงวิธีการทาหอยดอง ซ่ึงเป็นวิธีด้ังเดิมมาตั้งแต่โบราณ โดยจะนาหอยมาดองเกลือเอาไว้เป็นเวลานาน เวลาจะขายก็เอาหอยท่ีดองไว้เอามาปรุงรส ทาให้หอยมีรสเค็ม ตัวหอยแข็งทานแล้วไม่อร่อย กลับมาคุณสุวรรณเลยคิดทาวิธีการทาหอยดองสูตรใหม่ท่ีใช้เวลาดองเพียง 1 คืน โดยนาหอยดองสดล้างกับเกลือกให้สะอาด แล้วดองด้วยส่วนผสมเพ่ือเพ่ิมรสชาติ ทิ้งไว้ 1 คืน สามารถนาออก ขายได้เวลา ซ่ึงจะได้ตัวหอยดองที่น่ิม มีรสอร่อยน่ารับประทาน ที่สาคัญไม่ยุ่งยากและสามารถทาได้ทุกวันเลย โดยนายสนั่นจะทาการผสมและดองหอยในช่วงเวลาเย็นของทุก ๆ วัน หอยท่ีใช้ในการทาหอยดองจะถูกส่งตรง มาจากตลาดแม่กลองสด ๆ ทุกวัน เมื่อทาเสร็จแล้วประมาณเที่ยงคืนก็จะส่งทีมงานนาไปขายตามตลาดใน กรุงเทพฯ ตกเยน็ ก็สง่ รถไปรบั ทมี ขายกลับบา้ น สาหรับทมี ขายของลุงกไ็ ม่ใช่อื่นไกล เป็นชาวบา้ นในหมู่บ้านของพ่ี สวุ รรณเอง จดุ เดน่ ของภูมิปัญญาท้องถ่ิน หอยดองเป็นอาหารพ้ืนบ้านท่ีทาทานกนั ในครวั เรอื นมาแตโ่ บราณ เมอื่ นามาปรงุ รสจะทาให้มีรสชาติ อร่อย ใช้รบั ประทานกับขา้ วสวย วัตถดุ บิ ที่ใช้ประโยชน์ในผลติ ภัณฑท์ เ่ี กิดจากภมู ปิ ัญญา ซ่ึงพนื้ ท่ีอน่ื ไม่มีไดแ้ ก่ หอยท่ีใช้ในการทาหอยดองจะถูกส่งตรงมาจากตลาดแมก่ ลองสด ๆ ทกุ วัน รายละเอียดของภูมิปัญญาท้องถิน่ รปู แบบในการถา่ ยทอดความรู้ ด้านการศกึ ษาดงู าน ด้านการอบรมให้ความรู้ ฝกึ ปฏบิ ัตใิ นพื้นที่จริง ประโยชนท์ ไ่ี ด้จากภมู ิปัญญาคือสามารถนาไปปฏบิ ตั ิได้จรงิ รูปแบบและลักษณะการถ่ายทอด การประชาสมั พนั ธ์ เผยแพร่ภูมิปญั ญาท้องถิ่น  ยงั ไม่เคยมีการเผยแพร่/ใชเ้ ฉพาะบุคคล  เคยเผยแพร่เฉพาะในชุมชน  มีการเผยแพรผ่ า่ นสอื่ มวลชนและสื่ออื่นอย่างแพรห่ ลาย  มกี ารดูงานจากบุคคลภายนอก จานวน.....................ครั้ง จานวน.......................คน  มีการนาไปใช้  อน่ื ๆ (ระบุ)

ลกั ษณะของภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่น การพัฒนาตอ่ ยอดภูมิปญั ญาใหเ้ ป็นนวตั กรรม คุณคา่ (มลู คา่ ) และความภาคภมู ิใจ  ภูมิปัญญาทอ้ งถนิ่ /นวัตกรรมทค่ี ดิ ค้นขึ้นมาใหม่  ภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถ่ินดัง้ เดมิ ไดร้ ับการถ่ายทอดมาจาก  ภูมปิ ัญญาทอ้ งถนิ่ ท่ีไดพ้ ัฒนาและต่อยอด แบบเดมิ คอื วิธกี ารทาหอยดอง ซึ่งเป็นวิธีดั้งเดมิ มาตั้งแตโ่ บราณ โดยจะนาหอยมาดองเกลือเอาไว้เป็นเวลานาน เวลา จะขายกเ็ อาหอยท่ดี องไวเ้ อามาปรงุ รส ทาใหห้ อยมรี สเค็ม ตัวหอยแขง็ ทานแล้วไม่อรอ่ ย การพฒั นาต่อยอด คอื วิธกี ารทาหอยดองสูตรใหม่ทีใ่ ชเ้ วลาดองเพียง 1 คืน โดยนาหอยดองสดลา้ งกบั เกลอื กให้สะอาด แล้ว ดองดว้ ยส่วนผสมเพอ่ื เพิ่มรสชาติ ทิ้งไว้ 1 คืน สามารถนาออกขายได้เวลา ซ่ึงจะไดต้ วั หอยดองที่นิ่ม มรี สอร่อยน่า รับประทาน ที่สาคัญไมย่ ุ่งยากและสามารถทาได้ทกุ วนั เลย

รูปภาพเจ้าของภมู ิปัญญา นางสาวสวุ รรณ ชมพพู ันธ์ เจ้าของภูมปิ ัญญาการทาหอยดองสด รปู ภาพภูมิปัญญา หอยดองสดทเี่ จา้ ของภมู ปิ ญั ญาทาใหม่สดทกุ วนั เพื่อจาหน่ายท้งั ปลีกและสง่ หอยดองสดท่ผี ่านกระบวนการยาครบเคร่อื งก่อนนาไปจาหนา่ ย

แบบบันทึกชดุ ข้อมูลคลังปญั ญา-ภูมิปญั ญาท้องถน่ิ ตาบลสามเรือน อาเภอเมือง จังหวดั ราชบรุ ี ชอ่ื ภูมปิ ัญญา การนวดแผนไทย ชือ่ นางสาวชุตกิ าญจน์ นามสกลุ ชนู าค วนั เดือนปีเกดิ 20 กรกฎาคม 2522 ทอี่ ยู่ปจั จบุ นั (ที่สามารถตดิ ต่อได้) บา้ นเลขที่ 84 หมทู่ ี่ 7 ตาบลสามเรอื น อาเภอเมือง จังหวัดราชบุรี รหสั ไปรษณีย์ 70000 โทรศัพท์ 095-9290157 Line ID 0959290157 E-mail address: - Facebook ชตุ กิ าญจน์ ชูนาค ความเป็นมาของบุคคลคลังปัญญา นางสาวชุติกาญจน์ ชูนาค มีความสามารถด้านการนวดแผนไทย โดยได้รับการถ่ายทอดมากจากตา และยาย โดยนวดผ่อนคลายสาหรับผู้ที่มีอาการปวดเม่ือย และเส้นตึง ในอดีตนวดเพื่อบรรเทาความเจ็บปวดให้ เฉพาะคนในชุมชน จะกระท่ังได้ตัดสนิ ใจไปเรยี นอย่างถูกวิธีจากสถาบันการนวดเพื่อสุขภาพที่กรุงเทพฯ เพื่อให้มี ใบรับรองความรูค้ วามสามารถ และเพื่อให้ถกู ตอ้ งตามหลักการใหบ้ ริการของกระทรวงสาธารณะสขุ จุดเดน่ ของภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้บริการนวดเพื่อผ่อนคลาย และบรรเทาความเจบ็ ปวดได้ โดยลูกคา้ ส่วนใหญ่คือผู้ที่ทาไร่ ทานา เกษตรกรทมี่ ีความปวดลา้ จากการทางานหนัก เส้นสายตงึ ก็จะมาให้นางสาวชุตกิ าญจน์ ชูนาค เป็นผู้นวดประคบ ยาให้ วัตถดุ ิบทีใ่ ช้ประโยชน์ในผลติ ภัณฑท์ ีเ่ กิดจากภูมิปญั ญา ซึ่งพน้ื ท่อี ื่นไม่มีได้แก่ ยาหมอ่ ง ลูกประคบ ยานวดคลายเส้น รปู แบบและลักษณะการถ่ายทอด การประชาสมั พนั ธ์ เผยแพรภ่ ูมิปัญญาท้องถนิ่  ยงั ไมเ่ คยมีการเผยแพร/่ ใชเ้ ฉพาะบุคคล  เคยเผยแพรเ่ ฉพาะในชมุ ชน  มกี ารเผยแพร่ผา่ นส่อื มวลชนและสื่ออืน่ อยา่ งแพรห่ ลาย  มีการดูงานจากบุคคลภายนอก จานวน.....................ครง้ั จานวน.......................คน  มีการนาไปใช้  อน่ื ๆ (ระบ)ุ ลกั ษณะของภมู ิปัญญาท้องถิ่น การพฒั นาตอ่ ยอดภมู ปิ ญั ญาใหเ้ ป็นนวัตกรรม คุณค่า (มลู คา่ ) และความภาคภูมิใจ  ภูมปิ ัญญาท้องถน่ิ /นวตั กรรมท่ีคดิ คน้ ข้นึ มาใหม่  ภมู ปิ ญั ญาท้องถ่ินด้ังเดิมได้รบั การถ่ายทอดมาจาก  ภูมิปญั ญาท้องถิน่ ที่ไดพ้ ัฒนาและต่อยอด แบบเดิม คอื เป็นการนวดเพ่ือผอ่ นคลายความเจ็บปวดจากการทางานหนัก หรือจากการที่ไม่ไดอ้ อกกาลังกายเปน็ เวลานาน เส้นสายจะยดึ ตึง ทาใหร้ ่างกายอ่อนล้า การพัฒนาต่อยอด คอื มกี ารเขา้ รับการฝกึ อบรมการนวดอยา่ งถูกวิธีจากสถานศึกษาทีร่ ับรองจากกระทรวงศึกษาธิการ สามารถ ให้บรกิ ารนวดแก้อาการ การนวดเพ่อื บรรเทา และการนวดเพือ่ ผ่อนคลายได้

รูปภาพเจ้าของภมู ปิ ัญญา นางสาวชตุ ิกาญจน์ ชูนาค เจ้าของภูมปิ ัญญาการนวดแผนไทย รูปภาพภูมปิ ญั ญา อัตราคา่ บริการการนวดเพื่อสุขภาพของรน้

การใหบ้ ริการการนวดเพื่อสุขภาพของผเู้ รียนภูมิปญั ญาดา้ นการนวด มกี ารเผยแพร่ความรู้ด้านภมู ปิ ัญญาการนวดเพอ่ื สขุ าภาพสาหรับผู้ทส่ี นใจ

แบบบนั ทกึ ชดุ ข้อมลู คลงั ปญั ญา-ภูมปิ ญั ญาทอ้ งถน่ิ ตาบลสามเรอื น อาเภอเมือง จงั หวัดราชบุรี ชอ่ื ภมู ิปัญญา การแกะสลักลูกมะพรา้ ว ชือ่ นายเชิง นามสกลุ พรมสวุ รรณ วนั เดอื นปีเกดิ 26 มกราคม 2505 ท่อี ยู่ปัจจุบนั (ทีส่ ามารถติดต่อได้) บ้านเลขท่ี 64 หมทู่ ี่ 5 ตาบลสามเรือน อาเภอเมือง จังหวดั ราชบุรี รหสั ไปรษณีย์ 70000 โทรศัพท์ 089-5478227 Line ID 0895478227 E-mail address: - Facebook - ความเปน็ มาของบคุ คลคลงั ปญั ญา นายเชิง พรมสุวรรณ เริ่มต้นงานนี้เพราะใจรักในศิลปะ จึงได้ลองแกะสลักลวดลายต่าง ๆ บนลูก มะพร้าวโดยดูแบบจากหนังสือ ลองผิดลองถูกจนสาเร็จสมใจ จึงหันมายึดทาเป็นอาชีพเสริมเรื่อยมาเกือบ 15 ปี งานท่ที าเสร็จแลว้ กจ็ ะนาไปขายในงานต่าง ๆ ท่จี ัดข้ึนในจังหวัดราชบุรี รวมทั้งส่งไปขายในกรุงเทพฯ ย่านสาทร สีลม ซง่ึ ลูกคา้ สว่ นใหญ่เป็นชาวต่างชาติ สนนราคามีต้ังแต่ 500-1,000 บาท และตอนน้ียังมีแนวคิดจะพัฒนาลูก มะพร้าวให้เป็นโคมไฟต้ังโต๊ะอีกด้วย นับเป็นอาชีพท่ีแสดงออกถึงภูมิปัญญา น่าส่งเสริมเพราะมะพร้าวท่ีน่ีหาไม่ ยาก จดุ เดน่ ของภมู ิปัญญาท้องถิ่น วิธีการแกะสลักลายบนลูกมะพร้าว เร่ิมแรกจะต้องเลือกแบบและลูกมะพร้าวให้ได้เสียก่อน ถ้าต้องการ แกะรปู หนมุ านกต็ ้องใชม้ ะพร้าวแก่ทีล่ กู ใหญส่ กั หน่อย โดยมะพร้าวนน้ั จะเก็บจากบริเวณสวนหลังบ้าน หรือไปซ้ือ มาจากตลอดราคาใบละประมาณ 10-15 บาท เสร็จแล้วนามาลอกเอาเปลือกแข็ง ๆ ออก บริเวณผิวด้านนอก ออก ขดั เบา ๆ แลว้ จงึ ร่างรวดลายดว้ ยดินสอ หลังจากน้ันจึงใชม้ ีดคตั เตอร์ค่อย ๆ แกะสลกั ตามทร่ี อยดินสอท่ีวาด ไว้ หลังจากแกะเสร็จก็ขัดเอกเสี้ยนออก แล้วนาไปทาสีและเคลือบผิวให้มัน ซ่ึงกว่าจะเสร็จแต่ละช้ินงานใช้เวลา ประมาณ 1 สัปดาห์ ลวดลายบนลูกมะพร้าวที่ทามีหลากหลาย เช่น ลายบ้านทรงไทย ลายหนุมาน ลายช้างไทย ขณะเกยี วกพ็ ยายามพัฒนาลวดลายใหม่ ๆ อยตู่ ลอดเวลา วตั ถดุ ิบทใ่ี ช้ประโยชนใ์ นผลิตภัณฑท์ ี่เกดิ จากภูมปิ ัญญา ซึ่งพืน้ ท่ีอน่ื ไม่มีได้แก่ ลูกมะพรา้ วแห้ง รปู แบบและลักษณะการถ่ายทอด การประชาสัมพนั ธ์ เผยแพร่ภมู ิปญั ญาทอ้ งถน่ิ  ยังไม่เคยมีการเผยแพร่/ใชเ้ ฉพาะบุคคล  เคยเผยแพร่เฉพาะในชุมชน  มีการเผยแพร่ผ่านสือ่ มวลชนและสื่ออ่นื อย่างแพรห่ ลาย  มีการดูงานจากบุคคลภายนอก จานวน.....................ครัง้ จานวน.......................คน  มกี ารนาไปใช้  อ่นื ๆ (ระบุ)

ลกั ษณะของภูมิปญั ญาทอ้ งถ่ิน การพฒั นาต่อยอดภมู ิปญั ญาใหเ้ ปน็ นวตั กรรม คณุ ค่า (มูลคา่ )และความภาคภมู ใิ จ  ภูมิปญั ญาท้องถ่นิ /นวัตกรรมทค่ี ดิ ค้นขึน้ มาใหม่  ภูมิปญั ญาทอ้ งถิน่ ดงั้ เดิมไดร้ บั การถ่ายทอดมาจาก  ภูมปิ ัญญาท้องถน่ิ ท่ีได้พัฒนาและต่อยอด แบบเดมิ คอื เปน็ การแกะสลักลวดลายง่าย ๆ การพัฒนาต่อยอด คอื มกี ารแกะสลกั ใหม้ ีลวดลายยากเพม่ิ มากขน้ึ และยักษ์ หนมุ าน เปน็ ต้น รปู ภาพเจ้าของภมู ปิ ัญญา นายเชงิ พรมสวุ รรณ เจ้าของภมู ปิ ัญญาการแกะสลักลูกมะพร้าวและไมเ้ น้อื อ่อน

รูปภาพภมู ปิ ัญญา ผลงานการแกะสลกั ไม้เนอื้ อ่อนทีส่ าเร็จแล้ว ผลงานการแกะสลักลกู มะพร้าวของนายเชงิ พรมสวุ รรณ รูปยกั ษ์ และรปู หนุมานที่ลกู ค้ามักจะสั่งให้ทาอย่างต่อเน่ือง เป็นทต่ี ้องการของผ้ทู ี่หลงรักในงานศลิ ปะ

รปู ภาพภูมิปัญญา ผลงานการแกะสลักลูกมะพร้าวแห้งจากนายเชงิ พรมสวุ รรณ ระหวา่ งทาเชอแลก็ เพ่อื ให้เกิดความเงา เม่ือชน้ิ งานสาเร็จจะมกี ารทาเชอแลก็ เพ่ือใหผ้ ลงานมีความคงทนและเงางาม

ทปี่ รึกษา คณะผจู้ ดั ทา นางศิริเพ็ญ สงั ขบูรณ์ นางสาวจรี นันท์ คงมั่น ผอ.กศน.อาเภอเมอื งราชบรุ ี ครู รา่ ง/เรียบเรียงและจดั พมิ พ์ นางณิชากร วงศใ์ หญ่ ครู กศน.ตาบลสามเรือน