3 Sport Tourism

การท่องเท่ียวเชิงกีฬา อาจารย์ภาคย์ พนั ธมุ ะบารุง สาขาวิชาวทิ ยาศาสตร์การกีฬาและการพฒั นากีฬา คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์

• เค้าโครงการสอน • การบรรยาย • สถานการณ์การทอ่ งเที่ยวเชิงกีฬา • แนวคดิ และทฤษฎีการทอ่ งเท่ียวเชิงกีฬา • ผลกระทบของการทอ่ งเท่ียวเชิงกีฬา • การอภิปราย • กรณีศกึ ษา • การพฒั นาการท่องเที่ยวเชิงกีฬาในประเทศไทย • การประเมินผล

• วตั ถปุ ระสงค์ • 1. เพ่ือให้นกั ศกึ ษาสามารถเข้าใจแนวคิดและทฤษฎีการทอ่ งเที่ยวเชิงกีฬา • 2. เพ่ือให้นกั ศกึ ษาสามารถวเิ คราะห์และอภิปรายกรณีศกึ ษาเก่ียวกบั การท่องเท่ียวเชิงกีฬา • การประเมินผล • 1. ข้อสอบ Multiple Choice Question 5 ตวั เลือก • 2. การวเิ คราะห์และอภิปรายกรณีศกึ ษา

• คณุ ลกั ษณะของการท่องเที่ยว • เป็นการเดินทางของผ้คู นจากที่ท่ีเคยอย่ถู าวรไปยงั สถานที่ต่าง ๆ • การเดนิ ทางไปสจู่ ดุ มงุ่ หมายปลายทาง และมีการพกั ค้างคืน • การพกั ค้างคืนนนั้ จะต้องไมใ่ ชส่ ถานท่ีซงึ่ เป็นท่ีอย่ปู ระจาหรือที่ทางาน • การเดนิ ทางไปจดุ หมายปลายทางต้องเป็นการชวั่ คราวในช่วงระยะเวลาสนั้ โดยมีแผนจะ เดินทางกลบั ภายใน 180 วนั • จดุ หมายปลายทางท่ีเดนิ ทางไป จะต้องเป็นเพ่ือการทอ่ งเที่ยวหรือเยี่ยมเยือนเทา่ นนั้ ไม่ใช่ เพ่ือการอยถู่ าวรหรือการไปทางาน (บญุ เลิศ จติ ตงั้ วฒั นา, 2548)

• ความสาคญั ของการทอ่ งเท่ียว • อตุ สาหกรรมการท่องเที่ยวมีการเจริญเตบิ โตอย่างมาก โดย พ.ศ. 2560 มีนกั ทอ่ งเที่ยวทวั่ โลก จานวน 1,326 ล้านคน สร้างรายได้ 1.34 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ (UNWTO, 2017) • พ.ศ.2561 ประเทศไทยมีนกั ท่องเท่ียวตา่ งชาตจิ านวน 38,277,300 คน สร้างรายได้มากกวา่ 2 ล้านล้านบาท (กระทรวงการท่องเท่ียวและกีฬา, 2018) • อตุ สาหกรรมการทอ่ งเท่ียวมีแนวโน้มจะเติบโตมากขนึ ้ แตอ่ ยา่ งไรก็ตามการดาเนินการของ การท่องเที่ยวแตล่ ะขนั้ ตอน สามารถสร้างผลกระทบทงั้ เชิงบวกและเชิงลบให้กบั ผ้ทู ี่มีสว่ นได้ สว่ นเสยี ในแตล่ ะด้าน

ปัจจยั นาเข้า Planning ผลลพั ธ์ (Input) Controlling Organizing (Output) 1. ประสทิ ธิภาพ 1. Man Leading 2. ประสิทธิผล 2. Money / Material 3. Method 4. Machine 5. Marketing 6. Message 7. Morale 8. More Data (Cole and Kelly, 2004)

• การกาเนิดการทอ่ งเที่ยวรูปแบบใหม่ • ในสมยั ก่อน การทอ่ งเที่ยวรูปแบบประเพณีนิยม (Conventional tourism) ได้รับ ความนิยมจากนกั ท่องเท่ียวมากที่สดุ • เป็นการทอ่ งเท่ียวที่มุ่งเน้นความพงึ พอใจของนกั ทอ่ งเที่ยวเป็นหลกั • ซงึ่ สง่ ผลกระทบเชงิ ลบตอ่ สงั คม วฒั นธรรม และทรัพยากรธรรมชาติ • ทาให้เกิดการท่องเที่ยวรูปแบบใหม่ และแนวคดิ การพฒั นาการทอ่ งเท่ียว เช่น • แนวคดิ การท่องเที่ยวแบบยงั่ ยืน • แนวคดิ การทอ่ งเที่ยวเชิงนิเวศ (Gibson, 1998)

• รูปแบบของการท่องเที่ยว • การท่องเท่ียวในแหลง่ ธรรมชาติ (Natural based tourism) • การทอ่ งเที่ยวเชิงนเิ วศทางทะเล (Marine ecotourism) • การทอ่ งเที่ยวในแหลง่ วฒั นธรรม (Cultural based tourism) • การท่องเที่ยวเชิงประวตั ศิ าสตร์ (Historical tourism) • รูปแบบการท่องเที่ยวในความสนใจพิเศษ (Special interest tourism) • การท่องเทยี่ วเชิงกฬี า (Sports tourism) World Tourism Organization (2010)

• ความหมายของการทอ่ งเท่ียวเชิงกีฬา • Gibson (1998) กลา่ ววา่ การทอ่ งเที่ยวเชิงกีฬาเป็นการเดนิ ทางตามสะดวกใจที่จะนา บคุ คลหรือกลมุ่ คนออกจากสถานที่อย่อู าศยั ประจาเป็นการชวั่ คราว เพื่อท่จี ะเข้าร่วมกิจกรรม กีฬาและการออกกาลงั กาย เพื่อชมกิจกรรมกีฬาและการออกกาลงั กาย หรือเพื่อเย่ียมชม สถานท่ีท่องเท่ียวที่เกี่ยวข้องกบั กิจกรรมกีฬาและการออกกาลงั กาย • Hinch และ Higham (2005) กลา่ ววา่ การท่องเท่ียวเชิงกีฬาเป็นการเดินทางท่ีมีกีฬา เป็นวตั ถปุ ระสงค์หลกั โดยเป็นการเดนิ ทางออกจากสภาพแวดล้อมท่ีอาศยั อย่ใู นระยะเวลา จากดั เพ่ือเข้าร่วมกิจกรรมกีฬาและการออกกาลงั กาย

• การทอ่ งเท่ียวเชงิ กีฬา • กีฬา • การท่องเท่ียว

• สถานการณ์การท่องเที่ยวเชิงกีฬาในตา่ งประเทศ • Olympic Games • ค.ศ. 1996 ณ สหรัฐอเมริกา จาหนา่ ยบตั รเข้าชมการแข่งขนั จานวน 8.3 ล้านใบ • ค.ศ. 2008 ณ ประเทศจีน มีรายรับ 5,450 ล้านดอลลาร์สหรัฐ • ค.ศ. 2012 ณ สหราชอาณาจกั ร มีรายรับ 8,046 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จาหนา่ ยบตั รเข้า ชมการแขง่ ขนั จานวน 8.2 ล้านใบ • ค.ศ. 2016 ณ ประเทศบราซลิ มีรายรับ 7,798 ล้านดอลลาร์สหรัฐ มีนกั กีฬามากกวา่ 11,000 คน จาก 205 ประเทศ (คณะกรรมการโอลมิ ปิกสากล , 2019)

• Six Star Marathon Majors • BOSTON Marathon : ~ 31,500 • LONDON Marathon : ~ 40,000 • BERLIN Marathon : ~ 62,500 • CHICAGO Marathon : ~ 45,000 • NEW YORK CITY Marathon : ~ 50,000 • TOKYO Marathon : ~ 38,000 (www.worldmarathonmajors.com, 2020))



• สถานการณ์การทอ่ งเที่ยวเชิงกีฬาในประเทศไทย • ผลกั ดนั ให้เป็นเจ้าภาพการแข่งขนั กีฬานานาชาติ และดงึ ดดู ชาวไทยและชาวต่างชาติ

• วตั ถปุ ระสงค์ของการทอ่ งเที่ยวเชิงกีฬา • Active sport tourism นกั ทอ่ งเที่ยวเดนิ ทางเพื่อไปทากิจกรรม ไปเลน่ กีฬา หรือไป ออกกาลงั กายด้วยตวั ของพวกเขาเอง • Passive sport tourism นกั ทอ่ งเท่ียวเดินทางเพื่อไปชมการแขง่ ขนั กีฬา • Nostalgia sport tourism นกั ท่องเที่ยวเดินทางเพื่อไปเย่ียมชมพิพิธภณั ฑ์ทางการ กีฬา หรือชมหอเกียรติยศทางการกีฬา Ritchie (2005)

• ประเภทกิจกรรมในการท่องเที่ยวเชิงกีฬา • Hallmark event : กิจกรรมการแข่งขนั กีฬาในระดบั ท้องถ่ิน ระดบั จงั หวดั ระดบั ชาติ และ ระดบั นานาชาติ เชน่ โอลมิ ปิกเกมส์ และการแขง่ ขนั ฟตุ บอลโลก เป็นต้น • Outdoor recreation : กิจกรรมนนั ทนาการกลางแจ้งในรูปแบบผสมผสานกบั กิจกรรม กีฬา เช่น เชน่ การดานา้ การเลน่ สกี และการปีนเขาเป็นต้น • Health and fitness : กิจกรรมท่ีมีรูปแบบเพ่ือออกกาลงั กาย หรือ เพือ่ ให้สขุ ภาพร่างกาย แข็งแรง เชน่ Training camp และการเลน่ กอล์ฟ เป็นต้น กระทรวงการท่องเท่ียวและกีฬา, 2560

• ผ้มู ีสว่ นได้สว่ นเสยี ในการท่องเท่ียวเชงิ กีฬา • Weed และ Bull (2004) กลา่ วว่า การดาเนินในแต่ละกิจกรรมนนั้ ย่อมมีผ้ทู ่ีสร้างผลกระทบ และผ้ทู ี่ได้รับผลกระทบของกิจกรรมนนั้ ๆ โดยประกอบด้วย 4 กลมุ่ ดงั นี ้ • ผ้อู ยอู่ าศยั (Hosts) • นกั ทอ่ งเท่ียว (Tourists) • เจ้าหน้าท่ีภาครัฐบาล (Public Sector and government) • ผ้ปู ระกอบการการทอ่ งเที่ยวภาคเอกชน (Tourism enterprises)

ผ้รู ับผลกระทบ ระยะเตรียมการ ผ้สู ร้างผลกระทบ ผ้รู ับผลกระทบ Pre - trip ผ้สู ร้างผลกระทบ ผ้รู ับผลกระทบ ระยะทอ่ งเท่ียว ผ้สู ร้างผลกระทบ Trip Weed และ Bull (2004) ระยะหลงั การท่องเท่ียว Post - trip

• องค์ประกอบของการทอ่ งเท่ียว (5 A’s) • Accessibility : การเข้าถงึ แหลง่ ทอ่ งเท่ียว การคมนาคมทงั้ ทางอากาศ ทางบก และทางนา้ • Accommodation : ที่พกั แรม มีหลายระดบั และประเภทเพ่ือตอบสนองแต่ละกลมุ่ • Attraction : แหลง่ ทอ่ งเที่ยว สง่ิ ท่ีดงึ ดดู ให้เกิดการทอ่ งเท่ียว • Activity : กิจกรรมการทอ่ งเท่ียว องค์ประกอบที่สาคญั ของการทอ่ งเที่ยวเชิงกีฬา • Ancillary : บริการเสริมอ่ืนๆ เชน่ ร้านอาหาร โรงพยาบาล และร้านค้า เป็นต้น

• ผลกระทบของการท่องเที่ยวเชิงกีฬา • การท่องเที่ยวเชิงกีฬาสามารถสง่ ผลกระทบทงั้ เชิงบวกและเชิงลบให้กบั ผ้ทู ่ีมีสว่ นได้สว่ นเสียใน แต่ละกิจกรรมการดาเนินการ โดยมีผลกระทบแตล่ ะด้าน ดงั นี ้ • ผลกระทบด้านเศรษฐกิจ (Economic impact) • ผลกระทบด้านสงั คม (Social impact) • ผลกระทบด้านสงิ่ แวดล้อม (Environmental impact) (Fredline , 2005)

• ผลกระทบทางเศรษฐกิจของการท่องเท่ียวเชิงกีฬา • เป็นผลกระทบที่เป็นตวั เงินหรือนาไปสรู่ ายได้ของผ้ทู ่ีมีสว่ นได้สว่ นเสีย (Higham, 2005) • Prayag et al. (2013) กลา่ ววา่ ผลกระทบทางเศรษฐกิจของการทอ่ งเท่ียวเชิงกีฬาแบง่ เป็น 4 ด้าน ดงั นี ้ • 1. ด้านการเพ่ิมโอกาสในการจ้างงานและการเป็นผ้ปู ระกอบการ • 2. ด้านการเพ่ิมโอกาสลงทนุ และการพฒั นา • 3. ด้านการเพิ่มของรายรับ • 4. ด้านการช่วยประชาสมั พนั ธ์ภาพลกั ษณ์แหลง่ ทอ่ งเที่ยว (Prayag et al., 2013)

• ผลกระทบทางสงั คมของการท่องเที่ยวเชิงกีฬา • เป็นผลกระทบทางตรงที่จะเกิดกบั คณุ ภาพชีวติ ของประชาชนในชมุ ชน ประชาชนมีบทบาทสาคญั กบั ความสาเร็จ ดงั นนั้ รัฐบาลจึงจาเป็นต้องให้ความสาคญั (Higham, 2005) • Fredline (2005) กลา่ ววา่ ผลกระทบทางสงั คมของการท่องเที่ยวเชิงกีฬาแบง่ เป็น 12 ด้าน ดงั นี ้ • 1. ด้านการสร้างความเข็มแข็งให้กบั ชมุ ชน • 2. ด้านการพฒั นาสิ่งอานวยความสะดวกและสาธารณปู โภคให้กบั ชมุ ชน • 3. ด้านการสร้างโอกาสในการผอ่ นคลายของประชาชนในชมุ ชน (Fredline , 2005)

• 4. ด้านการสง่ เสริมโอกาสในการลงทนุ จากหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนในชมุ ชน • 5. ด้านการสร้างการกระต้นุ เศรษฐกิจให้กบั ชมุ ชน • 6. ด้านการเอะอะโวยวายหรือพฤตกิ รรมท่ีไมถ่ กู กฎหมายในชมุ ชน • 7. ด้านการเพ่ิมขนึ ้ ของราคาสินค้าและบริการในชมุ ชน • 8. ด้านการเพิ่มขนึ ้ ของขยะหรือมลพิษให้กบั ชมุ ชน • 9. ด้านการลงทนุ ท่ีสนิ ้ เปลอื งของหน่วยงานภาครัฐ • 10. ด้านความไมย่ ตุ ิธรรมกบั ประชาชนในชมุ ชน • 11. ด้านความไมส่ ะดวกให้กบั ประชาชนในชมุ ชน • 12. ด้านการกีดกนั ประชาชนในชมุ ชนในการเข้าถงึ การบริการต่างๆ (Fredline , 2005)

• กรณีศกึ ษา “จงั หวดั บรุ ีรัมย์” (Foxsport, 2019)

(www.motogp.com, 2020)

• บรุ ีรัมย์ ยไู นเตด็ เริ่มได้รับความนิยมตงั้ แต่ พ.ศ. 2553 โดยเป็นสโมสรท่ีมีจานวนแฟนคลบั มาก อนั ดบั 2 ของ Thai Premier League (สมาคมฟตุ บอลแหง่ ประเทศไทย, 2561) • ตงั้ แต่ ค.ศ.2018 จงั หวดั บรุ ีรัมย์ได้รับการคดั เลือกเป็นหนงึ่ ในสนามทีเ่ ป็นเจ้าภาพการแขง่ ขนั รถจกั รยานยนต์ทางเรียบชิงแชมป์ โลก รายการ MotoGP • ค.ศ. 2019 มีผ้ชู มในสนามจานวน 226,655 คน สร้างรายได้มากกวา่ 3,100 ล้านบาท และมี แนวโน้มจามากขนึ ้ เร่ือยๆ โดยเฉพาะผ้ชู มชาวต่างประเทศท่ีมีร้อยละ 26.3 ของผ้ชู มทงั้ หมด เพิ่มขนึ ้ จากเดมิ ร้อยละ 17.5 (Foxsport, 2019)



• กรณีศกึ ษา “Rio 2016”



• ผลกระทบทางสง่ิ แวดล้อมของการทอ่ งเท่ียวเชิงกีฬา • เป็นผลกระทบท่ีเก่ียวข้องกบั ทรัพยากรธรรมชาติเป็นหลกั โดยแบง่ เป็นด้าน ดงั นี ้ Prayag et al. (2013) • ด้านการเพิ่มขนึ ้ ของมลมษิ ตา่ งๆ • ด้านการสร้างความตระหนกั ด้านส่ิงแวดล้อมในชมุ ชน • ด้านการผลกั ดนั นโยบายการจดั การส่งิ แวดล้อม

• กรณีศกึ ษา “Sustainability of Olympic Games ” • Tokyo 2020 ถกู ยกยอ่ งว่าเป็นการแข่งขนั ท่ีมีแผนในการใช้พลงั งานอย่างมีประสทิ ธิภาพ นาพาไปสคู่ วามยงั่ ยืน มีรายละเอียดดงั นี ้ • ลดการปลอ่ ย ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ในช่วงก่อสร้าง • พลงั งานท่ีนามาใช้มาจากพลงั งานทดแทน เชน่ แสงอาทิตย์ และนา้ • 99% ของวสั ดอุ ปุ กรณ์ที่ใช้จดั งานเป็นของ Reuse และ Renewable (www.olympic.org/the-ioc, 2019)

• กรณีศกึ ษา “การแขง่ ขนั ฟตุ บอลโลก” • FIFA แถลงการณย์ ุติการดาเนินแผนงานเพม่ิ ทีมในศกึ ฟุตบอลโลกท่กี าตาร์ในอีก 3 ปขี า้ งหน้าเปน็ 48 ชาติ • กอ่ นหนา้ น้ผี ลกั ดนั โครงการเพมิ่ ทมี ในศกึ เวลิ ด์ คัพ 2022 จากเดิม 32 เปน็ 48 ชาติ • The Time กล่าวว่าแผนการถูกลม้ เลิกเน่อื งจากเกรงว่า จะตอ้ งเผชญิ อุปสรรคในเร่อื งการเมืองและระบบการขนสง่ • ดังน้ันแผนการตลาดน้อี าจกลบั มาในปี 2026 ที่ สหรัฐอเมริกา, แคนาดา และเมก็ ซโิ กจะเปน็ เจ้าภาพ รว่ มกนั แทน

(Ministry of Culture and Sports, 2018)



• กรณีศกึ ษา “UEFA Nations League” • การแข่งขนั กระชบั มิตรของสมาชิก UEFA • โดยแบง่ เป็น 4 ลกี ตาม FIFA Ranking • เป็นการเพิ่มมลู คา่ ของการแข่งขนั กระชบั มิตร ตาม FIFA Day โดย ทาตามรูปแบบฟตุ บอลลกี อาชีพ • ระบบการการแขง่ ขนั UEFA Nations League (www.uefa.com, 2019)

• กรณีศกึ ษา “EURO 2020” • ปีนีค้ รบรอบ 60 ปี โดยมี 24 ประเทศท่ีผ่านการคดั เลอื ก เข้าแขง่ ขนั ในรอบสดุ ท้าย • ยกเลกิ ระบบเจ้าภาพในการได้โควต้าอตั โนมตั ิ • ใช้สนามจาก 12 ประเทศ ซงึ่ Wembley จะเป็นสนามท่ีใช้ในนดั ชิงชนะเลิศ www.uefa.com, 2020

• การพฒั นาการทอ่ งเท่ียวเชิงกีฬาในประเทศไทย • ให้ความสาคญั กบั ผ้ทู ี่มีสว่ นได้สว่ นเสีย เนื่องจากมีบทบาทตอ่ การพฒั นา • แผนพฒั นาเศรษฐกิจและสงั คมฉบบั ท่ี 12 (พ.ศ.2560 - 2564) • ยทุ ธศาสตร์ที่ 3 : การสร้างความเขม็ แขง็ ทางเศรษฐกิจและแข่งขนั ได้อย่างยง่ั ยืน • แผนพฒั นากีฬาแห่งชาติฉบบั ท่ี 6 (พ.ศ.2560 - 2564) • ยทุ ธศาสตร์ท่ี 4 : การพฒั นาอตุ สาหกรรมการกีฬาเพ่ือเป็นส่วนสาคญั ในการสร้าง มลู ค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ (กระทรวงการทอ่ งเท่ียวและกีฬา, 2560)

• คณุ ภาพการบริการ / คณุ ภาพการแข่งขนั กีฬา • เป็นปัจจยั ที่สง่ ผลตอ่ ความพงึ พอใจ และความสาเร็จของกิจกรรม โดยเปรียบเทียบความคาดหวงั กบั สิ่งท่ีได้รับจริงหลงั บริโภคสนิ ค้าหรือบริการ (Parasuraman et al., 1985) • Theodorakis et al. (2001) : 5 มิตขิ องคณุ ภาพการบริการ ได้แก่ • การเข้าถงึ (Access) • การตอบสนอง (Responsiveness) • ความน่าเช่ือถือ (Reliability) • ความปลอดภยั (Security) • ส่ิงที่จบั ต้องได้ (Tangibles)

• Jin et al. (2011) : ประยกุ ต์ให้เข้ากบั บริบทของอตุ สาหกรรมกีฬา ดงั นี ้ • Game quality • Interaction quality • Outcome quality • Physical environmental quality • Parasuraman et al. (1988) : หากผ้บู ริโภครู้สกึ พงึ พอใจจะนาไปสกู่ ารแนะนาบคุ คล อื่นๆในเชิงบวก (Recommedation) และความตงั้ ใจในการทอ่ งเท่ียวซา้ (Revisit Intention)



• ภาพลกั ษณ์แหลง่ ทอ่ งเที่ยว (Destination Image) • การรับรู้เก่ียวกบั ภาพลกั ษณ์สถานที่ท่ีเป็นเจ้าภาพการแขง่ ขนั กีฬา ดงั นี ้ • 1. ด้านความเป็นเมือง 5. ด้านความสะดวกสบาย • 2. ด้านธรรมชาติ 6. ด้านสภาพอากาศ • 3. ด้านวฒั นธรรม 7. ด้านการบริการ • 4. ด้านคณุ คา่ 8. ด้านความปลอดภยั Kaplanidou และ Vogt (2007)

Q&A

• แหลง่ อ้างองิ • 1. Fredline, E. (2005). Host and Guest Relations and Sport Tourism. Sport in Society, 8(2), 263-279. • 2. Gibson, H. (1998). Sport Tourism: A Critical Analysis of Research. Sport Management Review, 1(1), 45-76. • 3. Hinch, T. and Higham, J., 2011. Sport Tourism Development. Bristol: Channel View Publications. • 4. Kaplanidou, K. (2009). Relationships among behavioral intentions, cognitive event and destination images among different geographic regions of Olympic Games spectators. Journal of Sport Tourism, 14(4), 249–272. • 5. Prayag, G., Hosany, S., Nunkoo, R., and Alder, T. (2013). London resident’s support for the 2012 • 6. Weed, M., 2008. Sport & Tourism. London: Routledge.