การลําเลียงสารแบบไม่ผ่านเยื่อหุ้ม2

การลาํ เลยี งสารแบบไม่ผ่านเยอื่ หุ้มเซลล์โดยการสร้างถุง จากเยอ่ื หุ้มเซลล์

การลาํ เลยี งสารแบบไม่ผ่านเยอื่ หุ้มเซลล์โดยการสร้างถุงจากเยอ่ื หุ้มเซลล์ การลาํ เลียงสารแบบไม่ผา่ นเยอ่ื หุม้ เซลลโ์ ดยการสร้างถุงจากเยอื่ หุม้ เซลล์ เป็นวิธีการท่ีสารถกู นาํ เขา้ หรือออกจากเซลล์ โดยที่เยอ่ื หุม้ เซลลจ์ ะห่อหุม้ หรือโอบลอ้ มเอาสารน้นั เขา้ เป็นถุง หลงั จากน้นั เยอ่ื หุม้ เซลลส์ ่วนที่เป็นถุงกจ็ ะหลุดออกจากเยอ่ื หุม้ เซลลส์ ่วนอื่น ๆ กลายเป็นถุงเลก็ ๆ (VESICLE) เคลื่อนท่ีเขา้ สู่ภายในเซลล์ หรือเคลื่อนท่ีออกจากเซลล์ การที่เซลลต์ อ้ งนาํ สาร เขา้ หรือออก โดยวธิ ีน้ีเน่ืองจากสารมีโมเลกลุ ใหญ่ การลาํ เลียงสารโดยวธิ ีน้ีตอ้ งอาศยั พลงั งานจากเซลล์ เขา้ ร่วมดว้ ย แบ่งเป็น 2 ลกั ษณะ

การนําสารเข้าสู่ภายในเซลล์ (Endocytosis) มี 3 วธิ ี คอื ฟาโกไซโตซสิ (Phagocytosis หรือ Cell Eating) เป็ นการ นาสารโมเลกลุ ใหญ่ที่เป็ นของแขง็ หรือสารที่ไมล่ ะลายนา้ เข้าสเู่ ซลล์โดยการย่ืนเท้าเทียม (Pseudopodium) ออกไปโอบล้อมสารเหลา่ นนั้ ไว้จนกลายเป็ นถงุ เลก็ ๆ หรือเวสิ เคลิ ในไซโทพลาซมึ เรียกวา่ “Phagosome” จากนนั้ ถงุ เลก็ ๆ เหลา่ นีก้ ็อาจรวมตวั กบั ไลโซโซมภายในเซลล์และมีการย่อยสลายสารเหลา่ นีเ้กิดขนึ ้ การลาเลียงสารเข้าสเู่ ซลล์โดยวธิ ีนี ้ พบในเซลล์บางชนิด เชน่ เซลล์เม็ดเลอื ดขาว เซลล์อะมีบา เป็ นต้น

ฟาโกไซโตซิส(PhagocytosisหรือCell Eating)

พโิ นไซโทซสิ (Pinocytosis หรือ Cell Drinking) เป็ นการนาสารโมเลกลุ ใหญ่ที่มีสภาพเป็นของเหลวเข้าสเู่ ซลล์ โดยการทาให้เย่ือห้มุ เซลล์ เว้าเข้าไปในไซโทพลาซมึ ทีละน้อยๆ จนกระทง่ั กลายเป็ นถงุ เลก็ ๆ หลดุ เข้าไปอย่ใู นไซ โทพลาซมึ กลายเป็ นเวสเิ คลิ เรียกวา่ “Pinosome” จากการศกึ ษาพบวา่ สารท่ี ลาเลยี งโดยวธิ ีนีน้ นั้ อาจจะเป็ นสารละลายหรือหยดนา้ มนั ก็ได้ ตวั อย่างเชน่ การลาเลียง สารละลายเข้าสเู่ ซลล์ลาไส้ และเซลล์ไต เป็ นต้น

พโิ นไซโทซิส (Pinocytosis หรือ Cell Drinking)

การนําสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตวั รับ (RECEPTOR-MEDIATED ENDOCYTOSIS) เป็นการลาํ เลียงสารท่ีมีโมเลกลุ ขนาดใหญ่เขา้ สู่เซลลโ์ ดยการใชโ้ ปรตีนตวั รับ (RECEPTOR) บนเยอ่ื หุม้ เซลลจ์ บั กบั สารท่ีมีความจาํ เพาะ จากน้นั เยอื่ หุม้ เซลลจ์ ึงคอดเวา้ หลุดเขา้ ไปเป็นเวสิเคิลใน ไซโทพลาซึม

การเคล่ือนท่แี บบเอกโซไซโทซสิ (Exocytosis) เป็ นการเคล่อื นที่ของสารที่มีขนาดโมเลกลุ ใหญ่ออกจากเซลล์ โดยสาร เหลา่ นนั้ จะบรรจอุ ยใู่ นเวสิเคลิ (Vesicle) จากนนั้ เวสิเคลิ จะคอ่ ยๆ เคลื่อนเข้ามาเชื่อมรวมกบั เย่ือห้มุ เซลล์ทาให้สารที่บรรจอุ ยู่ในเวสเิ คลิ ถกู ปลอ่ ยออกสนู่ อกเซลล์ เชน่ การหลง่ั เอนไซม์และฮอร์โมนตา่ งๆ

ความสําคญั ของการลาํ เลยี งสารเข้าและออกจากเซลล์ 1. ทาํ ใหเ้ ซลลส์ ามารถรักษาคุณสมบตั ิต่าง ๆ ภายในเซลลใ์ หค้ ่อนขา้ งคงท่ีเสมอ ซ่ึงช่วยให้ เซลลด์ าํ รงสภาวะอยเู่ ป็นปกติดี 2. เป็นวิธีการที่เซลลไ์ ดอ้ าหาร ก๊าซ และสารอื่น ๆ ท่ีจาํ เป็นต่อการดาํ รงชีวิตของเซลล์ และเซลลส์ ามารถอาศยั กระบวนการเหล่าน้ีได้ กาํ จดั สารท่ีไม่ตอ้ งการออกสู่ภายนอก 3. ทาํ ใหร้ ่างกายหรือตวั ส่ิงมีชีวติ ดาํ รงชีพอยไู่ ดต้ ามปกติ เน่ืองจากผลลพั ธ์สุทธิจากการ ทาํ งานของเซลลแ์ ต่ละเซลล์ เช่น เมด็ เลือดขาวกาํ จดั เช้ือโรคท่ีเขา้ สู่ร่างกายโดยวธิ ีฟาโกไซโตซิส เซลลข์ องต่อมต่าง ๆ หลง่ั เอน็ ไซมห์ รือฮอร์โมนที่ควบคุมกระบวนการต่าง ๆ ของร่างกาย เป็นตน้