ໂຄງການວິໄຈການໄດ້ມາຊຶ່ງຫຼັກຖານທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ the principle of the Court's admissibility of unlawfully obtained evidence by confession of the accused or defendant

ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູ ້ ຖກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ທມີ ງານຄນົ້ ຄວາ້ : ອຈ. ປທ. ແສງທະວີ ອນິ ທະວງົ ຫວົ ໜາ້ ທມີ ງານຄນົ້ ຄວາ້ ຜູຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ປທ. ອ່ ູຄໍາ ໂສລະພມົ ຜູຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ປທ. ພນັ ທະສກັ ມ່ ງິ ນະຄອນ ຜູຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ປຕ. ເຂງິ ຄໍາ ສຫີ າລາດ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ ງຊາດ ມນີ າ 2021

ຄໍາຂອບໃຈ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດທາງກດົ ໝາຍໃນຫວົ ຂໍ:້ “ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ”ສໍາ ເລດັ ລຸລ່ ວງໄປໄດດ້ ວ້ ຍດກີ ໍເນ່ ອື ງຈາກໄດຮ້ ບັ ຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່ ແລະ ການຮ່ ວມມເື ປັນຢ່ າງດຈີ າກພາກສ່ ວນ ຕ່ າງໆ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ພວກຂາ້ ພະເຈາົ້ ໃນນາມທມີ ງານສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຈ່ ງຶ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈ ແລະ ຮູບ້ ຸນຄຸນ ຢ່ າງສູງມາຍງັ ບນັ ດາອງົ ການ ແລະ ບຸ ກຄນົ ດ່ ງັ ມລີ າຍຊ່ ລື ່ ຸມນ:ີ້ ຜູພ້ ພິ າກສາຂອງສານນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ , ແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ແຂວງຄໍາມ່ ວນທ່ ີໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມສະດວກ ແລະ ປະກອບສ່ ວນໃຫຂ້ ໍມ້ ູນອັນເປັນ ປະໂຫຍດໃຫແ້ ກ່ ການຂຽນບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດໃນຄງັ້ ນ.ີ້ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ, ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ ງຊາດທ່ ໃີ ຫທ້ ນຶ ສະໜບັ ສະໜນູ ໃຫແ້ ກ່ ທມີ ງານໃນການຂຽນບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ສະບບັ ນຈີ້ ນົ ສໍາເລດັ ລຸລ່ ວງໄປດວ້ ຍດຕີ ະຫອຼ ດມາ. ຜູຊ້ ງົ ຄຸນວຸດທ,ິ ນກັ ກດົ ໝາຍ, ນກັ ວຊິ າການ, ເພ່ ອື ນໆ ທຸກຄນົ ແລະ ຜູມ້ ສີ ່ ວນຮ່ ວມອ່ ນື ໆ ທ່ ບີ ່ ໍໄດ້ ເອ່ ຍີ ນາມທ່ ມີ ສີ ່ ວນເຮດັ ໃຫກ້ ານຂຽນບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ສະບບັ ນຈີ້ ນົ ສໍາເລດັ . ທມີ ງານຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈ ແລະ ຮູບ້ ຸ ນຄຸນຢ່ າງສູງ ມານະໂອກາດນດີ້ ວ້ ຍ. ຂໍອວຍພອນໄຊອນັ ປະເສດີ ແກ່ ບນັ ດາທ່ ານ ແລະ ພາກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງທຸກທ່ ານຈ່ ງົ ມສີ ຸຂະພາບແຂງ ແຮງ, ມຄີ ວາມສຸກໃນການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ວີ ຽກງານ, ປະສບົ ຜນົ ສໍາເລດັ ຕາມທ່ ຄີ າດຫວງັ ແລະ ມຄີ ອບຄວົ ທ່ ີ ສມົ ບູນທຸກປະການ. ອຈ. ປທ. ແສງທະວີ ອນິ ທະວງົ ປທ. ອ່ ູຄໍາ ໂສລະພມົ ປທ. ພນັ ທະສກັ ມ່ ງິ ນະຄອນ ປຕ. ເຂງິ ຄໍາ ສຫີ າລາດ i

ບດົ ຄດັ ຫຍໍ້ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຫວົ ຂໍ:້ “ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ” ມຈີ ດຸ ປະສງົ ສກຶ ສາຫຼກັ ການ ແລະ ລະບຽບການຂອງກດົ ໝາຍທ່ ກີ ໍານດົ ກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານບ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ, ວທິ ກີ ານພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ເພ່ ອື ສະເໜວີ ທິ ກີ ານປັບປຸ ງ ແລະ ແກໄ້ ຂຫຼກັ ການຂອງກດົ ໝາຍເພ່ ອື ເປນັ ບ່ ອນອງີ ໃຫແ້ ກ່ ການພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດ້ ມາຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ການສກຶ ສາຄງັ້ ນເີ້ ປນັ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ແບບຄຸນນະພາບໂດຍການຄນົ້ ຄວາ້ ເອກະສານເປນັ ຕນົ້ ແມ່ ນ ລດັ ຖະທໍາມະນນູ , ກດົ ໝາຍ, ຂໍຕ້ ກົ ລງົ , ຄໍາແນະນໍາ, ຄໍາສ່ ງັ ຕ່ າງໆ, ບດົ ຄວາມທາງວຊິ າການ ລວມທງັ ຄໍາສໍາ ພາດເຈາະເລກິ ຜູພ້ ພິ າກສາທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ວຽກງານຕວົ ຈງິ ຢ່ ູສານນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ , ສານແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ແຂວງຄໍາມ່ ວນ ຈາໍ ນວນ 11 ທ່ ານ ແລວ້ ນາໍ ມາວເິ ຄາະ, ປຽບທຽບຂໍມ້ ນູ ແລະ ສະຫຸຼບຜນົ . ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ພບົ ວ່ າກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງ ສປປ ລາວ ສະບບັ ປດັ ຈບຸ ນັ ປີ 2017 ໄດກ້ ໍານດົ ຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມໝາຍຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ແຕ່ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ກດົ ໝາຍດ່ ງັ ກ່ າວບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ລະດບັ ຂອງການລະເມດີ ເອາົ ໄວ້ ພຽງແຕ່ ຫາ້ ມບ່ ໍໃຫເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ດວ້ ຍວທິ ກີ ານອ່ ນື ທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ແລະ ຜນົ ຂອງການລະເມດີ ກດົ ໝາຍກຄໍ ື ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ, ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ົນທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປັນພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາໄດ້ ຊ່ ງຶ ການນາໍ ນດົ ໃນຄວາມສໍາຄນັ ດ່ ງັ ກ່ າວ ກ່ ເໍ ພ່ ອື ຄໍານງຶ ເຖງິ ສດິ ທຂິ ນັ້ ພນື້ ຖານຂອງພນົ ລະເມອື ງໂດຍເນນັ້ ໜກັ ເຖງິ ຫຼກັ ສດິ ທມິ ະນຸດ ເປັນສ່ ງິ ສໍາຄນັ . ນອກຈາກນ,ີ້ ສານຈະບ່ ໍຖເື ອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ເປນັ ຕນົ້ ຕໍ ແຕ່ ຕອ້ ງຊອກຫາຫຼກັ ຖານອ່ ນື ມາຢງັ້ ຢນື ການກ່ າວຫາ ຫຼື ການກະທາໍ ຜດິ ຂອງຜູກ້ ່ ຽວຕ່ ມື ອກີ . ປະເດນັ ຕ່ ໍມາໃນກດົ ໝາຍຂອງຕ່ າງປະເທດໄດແ້ ບ່ ງຂອງເປນັ 2 ກໍລະນຄີ :ື ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບ ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມລະບບົ ກດົ ໝາຍ Common Law ຈະມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ລະຫວ່ າງປະເທດສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ແລະ ປະເທດອງັ ກດິ ຄ:ື ປະເທດສະຫະລດັ ອາເມລກິ າຈະມຄີ ວາມເຄ່ ງັ ຄດັ ໃນເລ່ ອື ງການໄດຫ້ ຼກັ ຖານມາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ, ແຕ່ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມປະເທດອງັ ກດິ ສານຈະພຈິ າລະນາກ່ ອນວ່ າການໄດຫ້ ຼກັ ຖານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງນນັ້ ມຜີ ນົ ກະທບົ ຕ່ ໍໂຄງສາ້ ງຂອງກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາ້ ງຄວາມຮາ້ ຍແຮງຕ່ ໍລະບບົ ຄວາມຍຸຕທິ ໍາ ii

ແລວ້ ສານຈະຍງັ ຮບັ ຟງັ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດຢ້ ່ ູ ເວນັ້ ແຕ່ ວ່ າການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຫາກກະທບົ ກບັ ສ່ ງິ ທ່ ກີ ່ າວ ມານນັ້ ສານຈ່ ງຶ ຈະຮບັ ຟງັ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ.້ ສ່ ວນລະບບົ ກດົ ໝາຍ Civil Law ຊ່ ງຶ ໄດແ້ ກ່ ປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນ, ເຢຍ ລະມນັ ແລະ ປະເທດຝຣ່ ງັ ໂດຍຫຼກັ ການແລວ້ ຈະມກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວວ້ ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການ ຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕທີ ໍລະມານ ແລະ ມຄີ ວາມສ່ ຽງຕ່ ໍຄວາມເປັນເສລພີ າບໃນການ ໃຫກ້ ານຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍໄດ້ ແລະ ເນນັ້ ໜກັ ການປອ້ ງກນັ ບ່ ໍໃຫແ້ ຕະຕອ້ ງສດິ ໃນການຕ່ ໍສູຄ້ ະດຂີ ອງຜູຖ້ ກື ຫາ ແລະ ຈາໍ ເລຍີ ແຕ່ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກໍຕາມກດົ ໝາຍຍງັ ກໍານດົ ໃຫສ້ ານເປນັ ຜູມ້ ອີ ໍານາດໃນການວນິ ດິ ໄສ ຫຼື ໃຊ້ ດຸນພນິ ດິ ໃນການພຈິ າລະນາວ່ າການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງໃນລະດບັ ໃດຄວນໃຊ້ ໄດ້ ແລະ ໃນລະດບັ ໃດໃຊບ້ ່ ໍໄດເ້ ປນັ ແຕ່ ລະຄະດໄີ ປ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ທມິ ງານທ່ ີເຮດັ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໃນຫວົ ຂໍດ້ ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງຶ ມຂີ ໍສ້ ະເໜີວ່ າກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາມາດຕາ 36 ວກັ 3 ແລະ ມາດຕາ 42 ວກັ 1 ວກັ 2 ກາໍ ນດົ ກວາ້ ງເກນີ ໄປຈ່ ງຶ ເປນັ ການ ຍາກແກ່ ການປະຕບິ ດັ ຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ .ີ ສະນນັ້ , ຄວນກາໍ ນດົ ເລ່ ອື ງການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບມາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ີ ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ບ່ ໍມເີ ສລພີ າບທ່ ຈີ ະໃຫກ້ ານໃນເວລານນັ້ ມຄີ ວາມສ່ ຽງທ່ ຈີ ະເປັນຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍມີ ຄວາມຈງິ ແລະ ຈະບ່ ໍໃຫຖ້ ືເປັນຫຼກັ ຖານ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຖາ້ ຫາກມກີ ານລະເມດີ ກໍຄວນມກີ ານຊ່ ງັ ນໍາ້ ໜກັ ລະຫວ່ າງການລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ເສຍກ່ ອນ, ຖາ້ ເຫນັ ວ່ າບ່ ໍໄດກ້ ະທບົ ຕ່ ໍລະບບົ ໂຄງສາ້ ງຂອງຄວາມຍຸຕທິ ໍາ, ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ ານນັ້ ກໍຄວນໃຊໄ້ ດ.້ ເພ່ ອື ຄວາມເປນັ ເອກະພາບກນັ ໃນ ການຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ມາດຕາດ່ ງັ ກ່ າວໃນຂອບເຂດທ່ ວົ ປະເທດສານປະຊາຊນົ ສູງສຸດຄວນມຄີ ໍາພພິ າກສາທ່ ເີ ປນັ ປະເພນສີ ານ ຫຼື ມຄີ ໍາແນະນາໍ ໃນການຕຄີ ວາມໝາຍຂອງການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ມາ ດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບົ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍໄດນ້ ມີ້ ຄີ ວາມໝາຍວ່ າແນວໃດ. ໃນເລ່ ອື ງດ່ ງັ ກ່ າວຍງັ ຖເື ປນັ ປະເດນັ ໃໝ່ ສໍາລບັ ຜູ ້ ປະຕບິ ດັ ກດົ ໝາຍ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ຄວນໃຫມ້ ກີ ານເຮດັ ການຄນົ້ ຄວາ້ ຫວົ ຂໍ້ ຫຼື ປະເດນັ ທ່ ໃີ ກຄ້ ຽງກນັ ເພ່ ອື ເປນັ ຂໍມ້ ູນ ທາງວຊິ າການໃນການປບັ ປຸງແກໄ້ ຂກດົ ໝາຍຕ່ ໍໄປ. iii

Abstract The research topic on: \" the principle of the Court's admissibility of unlawfully obtained evidence by confession of the accused or defendant \" is aimed to study actually the principles and rules of the laws that scopped unlawful evidences by the confession of the accused or defendant during the investigation and in order to suggest how to improve and amend the principle of the law and aimed to be reference of the court to considering and admitting such evidence in the criminal proceeding. The research is based on the qualitative approach by researching the documents such as the Constitution, laws, regulations, instructions, legal articles, as well as in-depth interview are conducted with 11 judges who actually work in the People's Provincial Court such as Vientiane Capital, Xiengkhouang and Khammouance provinces that such data collecting is also used to compare the practice approch and the theories. According to the result of this research, the current law on the Criminal Procedure 2017 strictly provides the definition of unlawfully obtained evidence under the law. However, the law does not specify the levels of violation, but only specifies the prohibition applied to investigation officers from taking the testimony of the accused or defendant by deception, coercion, beatings, torture or other unlawful means and specifies that such result is considered as the unlawful evidence and not permitted the Court to admit as evidence and such evidence shall have no legal impact and can not be used as a basis for criminal proceedings. In addition, the court is not permitted to take the confession of the accused or defendant as the prior evidence, but the court has to find other evidence to prove the charge. According to the approach of international laws, there are divided into two basics: firstly, the admisibility of confession of the accused or defendant under the Common Law system is different between the approch of the law of United States and the Kingdom of England. Especially, the law of the United States shall be strict in obtaining evidence by illegal means, but the Court of the England shall hear the unlawful evidence and then, consider whether such confession are affected to its legal system and shall not affected seriously to the criminal justice system. Secondly, under the Civil Law system including Japan, Germany and France, basically stipulates that the confession obtained through deception, coercion, torture is inacceptable and the risk effected to the personal freedom and liberty is prohibited to be used as evidence in case and their laws mentioned emphasize the protection of the indivial rights and the rights of defence. However, the laws also allow the court to consider and determine whether a confession unlawfully obtained is admitted in different level. Therefore, the research team of this topic has proposed that the article 36 (3) and article 42 (1 and 2) of the Criminal Procedure law are too broad provided. Such provisions are initiated to be difficulty for authorities to respect. Therefore, the confession of the accused or defendanct should be determined in the focus of the protection of individual freedoms during the testimony whether there is a risk that his or her confession shall be not true and should not be used as evidence. In addition, if there is a violation, there should be a balance between the violation of the law and the benefits to be lost. If it does not affect the structure of the justice system, the confession should be used. For the conformity in the implementation of such articles, the People's Supreme Court should issue a jurisprudence or instructions on the interpretation of the forms of the unlawfull confession by deception, iv

coercion, beatings, torture or other acts that are conformed to the law concerned cannot be used as evidence. In this regard, we consider that it is acually issued for law practitioners. Therefore, further research should be conducted on similar topics or hot issues in order to revised the law in the future. v

ສາລະບານ ໜາ້ ຄໍາຂອບໃຈ...................................................................................................................... i ບດົ ຄດັ ຫຍພໍ້ າສາລາວ ....... .................................................................................................. ii ບດົ ຄດັ ຫຍພໍ້ າສາອງັ ກດິ (abstract)....................................................................................... iv ບດົ ທີ I .......................................................................................................................... 1 ພາກສະເໜີ ..................................................................................................................... 1 1. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງບນັ ຫາ ............................................................................. 1 2. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ...........................................................................................4 3. ຄໍາຖາມເພ່ ອື ການຄນົ້ ຄວາ້ .............................................................................................4 4. ຄາດຄະເນຜນົ ໄດຮ້ ບັ ຈາກການຄນົ້ ຄວາ້ ..............................................................................4 ບດົ ທີ II .........................................................................................................................6 ທບົ ທວນເອກະສານ ...........................................................................................................6 1. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ................................................................................6 2. ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ................................................................................................7 2.1 ປະເພດຂອງຫກຼັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ.............................................................................7 2.2 ການໄດມ້ າຫກຼັ ຖານຈາກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ .....................................8 3. ຫຼກັ ການພນື້ ຖານໃນການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໃນ ຄະດອີ າຍາຕາມກດົ ໝາຍຕ່ າງປະເທດ.................................................................................. 10 3.1 ປະເທດອາເມລກິ າ............................................................................................... 10 3.2 ປະເທດອງັ ກດິ .................................................................................................... 11 3.3 ປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນ .................................................................................................... 12 3.4 ປະເທດເຢຍລະມນັ ............................................................................................. 13 3.5 ປະເທດຝຣ່ ງັ ..................................................................................................... 14 4. ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໃນຄະດອີ າຍາ ຕາມກດົ ໝາຍຂອງ ສປປ ລາວ ........................................................................................ 23 ບດົ ທີ III ......................................................................................................................28 ວທິ ີ ແລະ ເຄ່ ອື ງມໃື ນການຄນົ້ ຄວາ້ ........................................................................................28 1. ວທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ..................................................................................................... 28

2. ຂອບເຂດການຄນົ້ ຄວາ້ ............................................................................................. 28 3. ປະຊາກອນ ແລະ ກ່ ຸມຕວົ ຢ່ າງ ..................................................................................... 29 4. ວທິ ີ ແລະ ເຄ່ ອື ງມເື ກບັ ກາໍ ຂໍມ້ ນູ ................................................................................... 29 5. ວທິ ວີ ເິ ຄາະຂໍມ້ ນູ ແລະ ແປຜນົ ..................................................................................... 29 ບດົ ທີ IV ...................................................................................................................... 31 ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ................................................................ 31 1. ການກາໍ ນດົ ຂອງກດົ ໝາຍກ່ ຽວກບັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ............................................................. 31 2. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມຈາໍ ເປນັ ໃນການບນັ ຍດັ ກ່ ຽວກບັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ..................................... 33 3. ການໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ຂອງສານໃນການພຈິ າລະນາຄໍາຮບັ ສາລະພາບ .............................................. 34 4. ຫຼກັ ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ໃນຄະດີ................................................................................. 36 5. ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບດວ້ ຍວທິ ທີ ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຂອງຕ່ າງປະເທດ ............................................. 38 5.1 ການໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມລະບບົ ກດົ ໝາຍ Common Law ............. 38 5.2 ການໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມລະບບົ ກດົ ໝາຍ Civil Law .................... 39 ບດົ ທີ V ....................................................................................................................... 41 ສະຫຸບຼ ແລະ ຂໍສ້ ະເໜີ ...................................................................................................... 41 1. ສະຫຸຼບ.................................................................................................................. 41 2. ຂໍສ້ ະເໜີ .............................................................................................................. 43 ເອກະສານອາ້ ງອງີ ii

ບດົ ທີ I ພາກສະເໜີ 1. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງບນັ ຫາ ການດໍາເນນີ ຂະບວນການຍຸ ຕທິ ໍາທາງອາຍາເປັນການດໍາເນນີ ເພ່ ອື ໃຫຊ້ ອກໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມຈງິ ຂອງ ຄະດີ ແລະ ນໍາເອາົ ຕວົ ຜູກ້ ະທໍາຜິດມາດໍາເນນີ ການສ່ ງັ ຟອ້ ງ ແລະ ລງົ ໂທດ. ການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາຂອງ ອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດບີ ່ ໍວ່ າຈະເປນັ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການຈະຕອ້ ງຢ່ ູບນົ ພນື້ ຖານ ຫກຼັ ການຂອງກດົ ໝາຍ ແລະ ຫຼກັ ຖານ. ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາມຈີ ດຸ ປະສງົ 2 ຢ່ າງເຊ່ ນັ : ຈດຸ ປະສງົ ທໜີ ່ ງຶ ຄກື ານດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາເພ່ ອື ຊອກ ໃຫເ້ ຫນັ ຕວົ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ແລະ ນໍາເອາົ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ທ່ ແີ ທຈ້ ງິ ມາລງົ ໂທດຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ທສີ ອງ ເພ່ ອື ປກົ ປອ້ ງ ແລະ ຄຸມ້ ຄອງສດິ ເສລພີ າບຂອງບຸກຄນົ . ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາເພ່ ອື ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ຕວົ ຜູກ້ ະທໍາ ຜດິ ແລະ ນາໍ ເອາົ ຕວົ ຜູກ້ ະທາໍ ຜດິ ມາລງົ ໂທດນ,ີ້ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການຕອ້ ງໄດນ້ າໍ ໃຊບ້ າງວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນທ່ ເີ ຫນັ ວ່ າເໝາະສມົ ແລະ ອາດຈະນໍາໃຊມ້ າດຕະການສະກດັ ກນັ້ ບາງ ມາດຕະການທ່ ເີ ຫນັ ວ່ າຈາໍ ເປນັ ເພ່ ອື ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ຫຼກັ ຖານເພ່ ອື ມາຢງັ້ ຢນື ການກະທໍາຜດິ ຂອງຜູກ້ ່ ຽວ. ໃນນວີ້ ທິ ີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນທ່ ເີ ຫນັ ວ່ າມຄີ ວາມຈໍາເປັນທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ພະນກັ ງານໄອຍະ ການຕອ້ ງໄດໃ້ ຊນ້ ນັ້ ກຄໍ ກື ານເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານ. ການທ່ ີສານຈະນໍາເອາົ ຄະດີອາຍາໃດໜ່ ຶງມາພຈິ າລະນາໄດນ້ ນັ້ ກໍຕ່ ໍເມ່ ອື ວ່ າຄະດີນນັ້ ໄດຜ້ ່ ານການ ສບື ສວນ-ສອບສວນໂດຍສະເພາະແມ່ ນການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ແລະ ການສ່ ງັ ຟອ້ ງຂອງ ອງົ ການໄອຍະການ. ການພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານຈ່ ງຶ ເປັນການພຈິ າລະນາວ່ າເຈາົ້ ໜາ້ ສບື ສວນ-ສອບສວນ ທ່ ດີ ໍາເນນີ ຄະດຖີ ກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ຫຼື ບ່ ໍ, ນໍາໃຊວ້ ທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນຕາມທ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ຫຼື ບ່ ໍ ແລະ ການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ຫຼື ບ່ ໍ. ຖາ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູ ້ ຖກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໄດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາ ອ່ ນື ໆ ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຈະໃຊເ້ ປນັ ຫກຼັ ຖານໃນຄະດບີ ່ ໍໄດ້ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, 2017). ໂດຍອງີ ໃສ່ ຜນົ ຂອງການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ແີ ລວ້ , ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດີ ອາຍາສະບບັ ປີ 2004 ບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວຊ້ ດັ ເຈນວ່ າການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານຈາກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ໃນຄະດີອາຍາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະເປັນຜົນຕ່ ໍກບັ ການພຈິ າລະນາຄະດີອາຍາຂອງສານຄື ແນວໃດ. ພາຍຫຼງັ ທ່ ມີ ກີ ານປບັ ປຸງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ສະບບັ ປບັ ປີ 2012 ແລະ ສະບບັ ປີ 2017 ແລວ້ ຈະເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍໄດກ້ ໍານດົ ຜົນຂອງການລະເມດີ ໄວວ້ ່ າຂໍມ້ ູນທ່ ີໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ີການທ່ ີ 1

ລະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ, ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນ ກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດ້ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງ, ມາດຕາ 42, 2017). ການທ່ ກີ ດົ ໝາຍກໍານດົ ໄວຄ້ ແື ນວນຖີ້ າ້ ພຈິ າລະນາໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ ເບ່ ງິ ຄວື ່ າກດົ ໝາຍກໍານດົ ໄວຢ້ ່ າງ ລະອຽດ ແລະ ຊດັ ເຈນແລວ້ ຊ່ ງຶ ສານໃນເວລາພຈິ າລະນາຄະດຈີ ະຕອ້ ງໄດພ້ ຈິ າລະນາວ່ າການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຂອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ຂອງອງົ ການໄອຍະການນນັ້ ວ່ າຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ຫຼື ບ່ ໍ, ແຕ່ ຖາ້ ສານຫາກພຈິ າລະນາແລວ້ ວ່ າການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ນນັ້ ໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ, ຕາມຄວາມໝາຍຂອງກດົ ໝາຍແລວ້ ຖວື ່ າຫຼກັ ຖານນນັ້ ໃຊບ້ ່ ໍ ໄດ,້ ແຕ່ ຖາ້ ພຈິ າລະນາຢ່ າງລະອຽດຖ່ ີຖວ້ ນແລວ້ ຈະເຫນັ ວ່ າການທ່ ີກດົ ໝາຍກໍານດົ ຜົນຂອງການເອາົ ຄໍາ ໃຫກ້ ານດວ້ ຍວທິ ທີ ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຄແື ນວນນັ້ ຈະເກດີ ມບີ ນັ ຫາໃນການພຈິ າລະນາລງົ ໂທດຂອງສານຕ່ ໍຜູກ້ ະ ທໍາຜດິ ໄດ້ ເພາະວ່ າການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການໂດຍ ສະເພາະກ່ ຽວກບັ ການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ອາດຈະມຄີ ວາມສ່ ຽງທ່ ຈີ ະເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຢ່ ູບ່ ໍຫຼາຍກໜໍ ອ້ ຍ ແຕ່ ການລະເມດີ ນນັ້ ຈະເປນັ ການລະເມດີ ທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນ ຫຼື ລະເມດີ ທາງດາ້ ນຮູບ ການ, ຈະເປນັ ການລະເມດີ ໃນລະດບັ ໜອ້ ຍ ຫຼື ເປນັ ການລະເມດີ ໃນລະດບັ ຫຼາຍ. ໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ອີ ງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນອາດຈະ ມກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍເກດີ ຂນຶ້ ໄດ້ ຊ່ ງຶ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍນນັ້ ອາດຈະເປັນການຈງົ ໃຈ ຫຼື ເຈດຕະນາ ລະເມດີ ຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນເອງເຊ່ ນັ : ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ຮີ ຸ ນແຮງ, ດວ້ ຍ ການບງັ ຄບັ ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕີ ຫຼື ທໍລະມານຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ໃຊວ້ ທິ ກີ ານຮຸ ນແຮງອ່ ນື ໆ ເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດຫ້ ຼກັ ຖານມາ ຊ່ ງຶ ການລະເມດີ ດ່ ງັ ກ່ າວນເີ້ ອນີ້ ວ່ າແມ່ ນການລະເມດີ ທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນ. ເຖິງຢ່ າງໃດກໍຕາມການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີສືບສວນ-ສອບສວນອາດຈະເປັນການ ລະເມດີ ໂດຍບ່ ໍໄດເ້ ຈດຕະນາເຊ່ ນັ : ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາໃນຂະນະຍງັ ໃສ່ ກຸນແຈມ,ື ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານໂດຍບ່ ໍ ອະນຸຍາດໃຫທ້ ະນາຍຄວາມເຂາົ້ ຮ່ ວມ, ພາຍຫຼງັ ສນິ້ ສຸ ດການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານແລວ້ ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບ ສວນໃຫຜ້ ູຖ້ ກື ຫາລງົ ລາຍເຊນັ ພຽງຢ່ າງດຽວ ແຕ່ ລມື ໃຫຜ້ ູກ້ ່ ຽວແປະໂປມ້ ໃື ສ່ ບດົ ບນັ ທກຶ ການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານ ນນັ້ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສບັ ບັ ປບັ ປຸງ, ມາດຕາ 100, 2017) ຊ່ ງຶ ການ ລະເມດີ ໃນລກັ ສະນະດ່ ງັ ກ່ າວນເີ້ ປນັ ການລະເມດີ ຮູບການເທ່ າົ ນນັ້ ແລະ ການລະເມດີ ນກີ້ ໍບ່ ໍໄດກ້ ະທບົ ຕ່ ໍເນອື້ ໃນຂອງຄະດແີ ຕ່ ຢ່ າງໃດ ຫຼື ການລະເມດີ ນບີ້ ່ ໍໄດເ້ ປນັ ຜນົ ສະທອ້ ນຮາ້ ຍແຮງແນວໃດຕ່ ໍການຄຸມ້ ຄອງສດິ ແລະ ເສລພີ າບຂອງຜູຖ້ ືກ ຈ່ ງຶ ບ່ ໍໜາ້ ຈະມຜີ ນົ ຕ່ ໍການພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານວ່ າຖາ້ ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫານນັ້ ເປນັ ການບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍໄດຕ້ າມທ່ ໄີ ດກ້ ໍາ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍນນັ້ ຄແື ນວໃດ. 2

ນອກຈາກນນັ້ ເຖງິ ວ່ າຈະເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຂອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນກຕໍ າມ ແຕ່ ເປນັ ການລະເມດີ ເລກັ ໜອ້ ຍ ຫຼື ລະເມດີ ໃນລະດບັ ເບາົ ບາງ ຫຼື ຜູຖ້ ກື ຫາເກດີ ຄວາມຢາ້ ນກວົ ເອງ ເມ່ ອື ນ່ ງັ ຢ່ ູຕ່ ໍໜາ້ ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນແລວ້ ໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບ ແລະ ພາຍຫຼງັ ມາຈະບອກວ່ າການ ໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ບ່ ໍໄດເ້ ກດີ ຈາກຄວາມຈງິ ໃຈແຕ່ ຢ່ າງໃດ ການຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ເກດີ ຈາກຄວາມຢາ້ ນ ກວົ ຈາກບຸ ກຄະລກິ ຫຼື ເກດີ ຈາກສຽງເວາົ້ ຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນເອງ. ການລະເມດີ ໃນລະດບັ ດ່ ງັ ກ່ າວນຈີ້ ະເປັນຜນົ ຕ່ ໍການພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານເຖງິ ຂນັ້ ວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ ານນັ້ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປັນຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ເຫນັ ວ່ າບ່ ໍສມົ ເຫດສມົ ຜນົ ຕາມກດົ ໝາຍແຕ່ ຢ່ າງໃດ. ຈາກຄວາມເປນັ ມາຂອງບນັ ຫາດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງບນັ ຫາຈ່ ງຶ ມວີ ່ າກດົ ໝາຍ ວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງປີ 2017 ມາດຕາ 42 ທ່ ກີ າໍ ນດົ ວ່ າຂໍມ້ ນູ ກຄໍ ຄື ໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ. ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານ ໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດນ້ ນັ້ ຈ່ ງຶ ເປນັ ບນັ ຫາທາງວຊິ າການ ຊ່ ງຶ ຈາໍ ເປນັ ຈະຕອ້ ງໄດສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຫາຫຼກັ ການ ແລະ ຄໍາຕອບທ່ ຊີ ດັ ເຈນວ່ າການໄດມ້ າ ຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາໃນຮູບແບບ ແລະ ລກັ ສະນະໃດຈ່ ງຶ ເປັນຜນົ ໃຫສ້ ານພຈິ າລະນາວ່ າການ ລະເມດີ ນນັ້ ເປນັ ການລະເມດີ ທ່ ເີ ປນັ ຜນົ ຕ່ ໍຫກຼັ ຖານທ່ ໃີ ຊບ້ ່ ໍໄດທ້ າງດາ້ ນກດົ ໝາຍ. ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວຖາ້ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໃຫເ້ ຫນັ ຄໍາຕອບທ່ ຊີ ດັ ເຈນກຈໍ ະເປນັ ຜນົ ປະໂຫຍດ ທາງດາ້ ນວຊິ າການໃຫແ້ ກ່ ອງົ ການບນັ ຍດັ ກດົ ໝາຍໃນອະນາຄດົ ວ່ າຄວນຈະບນັ ຍດັ ກດົ ໝາຍແນວໃດໃຫຖ້ ກື , ສອດຄ່ ອງ ແລະ ສາມາດນໍາໄປຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ໄດ,້ ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ກໍຈະເປນັ ປະໂຫຍດໃຫຜ້ ູພ້ ພິ າກສາໃນເວລາ ພຈິ າລະນາຄະດວີ ່ າການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ເີ ປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຄແື ນວໃດຈ່ ງຶ ຈະບ່ ໍສາມາດ ໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດ້ ເພາະໃນທ່ ສີ ຸດແລວ້ ກແໍ ມ່ ນສານເທ່ າົ ນນັ້ ຈະເປນັ ຜູຊ້ ຂີ້ າດ ແລະ ລງົ ໂທດຜູກ້ ະທໍາຜດິ . ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວຫາກບ່ ໍໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາຫາຫຼກັ ການ ແລະ ຄໍາຕອບທ່ ຊີ ດັ ເຈນກໍຈະ ເປນັ ຜນົ ສະທອ້ ນຕ່ ໍການດໍາເນນີ ຄະດຂີ ອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບນສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການທ່ ຈີ ະຕອ້ ງໄດ້ ລະມດັ ລະວງັ ໃນທຸກເລ່ ອື ງລວມທງັ ການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາຈນົ ໃນທ່ ສີ ຸດອງົ ການດ່ ງັ ກ່ າວຈະບ່ ໍກາ້ ເຄ່ ອື ນ ໄຫວໃດໆ ເພາະຢາ້ ນຜດິ ກດົ ໝາຍ ແລະ ມຜີ ນົ ຕ່ ໍຄະດີ ຈ່ ງຶ ເປນັ ການຍາກທ່ ຈີ ະເອາົ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ທາງອາຍາມາ ລງົ ໂທດໄດ້ ແລະ ຈະບ່ ໍຮບັ ປະກນັ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາວ່ າຜູກ້ ະທໍາຜດິ ຕອ້ ງຖກື ລງົ ໂທດຕາມ ກດົ ໝາຍ. 3

2. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ໂຄງການຄົນ້ ຄວາ້ ຫົວຂໍ້ “ຫຼັກການພິຈາລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ຶງຄໍາໃຫກ້ ານຮັບ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ” ມຈີ ດຸ ປະສງົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ໄວດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ - ເພ່ ອື ສກຶ ສາຫຼກັ ການ ແລະ ລະບຽບການຂອງກດົ ໝາຍທ່ ກີ ໍານດົ ກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ; - ເພ່ ອື ສກຶ ສາວທິ ກີ ານພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ; - ເພ່ ອື ສກຶ ສາວທິ ກີ ານປັບປຸ ງ ແລະ ແກໄ້ ຂຫຼກັ ການຂອງກດົ ໝາຍເພ່ ອື ເປັນບ່ ອນອີງໃຫແ້ ກ່ ການ ພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕມ ກດົ ໝາຍ. 3. ຄໍາຖາມເພ່ ອື ການຄນົ້ ຄວາ້ ໂຄງການຄົນ້ ຄວາ້ ຫົວຂໍ້ “ຫຼັກການພິຈາລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ຶງຄໍາໃຫກ້ ານຮັບ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ” ໄດຕ້ ງັ້ ຄໍາຖາມໃນການຄນົ້ ຄວາ້ ໄວດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ - ຫຼກັ ການ ແລະ ລະບຽບການຂອງກດົ ໝາຍທ່ ກີ າໍ ນດົ ກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູ ້ ຖກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍມຄີ ແື ນວໃດ? - ວທິ ກີ ານພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍມຄີ ແື ນວໃດ? - ວທິ ກີ ານປບັ ປຸງ ແລະ ແກໄ້ ຂຫຼກັ ການຂອງກດົ ໝາຍເພ່ ອື ເປນັ ບ່ ອນອງີ ໃຫແ້ ກ່ ການພຈິ າລະນາຄະດີ ຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕມກດົ ໝາຍມຄີ ື ແນວໃດ? 4. ຄາດຄະເນຜນົ ໄດຮ້ ບັ ຈາກການຄນົ້ ຄວາ້ ໂຄງການຄົນ້ ຄວາ້ ຫົວຂໍ້ “ຫຼັກການພິຈາລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ຶງຄໍາໃຫກ້ ານຮັບ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ” ຄາດຄະເນຜນົ ໄດຮ້ ບັ ຈາກການ ຄນົ້ ຄວາ້ ດ່ ງັ ນ:ີ້ - ຈະໄດຮ້ ູເ້ ຖິງຫຼກັ ການ ແລະ ລະບຽບການຂອງກດົ ໝາຍທ່ ກີ ໍານດົ ກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ; 4

- ຈະໄດຮ້ ູເ້ ຖງິ ວທິ ກີ ານພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ; - ຈະໄດຮ້ ູເ້ ຖິງວທິ ກີ ານປັບປຸ ງ ແລະ ແກໄ້ ຂຫຼກັ ການຂອງກດົ ໝາຍເພ່ ອື ເປັນບ່ ອນອງີ ໃຫແ້ ກ່ ການ ພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕມ ກດົ ໝາຍ. 5

ບດົ ທີ II ທບົ ທວນເອກະສານ 1. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາມຈີ ດຸ ປະສງົ ຕນົ້ ຕໍຢ່ ູ 2 ຢ່ າງຄ:ື ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາເພ່ ອື ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ການກະທໍາຜິດ ແລະ ການດໍາເນີນຄະດີອາຍາເພ່ ືອປົກປອ້ ງສິດເສລີພາບຂອງບຸ ກຄົນ ຊ່ ຶງ ຈດຸ ປະສງົ ທງັ 2 ຢ່ າງນມີ້ ຄີ ວາມໝາຍດ່ ງັ ນີ້ (ຄະນະຄນົ້ ຄວາ້ ກດົ ໝາຍການດໍາເນນີິ ຄະດອີ າຍາ, 2014): ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາທ່ ມີ ຈີ ດຸ ປະສງົ ເພ່ ອື ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ການກະທໍາຜດິ ນເີ້ ປນັ ການຊອກຫາຄວາມຈງິ ວ່ າເມ່ ອື ມກີ ານກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາເກດີ ຂນຶ້ ອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຕອ້ ງຊອກໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າຜູໃ້ ດເປນັ ຜູຖ້ ກື ຫາ ໃນຄະດນີ ນັ້ , ໄດກ້ ະທໍາແນວໃດ, ການກະທໍານນັ້ ເປນັ ການກະທໍາຜດິ ສະຖານໃດແລວ້ ນາໍ ຕວົ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ທ່ ແີ ທ້ ມາລງົ ໂທດຕາມກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ແນວຄວາມຄດິ ດ່ ງັ ກ່ າວນມີ້ ພີ ນື້ ຖານມາຈາກຫຼກັ ການຂອງກດົ ໝາຍທ່ ວີ ່ າຜູກ້ ະທໍາ ຜດິ ຕອ້ ງຖກື ລງົ ໂທດ ແລະ ຫາ້ ມບ່ ໍໃຫລ້ ງົ ໂທດຜູທ້ ່ ບີ ່ ໍໄດກ້ ະທາໍ ຜດິ . ສ່ ວນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາເພ່ ອື ປກົ ປອ້ ງສດິ ແລະ ເສລພີ າບຂອງບຸກຄນົ ນມີ້ ພີ ນື້ ຖານມາຈາກແນວ ຄວາມຄດິ ວ່ າຜູຖ້ ກື ສງົ ໄສ, ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຖາ້ ຫາກຍງັ ບ່ ໍທນັ ມຄີ ໍາຕດັ ສນີ ຂອງສານທ່ ໃີ ຊໄ້ ດຢ້ ່ າງເດດັ ຂາດ ໃຫຖ້ ຍື ງັ ເປນັ ຜູບ້ ໍລສິ ຸດຢ່ ູ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງ, ມາດຕາ 15, 2017). ດ່ ງັ ນນັ້ , ໃນເວລາຖກື ດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຜູຖ້ ກື ຫາມສີ ດິ ໄດຮ້ ບັ ການປົກປອ້ ງຄຸມ້ ຄອງສດິ ແລະ ເສລີພາບຂອງຕົນ ເພາະວ່ າສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງຜູຖ້ ືກດໍາເນີນຄະດີອາຍານນັ້ ໄດຖ້ ືກຮັບຮອງໄວໃ້ ນ ຖະແຫຼງການສາກນົ ວ່ າດວ້ ຍສດິ ທມິ ະນຸດປີ 1948 ວ່ າ: ບຸກຄນົ ໃດຈະຖກື ທໍລະມານ ຫຼື ໄດຮ້ ບັ ການປະຕບິ ດັ ຫຼື ລງົ ໂທດຢ່ າງໂຫດຮາ້ ຍທາລຸນໄຮມ້ ະນຸດສະທໍາ ຫຼື ຕ່ ໍາຊາ້ ແມ່ ນບ່ ໍໄດ້ (Nations, 1948). ທຸກຄນົ ມສີ ດິ ໃນ ເສລພີ າບ ແລະ ຄວາມໝນັ້ ຄງົ ຂອງຕນົ , ບຸກຄນົ ໃດຈະຖກື ຈບັ ກຸມ ຫຼື ຖກື ຄຸມຂງັ ໂດຍພາລະການແມ່ ນບ່ ໍໄດ,້ ບຸກຄນົ ໃດຈະຖກື ຕດັ ສດິ ເສລພີ າບຂອງຕນົ ແມ່ ນບ່ ໍໄດ້ ຍກົ ເວນັ້ ສາເຫດ ແລະ ອງີ ຕາມຂະບວນການທ່ ບີ ນັ ຍດັ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ (Nations, 1966). ບຸກຄນົ ຜູໃ້ ດທ່ ຖີ ກື ຈາໍ ກດັ ອດິ ສະລະພາບຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການປະຕບິ ດັ ຢ່ າງມີ ມະນຸດສະທາໍ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ການເຄາົ ລບົ ໃນສກັ ສແີ ຫ່ ງຄວາມເປນັ ມະນຸດ (Nations, 1966). ການປກົ ປອ້ ງຄຸມ້ ຄອງສດິ ເສລພີ າບຂອງບຸກຄນົ ນອກຈາກໄດບ້ ນັ ຍດັ ໄວໃ້ ນເອກະສານສາກນົ ແລວ້ ນນັ້ ຍງັ ໄດບ້ ນັ ຍດັ ໄວໃ້ ນລດັ ຖະທໍາມະນນູ ແຫ່ ງ ສປປ ລາວ ອກີ ວ່ າ: ພນົ ລະເມອື ງລາວມສີ ດິ ໂດຍບ່ ໍມໃີ ຜລ່ ວງ ລະເມດີ ໄດທ້ າງດາ້ ນຊວີ ດິ , ຮ່ າງກາຍ, ກຽດສກັ ສີ ແລະ ເຄຫະສະຖານ. ພນົ ລະເມອື ງລາວຈະບ່ ໍຖກື ຈບັ ຕວົ , ກກັ ຂງັ ຫຼື ກວດຄນົ້ ເຄຫະສະຖານ ຖາ້ ຫາກບ່ ໍມຄີ ໍາສ່ ງັ ຂອງອງົ ການໄອຍະການ ຫຼື ສານປະຊາຊນົ ເວນັ້ ເສຍແຕ່ ໃນກໍລະນທີ ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ລດັ ຖະທໍາມະນນູ ແຫ່ ງ ສປປ ລາວ, ມາດຕາ 42, 2015). 6

ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາເພ່ ອື ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ທ່ ແີ ທຈ້ ງິ ມາລງົ ໂທດນນັ້ ບາງຄງັ້ ກໍມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງໄດນ້ ໍາໃຊມ້ າດຕະການສະກດັ ກນັ້ ແຕ່ ຕອ້ ງຍດຶ ຖຫື ຼກັ ການຂອງຄວາມຈາໍ ເປນັ ທ່ ບີ ່ ໍສາມາດຫຼກີ ລຽ້ ງໄດ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ທງັ ນກີ້ ເໍ ພ່ ອື ເຮດັ ໃຫຫ້ ຼກັ ານຄຸມ້ ຄອງສດິ ເສລພີ າບຂອງປະຊາຊນົ ຄຽງຄ່ ູກບັ ຫຼກັ ການປອ້ ງກນັ ແລະ ປາບ ປາມອາຊະຍາກາໍ ນນັ້ ເອງ (ນະລງົ ໃຈຫານ, 2003). 2. ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ໃນການດໍາເນນີ ຄະດເີ ພ່ ອື ພສິ ູດວ່ າຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ຫຼື ເປນັ ຜູບ້ ໍລສິ ຸດນນັ້ ຕອ້ ງໄດ້ ອາໄສຫຼກັ ຖານເພ່ ອື ມາຜູກມດັ ຫຼື ແກມ້ ດັ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາແມ່ ນຂໍມ້ ູນຕວົ ຈງິ ທ່ ຊີ ບີ້ ອກວ່ າມີ ຫຼື ບ່ ໍມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ຫຼື ການກະທໍາທ່ ເີ ປນັ ອນັ ຕະລາຍຕ່ ໍສງັ ຄມົ . ຫຼກັ ຖານມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍການພຈິ າລະນາຄະດອີ າຍາ ເພາະວ່ າການພຈິ າລະນາຄະດອີ າຍາໃດໜ່ ງຶ ຖາ້ ຫາກຫຼກັ ຖານມຄີ ວາມສງົ ໄສຢ່ ູສານຕອ້ ງໄດພ້ ຈິ າລະນາໃຫຈ້ ໍາ ເລຍີ ພນົ້ ຂໍກ້ ່ າວຫາ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ສະບບັ ປັບປຸງ, ມາດຕາ 44 ວກັ 3, 2017), ພຽງແຕ່ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຈາໍ ເລຍີ ໂດຍບ່ ໍມຫີ ຼກັ ຖານອ່ ນື ໃດມາຢງັ້ ຢນື ການກະທໍາຜດິ ຈະບ່ ໍ ເປັນພນື້ ຖານໃຫສ້ ານພຈິ າລະນາລງົ ໂທດຈໍາເລຍີ ໄດ.້ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາຈ່ ງຶ ເປັນສ່ ງິ ຈໍາເປັນທ່ ີ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການຕອ້ ງໄດຊ້ ອກໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ຄວາມເຊ່ ອື ງໂຍງຂອງການກະ ທໍາຜດິ ກບັ ບຸກຄນົ ທ່ ຖີ ກື ກ່ າວຫາ. 2.1 ປະເພດຂອງຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ໂດຍລວມແລວ້ ບນັ ດາປະເທດຕ່ າງໆ ໃນໂລກແມ່ ນຍອມຮບັ ຫຼກັ ຖານທາງດາ້ ນວດັ ຖຸ (physical evidence, real evidence ຫຼື material evidence), ຫຼັກຖານທາງດາ້ ນເອກະສານ (Documentary evidence) ແລະ ຫຼກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ (Witness) ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ສປປ. ລາວ ໄດແ້ ບ່ ງຫຼກັ ຖານຄະດີ ອາຍາອອກເປນັ 3 ປະເພດ ຄ:ື ຫຼັກຖານທາງດາ້ ນວັດຖຸ (physical evidence real evidence ຫຼື material evidence) ແມ່ ນ ຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປນັ ຮ່ ອງຮອຍຂອງວດັ ຖຸ, ວດັ ຖຸທ່ ໄີ ດໃ້ ຊ້ ຫຼື ຈະໃຊເ້ ປນັ ເຄ່ ອື ງມເື ຂາົ້ ໃນການກະທໍາຜດິ ເຊ່ ນັ : ປນື , ມດີ , ຮອຍມ,ື ຄາບເລອື ດ; ຫຼກັ ຖານທາງດາ້ ນເອກະສານ (Documentary evidence) ແມ່ ນຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປັນຈດົ ໝາຍຕ່ າງໆ, ບດົ ບນັ ທກຶ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ບນັ ຊ,ີ ແຜນວາດ, ຮູບພາບ ແລະ ເອກະສານອ່ ນື ໆ ທ່ ພີ ວົ ພນັ ກບັ ການ ກະທາໍ ຜດິ ; ສ່ ວນຫຼກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ (Witness) ແມ່ ນຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ສງົ ໄສ, ຜູຖ້ ືກຫາ, ຈໍາເລຍີ , ພະຍານ, ຜູຖ້ ືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ ງ, ຜູຮ້ ບັ ຜດິ ຊອບທາງແພ່ ງ, ການຊຕີ້ ວົ , ການ 7

ຢັງ້ ຢືນທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນໄດບ້ ນັ ທກຶ ໄວລ້ ວມທງັ ຄໍາເຫນັ ຂອງຜູຊ້ ່ ຽວຊານ ຫຼື ຜູຊ້ ໍານານງານທ່ ີ ພວົ ພນັ ກບັ ການກະທໍາຜດິ ນນັ້ . 2.2 ການໄດມ້ າຫຼກັ ຖານຈາກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ແນວຄວາມຄດິ ກ່ ຽວກບັ ການຮບັ ສາລະພາບເກດີ ມມີ າຕງັ້ ແຕ່ ສະໄໝບູຮານ. ໃນເມ່ ອື ກ່ ອນເອີນ້ ວ່ າການສາລະພາບບາບ ແມ່ ນຖກື ບນັ ທກຶ ໄວໃ້ ນພຣະຄໍາພໄີ ບເບນີ້ ສະບບັ ເກ່ າົ (Old Testament) ຫຼື ເວາົ້ ໄດ້ ວ່ າມມີ າຕງັ້ ແຕ່ ຍຸ ກຕາເວນັ ອອກບູຮານຂອງຊາວຄຣິສຕຽນ. ໃນສະໄໝນນັ້ ຖືວ່ າ “ຄຸນພ່ ໍ” ເປັນຜູມ້ ອີ ໍານາດ ແລະ ຍງັ ຖເື ປນັ ຮດີ ຄອງປະເພນທີ ່ ຄີ ຸນພ່ ໍຢ່ ◌ູໂບດຈະຕອ້ ງຊກັ ຊວນໃຫບ້ ຸກຄນົ ຮບັ ສາລະພາບຕ່ ໍໜາ້ ຄຸນພ່ ໍ ແລະ ພະເຍຊູເພ່ ອື ເປນັ ການລບົ ລາ້ ງຄວາມຊ່ ວົ , ໂບດໃນສະໄໝນນັ້ ຈ່ ງຶ ເປນັ ສານສໍາລບັ ການສໍານກຶ ຜດິ ແລະ ຖວື ່ າຄໍາ ຮບັ ສາລະພາບເປນັ ສ່ ງິ ຈາໍ ເປນັ ເພ່ ອື ທ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ການອະໄພຍະໂທດ.ແນວຄວາມຄດິ ປະເພນດີ ່ ງັ ກ່ າວຍງັ ໄດສ້ ບື ທອດມາຮອດປດັ ຈບຸ ນັ ແລະ ປະກດົ ຫຼກັ ຖານຢ່ ◌ູໃນພຣະຄໍາພໄີ ບເບນີ້ ສະບບັ ໃໝ່ (New Testament) ອກີ ດວ້ ຍ. ນອກຈາກນ,ີ້ ການຮບັ ສາລະພາບຍງັ ເປັນທ່ ຍີ ອມຮບັ ຕງັ້ ແຕ່ ສະໄໝພຸ ດທະການ, ຈະຖືປະຕບິ ດັ ໃນ ຄະນະສງົ ສະເພາະຊ່ ງຶ ເອນີ້ ວ່ າ: “ການປງົ ອາບດັ ” ໂດຍພຣະສງົ ມໜີ າ້ ທ່ ຕີ ອ້ ງສາລະພາບກ່ ຽວກບັ ການກະທໍາທ່ ີ ເປນັ ການຜດິ ວໄິ ນສງົ ເລກັ ໆນອ້ ຍໆຕ່ ໍພຣະສງົ ອງົ ອ່ ນື ໆທຸກມເື້ ພ່ ອື ໃຫມ້ ຄີ ວາມລະອາຍຕ່ ໍບາບ ແລະ ແກໄ້ ຂການ ກະທໍາຄວາມຜດິ ຂອງຕນົ , ການປງົ ອາບດັ ນຍີ້ ງັ ຖກື ຖ່ າຍທອດສ່ ູຜູທ້ ່ ເີ ຄຍີ ຜ່ ານການບວດເປນັ ພຣະອກີ ດວ້ ຍ ຊ່ ງຶ ການຮບັ ສາລະພາບດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ໄດປ້ ະກດົ ໃຫເ້ ຫນັ ໃນປະເທດຈນີ ແລະ ອນິ ເດຍບູຮານ (ການຈະນາ ນະວະໄຕ ລາກ, 2012) ຄໍາຮບັ ສາລະພາບໃນອາດດີ ນນັ້ ເກດີ ຈາກບຸ ກຄນົ ທ່ ສີ າລະພາບມຄີ ວາມເຊ່ ອື ຖື, ນບັ ຖືໃນສາສະໜ າດ່ ງັ ກ່ າວ ຈ່ ງຶ ຕອ້ ງການສາລະພາບ ຊ່ ງຶ ຄໍາສາລະພາບດ່ ງັ ກ່ າວແມ່ ນມກັ ອອກມາຈາກໃຈຈງິ ຫຼື ເກດີ ຈາກຄວາມ ສະໝກັ ໃຈແລະ ມຄີ ວາມໜາ້ ເຊ່ ອື ຖໄື ດ້ ເພ່ ອື ຕອ້ ງການຈະໄດຮ້ ບັ ການໃຫອ້ ະໄພ ແລະ ຖເື ປນັ ການປດົ ປ່ ອຍ ທຸກຈາກໃຈຂອງພວກເຂາົ ຫຼງັ ຈາກທ່ ໄີ ດສ້ າລະພາບໄປແລວ້ . ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ໃນທາງສາສະໜາໃນເມ່ ອື ກ່ ອນຖເື ປນັ ບ່ ໍເກດີ ທ່ ມີ າໃຫເ້ ກດີ ຫຼກັ ການສໍາຄນັ ໃນການຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງ ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ແລະ ຖກື ພດັ ທະນາໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານປະເພດໜ່ ງຶ ຈນົ ມາຮອດປດັ ຈບຸ ນັ . ໃນ ສ ປປ ລາວ ການໄດມ້ າເຊ່ ງິ ຫຼກັ ຖານຈາກການຮບັ ສາລະພາບທ່ ເີ ປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍນໝີ້ າຍເຖງິ ການເຄ່ ອື ນໄຫວ ດໍາເນນີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະ ການເພ່ ອື ຊອກຫາຫຼກັ ຖານບຸກຄນົ ເປນັ ຕນົ້ ແມ່ ນຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ນີ າໍ ໄປສ່ ູການຊອກຫາຕວົ ຜູກ້ ະທໍາ ຜດິ ນນັ້ ບ່ ໍເປນັ ໄປຕາມລະບຽບຫຼກັ ການຂອງກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ສາມາດແຍກຮູບແບບຂອງການລະເມດີ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ ການໄດມ້ າເຊ່ ງິ ຫຼກັ ຖານຈາກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ໃນລກັ ສະນະ ຮູບການຂອງກດົ ໝາຍແມ່ ນການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາດວ້ ຍການລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນເວລາດໍາເນນີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນອນັ ເນ່ ອື ງມາຈາກລະບບົ ຫຼື ກນົ ໄກຂອງກດົ ໝາຍບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວ້ ຫຼື ຖາ້ ກາໍ ນດົ ໄວແ້ ຕ່ 8

ບ່ ໍຊດັ ເຈນເຊ່ ນັ : ການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາໃນຂະນະຍງັ ໃສ່ ກຸນແຈມຢື ່ ູ, ພາຍຫຼງັ ສນິ້ ສຸ ດການເອາົ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາແລວ້ ແຕ່ ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນໃຫຜ້ ູຖ້ ກື ຫາແປະໂປມ້ ື ແຕ່ ລມື ໃຫລ້ ງົ ລາຍເຊນັ ຫຼື ໃຫລ້ ງົ ລາຍເຊນັ ແຕ່ ລມື ໃຫແ້ ປະໂປມ້ ື (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງ ມາດຕາ 100, 2017) ຊ່ ງຶ ການລະເມດີ ໃນລກັ ສະນະນບີ້ ່ ໍເປນັ ອນັ ຕະລາຍຮາ້ ຍແຮງໃດໆເລຍີ ຫຼື ການ ລະເມດີ ນນັ້ ບ່ ໍໄດເ້ ປັນສາລະສໍາຄນັ ທ່ ກີ ະທບົ ຕ່ ໍສດິ ແລະ ເສລພີ າບຂອງຜູຖ້ ືກຫາຊ່ ງຶ ຈະຕອ້ ງໄດຊ້ ່ ງັ ຊາວ່ າມີ ຄວາມເສຍຫຼາຍພຽງໃດ (ຄະນດິ ນະນະຄອນ, 2006) ສມົ ຄວນ ຫຼື ບ່ ໍທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ຈາກຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫານນັ້ ຈະໃຊບ້ ່ ໍໄດທ້ າງດາ້ ນກດົ ໝາຍ. ການໄດມ້ າເຊ່ ງິ ຫຼກັ ຖານຈາກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາດວ້ ຍການລະເມດີ ເນອື້ ໃນຂອງກດົ ໝ າຍແມ່ ນການລະເມດີ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະກະທບົ ຕ່ ໍສດິ ເສລພີ າບ ແລະ ອດິ ສະລະພາບຂອງບຸກຄນົ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາເຊ່ ນັ : ການໄດຫ້ ຼກັ ຖານມາຈາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍ ການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕີ, ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາຜິດອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງ ຫຼື ບ່ ໍ ສອດຄ່ ອງກບັ ກດົ ໝາຍ, ການຈບັ ຕວົ ຜູຖ້ ກື ຫາໃນກໍລະນທີ ່ ວົ ໄປໂດຍບ່ ໍມຄີ ໍາສ່ ງັ ຈາກຫວົ ໜາ້ ອງົ ການໄອຍະ ການ ຫຼື ສານ ຫຼື ເປນັ ກລໍ ະນທີ ່ ເີ ປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນກລໍ ະນຮີ າ້ ຍແຮງອ່ ນື ໆ ທ່ ເີ ປນັ ການກະທບົ ຕ່ ໍການ ຄຸມ້ ຄອງສດິ , ເສລພີ າບ ແລະ ອດິ ສະລະພາບຂອງບຸກຄນົ ກສໍ ມົ ຄວນວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນນນັ້ ໃຊບ້ ່ ໍໄດທ້ າງດາ້ ນກດົ ໝາຍ. ໃນຕ່ າງປະເທດ ເຊ່ ນັ : ປະເທດຝຣ່ ງັ ຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາແມ່ ນຖວື ່ ານອນ ໃນຫຼກັ ຖານບຸກຄນົ ແລະ ສາມາດເອາົ ໄປນໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານໄດບ້ ນົ ພນື້ ຖານການຮບັ ຟງັ ແລະ ພຈິ າລະນາຂອງຜູພ້ ພິ າກສາຢ່ ູສານ. ການຮບັ ຟງັ ແລະ ການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດຈ້ າກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ກໍານດົ ໄວໃ້ ນ ມາດຕາ 428 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດີ ອາຍາ ຊ່ ງຶ ກໍານດົ ໄວວ້ ່ າ: “ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດຈ້ າກຄໍາຮບັ ສາລະພາບກ່ ໍຄກື ບັ ອງົ ປະກອບຂອງຫຼກັ ຖານປະເພດອ່ ນື ໆ ເພ່ ອື ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການພຈິ າລະນາຄະດີ ຊ່ ງຶ ສານມດີ ຸນພນິ ດິ ທ່ ຈີ ະພຈິ າລະນາ\". ຄໍາຮບັ ສາລະພາບກ່ ໍເໝອື ນກບັ ຄໍາ ໃຫກ້ ານທ່ ວົ ໄປຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານທ່ ບີ ່ ໍສາມາດຈບັ ຕອ້ ງໄດ້ ຈ່ ງຶ ເປນັ ການຍາກທ່ ຈີ ະພສິ ູດການກະທໍາຜດິ ຫຼື ໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານຕນົ້ ຕໍໃນການພສິ ູດຄວາມຈງິ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶິ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຄວາມຈາໍ ເປນັ ທ່ ຈີ ະຕອ້ ງມີ ຫຼກັ ຖານອ່ ນື ໆມາປະກອບເພ່ ອື ພສິ ູດວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ສາມາດເຊ່ ອື ຖໄື ດຫ້ ຼບື ່ ໍ. ຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາຕອ້ ງບ່ ໍເກດີ ຈາກການບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ເກດີ ຈາກແຮງ ຈງູ ໃຈ, ຄໍາໝນັ້ ສນັ ຍາໃດໆ ເພ່ ອື ໃຫຜ້ ູຖ້ ືກຫາຍນິ ຍອມຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍສະໝກັ ໃຈ. ການລະເມດີ ຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ າວມາ ຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ໍາໃຫ້ ການ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຈະນາໍ ໄປສ່ ູການເປນັ ໂມຄະຂອງ ຫກຼັ ຖານ ແລະ ບ່ ໍອະນຸຍາດໃຫສ້ ານນາໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ສ່ ູການພຈິ າລະນາໃນຄະດຕີ ່ ໍໄປ. ສ່ ວນການດໍາເນນີ ຄະດໃີ ນປະເທດເຢຍລະມນັ ຖວື ່ າເປນັ ພາລະບດົ ບາດໃນການຄຸມ້ ຄອງ ແລະ ແກ ້ ໄຂການກະທໍາຜດິ ແມ່ ນມອບໃຫອ້ ງົ ການໄອຍະການເປນັ ໂຈດໃນນາມຂອງລດັ . ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ແມ່ ນມີ 9

ຄວາມຈໍາເປັນທ່ ຈີ ະຕອ້ ງເກບັ ກໍາ, ຮບີ ໂຮມຂໍມ້ ູນ ແລະ ຊ່ ງັ ຊາຫຼກັ ຖານຕ່ າງໆ ບ່ ໍວ່ າຈະເປັນຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປັນ ວດັ ຖຸ, ເອກະສານ ແລະ ຫຼກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ເຂາົ້ ໃນສໍານວນຄະດີ ຕາມຂອບເຂດທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝ າຍ. ໃນປະເທດສະຫະລດັ ອາເມລກິ າທຸກຂນັ້ ຕອນຂອງການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດມ້ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານອ່ ນື ໆທ່ ໄີ ດຈ້ າກການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ຖີ ກື ກກັ ຕວົ ທ່ ສີ າມາດນໍາໃຊ້ ເປນັ ຫຼກັ ຖານດາ້ ນເນອື້ ໃນໄດ້ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານພສິ ູດການກະທໍາຜດິ , ແຕ່ ໃນສ່ ວນຂອງການໄດມ້ າຂອງ ຫຼກັ ຖານນນັ້ ສານຈະພຈິ າລະນາກ່ ອນວ່ າວທິ ກີ ານສບື ສວນເພ່ ອື ໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຖກື ລະເມດີ ກດົ ໝາຍຫຼບື ່ ໍ ໂດຍບ່ ໍພຈິ າລະນາວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ມຄີ ວາມໜາ້ ເຊ່ ອື ຖໜື ອ້ ຍຫຼາຍພຽງໃດ ເພ່ ອື ໃຫມ້ ຄີ ວາມ ໝນັ້ ໃຈວ່ າຜູບ້ ໍລສິ ຸດຈະບ່ ໍຖກື ລງົ ໂທດ ຫຼື ຖາ້ ມຄີ ວາມຜດິ ພາດແມ່ ນໃຫມ້ ໜີ ອ້ ຍທ່ ສີ ຸດ (ຄະນະຄນົ້ ຄວາ້ ກດົ ໝ າຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ, 2019) ສໍາລບັ ປະເທດຍ່ ປີ ່ ◌ຸນ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດຈ້ າກການບງັ ຄບັ ,ນາບຂ່ ູ ຫຼື ທຸບຕີ ທໍລະມານ ,ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຫຼງັ ຈາກຖືກກກັ ຂງັ ຫຼື ຄຸມຕວົ ເປັນເວລາດນົ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງ ແລະ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບອ່ ນື ທ່ ມີ ຂີ ໍສ້ ງົ ໄສວ່ າບ່ ໍໄດມ້ າຈາກຄວາມສະໝກັ ໃຈ ,ຄໍາຮບັ ສາລະພາບເຫ່ ຼາົ ນຈີ້ ະບ່ ໍສາມາດຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ້ (ຄະນະຄນົ້ ຄວາ້ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາ, 2019). ເຖິງວ່ າບນັ ດາປະເທດທ່ ໃີ ຊ້ ລະບບົ ການດໍາເນນີ ຄະດແີ ບບໄຕ່ ສວນ ແລະ ປະເທດທ່ ໃີ ຊລ້ ະບບົ ການດໍາເນນີ ຄະດແີ ບບກ່ າວຫາລວ້ ນແຕ່ ມີ ແນວຄວາມຄດິ ປະຕເິ ສດບ່ ໍຮບັ ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດີ ອາຍາ, ແຕ່ ວ່ າບນັ ດາປະເທດດ່ ງັ ກ່ າວກໍລວ້ ນກໍານດົ ຫຼກັ ການທ່ ນີ ໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ຈາກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ຊ່ ງຶ ດ່ ງັ ຈະກ່ າວໃນຫວົ ຂໍຕ້ ່ ໍໄປ. 3. ຫຼກັ ການພນື້ ຖານໃນການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໃນຄະດອີ າຍາຕາມກດົ ໝາຍຕ່ າງປະເທດ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຈະມຄີ ວາມໜາ້ ເຊ່ ອື ຖື ແລະ ໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໄດກ້ ໍຕ່ ໍເມ່ ອື ມກີ ານພຈິ າລະນາຢ່ າງຖ່ ີ ຖວ້ ນວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ແມ່ ນໄດມ້ າໂດຍວທິ ກີ ານທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໃຫຢ້ ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 3.1 ປະເທດອາເມລກິ າ ຢ່ ູປະເທດອາເມລກິ າໃນທຸກຂນັ້ ຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດມ້ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຄໍາ ໃຫກ້ ານອ່ ນື ໆ ທ່ ໄີ ດຈ້ າກການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ຖີ ກື ກກັ ຕວົ ແລະ ເພ່ ອື ສາມາດນໍາໃຊເ້ ປັນຫຼກັ ຖານ ທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນໄດ)້ ຫຼກັ ຖານພສິ ູດການກະທໍາຜດິ (, ໃນເວລາທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ , ຜູ ້ ຖກື ຫາຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການແຈງ້ ສດິ ຕາມຫຼກັ ການ Miranda) ຄໍາຕດັ ສນີ Miranda ປີ (1966 ຊ່ ງຶ ຫຼກັ ການ Miranda ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ສີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ມາດຕະການປກົ ປອ້ ງເພ່ ອື ໃຫປ້ າສະຈາກການກດົ ດນັ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະ 10

ບງັ ຄບັ .ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການໃຊກ້ ໍາລງັ ແລະ ການນາບຂ່ ູຈະຖກື ປະຕເິ ສດບ່ ໍຖເື ປັນຫຼກັ ຖານ ໂດຍເດດັ ຂາດ .ສ່ ວນຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການຊກັ ຈງູ , ສະເໜໃີ ຫຜ້ ນົ ປະໂຫຍດ, ຄໍາໝນັ້ ສນັ ຍາ ໃດໆ ບ່ ໍວ່ າສນັ ຍານນັ້ ໄດເ້ ຮດັ ຂນຶ້ ໂດຍກງົ ຫຼື ເຮດັ ຂນຶ້ ໂດຍທາງອອ້ ມກໍຕາມ ລະດບັ ຂອງການໂນມ້ ນາ້ ວຈດິ ໃຈ ຈະເປັນແນວໃດກໍຕາມກໍບ່ ໍສາມາດເອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດຈ້ າກການເຮດັ ສນັ ຍານນັ້ ໄດ້ ເນ່ ອື ງຈາກການ ອະທບິ າຍດ່ ງັ ກ່ າວກໍບ່ ໍໄດເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການຖວື ່ າເປນັ ຄວາມສະໝກັ ໃຈໄດ)້ ຄໍາຕດັ ສນີ Fulminante ປີ 1991 .(ອກີ ປະເດນັ ໜ່ ງຶ ຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ຈະປະຕເິ ສດວ່ າບ່ ໍແມ່ ນຄວາມສະໝກັ ໃຈໂດຍທນັ ທແີ ມ່ ນບ່ ໍໄດ້ ແຕ່ ຖາ້ ຫາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຫາກຖກື ຮບັ ຮູວ້ ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານທ່ ແີ ຕກຍອດອອກມາຈາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບທໍາ ອດິ ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຈະບ່ ໍສາມາດຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ້ .ນອກຈາກນ,ີ້ ການກະທໍາທ່ ສີ ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຮາ້ ຍແຮງຕ່ ໍຈດິ ໃຈ ຫຼື ຕ່ ໍຄວາມຮບັ ຮູຂ້ ອງສງັ ຄມົ ແລະ ປະຊາຊນົ ກໍຕາມ ແຕ່ ກໍບ່ ໍສາມາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນ ມາດຕາທ່ ກີ າໍ ນດົ ກ່ ຽວກບັ ການດໍາເນນີ ການທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງໄດ)້ ລດັ ຖະທໍາມະນນູ ສະຫະພນັ ທະລດັ ສະບບັ ປບັ ປຸງ ມາດຕາ 5 3.2 ປະເທດອງັ ກດິ ການພຈິ າລະນາຄະດອີ າຍາໃນປະເທດອງັ ກດິ ກ່ ຽວກບັ ຫຼກັ ຖານຊ່ ງຶ ໄດມ້ າຈາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງ ຈາໍ ເລຍີ ໂດຍລວມແລວ້ ແມ່ ນມຫີ ຼກັ ການທ່ ເີ ປນັ ພນື້ ຖານ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1) .ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຈະຕອ້ ງໄດມ້ າໂດຍສະໝກັ ໃຈບ່ ໍແມ່ ນໄດມ້ າຈາກການບງັ ຄບັ ຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນື . ,..ການທລໍ ະມານ ແລະ ການກະທໍາຢ່ າງບ່ ໍມມີ ະນຸດສະທໍາ,ໃນນລີ້ ວມເຖງິ ການກະທາໍ ທ່ ຮີ ຸ ນແຮງ 2) .ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຈະຕອ້ ງເປນັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບກ່ ຽວກບັ ເນອື້ ໃນປະເດນັ ທ່ ຢີ ່ ູໃນຂະບວນການດໍາ ເນນີ ຄະດີ ແລະ ຈະຕອ້ ງບ່ ໍໄດຖ້ ກື ຕດັ ພະຍານຫກຼັ ຖານອອກໄປໂດຍທນັ ທ.ີ 3). ສານຈະຕອ້ ງປະຕເິ ສດພະຍານຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ອຍະການນໍາສະເໜີ ຫາກຈະສ່ ງົ ຜນົ ຮາ້ ຍຕ່ ໍຄວາມ . ຍຸຕທິ າໍ ແລະ ຂະບວນການພຈິ າລະນາ ຫຼກັ ການຂອງປະເທດອງັ ກດິ ນໝີ້ າຍຄວາມວ່ າສານຈະເປນັ ຜູພ້ ຈິ າລະນາວ່ າຄວນຈະຕດັ ພະຍານຫຼກັ ຖານໂດຍບ່ ໍຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ບ່ ໍສານຈະບ່ ໍໄດຕ້ ດັ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າໂດຍບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ , ອອກຈາກການດໍາເນນີ ຄະດທີ ນັ ທີ ແຕ່ ຈະພຈິ າລະນາໂດຍການຊ່ ງັ ນໍາ້ ໜກັ ປຽບທຽບກນັ ລະຫວ່ າງຄວາມໜາ້ ເຊ່ ອື ຖໃື ນຄໍາຮບັ ສາລະພາບກບັ ຜນົ ກະທບົ ຕໍ◌່ຄວາມບ່ ໍເປນັ ທໍາໃນຂະບວນການຍຸຕທິ ໍາທາງອາຍາວ່ າສ່ ງິ ໃດຈະ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍກວ່ າກນັ ຊ່ ງຶ ຜ່ ານມາສານອງັ ກດິ ໄດຕ້ ຄີ ວາມການບງັ ຄບັ ໄວຢ້ ່ າງກວາ້ ງຂວາງ ຊ່ ງຶ ສາມາດ ຂະຫຍາຍຄວາມເຖງິ ການທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດທ່ ໄີ ດກ້ ະທໍາການໂດຍບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍເຮດັ ໃຫສ້ ່ ງົ ຜນົ ຕ່ ໍ ຄຸນຄ່ າຂອງການຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ແລະ ສ່ ງົ ຜນົ ຕ່ ໍຄວາມຍຸຕທິ ໍາໃນການພຈິ າລະນາຄະດີ ,ນອກຈາກນີ້ . ຖາ້ ຍອມຮບັ ຟງັ ຈະມຜີ ນົ ແນວໃດຕ່ ໍຈໍາເລຍີ ,ສານຈະຕອ້ ງພຈິ າລະນາວ່ າພະຍານຫຼກັ ຖານນນັ້ ໄດມ້ າແບບໃດ ແລະ ສານຈະຍອມຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ພະຍານຫຼກັ ຖານກຕໍ ່ ໍເມ່ ອື ໄອຍະການໄດພ້ ສິ ູດໃຫ້ ສານເຫນັ ໂດຍປາສະຈາກຂໍສ້ ງົ ໃສວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບສາມາດຮບັ ຟງັ ໄດ້ ແລະ ໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈບ່ ໍ 11

ໄຄດວມ້າມາຈອາກັ ກຄກະາຕນທິບ່ ບີບີ ່ ບໍເປງັ ັນຄທບັ ໍາກຕ່ ່າໍຈວໍາໂເດລຍຍີ ລຫວາກມຈແະມຍ່ ນອກມານຮຊບັ ່ ງັຟນງັ ໍາຄ້ ໜໍາຮກັ ບັ ລສະາຫລວະ່ າພງາຄບຸນເປຄ່ າັນຂພອະງຍຄາໍານຮຫບັ ຼກັສຖາລາະນພ,າດບ່່່່່່່່່່່່່່່່ ງັ ນແນັ້ລະ. ສານຈ່ ງຶ ມດີ ຸນພນິ ດິ ພຈິ າລະນາກ່ ຽວກບັ ການຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບບນົ ພນື້ ຖານຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ເປນັ ກລໍ ະນໄີ ປຫຼາຍ ກວ່ າການຕດັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າໂດຍການກະທໍາຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ທີ ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍອອກໂດຍທນັ ທຄີ ື ກນັ ກບັ ກລໍ ະນຂີ ອງຫຼກັ ການມລິ ນັ ດາ )Miranda Ruleຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ຖີ ກື ຕດັ .ຂອງປະເທດອາເມລກິ າ ( ບ່ ໍໃຫຮ້ ບັ ຟງັ ແລວ້ ນນັ້ ຈະບ່ ໍສ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ ໍຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ໃດໆທ່ ຄີ ນົ້ ພບົ ຫຼື ໄດມ້ າກຈາກການຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ດວ້ ຍ. 3.3 ປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນ ຫຼກັ ການກາໍ ນດົ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຕາມກດົ ໝາຍຂອງປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນ ມາດຕາ 38ຂໍ້ 2ຂອງລັດຖະທໍາມະນູນວ່ າ :ຄໍາໃຫກ້ ານຮັບສາລະພາບທ່ ີໄດຈ້ າກການບັງຄັບ, ນາບຂ່ ູ ຫຼື ທຸບຕີ ທໍລະມານ ແລະ ຄໍາສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າຫຼງັ ຈາກຖກື ຈບັ ຕວົ ຫຼື ຖກື ກກັ ຂງັ ເປນັ ເວລາດນົ ນານຈະບ່ ໍສາມາດໃຊ້ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ້ .ນອກຈາກນນັ້ ໃນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງປະເທດຍ່ ປີ ຸນ ມາດຕາ 319 ຂໍ້ 1ກໍໄດກ້ ໍານດົ ໄວວ້ ່ າ :ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດຈ້ າກການບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ ຫຼື ທຸບຕີ ທໍລະມານ, ຄໍາສາລະພາບທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຫຼກັ ຈາກທ່ ຖີ ືກກກັ ຂງັ ຫຼື ຄຸມຕວົ ເປັນເວລາດນົ ນານດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ຄໍາສາລະພາບອ່ ນື ທ່ ມີ ຂີ ໍສ້ ງົ ໄສວ່ າບ່ ໍໄດມ້ າຈາກຄວາມສະໝກັ ໃຈ, ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບ ເຫ່ ຼາົ ນຈີ້ ະບ່ ໍສາມາດຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ.້ ທ່ ານ ຄະວະກະມິ ຄະຊໂິ ອະ ຊ່ ງຶ ເປນັ ໄອຍະການຂອງປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນໄດ້ ອະທບິ າຍວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກວທິ ກີ ານບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງກຄໍ ຫື ຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການດໍາເນນີ ການທ່ ຜີ ດິ ກດົ ໝ າຍນນັ້ ຈະຖກື ປະຕເິ ສດໃນຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນຫຼກັ ຖານເປນັ ກໍລະນສີ ະເພາະ ແລະ ຈະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານ ໂດຍອງີ ໃສ່ ເອກະສານການກໍານດົ ຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ຂອງຄະດ,ີ ຊ່ ງຶ ຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ າວມານເີ້ ອງເອນີ້ ວ່ າ ຫຼກັ ການບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ. ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ຫຼກັ ການ ການບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຂອງ ກດົ ໝາຍຢ່ ູປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນປະເພນສີ ານ ຊ່ ງຶ ໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ແກ່ ສາຍພວົ ພນັ ເຫດ ແລະ ຜນົ ລະຫວ່ າງການ ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕທີ ໍລະມານ ແລະ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ .ດ່ ງັ ນນັ້ , ກໍລະນນີ ຈີ້ ່ ງຶ ບ່ ໍສາມາດປະຕເິ ສດຄວາມ ເປັນໄປໄດທ້ ່ ີຄໍາໃຫກ້ ານເຮັດຂຶນ້ ໂດຍບ່ ໍໄດສ້ ະໝັກໃຈ ແລະ ມີຄວາມສົງໄສໃນລະດັບສູງທ່ ີວ່ າຄໍາຮັບ ສາລະພາບນແີ້ ມ່ ນໄດມ້ າຈາກການທຸບຕທີ ໍລະມານ, ນາບຂ່ ູ ແລະ ຊກັ ຈງູ ຊ່ ງຶ ໄດມ້ ຕີ ວົ ຢ່ າງຄໍາຕດັ ສນີ ຂອງສານ ຂນັ້ ທອ້ ງຖ່ ນິ ໂອສະກາໄດຕ້ ດັ ສນີ ໃນວນັ ທີ 9 ມນີ າ 1984 ເປນັ ຄະດທີ ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດໄດໃ້ ຊຄ້ ວາມຮຸ ນແຮງ ຕ່ ໍຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ປີ ະຕເິ ສດການຄາດຕະກໍາໂດຍຈບັ ຄໍເສອື້ , ຮດັ ຄໍ, ຈບັ ຫວົ ຍູໃ້ ສ່ ຝາ, ຊກົ ທອ້ ງ, ຢຽບຂາໂຕໄ້ ວ້ ແລະ ເອາົ ບກິ ເຟດິ ໃສ່ ລະຫວ່ າງນວິ້ ມແື ລວ້ ບດິ ນວິ້ ຂອງຜູກ້ ່ ຽວ, ພອ້ ມທງັ ຂ່ ູວ່ າ ຖາ້ ປະຕເິ ສດຈະເຮດັ ໃຫລ້ ູກຂອງ ຜູຖ້ ືກຫາໄປໂຮງຮຽນບ່ ໍໄດ,້ ຈະສາ້ ງຜນົ ເສຍຫາຍແກ່ ຄອບຄວົ ແລະ ໄດຊ້ ກັ ຈງູ ວ່ າຖາ້ ຮບັ ສາລະພາບແລວ້ 12

ຕໍາຫຼວດຈະເບ່ ງິ ແຍງຄອບຄວົ ໃຫ້ ສຸດທາ້ ຍຜູຖ້ ກື ຫາກໃໍ ຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບວ່ າໄດຄ້ າດຕະກາໍ .ຕ່ ໍກບັ ເນອື້ ໃນ ຈດິ ໃຈຂອງຄໍາຕດັ ສນີ , ຈດຸ ພວົ ພນັ ກນັ ລະຫວ່ າງບດົ ບນັ ທກຶ ຄໍາໃຫກ້ ານຕ່ ໍເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດ ແລະ ຄໍາໃຫກ້ ານ ທ່ ຂີ ຽນໂດຍຜູຖ້ ກື ຫາໄດສ້ ະແດງ ເຫນັ ວ່ າມຄີ ວາມສງົ ໄສໃນລະດບັ ສູງທ່ ຜີ ູຖ້ ກື ຫາຈະຖກື ນາບຂ່ ູ, ໃຊກ້ າໍ ລງັ ທຸບ ຕທີ ໍລະມານ ແລະ ຊກັ ຈງູ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູກ້ ່ ຽວໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຍອມຮບັ ໃນຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ທ່ ອີ ບັ ປະໂຫຍດ ຕ່ ໍຕນົ ແມ່ ນມລີ ະດບັ ທ່ ເີ ຂມັ້ ຂຸ ນ້ ສູງ ແລະ ມຄີ ວາມສງົ ໄສກ່ ຽວກບັ ຄວາມສະໝກັ ໃຈໃນບດົ ບນັ ທກຶ ຄໍາໃຫກ້ ານ ຕ່ ໍເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດ ແລະ ຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ຂີ ຽນຂນຶ້ ໂດຍຜູຖ້ ກື ຫາ ແລະ ເຖງິ ວ່ າເນອື້ ໃນຂອງຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ຈະ ຈງິ ຫຼື ເທດັ ກຕໍ າມ ,ຄຸນຄ່ າທາງດາ້ ນຫກຼັ ຖານຂອງຄໍາໃຫກ້ ານດ່ ງັ ກ່ າວກບໍ ່ ໍສາມາດຍອມຮບັ ໄດ.້ 3.4 ປະເທດເຢຍລະມນັ ໃນປະເທດເຢຍລະມນັ ຕ່ ໍກບັ ການພຈິ າລະນາຄໍາຮບັ ສາພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາເພ່ ອື ໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນດີ ອາຍາ, ກດົ ໝາຍເຢຍລະມນັ ກໍານດົ ໃຫສ້ ານມສີ ດິ ອໍານາດທ່ ຈີ ະພຈິ າລະນາ ແລະ ຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາໄດພ້ າຍໃຕບ້ ດົ ບນັ ຍດັ ຂອງກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ຊ່ ງຶ ກາໍ ນດົ ໄວໃນມາດຕາ 136(a) ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1). ເສລພີ າບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ຈີ ະໃຫກ້ ານຕອ້ ງເຮດັ ໂດຍສະມກັ ໃຈ, ບ່ ໍໃຫມ້ ກີ ານລະເມດີ ໂດຍການບບີ ບງັ ຄບັ , ໂດຍວທິ ກີ ານເຮດັ ໃຫບ້ າດເຈບັ ທງັ ຮ່ າງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈ ເປນັ ຕນົ້ ການເຮດັ ໃຫອ້ ດິ ເມ່ ອື ຍ, ການກະ ທໍາຕ່ ໍຮ່ າງ ກາຍ, ການໃຊຢ້ າ, ການທໍລະມານ, ການຫຼອກລວງ ຫຼື ການສະກດົ ຈດິ . ຢ່ າງໃດກ່ ໍຕາມອາດຈະໃຊ້ ການບງັ ຄບັ ໄດກ້ ່ ໍຕ່ ໍ ເມ່ ອື ໄດຮ້ ບັ ອະນຸຍາດຕາມປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ. ການຂ່ ມົ ຂ່ ູຜູຖ້ ກື ຫາ ດວ້ ຍມາດຕະການທ່ ບີ ່ ໍໄດຮ້ ບັ ອະນຸຍາດຈາກບນົ ບດັ ຍດັ ຫຼື ການສວຍໂອກາດກະທໍາຕ່ ໍຜູຖ້ ກື ຫາໂດຍບ່ ໍມກີ ດົ ໝ າຍໃດໃຫອ້ ໍານາດ ຖວື ່ າເປນັ ຂໍຫ້ າ້ ມ. 2). ຫາ້ ມການກະທໍາໃດໆທ່ ອີ າດສ່ ງົ ຜນົ ຕ່ ໍຄວາມຈ່ ຈື າໍ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຄວາມສາມາດໃນການເຂາົ້ ໃຈ ບນັ ຫາໃດໜ່ ງຶ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ. 3). ຂໍຫ້ າ້ ມຕາມໝວດຍ່ ອຍ (1) ແລະ (2) ໃຫບ້ ງັ ຄບັ ໃຊ້ ໂດຍບ່ ໍຄໍານງຶ ເຖງິ ຄວາມຍນິ ຍອມຂອງຈາໍ ເລຍີ ແລະ ຄໍາເວາົ້ ໃດທ່ ໄີ ດເ້ ກດີ ຈາກການຝ່ າຝນື ບດົ ບນັ ຍດັ ນີ້ ບ່ ໍສາມາດນໍາໃຊເ້ ພ່ ອື ເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ້ ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າຜູ ້ ເສຍຈະຍນິ ຍອມກ່ ຕໍ າມ. ຄໍາຮັບສາລະພາບທ່ ີບ່ ໍສາມາດນໍາມາໃຊເ້ ປັນຫຼັກຖານໃນຄະດີອາຍາຂອງຜູ ຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລີຍ ແມ່ ນກລໍ ະນມີ ກີ ານລະເມດີ ບດົ ບນັ ຍດັ ມາດຕາ 136(a) ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາເຢຍລະ ມນັ , ດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນ.ີ້ ໂດຍອີງຕາມບດົ ບນັ ຍດັ ແລະ ຂໍຫ້ າ້ ມໃນມາດຕາ 136 ກດົ ໝາຍໄດກ້ ໍາ ນົດຮູ ບແບບ ຫຼື ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນທ່ ີອາດເກີດຂຶນ້ ຕ່ ໍຜູ ຖ້ ືກດໍາເນີນຄະດີ ຫຼື ຂໍຫ້ າ້ ມຕ່ າງ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູຖ້ ກື ຫາອາດຈະຍອມຮບັ ຄໍາສາລະພາບໄວກ້ ່ ອນ. 13

ສະນນັ້ , ຈະເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍເຢຍລະມນັ ກ່ ໍມກີ ານກໍານດົ ບດົ ບນັ ຍດັ ທ່ ໃີ ຊປ້ ະກອບໃນຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະ ພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ໂດຍສະເພາະໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານ ເພ່ ອື ທ່ ຈີ ະອະນຸຍາດໃຫສ້ ານຮບັ ຟງັ ແລະ ຂໍ້ ຫາ້ ມຢ່ າງເດດັ ຂາດບ່ ໍອະນຸຍາດໃຫຮ້ ບັ ຟງັ ໂດຍສະເພາະໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ືກຫາ. ການລະເມດີ ບດົ ບນັ ຍດັ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ຫາ້ ມບ່ ໍສານຮບັ ຟງັ ໂດຍເດດັ ຂາດ. 3.5 ປະເທດຝຣ່ ງັ ແນວຄວາມຄດິ ຂອງກດົ ໝາຍຝຣ່ ງັ ໄດເ້ ນນັ້ ໜກັ ເຖງິ ຄວາມສໍາຄນັ ກ່ ຽວກບັ ຄຸນຄ່ າທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ຂອງຄໍາຮັບສາລະພາບ ຊ່ ຶງຢ່ ູພາຍໃຕຫ້ ຼັກການເສລີພາບຂອງຫຼັກຖານ (Le Principe de liberté de la preuve / Freedom of evidence) ສ່ ງິ ທ່ ຢີ ນື ຢນັ ຫຼກັ ການດ່ ງັ ກ່ າວກໍານດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 427 ຂອງປະມວນ ກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ຊ່ ງຶ ກໍານດົ ໄວວ້ ່ າ: “ນອກຈາກທ່ ກີ ດົ ໝາຍກໍານດົ ໄວເ້ ປນັ ຢ່ າງອ່ ນື , ການພສິ ູດ ຄວາມຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ໄດມ້ າຈາກຫຼກັ ຖານທຸກຢ່ າງ ແລະ ສານພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ຄວາມຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ໂດຍ ອີງໃສ່ ດຸ ນພິນິດຂອງສານໃນການຮັບຟັງພະຍານຫຼັກຖານ”. ອີງຕາມຫຼັກການດ່ ັງກ່ າວ, ການຮັບຟັງຄໍາ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລີຍກ່ ໍໃຫຖ້ ືເປັນຫຼັກຖານໜ່ ຶງທ່ ີຕອ້ ງໄດຮ້ ັບຟັງ ແລະ ຕອ້ ງໄດຮ້ ັບການ ພຈິ າລະນາໂດຍສານໃນເວລາໄຕ່ ສວນຄະດ.ີ ສະນນັ້ , ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ ການໄດມ້ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ແມ່ ນຢ່ ູພາຍໃຕກ້ ານຮບັ ຟງັ ພະຍານຫຼກັ ຖານຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ໂດຍອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດແີ ຕ່ ລະຂນັ້ . ກດົ ໝາຍຝຣ່ ງັ ໄດວ້ າງຫຼກັ ການພນື້ ຖານຂອງການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານໄວວ້ ່ າ: “ຫຼກັ ຖານທ່ ໃີ ຊ້ ເຂາົ້ ໃນການດໍາເນນີ ຄະດເີ ພ່ ອື ພສິ ູດ ຫຼື ຢງັ້ ຢນື ການກະທໍາຜດິ ແລະ ຄວາມບໍລສິ ຸດຂອງຈາໍ ເລຍີ ຕອ້ ງເກດີ ຈາກ ຄວາມຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ບດົ ບນັ ຍດັ ກດົ ໝາຍທ່ ກີ ໍານດົ ຂນັ້ ຕອນໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາ ເນນີ ຄະດອີ າຍາ” ຊ່ ງຶ ມທີ ່ ມີ າຈາກຫຼກັ ການນຕິ ທິ ໍາ (Le principe de légalité) ຫຼື ຄວາມຖືກຕອ້ ງຂອງຫຼກັ ຖານຕາມກດົ ໝາຍ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາກ່ ອນການນາໍ ຂນຶ້ ສ່ ູສານຕອ້ ງ ໄດຮ້ ບັ ປະກນັ ຫຼກັ ການສນັ ນຖິ ານວ່ າເປັນຜູບ້ ໍລສິ ຸ ດ (présumption d’innocence) ຊ່ ງຶ ກໍານດົ ໃຫສ້ ດິ ແກ່ ຜູ ້ ຖືກຫາທ່ ຈີ ະໃຫກ້ ານ ຫຼື ບ່ ໍໃຫກ້ ານໃດໆກ່ ໍໄດ້ (le droit au silence) ແລະ ລວມໄປເຖິງໃນເວລາດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໃນຂນັ້ ຕອນສບື ສວນ-ສອບສວນ. ປະມວນກດົ ໝາຍດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຝຣ່ ງັ ມາດຕາ 427 ກໍານດົ ໃຫຜ້ ູພ້ ພິ າກສາ ສາມາດລງົ ຄໍາຕດັ ສນິ ລງົ ໂທດໃຫຈ້ າໍ ເລຍີ ມຄີ ວາມຜດິ ໄດກ້ ຕໍ ່ ໍເມ່ ອື ຫຼກັ ຖານທ່ ໃີ ຊພ້ ສິ ູດຄວາມຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ນນັ້ ໄດມ້ າຈາກການພຈິ າລະນາຄະດທີ ່ ມີ ກີ ານໂຕແ້ ຍງ້ ລະຫວ່ າງຄ່ ູຄວາມເທ່ າົ ນນັ້ . ການກະທໍາຜດິ ອາດຈະພສິ ູດໄດໂ້ ດຍທຸກໆຫຼກັ ຖານທ່ ສີ ະເໜີຂນຶ້ ຫາຍງັ ສານໃນເວລາໄຕ່ ສວນ, ຜູພ້ ພິ າກຈະຕດັ ສນິ ຄະດີ ພາຍຫຼງັ ໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ຂອງຕນົ . ກດົ ໝາຍລກັ ສະນະພະຍານຫຼກັ ຖານຈະນໍາເຮາົ ໄປສ່ ູຂນັ້ ຕອນການກວດກາຫຼກັ ຖານ, ຮູບແບບການໄດມ້ າຂອງຫຼກັ ຖານ ແລະ ຫຼກັ ຖານທ່ ສີ າມາດນໍາເອາົ ໄປໃຊໃ້ ນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ (Bouloc Bernard, 2015, ໜາ້ 116). ເພາະສະນນັ້ , ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານທ່ ີ ຖືກຕອ້ ງ, ກດົ ໝາຍຝຣງັ ໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍກບັ ຫກຼັ ການດ່ ງັ ນ:ີ້ 14

1). ຫຼກັ ການເສລພີ າບຂອງຫຼກັ ຖານ (le principe de libertéde la preuve): ຫຼກັ ການເສລພີ າບ ຂອງຫຼກັ ຖານກ່ ໍມຄີ ວາມໝາຍໃກຄ້ ຽງກບັ ຫຼກັ ການຄວາມຖກື ຕອ້ ງຂອງຫຼກັ ຖານ (le principe de légalité de la preuve) ແຕ່ ຈະຖກື ນໍາໃຊສ້ ະເພາະທ່ ສີ ະທອ້ ນໃຫເ້ ຫນັ ໃນເວລາເກບັ ກໍາ, ຮບີ ໂຮມ ແລະ ປະກອບຂໍ້ ມູນຫຼກັ ຖານຂອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ (Federic Desportes, 2013, ຂໍ້ n°565). ສ່ ວນຫຼກັ ການ ຄວາມຖືກຕອ້ ງຫຼກັ ຖານ ແມ່ ນນໍາໃຊໃ້ ນຂນັ້ ການພຈິ າລະນາຂອງສານ ເພາະສານຕອ້ ງຮບັ ປະກນັ ຄວາມ ຖກື ຕອ້ ງຂອງຫຼກັ ຖານກ່ ອນຈະພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ລງົ ໂທດຈາໍ ເລຍີ . ຫຼກັ ການເສລພີ າບຂອງຫຼກັ ຖານກໍານດົ ຂໍ້ ຫາ້ ມຕ່ າງໆຂອງວທິ ກີ ານສບື ສອບ-ສອບສວນເປນັ ຕນົ້ ຂນັ້ ຕອນການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາ, ການອອກຄໍາສ່ ງັ ຕ່ າງໆເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດມ້ າຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານ. ນອກຈາກນ,ີ້ ແມ່ ນກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຂໍປ້ ະຕບິ ດັ ອ່ ນື ໆຂອງອງົ ການສບື ສວນ- ສອບສວນ ທ່ ຕີ ອ້ ງຢ່ ູບນົ ພນື້ ຖານຈນັ ຍາບນັ ຂອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ (ໝາຍເຖງິ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຫຼື ການປະພດຶ ທ່ ບີ ່ ໍເໝາະສມົ ຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນນາມຜູປ້ ກົ ປອ້ ງກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ການລະເມດີ ວໄິ ນ ແລະ ຄວາມສດັ ຊ່ ຕື ່ ໍໜາ້ ທ່ ີຂອງຕນົ ). ສະນນັ້ , ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານໃດໆກ່ ໍຕາມຄວນຈະຕອ້ ງ ສອດຄ່ ອງກບັ ກດົ ໝາຍທ່ ກີ ໍານດົ ໄວ້ ລວມທງັ ສອດຄ່ ອງກບັ ຫຼກັ ຈນັ ຍາບນັ ຈນັ ຍາທໍາຂອງອງົ ການສບື ສວນ- ສອບສວນ. ນອກເໜອື ຈາກເຫດຜນົ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ຫຼກັ ການເສລພີ າບຂອງຫຼກັ ຖານແມ່ ນເພ່ ອື ສະກດັ ກນັ້ ແລະ ປອ້ ງກນັ ບ່ ໍໃຫອ້ ງົ ການດໍາເນນີ ຄະດເີ ປັນຜູລ້ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ແລະ ຮກັ ສາກຽດສກັ ສແີ ຫ່ ງຄວາມຍຸ ຕທິ ໍາທາງ ອາຍາ (Wang chenchen, 2019, ໜາ້ 72). ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຂອງອົງການດໍາເນີນຄະດີໃນເວລາ ເກບັ ກາໍ ແລະ ຮບີ ໂຮມ ເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດມ້ າຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານຂອງຄະດອີ າຍາມກັ ເກດີ ຂນຶ້ ເມ່ ອື ມກີ ານແຕະຕອ້ ງສດິ ແລະ ເສລີພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ແລະ ເພ່ ືອປະສິດທິພາບຂອງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຈ່ ງຶ ເຮັດໃຫເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ສບື ສວນ-ສອບສວນຄະດມີ ກັ ທ່ ຈີ ະລະເລຍີ ຫຼື ເຈດຕະນາພຽງເພາະແຕ່ ໃຫໄ້ ດຂ້ ໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານ ເບອື້ ງຕນົ້ ເປັນຕນົ້ ວທິ ກີ ານເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາດວ້ ຍການໃຊຄ້ ວາມຮຸ ນແຮງ, ບງັ ຄບັ ນາບຂ່ ູຜູຖ້ ກື ຫາ ຊ່ ງຶ ເປັນວທິ ີການທ່ ີໃຊໃ້ ນອະດີດຜ່ ານມາ ເພາະສະນນັ້ ຫຼກັ ການຮບັ ປະກນັ ເສລີພາບຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ີກ່ າວມາ ຕອ້ ງການທ່ ຈີ ະປົກປອ້ ງຜູຖ້ ກື ຫາ ແລະ ສະກດັ ກນັ້ ບ່ ໍໃຫອ້ ງົ ການດໍາເນນີ ຄະດນີ ໍາໃຊວ້ ທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບ ສວນທ່ ເີ ປນັ ການລະເມດີ ສດິ ທງັ ເປນັ ການລະເມດີ ຫຼກັ ການພນື້ ຖານຂອງການດໍາເນນີ ຄະດທີ ່ ສີ າກນົ ຍອມຮບັ ແລະ ຖາ້ ມກີ ານລະເມດີ ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນຈະນໍາໄປສ່ ູຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປນັ ໂມຄະ ແລະ ໃນທາ້ ຍທ່ ສີ ຸດ, ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການລະເມດີ ດ່ ງັ ກ່ າວ ໂດຍເດດັ ຂາດບ່ ໍໃຫນ້ າໍ ໄປພຈິ າລະນາຮບັ ຟງັ ໃນຂນັ້ ການພຈິ າລະນາ ຄະດຂີ ອງສານອກີ ຕ່ ໍໄປ. ກດົ ໝາຍຝຣ່ ງັ ຖວື ່ າບນັ ດາວທິ ກິ ານສບື ສວນ-ສອບສວນທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍເປນັ ຕນົ້ ວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດ້ ມາຈາກການຕວົ ະຍວົ ະ, ຫອຼ ກລວງ, ການໃຫຄ້ ໍາໝນັ້ ສນັ ຍາ, ການຂ່ ມົ ຂ່ ູ ແລະ ການສາ້ ງຫກຼັ ຖານເທດັ ຂນຶ້ ແມ່ ນ ມລີ ກັ ສະນະຈະແຈງ້ ວ່ າເປນັ ການລະເມດີ ຫຼກັ ການພນື້ ຖານຂອງການຊອກຫາພະຍານຫຼກັ ຖານ ແລະ ທງັ ໝດົ ທ່ ກີ ່ າວມານຈີ້ ະໄປຫລຸດຜ່ ອນ ຫຼື ຂດັ ແຍ່ ງກບັ ຄວາມເປັນກາງຂອງຜູດ້ ໍາເນນີ ຄະດີອາຍາໃນຖານະເປັນອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດຂີ ອງລດັ . 15

2). ຫຼກັ ການສັນນຖິ ານວ່ າເປັນຜູບ້ ໍລິສຸ ດ (Présomption d'innocence): ໃນການດໍາເນີນຄະດີ ອາຍາ, ໂດຍທ່ ວົ ໄປຫຼກັ ຖານສນັ ນຖິ ານຍງັ ເປນັ ຜູບ້ ໍລສິ ຸດຖວື ່ າຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ບ່ ໍມຄີ ວາມຜດິ ຈນົ ກວ່ າຈະ ມຄີ ໍາພພິ າກຂອງສານທ່ ໃີ ຊໄ້ ດຢ້ ່ າງເດດັ ຂາດ ແລະ ມຄີ ວາມໝາຍດຽວກນັ ກບັ ຫຼກັ ການທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງ ສປປ ລາວ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ 2017, ມາດຕາ 15). ແຕ່ ກດົ ໝາຍຝຣ່ ງັ ຍງັ ກໍານດົ ເນອື້ ໃນກວາ້ ງອອກໄປຕ່ ມື ອກີ ວ່ າຜູຖ້ ກື ຫາມສີ ດິ ທ່ ຈີ ະບ່ ໍໃຫກ້ ານທ່ ີ ເປັນປໍລະປັກຕ່ ໍຕນົ ເອງ (le droit de ne pas s’auto-incriminer) ແລະ ສດິ ໃນການທ່ ຈີ ະບ່ ໍໃຫກ້ ານໃດໆ (le droit de garder le silence). ບນົ ພນື້ ການຫຼກັ ການດ່ ງັ ກ່ າວ, ຜູຖ້ ືກຫາທ່ ຢີ ່ ູໃນຂນັ້ ຕອນການຄວບຄຸມ ຕວົ ໃນລະຫວ່ າງການສບື ສວນມສີ ດິ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ການແຈງ້ ສດິ ທ່ ຈີ ະບ່ ໍໃຫກ້ ານໃດໆກ່ ໍໄດ້ (ມາດຕາ 63-1 ຂອງ ປະມວນກົດໝາຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຝຣັງ) ເພາະຖືສໍາຄັນວ່ າການໃຫກ້ ານຂອງຜູ ້ຖືກຫາ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາອາດຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ູກ້ ່ ຽວຖກື ຕດັ ສນິ ລງົ ໂທດ ແລະ ຫຼກັ ການດ່ ງັ ກ່ າວໃຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ທ່ ວີ ່ າພນັ ທະຂອງການຊອກຫາ ແລະ ພສິ ູດພະຍານຫຼກັ ຖານແມ່ ນໜາ້ ທ່ ຂີ ອງໂຈດ ຫຼື ຜູດ້ ໍາເນນີ ຄະດ.ີ ສະນນັ້ , ການທ່ ີ ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ບີ ່ ໍແຈງ້ ສດິ ດ່ ງັ ກ່ າວຈະພາໃຫເ້ ນອື້ ໃນຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫານນັ້ ບ່ ໍສມົ ບູນ ແລະ ຮບັ ຟງັ ບ່ ໍໄດ້ ຊ່ ງຶ ພາໃຫຄ້ ໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ເປນັ ໂມຄະໂດຍເດດັ ຂາດ. ໝາຍຄວາມວ່ າກດົ ໝາຍຝຣງັ ມເີ ຈດຈາໍ ນົງຈະໃຫເ້ ກີດຄຸ ນຄ່ າຂອງຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮັບສາລະພາບ (La validité des aveux) ທ່ ີຖືກນໍາໄປ ພຈິ າລະນາເພ່ ອື ພສິ ູດຄວາມຜດິ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໃນຂນັ້ ສານນນັ້ ເອງ. ເພາະສະນນັ້ ກດົ ໝາຍຈ່ ງຶ ກາໍ ນດົ ໃຫມ້ ຮີ ູບແບບ ຫຼື ວທິ ກີ ານດໍາເນນີ ຄະດທີ ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ- ສອບສວນຕອ້ ງໃຈໃສ່ ແລະ ເຄາົ ເລບົ ປະຕບິ ດັ ຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາ ແລະ ຍງັ ເປນັ ການປກົ ປອ້ ງຄຸນຄ່ າຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ອບສວນຕອ້ ງແຈງ້ ສດິ ຕ່ າງໆໃຫແ້ ກ່ ຜູຖ້ ກື ຫາຊາບກ່ ອນເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານ ແລະ ບນັ ທກຶ ການແຈງ້ ສດິ ດ່ ງັ ກ່ າວຕອ້ ງລະບຸໄວໃ້ ນບດົ ບນັ ທກຶ ຄໍາໃຫກ້ ານໂດຍອງີ ຕາມມາດຕາ 429 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາ ເນນີ ຄະດອີ າຍາ. ຈາກບດົ ບນັ ຍດັ ແລະ ຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ າວມາ, ໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ- ສອບສວນ, ຜູຖ້ ກື ຫາມສີ ດິ ທ່ ຈີ ະບ່ ໍໃຫກ້ ານ, ປະຕສິ ດິ ຂໍກ້ ່ າວຫາ ຫຼື ອາດຈະລວມໄປເຖງິ ໃຫກ້ ານເທດັ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງຫຸຼດພນົ້ ຈາກການກະທໍາຜດິ ແລະ ຍງັ ຖວື ່ າເປນັ ສດິ ອນັ ຊອບທໍາ ແລະ ເພ່ ອື ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງ ຜູຖ້ ກື ຫາເອງ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ຫຼກັ ການທ່ ວີ ່ າການພສິ ູດຂໍກ້ ່ າວຫາ ແລະ ຊອກຫາຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານເພ່ ອື ມາຜູ ້ ມດັ ການກະທໍາຜິດຂອງຈໍາເລີຍແມ່ ນພາລະໜາ້ ທ່ ີຂອງຝ່ າຍໂຈດ (la charge de la preuve/Burden of proof). ຢ່ າງໃດກ່ ໍຕາມ, ການຍນິ ຍອມໃຫກ້ ານ ຫຼື ປະຕເິ ສດ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາຈະຖກື ນໍາ ເອາົ ໄປໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການພຈິ າລະນາຂອງສານ ຊ່ ງຶ ອາດຈະສ່ ງົ ຜນົ ດີ ແລະ ຜນົ ຮາ້ ຍແກ່ ຜູຖ້ ກື ຫາເອງກ່ ໄໍ ດ.້ 3). ຫຼກັ ການຄວາມຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ (le principe de légalité de la preuve) : ເພ່ ອື ຈະ ເຮດັ ໃຫຫ້ ຼກັ ຖານຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສາມາດເອາົ ໄປປະກອບໃນການພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ຄະດີ ແລະ ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ໂດຍຄ່ ູຄວາມ, ຫຼກັ ຖານດ່ ງັ ກ່ າວຕອ້ ງມຄີ ວາມຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ເປນັ ຫຼກັ ຖານທ່ ີ ເກດີ ຂນຶ້ ແທ້ ແລະ ປະກດົ ຢ່ ູໃນເຫດການຂອງຄະດີເມ່ ອື ມກີ ານກະທໍາຜິດເກດີ ຂນຶ້ . ຈາກແນວຄວາມຄດິ 16

ດ່ ງັ ກ່ າວເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມຫີ ຼກັ ການຄວາມຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ໝາຍເຖງິ ອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຕອ້ ງເກບັ ຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານທຸກຢ່ າງໃນຂອບເຂດຂອງກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາອະນຸຍາດໃຫໂ້ ດຍສະເພາະພະຍານ ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດຈ້ າກການວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ໄດຈ້ າກການນາໍ ໃຊມ້ າດຕະການສະກດັ ກນັ້ . ການ ແຕະຕອ້ ງສດິ ແລະ ເສລພິ າບຂອງບຸກຄນົ ທ່ ຖີ ກື ປກົ ປອ້ ງດວ້ ຍກດົ ໝາຍໃນເວລາຮບີ ໂຮມພະຍານຫຼກັ ຖານ ຊ່ ງຶ ບ່ ໍອາດຍອມຮບັ ໄດເ້ ຖງິ ແມ່ ນວ່ າຫຼກັ ຖານດ່ ງັ ກ່ າວຈະເກດີ ຂນຶ້ ຈງິ ກ່ ໍຕາມ, ຫຼກັ ການດ່ ງັ ກ່ າວເຮດັ ໃຫຜ້ ູພ້ ພິ າກສາ ສອບສວນຄະດຂີ ອງປະເທດຝຣ່ ງັ ຕອ້ ງໃຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ໃນການປກົ ປອ້ ງສດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ໃນເວລາຖກື ດໍາເນນີ ຄະດນີ ບັ ແຕ່ ຂນັ້ ຕອນການສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດ. ໝາຍຄວາມວ່ າການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູ ້ ຖກື ຫາ ຊ່ ງຶ ອາດໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຕອ້ ງໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມຖກື ຕອ້ ງຕາມຂນັ້ ຕອນຂອງການດໍາເນນີ ຄະດີ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ບດົ ບນັ ຍດັ ຂອງກດົ ໝາຍ. ໃນກລໍ ະນກີ ດົ ໝາຍບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ຊດັ ເຈນກ່ ຽວກບັ ຂນັ້ ຕອນ ລະອຽດ, ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ພະນກັ ງານໄອຍະການຕອ້ ງຖືວ່ າຜູຖ້ ືກຫາຍງັ ເປັນຜູບ້ ໍລສິ ຸ ດ ແລະ ໃຫປ້ ະຕບິ ັດຕ່ ໍຜູຖ້ ືກຫາຢ່ າງເໝາະສົມ ໂດຍສະເພາະໃຫມ້ ຄີ ວາມລະມດັ ລະວັງໃນເວລາຮັບຟັງຄໍາ ໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາຕອ້ ງປາດສະຈາກການຫງຼົ ຜດິ ຫຼື ຖກື ບງັ ຄບັ ນາບຂ່ ູໃດໆ. ການຮບັ ຟັງຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຢ່ ູຂນັ້ ຂອງສານຕດັ ສນິ ຕອ້ ງເຄາົ ລບົ ຄວາມສະໝກັ ໃຈ ຂອງຈໍາເລຍີ ເທ່ າົ ນນັ້ ຊ່ ງຶ ໃນອະດດີ ຜ່ ານມາຄໍາຮບັ ສາລະພາບໄດຖ້ ວື ່ າເປັນເສາົ ຫຼກັ ຂອງຫຼກັ ຖານທງັ ໝດົ (La reine of preuve / Queen of evidence). ສະນນັ້ , ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ີ ການທໍລະມານ, ການທາລຸນທ່ ໂີ ຫດຮາ້ ຍ ຫຼື ການປະຕບິ ດັ ແບບໃດທ່ ບີ ່ ໍມມີ ະນຸດສະທໍາຖວື ່ າບ່ ໍສາມາດຮບັ ຟງັ ແລະ ພຈິ າລະນາເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດ.ີ ນອກຈາກນ,ີ້ ວທິ ກີ ານດໍາເນນີ ຄະດໃີ ນຮູບແບບອ່ ນື ໆທ່ ບີ ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ຫຼື ອາດຈະຍງັ ບ່ ໍເປັນທ່ ຍີ ອມຮບັ ໂດຍທ່ ວົ ໄປແມ່ ນບ່ ໍໃຫສ້ ານຮບັ ຟງັ ແລະ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການ ພຈິ າລະນາການກະທໍາຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ເຖງິ ວ່ າຈະໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບກ່ ຕໍ າມເປນັ ຕນົ້ ວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ໄີ ດຈ້ າກ ການນໍາໃຊເ້ ຄ່ ອື ງຈບັ ເທດັ , ການສະກດົ ຈດິ ... ເພ່ ອື ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາໃນຂນັ້ ຕອນການສບື ສວນ-ສອບ ສວນ ແລະ ຖວື ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບໃນລກັ ສະນະນເີ້ ປນັ ວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ຍງັ ບ່ ໍຖກື ບນັ ຍດັ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ຝ່ າຍໂຈດບ່ ໍຄວນທ່ ຈີ ະນໍາໄປພສິ ູດ ຫຼື ອາ້ ງໃນສານໄດ.້ ການພະຍາຍາມ ຫຼື ນໍາເອາົ ຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານທ່ ີ ໄດຈ້ າກວິທີການທ່ ີບ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກົດໝາຍໄປອາ້ ງໃນຂັນ້ ສານຈະມີຄວາມຜິດໃນທາງວິໄນ (ລັດຖະ ສະພາຝຣ່ ງັ , ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາຝຣ່ ງັ , ມາດຕາ 131-1). ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາແມ່ ນໄດມ້ າຈາກຮູບການລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ຫຼື ວທິ ກີ ານດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວ.້ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ກ່ ເໍ ໝອື ນກບັ ຫຼກັ ຖານປະເພດອ່ ນື ໆ ຄໍາ ຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການພສິ ູດ, ຮບັ ຟງັ ແລະ ພຈິ າລະນາໂດຍ ອງົ ການຕຸລາການເມ່ ອື ມກີ ານກ່ າວອາ້ ງໂດຍຝ່ າຍຈາໍ ເລຍີ ໃນເວລາພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານ. ໃນການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາຂອງປະເທດຝຣັງ, ບນັ ຫາການຮບັ ຟັງ ແລະ ພຈິ າລະນາຄວາມຖືກຕອ້ ງຂອງຫຼກັ ຖານ ຫຼື ຄໍາ 17

ໃຫກ້ ານມຂີ ະບວນການພຈິ າລະນາສະເພາະກ່ ອນຫຼກັ ຖານ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ຈະນໍາຂນຶ້ ສ່ ູສານທ່ ມີ ຢີ ່ ູໃນສໍາ ນວນຄະດສີ ່ ງັ ຟອ້ ງ. ການຮບັ ຟງັ ຫຼື ພຈິ າລະນາພະຍານຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າແມ່ ນຖືວ່ າເປັນຂນັ້ ຕອນການດໍາເນນີ ຄະດເີ ພ່ ອື ຈດຸ ປະສງົ ກວດກາຄວາມຖກື ຕອ້ ງຂອງຮູບການດໍາເນນີ ຄະດໂີ ດຍອງົ ການຕຸລາການ ຊ່ ງຶ ບ່ ໍແມ່ ນການພສິ ູດຫຼກັ ຖານທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນເພ່ ອື ພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ການກະທໍາຜດິ ຈາໍ ເລຍີ (ຫຼື ສ່ ງິ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ອງົ ປະກອບຂອງ ການກະທໍາຜິດທາງອາຍາ). ເວົາ້ ອີກຢ່ າງໜ່ ຶງ, ການພິຈາລະນາ ແລະ ຮັບຟັງພະຍານຫຼກັ ຖານທ່ ີໄດມ້ າມີ ຈດຸ ປະສງົ ຮບັ ປະກນັ ຂະບວນການຍຸຕທິ າໍ ທາງອາຍາທ່ ກີ ຽວຂອ້ ງໂດຍກງົ ກບັ ກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ. ການຮບັ ຟງັ ພະຍານຫຼກັ ຖານແມ່ ນບດົ ບາດຂອງສານໃນການໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ຂອງຕນົ ໂດຍເອກະລາດ ຂອງ ຜູພ້ ພິ າສາແຕ່ ລະຄນົ (ລດັ ຖະສະພາຝຣັງ, ປະມວນກດົ ໝາຍດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ, ມາດຕາ 427). ສະນນັ້ , ເມ່ ອື ປະກດົ ມຫີ ຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ, ສານມອີ ໍານາດທ່ ຈີ ະວາງບດົ ລງົ ໂທດ ຕ່ ໍກບັ ຫຼກັ ຖານທ່ ຖີ ວື ່ າບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ (la sanction procédurale) ຊ່ ງຶ ກດົ ໝາຍຝຣ່ ງັ ໃຊຄ້ ໍາວ່ າການ ເປັນໂມຄະຂອງຫຼກັ ຖານ (la nullité de preuve). ກດົ ໝາຍຝຣັງໄດຍ້ ກົ ລະດບັ ແນວຄວາມຄດິ ຂອງການ ວາງບດົ ລງົ ໂທດຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ກດີ ຈາກລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ແລະ ຍກົ ໃຫເ້ ປນັ ບດົ ບາດ ແລະ ສດິ ອໍານາດແກ່ ຜູພ້ ພິ າສາກ່ ອນທ່ ນີ າໍ ໃຊຫ້ ກຼັ ຖານເຂາົ້ ໃນການພສິ ູດເພ່ ອື ພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ລງົ ໂທດການກະທໍາຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ . ໃນກດົ ໝາຍຝຣ່ ງັ , ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍນໍາມາສ່ ູຫຼກັ ການເປນັ ໂມຄະ ຂອງຮູບການດໍາເນນີ ຄະດີ ຊ່ ງຶ ປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາກໍານດົ ບ່ ໍໃຫສ້ ານຮບັ ຟງັ ຫຼື ນໍາເອາົ ພະຍານຫຼກັ ຖານດ່ ງັ ກ່ າວມາພຈິ າລະນາເພ່ ອື ພສິ ູດຄວາມຜດິ ຂອງຈໍາເລຍີ ໂດຍເດດັ ຂາດ. ຕ່ ໍກບັ ການກໍານດົ ປະເພດຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປນັ ເປນັ ໂມຄະ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການກວດກາຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍໄດຍ້ ກົ ຂນຶ້ ຢ່ າງຊດັ ເຈນໃນກດົ ໝາຍວ່ າການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ວນັ ທີ 8 ທນັ ວາ 1879 ປະກອບ ເພ່ ມີ ເຕມີ ໃສ່ ປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາປີ 1808 ຊ່ ງຶ ເນນັ້ ໜກັ ໃຫຜ້ ູພ້ ພິ າກມອີ ໍານາດກວດກາ ວທິ ກີ ານດໍາເນນີ ຄະດທີ ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ແລະ ການວາງບດົ ລງົ ໂທດໃຫເ້ ປັນໂມຄະຕ່ ໍກບັ ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍ (la régularité des actes de procédure et la nullité des actes). ໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງປະເທດຝຮ່ ງັ ຖາ້ ຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນໄດມ້ າ ປະກດົ ມຄີ ວາມຈງິ ທ່ ພີ ສິ ູດໄດວ້ ່ າໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍເປນັ ຕນົ້ ຈາກການອອກໝາຍຈບັ ຫຼື ການກກັ ຂງັ ໂດຍລໍາພງັ ໃຈຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ (ໂດຍບ່ ໍມຄີ ໍາສ່ ງັ ) ກ່ ໍເປນັ ໄປໄດວ້ ່ າຫຼກັ ຖານ ດ່ ງັ ກ່ າວຈະຖເື ປັນໂມຄະ ແລະ ບ່ ໍອະນຸຍາດໃຫສ້ ານນໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການພຈິ າລະນາຄະດເີ ພ່ ອື ພສິ ູດຄວາມຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ . ຜນົ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ກ່ ຄໍ ກື ານເປນັ ໂມຄະຂອງການດໍາເນນີ ຄະດຖີ ກື ບງັ ຄບັ ໃຊເ້ ມ່ ອື ຂນັ້ ຕອນຂອງການດໍາ ເນນີ ຄະດເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນເງ່ອື ນໄຂທ່ ຜີ ດິ ປກົ ກະຕິ ເພາະຈະໄປສາ້ ງຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກຕ່ ໍກບັ ການອອກຄໍາຕດັ ສນິ ຂອງ ສານຖາ້ ວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ ານນັ້ ຢ່ ູບນົ ພນື້ ຖານການໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ໝາຍຄວາມ ວ່ າຈະສ່ ງົ ຜນົ ໃຫກ້ ານອອກຄໍາຕດັ ສນິ ທ່ ບີ ່ ໍຍຸຕທິ ໍາ ເນ່ ອື ງຈາກຢ່ ູບນົ ພນື້ ຖານຄໍາວນິ ດິ ໄສຕ່ ໍຫຼກັ ຖານທ່ ມີ ບີ ນັ ຫາ 18

ແລະ ເຮດັ ໃຫຄ້ ່ ູຄວາມທ່ ອີ ບັ ປະໂຫຍດບ່ ໍຍອມຮບັ ຄໍາຕດັ ສນິ ຂອງສານ. ດວ້ ຍເຫດຜນົ ດ່ ງັ ກ່ າວບນັ ດາພນື້ ຖານ ຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າໂດຍອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ອງົ ການໄອຍະການທ່ ປີ ະກອບເຂາົ້ ສໍານວນຄະດີ ຄວນຈະໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມສອດຄ່ ອງຕາມກດົ ໝາຍໂດຍປາດສະຈາການລະເມດີ ສດິ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງ ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໃນເວລາຖກື ດໍາເນນີ ຄະດ.ີ ກດົ ໝາຍໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ໃນການປະຕບິ ດັ ກດົ ໝາຍຂອງ ຜູດ້ ໍາເນີນຄະດີຕອ້ ງເປັນໄປຕາມຂັນ້ ຕອນຂອງກດົ ໝາຍ ຊ່ ຶງສອດຄ່ ອງກບັ ທດິ ສະດີຂອງ Charles de Montesquieu ທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວກ່ ຽວກບັ ການປະຕບິ ດັ ວຽກງານຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ລີ ດັ ໃນຂະບວນການຍຸ ຕທິ ໍາທາງ ອາຍາ ແລະ ຜນົ ກະທບົ ທ່ ປີ ະຊາຊນົ ຈະໄດຮ້ ບັ ຈາກການປະຕບິ ດັ ວຽກງານວ່ າ: “ບ່ ໍມຄີ ວາມຮາ້ ຍແຮງອນັ ໃດໄປ ກວ່ າຄວາມຮາ້ ຍແຮງທ່ ໄີ ດກ້ ະທໍາໂດຍອາໄສອໍານາດຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ໃນນາມຂອງຂະບວນການຍຸຕທິ ໍາທາງ ອາຍາ”. ພາຍຫຼງັ ທ່ ພີ ວກເຮາົ ເຂາົ້ ໃຈກ່ ຽວກບັ ແນວຄວາມຄດິ ແລະ ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍ ຄວາມບ່ ໍຖືກຕອ້ ງຂອງກດົ ໝາຍຝຣັງ. ນກັ ກດົ ໝາຍຝຣັງຍງັ ພດັ ທະນາກດົ ໝາຍໂດຍມກີ ານກໍານດົ ປະເພດ, ຮູບແບບຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍ ຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງດ່ ງັ ສະຫລຸບໂດຍຫຍດໍ້ ່ ງັ ນ:ີ້ - ການກາໍ ນດົ ປະເພດ ແລະ ຮູບແບບຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ: ຕ່ ໍກບັ ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ, ຫຼກັ ການຂອງກດົ ໝາຍຝຣງັ ກໍານດົ ມີ 2 ກໍລະນຕີ ່ ໍກບັ ການເປນັ ໂມຄະ ຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຄ:ື ຂໍທ້ ີ 1 ໃນກໍລະນທີ ່ ມີ ກີ ດົ ໝາຍກໍານດົ ໄວຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນເວລາດໍາເນນີ ຄະດີ (ລດັ ຖະພາແຫ່ ງຊາດ, ປະມວນກດົ ໝາຍ ດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຝຣັງປີ 1959, ມາດຕາ 59) ຊ່ ງຶ ໃນກໍລະນດີ ່ ງັ ກ່ າວເອນີ້ ວ່ າການເປັນໂມຄະຕາມເນອື້ ໃນ ຂອງກດົ ໝາຍ (le nullites textuelles) ແລະ ຂໍທ້ ີ 2 ໃນບາງກໍລະນຖີ ວື ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍ ຖກື ຕອ້ ງ ແຕ່ ບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ (les nulittes substantielles) ຊ່ ງຶ ມາດຕາ 802 ຂອງປະມວນ ກດົ ໝາຍດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວວ້ ່ າ “ການເປນັ ໂມຄະຕາມເນອື້ ໃນກດົ ໝາຍ ແລະ ຕາມຮູບການ (les nulittes substantielles) ຈະຖກື ວ່ າເປັນໂມຄະຖາ້ ວ່ າສ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນຕ່ ໍກບັ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຄ່ ູຄວາມ ອກີ ຝ່ າຍໜ່ ງຶ ”. ເນອື້ ໃນບດົ ບນັ ຍດັ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ກດົ ໝາຍຝຣງັ ໄດລ້ ເິ ລ່ ມີ ເພ່ ມີ ຕ່ ມື ໃສ່ ກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດີ ອາຍາສະບບັ ເລກທີ 8 ທນັ ວາ 1879 ແລະ ຍງັ ມເີ ນອື້ ໃນຢ່ ູໃນປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະອາຍາ ຝຣງັ ປີ 1959 ຈນົ ຮອດປດັ ຈບຸ ນັ . 1). ການເປນັ ໂມຄະຕາມເນອື້ ໃນກດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວ້ (les nullités textuelles ou formelle): ໝາຍເຖງິ ການເປນັ ໂມຄະຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກຮູບແບບໃດໜ່ ງຶ ທ່ ຊີ ບີ້ ອກວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າບ່ ໍ ຖກື ເຄາົ ລບົ ຕາມທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວ້ ແລະ ຈະສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ປນັ ໂມຄະທງັ ໝດົ (ເດດັ ຂາດ) ຊ່ ງຶ ຜູພ້ ພິ າກສາຕອ້ ງ ພຈິ າລະນາອອກຄໍາສ່ ງັ ກ່ ອນຈະນໍາໄປພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ຄະດຕີ ່ ໍໄປ. ການກໍານດົ ເນອື້ ໃນຂອງການເປນັ ໂມຄະ ໃນບາງກລໍ ະນອີ າດຈະບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາກ່ ຕໍ າມ ແຕ່ ມນັ ອາດຈະຕດິ 19

ພນັ ກບັ ບດົ ບນັ ຍດັ ຂອງແຕ່ ລະຂນັ້ ຕອນຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ຊ່ ງຶ ຖາ້ ມກີ ານລະເມດີ ເນອື້ ໃນຂອງມາດຕາ ດ່ ງັ ຕ່ ໍ ໄປນໃີ້ ຫຖ້ ກື ວ່ າເປນັ ໂມຄະໂດຍເດດັ ຂາດ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າ : - ມາດຕາ 59 ກໍານດົ ຂນັ້ ຕອນການກວດຄນົ້ ເຄຫາສະຖານ ແລະ ຮບີ ຊບັ ຈາກການກະທໍາຜດິ , ວກັ 3 ລະບຸໄວວ້ ່ າຮູບແບບການດໍານເນນີ ຄະດທີ ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນໃນມາດຕາ 51-1, 56, 57 ແມ່ ນຖວື ່ າເປນັ ໂມຄະເດດັ ຂາດ ເປັນຕົນ້ ວ່ າໃນການເຂົາ້ ຄົນ້ ເຄຫາສະຖານຂອງບຸ ກຄົນໃດໜ່ ຶງໃນກລະນີທ່ ົວໄປ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງ ກບັ ກໍາມະສດິ ສ່ ວນບຸກຄນົ . ໃນກໍລະນດີ ່ ງັ ກ່ າວຕອ້ ງມບີ ຸກຄນົ ທ່ ເີ ປັນເຈາົ້ ຂອງເຄຫາສະຖານຮ່ ວມຢ່ ູນໍາ ແລະ ຖາ້ ບ່ ໍມແີ ທແ້ ມ່ ນໃຫມ້ ຜີ ູຖ້ ກື ຫາເລອື ກບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ຫຼື ກໍລະນອີ ່ ນື ຕອ້ ງມພີ ະຍານ 1-2 ຄນົ ແລະ ຂນັ້ ຕອນ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໃນເວລາເຂາົ້ ກວດຄນົ້ ເຄຫາສະຖານໃນເວລາກາງຄນື . - ໃຫຖ້ ວື ່ າເປນັ ໂມຄະໃນກໍລະນບີ ່ ໍເຄາົ ລບົ ຄວາມລບັ ສ່ ວນຕວົ ແລະ ແຕະຕອ້ ງສດິ ໃນການປອ້ ງກນັ ຕວົ ບຸກຄນົ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າການເຂາົ້ ກວດຄນົ້ ຫອ້ ງການ ຫຼື ທ່ ພີ ກັ ຂອງທະນາຍຄວາມທ່ ບີ ່ ໍມບີ ຸກຄນົ ອ່ ນື ຢ່ ູນາໍ . ໃນກລໍ ະນີ ນກີ້ ດົ ໝາຍກໍານດົ ຢ່ າງເຄງັ ຄດັ ໃຫມ້ ໃີ ຫມ້ ໜີ າ້ ຂອງທະນາຍຄວາມ ຫຼື ຜູຕ້ າງໜາ້ ຂອງລາວ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງມກີ ານແຈງ້ ໃຫຊ້ າບກ່ ອນຂນັ້ ຕອນການເລ່ ມີ ຕນົ້ ຊ່ ງຶ ນບັ ແຕ່ ໄລຍະທໍາອດິ ຂອງການຄນົ້ ເພ່ ອື ໃຫຮ້ ູວ້ ່ າຈະມກີ ານຄນົ້ ເຄຫາ ສະຖານ, ມກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນ ລວມທງັ ຂໍກ້ ່ າວຫາທ່ ມີ ຕີ ່ ໍລາວ ແລະ ເຫດຜນົ ທ່ ນີ ໍາມາສ່ ູການອອກໝາຍ ຄນົ້ ແລະ ເປາົ້ ໝາຍຂອງການຄນົ້ . ຜູພ້ ພິ າກສາ, ທະນາຍຄວາມ ຫຼື ຜູຕ້ າງໜາ້ ຕອ້ ງຮບັ ຮູເ້ ອກະສານຂອງຄໍາສ່ ງັ ຄນົ້ ໃນໄລຍະທ່ ມີ ກີ ານເລ່ ມີ ຄນົ້ ເຄຫາສະຖານ. ການປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະການສອບສວນແມ່ ນມຈີ ດຸ ປະສງົ ຮບັ ປະກນັ ການເຄາົ ລບົ ຄວາມລບັ ທາງວຊິ າຊບີ ແລະ ສດິ ໃນການຕ່ ໍສູຄ້ ະດ.ີ - ມາດຕາອ່ ນື ໆ ທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ຮູບການຂອງການດໍາເນນີ ຄະດໄີ ວ້ ແຕ່ ມກີ ານລະເມດີ ໂດຍເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ສບື ສວນ-ສອບສວນ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າມາດຕາ 802 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ກໍານດົ ບນັ ດາ ສາເຫດທ່ ພີ າໃຫມ້ ກີ ານເປນັ ໂມຄະ ເຊນັ ວ່ າ: ລະເມດີ ວທິ ກີ ານດໍາເນນີ ຄະດີ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າຕ່ ອງເປນັ ໂມຄະທງັ ໝດົ (la peine de nullite). ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມກີ ານກາໍ ນດົ ວທິ ກີ ານ ຫຼື ຂນັ້ ຕອນປະຕບິ ດັ ຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ສບື ສວນ-ສອບສວນໃນກລໍ ະນີ ພບົ ເຫນັ ການກະທໍາຜດິ ເຊ່ ງິ ໜາ້ ຫຼື ຮບີ ດ່ ວນ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງມກີ ານແຈງ້ ຫຼື ລາຍງານໃຫໄ້ ອຍະການທ່ ມີ ສີ ດິ ອໍານາດ ຊາບພາຍໃນກາໍ ນດົ ເວລາ 24 ຊ່ ວົ ມໂມງ. 2). ການເປນັ ໂມຄະທາງດາ້ ນຮູບການຂອງຄະດີ (les nullités substantielles ou virtuelles). ມາດຕາ 171 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຝຣງັ ໃຫນ້ ຍິ າມໄວວ້ ່ າ: \"ຖວື ່ າເປນັ ໂມຄະ ຖາ້ ວ່ າບ່ ໍຮບັ ຮູກ້ ານດໍາເນນີ ຄະດທີ ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນປະມວນດໍາເນນິ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ນີ້ ຫຼື ທຸກໆຮູບການອ່ ນື ຂອງ ບດົ ບນັ ຍດັ ທ່ ແີ ຕະຕອ້ ງເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຄ່ ູຄວາມອກີ ຝ່ າຍໜ່ ງຶ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ\". ໝາຍຄວາມວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ີ ໄດມ້ າອາດຈະເປນັ ໂມຄະເຖງິ ແມ່ ນວ່ າກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍກາໍ ນດົ ໄວກ້ ່ ຕໍ າມ. ຢ່ າງກໃໍ ດຕາມ, ຄໍາຕດັ ສນິ ຂອງສານສູງ ໄດເ້ ນນັ້ ວ່ າຕອ້ ງເປນັ ການແຕະຕອ້ ງຢ່ າງໜກັ ໜ່ ວງ (atteinte grave) ຕ່ ໍກບັ ສດິ ໃນການຕ່ ໍສູຄ້ ະດີ ຫຼື ໃຫພ້ ສິ ູດ 20

ແລະ ຢງັ້ ຢນື ຄວາມເປນັ ຈງິ ເຖງິ ການລະເມດີ ສດິ ຕ່ ໍສູຄ້ ະດໂີ ດຍພນື້ ຖານ ຊ່ ງຶ ຜູຖ້ ກື ຫາອາດຈະບ່ ໍໄດຮ້ ບັ ຄວາມເປນັ ທໍາໃນການດໍາເນນີ ຄະດ.ີ ການແບ່ ງລກັ ສະນະຂອງການລະເມດີ ວທິ ກີ ານຫຼກື ານປະຕບິ ດັ ໃນເວລາສບື ສວນ ກໍານດົ ຊດັ ເຈນຂນຶ້ ພາຍຫຼງັ ປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາປີ 1959 ທ່ ອີ າດຈະໄປກະທບົ ຕ່ ໍກບັ ຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນບຸກຄນົ ແລະ ສດິ ໃນການຕ່ ໍສູຄ້ ະດ.ີ ອງີ ຕາມລະບຽບການຂອງກະຊວງຍຸຕທິ ໍາ ແລະ ຄໍາພພິ າກສາເລກທີ 93-13 ວນັ ທີ 24 ສງິ ຫາ 1991 ທ່ ີ ວ່ າການເປນັ ໂມຄະຕາມເນອື້ ໃນກດົ ໝາຍໃນຂນັ້ ຕອນການກກັ ໂຕຜູຖ້ ກື ຫາບ່ ໍໃຫຖ້ ວື ່ າເປນັ ຂໍຈ້ າໍ ກດັ ໃນການດໍາ ເນນີ ຄະດ.ີ ຖາ້ ບ່ ໍມຄີ ໍາສ່ ງັ ກກັ ໂຕຜູຖ້ ກື ຫາໃນກລໍ ະນທີ ່ ວົ ໄປ ແລະ ເພາະເປນັ ຫຼກັ ການຮບັ ປະກນັ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນ ກດົ ໝາຍ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າການກກັ ໂຕຜູຖ້ ກື ສງົ ໄສໂດຍການອອກຄໍາສ່ ງັ ໂດຍເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດທ່ ບີ ່ ໍມສີ ດິ ອໍານາດ ຕາມກດົ ໝາຍ (incompetent) ຈະຖວື ່ າເປນັ ໂມຄະຍອ້ ນເຫດຜນົ ລະເມດີ ລະບຽບກດົ ໝາຍ. ໃນລກັ ສະນະ ດຽວກນັ , ການບ່ ໍເຄາົ ລບົ ການແຈງ້ ສດິ ໃນການມທີ ະນາຍຄວາມຕ່ ໍຜູຖ້ ກື ຫາຊາບກ່ ອນການກກັ ໂຕ ຖວື ່ າເປັນ ເຫດຜນົ ທ່ ເີ ປັນໂມຄະ ແລະ ໃຫຖ້ ວື ່ າເປັນໂມຄະຂອງການດໍາເນນີ ຄະດີ (nullités subtantielles) ຍອ້ ນ ເຫດຜນົ ເປນັ ການແຕະຕອ້ ງຕ່ ໍກບັ ສດິ ໃນການຕ່ ໍສູຄ້ ະດຂີ ອງຄ່ ູຄວາມທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູຖ້ ກື ຫາບ່ ໍໄດເ້ ຂາົ້ ການຊ່ ວຍເຫຼອື ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍໂດຍທະນາຍຄວາມ. ຄໍາພພິ າກສາຂອງສານສູງຄະດອີ າຍາຄງັ້ ວນັ ທວີ ນັ ທີ 26 ມນີ າ 2008 ວາງຫຼກັ ການໄວວ້ ່ າ: ໃນກລໍ ະນທີ ່ ີ ການບນັ ທກຶ ສຽງເພ່ ອື ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານເດກັ ທ່ ຖີ ືກກ່ າວຫາວ່ າກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາບ່ ໍສາມາດດໍາເນນີ ໄດຍ້ ອ້ ນ ເຫດຜນົ ທາງເຕກັ ນກິ ແລະ ໄດມ້ ກີ ານບນັ ທກຶ ເຫດຜນົ ດ່ ງັ ກ່ າວໄວໃ້ ນບດົ ບນັ ທກຶ ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານ (le procès- verbal d’interrogatoire) ໃຫຊ້ າບເຖິງເຫດຜົນທ່ ີບ່ ໍສາມາດບັນທກຶ ເທບ. ໃນກໍລະນີດ່ ັງກ່ າວເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ໆີ ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຕອ້ ງແຈງ້ ໃຫໄ້ ອຍະການ ຫຼື ຜູພ້ ພິ າກໄຕສ່ ວນຊາບກ່ ຽວກບັ ເຫດຜົນຄວາມຫຍຸ ງ້ ຍາກ ດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ເສຍກ່ ອນ. ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ບ່ ໍມກີ ານແຈງ້ ໃຫຊ້ າບກ່ ຖໍ ວື ່ າເປນັ ສາເຫດໃຫເ້ ປນັ ໂມຄະໄດ້ ເພາະສານຖື ວ່ າການບນັ ທກຶ ຄໍາໃຫກ້ ານເດກັ ໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍຂອງການດໍາເນນີ ຄະດເີ ດກັ ແລະ ເປນັ ຜນົ ປະໂຫຍດ ຂອງເດກັ ຊ່ ງຶ ບ່ ໍສາມາດຈະລະເລຍີ ຂນັ້ ຕອນດ່ ງັ ກ່ າວ. - ຂນັ້ ຕອນການກວດກາ, ພຈິ າລະນາ ແລະ ວາງບດົ ລງົ ໂທດ: ພາຍຫຼງັ ທ່ ຮີ ບັ ຮູປ້ ະເພດ ແລະ ຮູບແບບ ຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ອີ າດໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງແລວ້ , ກດົ ໝາຍຝຣງັ ກາໍ ນດົ ຂນັ້ ຕອນກ່ ຽວກບັ ການກວດກາ, ພຈິ າລະນາ ແລະ ວາງບດົ ລງົ ໂທດຕ່ ໍກບັ ຫກຼັ ຖານດ່ ງັ ນລີ້ ່ ຸມນ:ີ້ 1). ບດົ ບນັ ຍດັ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ໃນພາກປະຕບິ ດັ , ປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຝຣງັ ໄດກ້ ໍານດົ ໃຫສ້ ານມສີ ດິ ໃນການແກ ້ ໄຂຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ກດີ ຈາກການດໍາເນນີ ຄະດທີ ່ ບີ ່ ໍສອດຄ່ ອງກບັ ຂນັ້ ຕອນຂອງກດົ ໝາຍກໍາ ນດົ ໄວ້ ໂດຍສະເພາະໃນບດົ ບນັ ຍດັ ຂອງການປບັ ປຸງກດົ ໝາຍເພ່ ມີ ເຕມີ ຄງັ້ ວນັ ທີ 4 ມງັ ກອນ 1993 ແລະ ວນັ ທີ 24 ສງິ ຫາ 1993 ທ່ ຍີ ກົ ຂນຶ້ ແລະ ກໍານດົ ສດິ ໃຫແ້ ກ່ ຄ່ ູຄວາມໃນຄະດໃີ ນຂນັ້ ຕອນກະກຽມສ່ ງັ ຟອ້ ງ (la pharse préparatoire du juge d’instruction) ມສີ ດິ ຮອ້ ງຂໍໃຫເ້ ປນັ ໂມຄະຕ່ ໍກບັ ຜນົ ຂອງການດໍາເນນີ 21

ຄະດອີ າຍາຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ອບສວນ ແລະ ຜູພ້ ພິ າກສາສອບສວນ (Juge d’instruction) ໃນກລໍ ະນມີ ຫີ ຼກັ ຖານຢືນຢັນວ່ າມກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນການດໍາເນນີ ຄະດີ ໝາຍຄວາມວ່ າກດົ ໝາຍໄດມ້ ກີ ານກໍານດົ ຮູບ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຢ່ າງຊດັ ເຈນ ຊ່ ງຶ ເປນັ ການລະເມດີ ຮູບການຂອງການດໍາເນນີ ຄະດີ ແລະ ມສີ ດິ ຮອ້ ງຂໍຕ່ ໍສານຕດັ ສນິ ໃນການພຈິ າລະນາຕ່ ໍກບັ ຫຼກັ ຖານ ຫຼື ຜນົ ທເີ ກດີ ຈາກການລະເມດີ ກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດ.ີ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າສດິ ໃນການຂໍໃຫມ້ ກີ ານການເປນັ ໂມຄະ ຫຼື ການຍກົ ເລກີ ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງກດົ ໝາຍ. 2). ການຮອ້ ງຂໍໃຫເ້ ປນັ ໂມຄະ ມາດຕາ 170 ປະມວນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຝຣງັ ໄດໃ້ ຫສ້ ດິ ອໍານາດແຕ່ ສານໄຕ່ ສວນ (la chambre de l’instruction) ເພ່ ອື ໃຫພ້ ຈິ າລະນາເຖງິ ການເປນັ ໂມຄະທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ (éventuelles nullités). ບດົ ບນັ ຍດັ ໃນມາດຕາດ່ ງັ ກ່ າວກາໍ ນດົ ສດິ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ຮອ້ ງຂໍການເປນັ ໂມຄະຂອງການດໍາເນນີ ຄະດຕີ ່ ໍ ສານດ່ ງັ ກ່ າວ. ການອອກຄໍາສ່ ງັ ຂອງສານກ່ ຽວກບັ ວ່ າຈະເປັນໂມຄະ ຫຼື ບ່ ໍນນັ້ ຢືນຢ່ ູບນົ ພນື້ ຖານລະບຽບກດົ ໝາຍທ່ ກີ າໍ ນດົ ເງ່ອື ນໄຂ ລວມທງັ ບນົ ພນື້ ຖານປະເພນສີ ສານສູງທ່ ອີ ອກຜ່ ານມາ ໂດຍທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ສດິ ແກ່ ຄ່ ຸຄວາມຝ່ າຍໃດຝ່ າຍໜ່ ງຶ ມສີ ດິ ຮອ້ ງຂໍການເປນັ ໂມຄະຕ່ ໍຜູພ້ ພິ າກສາໄຕ່ ສວນ. 3). ການພຈິ າລະນາ ແລະ ການວາງບດົ ລງົ ໂທດຂອງຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປນັ ໂມຄະ ການພຈິ າລາລະນາຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຫຼກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸ ກຄນົ ທ່ ຖີ ືກກ່ າວອາ້ ງ ຫຼື ຮອ້ ງຂໍວ້ ່ າມີ ການໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ຖວື ່ າເປັນຂນັ້ ຕອນທ່ ສີ ໍາຄນັ ກ່ ອນຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຫຼັກຖານທ່ ີໄດມ້ າຈາກຄໍາໃຫກ້ ານຂອງບຸ ກຄົນຈະຖືກນໍາໄຊປ້ ະກອບການພິຈາລະນາຕັດສິນຂອງສານ. ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ແນວຄວາມຄດິ , ວທິ ກິ ານ ແລະ ບດົ ບນັ ຍດັ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງການໃນການພຈິ າລະນາຂອງ ສານກ່ ຽວ ກບັ ຫຼກັ ຖານທ່ ີໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຂອງລະບບົ ກດົ ໝາຍປະເທດຝຣັງ ຈະເປັນໂຫຍດຢ່ າງໃຫຍ່ ຫຼວງສໍາລບັ ລະບບົ ກດົ ໝາຍຂອງລາວ. ສະນນັ້ , ພວກຂາ້ ພະເຈາົ້ ເຫນັ ວ່ າມຄີ ວາມ ຈາໍ ເປນັ ຈະຕອ້ ງເລ່ ມີ ຈາກຫຼກັ ການ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການພຈິ າລະນາຂອງສານໃຫເ້ ລກິ ເຊ່ ງິ ແລະ ຫຼງັ ຈາກນນັ້ , ຈະໄດສ້ ກຶ ສາກ່ ຽວກບັ ການວາງບດົ ລງົ ໂທດຂອງສານໃນກໍລະນພີ ສິ ູດໄດວ້ ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບ ແລະ ຫກຼັ ຖານບຸກຄນົ ນນັ້ ໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ປະມວນກົດໝາຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຝຣັງກໍານົດໃຫສ້ ານມີບົດບາດໃນການກວດກາ ຫຼື ພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ. ກດົ ໝາຍຝຣັງໄດແ້ ບ່ ງຂອບເຂດອໍານາດຂອງສານຢ່ ູ 2 ລກັ ສະນະໃນການພຈິ າລະນາ ຫຼກັ ຖານທ່ ມີ ຢີ ່ ູໃນສໍານວນຄະດຄີ :ື ສານໄຕ່ ສວນ ຫຼື ໂດຍຜູພ້ ພິ າກສອບສວນ (Juge d’instruction) ແລະ ສານຕັດສິນ (Juge de jugement). ສານໄຕ່ ສວນຈະມີສິດອໍານາດ ການສະແຫວງຄວາມຈງິ ຂອງຄະດໃີ ນຂນັ້ ຕອນການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຖາ້ ທຽບໃສ່ ຂນັ້ ຕອນການດໍາເນນີ ຄະ ດອີ າຍາ ຂອງ ສປປລາວ ແຕ່ ຈະບ່ ໍມອີ ໍານາດຕດັ ສນິ ຄກື ບັ ສານຕດັ ສນິ ຄະດ.ີ ໃນທ່ ນີ ີ້ ໃຫພ້ ວກເຮາົ ເຂາົ້ ໃຈວ່ າ ສານໄຕ່ ສວນເຮັດໜາ້ ທ່ ີການສອບສວນສໍາລັບຄະດີໃນສະຖານລະຫຸ ໂທດ (Délits et crimes), 22

ຄະດີທ່ ີມີຄວາມຫຍຸ ງ້ ຍາກສັບສົນ, ຄະດີສໍລ້ າດບັງຫຼວງ, ຄະດີເດັກ ແລະ ຄະດີທ່ ີຕິດພັນກັບຜົນປະ ໂຫຍດສາທາລະນະເທ່ ົານັນ້ ໂດຍຮ່ ວມກັບເຈົາ້ ໜ້າທ່ ີສືບສວນ-ສອບສວນ ກ່ ອນມີການສ່ ັງຟ້ອງ ຂນຶ້ ສານໂດຍອງົ ການໄອຍະການ. ຜູພ້ ພິ າກສາໄຕ່ ສວນ ມສີ ດິ ໃນການອອກຄໍາສ່ ງັ ກ່ ຽວກບັ ວທິ ກີ ານສບຶ ສວນ- ສອວນສວນ ແລະ ມາດຕະການສະກດັ ກນັ້ ຕ່ າງໆເພ່ ອື ຊອກຫາ, ເກບັ ກໍາ ແລະ ຮບີ ໂຮມຫຼກັ ຖານຂອງຄະດີ ເ ພ່ ືອ ໃ ຊ້ໃ ນ ຂັ້ນ ຕ ອ ນ ກ າ ນ ສ່ ັງ ຟ້ອ ງ ແ ລ ະ ຕັດ ສິນ . ສ ະ ນັນ້ , ຈ ະ ເ ຫັນ ໄ ວ້ວ່ າ ຜູ ້ພິພ າ ກ ສ າ ໄ ຕ່ ສ ວ ນ ສາມາດທ່ ີຈະກວດສອບຄໍາຮອ້ ງຂໍຕ້ ່ າງໆທ່ ີເກີດຂຶນ້ ໃນໄລຍະການສືບສວນ-ສອບສອບຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ຖາ້ ເຫນັ ວ່ າມບີ ນັ ຫາັ ການລະເມດີ ຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ກີ ານຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ. ນອກຈາກທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ , ການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງບຸ ກຄນົ ທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍ ຄວາມບ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຍັງໃຫອ້ ໍານາດກວດກາໂດຍສານຕັດສິນ ຫຼື ຜູພ້ ິພາກສາຕັດສິນຄະດີ ຊ່ ງຶ ເປນັ ລກັ ສະນະດຽວກບັ ສານຄະດອີ າຍາຂອງສປປລາວ ໝາຍຄວາມ ຍງັ ມສີ ດິ ພຈິ າລານະຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ທຸກຢ່ າງທ່ ມີ ໃີ ນສໍານວນຄະດສີ ່ ງັ ຟອ້ ງ ຫຼື ພາຍຫງຼັ ມຄີ ໍາສ່ ງັ ຟອ້ ງຈາກອງົ ການໄອຍະການ. ກ. ການພຈິ າລະຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າໂດຍສານໄຕ່ ສວນມູນຟອ້ ງ: ການຮບັ ຟງັ ພະຍານຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ແ ມ່ ນ ໜ້າ ທ່ ີຂ ອ ງ ປ ະ ທ າ ນ ສ າ ນ ໄ ຕ່ ສ ວ ນ ໃ ນ ຂັ້ນ ສ ອ ບ ສ ວ ນ ( Le Présidence de la Chambre d'instruction) ຊ່ ຶ ງ ມີ ອໍ າ ນ າ ດ ເ ຄ່ ິ ງ ຕຸ ລ າ ກ າ ນ ເ ພ່ ື ອ ຊ ອ ກ ຫ າ ຄ ວ າ ມ ຈິ ງ ຂ ອ ງ ຄ ະ ດີ ແ ລ ະ ສ່ ງິ ທ່ ເີ ກດີ ຂ່ ນຶ ຕ່ ໍກບັ ຫຼກັ ຖານພາຍຫຼງັ ທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ອງົ ການໄອຍະການ ສະຫລຸບ ເ ພ່ ື ອ ຊັ ກ ຟ້ ອ ງ . ໝ າ ຍ ຄ ວ າ ມ ວ່ າ ຜູ ້ ພ າ ກ ສ າ ໄ ຕ່ ສ ວ ນ ມີ ສິ ດ ອໍ າ ນ າ ດ ທ່ ີ ຊ ອ ກ ຫ າ ຂໍ້ ມູ ນ ຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປນັ ທງັ ຫຼກັ ຖານຜູກມດັ ການກະທໍາຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ຫຼື ຫຼກັ ຖານເພ່ ອື ໃຊພ້ ສິ ູດຄວາມບໍລສິ ຸດຂອງ ຈາໍ ເລຍີ ໃນຂນັ້ ຕອນການພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ຂອງສານ ຊ່ ງຶ ໃນທ່ ນີ ໝີ້ າຍເຖງິ ຂໍກ້ ່ າວຫາທ່ ມີ ຄີ ວາມຮາ້ ຍແຮງ ແລະ ຫຍຸ ງ້ ຍາກຊັບສົນ. ໃນຂັນ້ ຕອນດ່ ັງກ່ າວ, ກົດໝາຍກໍານົດສິດແລະພາລະບົບບາດຂອງສານໄຕ່ ສວນ ຕອ້ ງຮບັ ເອາົ ໃນກໍລະນມີ ຄີ ໍາຮອ້ ງຈາກຄ່ ູຄວາມຕ່ ໍກບັ ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າ ຫຼື ໃນກໍລະນພີ ບົ ເຫນັ ຢ່ າງຈະແຈງ້ ວ່ າ ຫກຼັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າໃນຂນັ້ ຕອນການສບື ສວນ-ສອບສອນ ລະເມດີ ກດົ ໝາຍ 4. ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໃນ ຄະດອີ າຍາຕາມກດົ ໝາຍຂອງ ສປປ ລາວ ການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາຂອງ ສປປ ລາວ ໃນທຸກຂນັ້ ຕອນຜູດ້ ໍາເນນີ ຄະດີຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມ 16 ຫຼກັ ການພນື້ ຖານຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ, 2017, ມາດຕາ 47). ການນາໍ ໃຊວ້ ທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານກເໍ ຊ່ ນັ ກນັ ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມຫຼກັ ການຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງເຊ່ ນັ : ຫຼກັ ການນຕິ ທິ ໍາ, ຫຼກັ ການບ່ ໍໃຫລ້ ່ ວງລະເມດີ ສດິ ແລະ ເສລພີ າບຂອງ ພນົ ລະເມອື ງ, ຫຼກັ ການສນັ ນຖິ ານວ່ າເປັນຜູບ້ ໍລສິ ຸ ດ ແລະ ຫຼກັ ການດໍາເນນີ ຄະດຮີ ອບດາ້ ນ, ຄບົ ຖວ້ ນ ແລະ ພາວະວໄິ ສ ຊ່ ງຶ ຫຼກັ ການດ່ ງັ ກ່ າວນເີ້ ປນັ ຫຼກັ ການທ່ ກີ າໍ ນດົ ໃຫອ້ ງົ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຕອ້ ງນາໍ ໃຊມ້ າດຕະການ 23

ຕ່ າງໆໃຫເ້ ປັນໄປຕາມທ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍເທ່ າົ ນນັ້ ຊ່ ງຶ ໃນການຊອກຫາຄວາມຈງິ ແມ່ ນຫາ້ ມນໍາໃຊ້ ຄວາມຮຸ ນແຮງ, ບງັ ຄບັ ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທລໍ ະມານຜູຖ້ ກື ສງົ ໄສ, ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ແລະ ຜູເ້ ຂາົ້ ຮ່ ວມອ່ ນື ໆໃນ ການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ (ຄະນະຄົນ້ ຄວາ້ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, ປີ 2014). ຄໍາຮັບ ສາລະພາບຈະຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໄດຕ້ ອ້ ງແມ່ ນຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ເກດີ ຈາກຄວາມຈງິ ໃຈຂອງຜູກ້ ່ ຽວເທ່ າົ ນນັ້ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກໍຕາມຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມຈງິ ໃຈຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ໃນຄະດອີ າຍານນັ້ ຈໍາ ເປນັ ກຕໍ ອ້ ງໄດມ້ ຫີ ຼກັ ຖານອ່ ນື ມາຢງັ້ ຢນື ມາຜູກມດັ ທ່ ໜີ ກັ ແໜນ້ ສມົ ຄວນຈ່ ງຶ ຈະສາມາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າຈາໍ ເລຍີ ກະທໍາ ຜດິ . ເພາະສະນນັ້ ການພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານຄະດອີ າຍາຂອງ ສປປ ລາວ ຈ່ ງຶ ຫາ້ ມນໍາໃຊຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍໃຊເ້ ປັນຫຼກັ ຖານ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ສະບບັ ປບັ ປຸງ, ມາດຕາ 36 ວກັ 3, 2017). ນອກຈາກນ,ີ້ ກດົ ໝາຍດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ມາດຕາ 36 ວກັ 2 ຍງັ ບ່ ໍໃຫຍ້ ດຶ ຖືເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ຕ່ ໍການການກະທໍາຜດິ ຖາ້ ບ່ ໍໄດຮ້ ບັ ການ ຢງັ້ ຢນື ດວ້ ຍຫກຼັ ຖານຜູກມດັ ອ່ ນື ທ່ ໜີ ກັ ແໜນ້ . ນອກຈາກນີ້ ,ຍງັ ມບີ າງທດັ ສະນະຂອງຜູດ້ ໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໃນ ສປປ ລາວ ຖືວ່ າກດົ ໝາຍດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາສະບັບປັບປຸ ງປີ 2012 ຊ່ ຶງກໍານດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 36 ວັກ 3 ກໍານດົ ໄວວ້ ່ າ : “ຄໍາໃຫກ້ ານຮັບ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດບີ ່ ໍໄດ”້ . ບດົ ບນັ ຍດັ ດ່ ງັ ກ່ າວຍງັ ໄດ້ ຖກື ຮກັ ສາໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງປີ 2017 (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ, ປີ 2017, ມາດຕາ 36). ການຮບັ ຟງັ ຫຼື ພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທຸກຢ່ າງໃນສໍານວນຄະດສີ ຸດທາ້ ຍກ່ ໍ ແມ່ ນສດິ ອໍານາດຂອງສານຕດັ ສນິ ເປນັ ຜູພ້ ຈິ າລະນາເພ່ ອື ຈະນໍາໃຊຫ້ ຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ວ່ ານ່ າເຊ່ ອື ຖື ແລະ ນໍາໃຊໄ້ ດຫ້ ຼບື ່ ໍ. ການກໍານດົ ຄດື ່ ງັ ກ່ າວ ເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍມຈີ ດຸ ປະສງົ ໃຫອ້ ໍາ ນາດຂອງສານ ຫຼື ຜູພ້ ພິ າກສາມສີ ດິ ທ່ ຈີ ະໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ຂອງຕນົ ໃນການນໍາໃຊຫ້ ຼກັ ຖານດ່ ງັ ກ່ າວເຂາົ້ ໃນການ ຕດັ ສນິ ຄະດພີ າຍຫຼງັ ມກີ ານກວດກາ, ສອບຖາມ ແລະ ພສິ ູດຫຼກັ ຖານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ທ່ ຖີ ກື ອາ້ ງມາວ່ າມີ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍ. ດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດອ້ ະທບິ າຍຄວາມຮບັ ຮູ ້ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງຄໍາຮບັ ສາລະພາບບນົ ພນື້ ຖານຫຼກັ ຖານຂອງກດົ ໝາຍຕ່ າງປະເທດ ແລະ ຂອງ ສປປລາວ ໃນຫວົ ຂໍຜ້ ່ ານມາແລວ້ , ເພ່ ອື ໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈຢ່ າງຈະແຈງ້ ແລະ ເລກິ ເຊ່ ງິ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມຮບັ ຮູຂ້ ອງຜູພ້ ພິ າກສາໃນນາມນກັ ກດົ ໝາຍ ແລະ ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ໃນເວລາພຈິ າລະນາບນັ ຫາ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ພວກຂາ້ ພະເຈາົ້ ຈ່ ງຶ ຂໍນໍາສະເໜກີ ່ ຽວກບັ ຄວາມຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈຂອງສານໃນປະເດນັ ຕ່ າງໆດ່ ງັ ລ່ ຸມ ນ:ີ້ ຕ່ ໍກບັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ, ຄວາມຮບັ ຮູໂ້ ດຍ ທ່ ວົ ໄປຂອງຜູພ້ ພິ າກສາສ່ ວນໃຫຍ່ ແມ່ ນເຫນັ ກງົ ກນັ ວ່ າເປັນໜ່ ງຶ ໃນປະເພດຫຼກັ ຖານທ່ ຖີ ືວ່ າບ່ ໍໃຫເ້ ອາົ ມາ 24

ພຈິ າລະນາ ຫຼື ນາໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ຄະດຕີ ່ ໍຕວົ ຈາໍ ເລຍີ ໂດຍເດດັ ຂາດ. ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຄໍາ ໃຫກ້ ານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຖເື ປັນຫຼກັ ຖານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ກໍານດົ ໄວໃ້ ນ ມາດຕາ 36, ວກັ 3 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງ 2017 ເປນັ ຕນົ້ ຄໍາໃຫກ້ ານ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ໄີ ດຈ້ າກຮູບການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ. ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ຜູ ້ ພພິ າກສາສ່ ວນຫຼາຍເຫນັ ວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານດ່ ງັ ກ່ າວຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການກວດກາຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ວ່ າມີ ແທ້ ຫຼື ມກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍຄແື ນວໃດ. ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາບ່ ໍວ່ າໃນຂນັ້ ຕອນໃດກຕໍ າມ ໂດຍສະເພາະ ໃນການປະກອບຫຼກັ ຖານທ່ ຈີ ະໃຊກ້ ານພສິ ູດຄວາມຜດິ ນນັ້ ຕອ້ ງໄດເ້ ຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມກດົ ໝາຍຢ່ າງ ເຄ່ ງັ ຄດັ . ເພາະສະນນັ້ ໂດຍຫຼກັ ການແລວ້ ຖາ້ ມຄີ ໍາໃຫກ້ ານທ່ ມີ ກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ນໍາມາສ່ ູຫຼກັ ຖານທ່ ບີ ່ ໍ ຖກື ຕອ້ ງກ່ ບໍ ່ ໍຄວນນາໍ ເອາົ ມາປະກອບເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຂນັ້ ຕອນຂອງສານ. ຕ່ ໍກບັ ການພຈິ າລະນາຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ຖີ ືກອາ້ ງ ຫຼື ຍກົ ຂນຶ້ ວ່ າໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍ ຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍໃນເວລາມກີ ານພຈິ າລະນາຂອງສານ, ຄໍາຄດິ ເຫນັ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຂອງຜູພ້ ພິ າກສາເຫນັ ເປນັ ເອກະພາບວ່ າ ຈະຕອ້ ງໄດຜ້ ່ ານຂນັ້ ຕອນການກວດກາຄນື ຕາມທ່ ກີ ດົ ໝາຍກໍານດົ ໄວເ້ ປນັ ຕນົ້ ວ່ າ ໂດຍທ່ ວົ ໄປ ແລວ້ ຈະມກີ ານສອບຖາມ, ປຶກສາຫາລກື ບັ ຜູຕ້ າງໜາ້ ອງົ ການໄອຍະການໃນເວລາໄຕ່ ສວນຄະດຂີ ອງສານ. ເພາະສານເຫນັ ວ່ າກ່ ອນຈະສ່ ງົ ສໍານວນການສ່ ງັ ຟອ້ ງຄະດມີ າສານ, ເອກະສານຫຼກັ ຖານຄໍາໃຫກ້ ານທຸກຢ່ າງໄດ້ ຜ່ ານການກວດກາຄວາມຖືກຕອ້ ງໂດຍອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ອງົ ການໄອຍະການຕາມຂນັ້ ທ່ ີ ຮບັ ຜດິ ຊອບເປນັ ທ່ ຮີ ຽບຮອ້ ຍແລວ້ . ຢ່ າງໃດກ່ ໍຕາມ, ໃນຂນັ້ ຕອນການພຈິ າລະນາລະນາຄະດຂີ ອງສານກໍຈະ ໃຫໂ້ ອກາດແກ່ ຈາໍ ເລຍີ ຫຼື ທະນາຍຄວາມຈາໍ ເລຍີ ມໂີ ອກາດທ່ ຈີ ະສະເໜ,ີ ພສິ ູດວ່ າມກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ຫຼື ໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຄແື ນວໃດ. ສະຫລຸບລວມແລວ້ , ການພຈິ າລະນາ ຫຼື ຮບັ ຟງັ ຫຼກັ ຖານທຸກຢ່ າງ ໂດຍສະເພາະຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍເປນັ ທ່ ຮີ ບັ ຮູໂ້ ດຍພນື້ ຖານຂອງຜູພ້ ພິ າກສາໃນແຕ່ ລະສານຢ່ ູແລວ້ . ນອກຈາກນ,ີ້ ສານຈະມກີ ານກວດກາຄນື ເບອຶ້ ງຕນົ້ ແລະ ສອບຖາມກບັ ຈາໍ ເລຍີ ກ່ ຽວກບັ ຮູບການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າ ກວດຄນື ວ່ າມີ ການລງົ ລາຍເຊນັ ຮບັ ຊາບ, ແປະໂປມ້ ຂື ອງຜູຖ້ ກື ຫາມາກ່ ອນຫຼບື ່ ໍ ເພ່ ອື ພສິ ູດວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານ ຫຼື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ດ່ ງັ ກ່ າວເຮດັ ຂນຶ້ ດວ້ ຍຄວາມສະມກັ ໃຈຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ແລະ ເປນັ ຜູມ້ ສີ ະຕສິ ໍາປະຊນັ ຍະສມົ ບູນດໃີ ນເວລາໃຫ້ ການຕ່ ໍເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ. ນອກຈາກນ,ີ້ ໃນບາງກໍລະນກີ ານພຈິ າລະນາລະດບັ ແລະ ຮູບການລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນເວລາເອາົ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາໃນຂນັ້ ຕອນຂອງການສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດນນັ້ ຜູພ້ ພິ າກສາຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ບ່ ໍສາມາດເຂາົ້ ໃຈ ຫຼື ຈາໍ ແນກໄດວ້ ່ າເປນັ ການລະເມດີ ແນວໃດ ແລະ ສ່ ງົ ຜນົ ເສຍຫາຍຕ່ ໍກບັ ຄວາມນ່ າ ເຊ່ ອື ຖືຂອງຫຼກັ ຖານຄແື ນວໃດ ເປັນຕນົ້ ວ່ າການບ່ ໍແຈງ້ ສດິ ໃນການຕ່ ໍສູຄ້ ະດ,ີ ການບ່ ໍມທີ ະນາຍຄວາມເພ່ ອື ໃຫຄ້ ໍາປກຶ ສາໃນຂະນະທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ຮູບການເຫ່ ຼາົ ນເີ້ ອາົ ໄວ.້ ຜູພ້ ພິ າກສາສ່ ວຍຫຼາຍມທີ ດັ ສະນະວ່ າຂນຶ້ ກບັ ການຕລີ າຄະລະດບັ ການລະເມດີ ຂອງຜູພ້ ພິ າກສາແຕ່ ລະທ່ ານ ຊ່ ງຶ ກ່ ໍໝາຍຄວາມວ່ າບາງສານອາດຈະຮບັ ຟງັ 25

ແລະ ພຈິ າລະນາຮບັ ເອາົ ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍກ່ ເໍ ປນັ ໄປໄດ.້ ຕ່ ໍກບັ ປະເດນັ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ປະຈບຸ ນັ ແມ່ ນມຄີ ວາມຫຍຸງ້ ຍາກສໍາລບັ ຜູພ້ ພິ າກສາ ຫຼື ສານໃນພາກປະຕບິ ດັ ເພ່ ອື ຈະແກໄ້ ຂບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວໃຫ້ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ຍຸຕທິ ໍາ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງໄດເ້ ລອື ກຫວ່ າງການຮບັ ປະກນັ ສດິ ສະເໝພີ າບຕ່ ໍໜາ້ ກດົ ໝາຍ ແລະ ປະສດິ ທິ ພາບຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ. ໝາຍຄວາມວ່ າຖາ້ ປະຕບິ ດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນຂອງກດົ ໝາຍທຸກຢ່ າງໆເຄ່ ງັ ຄດັ ກ່ ໍ ຈະເກດີ ອຸປະສກັ ຕ່ ໍການພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານ ແລະ ແກ່ ຍາວໄລຍະເວລາຂອງການກວດກາຫຼກັ ຖານຄນື ໃໝ່ . ຕ່ ໍກບັ ປະເດນັ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ພວກຂາ້ ພະເຈາົ້ ຈະນາໍ ໄປວເິ ຄາະໃນບດົ ທີ 4 ຕ່ ໍໄປ. ຕ່ ໍກບັ ປະເດນັ ບນັ ຫາທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄວາມຊດັ ເຈນຂອງບດົ ບນັ ຍດັ ທ່ ນີ ໍາໃຊຢ້ ່ ູໃນປະຈບຸ ນັ ໂດຍ ສະເພາະການກາໍ ນດົ ສດິ ອໍານາດຂອງການກວດກາຫກຼັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການ ພຈິ າລະນາ, ຜູພ້ າກສາທງັ ໝດົ ຍງັ ມຄີ ວາມຄດິ ເຫນັ ແຕກຕ່ າງກນັ ລະຫວ່ າງທດັ ສະນະທ່ ໜີ ່ ງຶ ກດົ ໝາຍໃຫສ້ ດິ ອໍາ ນາດແກ່ ຜູພ້ ພິ າກໃນການກວດກາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍໃນຂນັ້ ຕອນການໄຕ່ ສວນຂອງສານ. ແຕ່ ອກີ ທດັ ສະນະໜ່ ງຶ ຍງັ ເຂາົ້ ໃຈວ່ າຄວນເປນັ ອງົ ການຕດິ ຕາມກວດການການດໍາເນນີ ຄະດໂີ ດຍ ສະເພາະແມ່ ນອງົ ການໄອຍະການ ເພາະວ່ າເປັນອງົ ການທ່ ຕີ ດິ ຕາມກວດກາການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ສບື ສວນ-ສອບສວນໃນໄລຍະຕນົ້ ຂອງການດໍາເນນີ ຄະດ.ີ ສະນນັ້ , ໃນກໍລະນຈີ ໍາເລຍີ ກ່ າວອາ້ ງໃນທ່ ປີ ະຊຸມ ສານຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຕນົ ໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍ, ສານຈ່ ງຶ ພະຍາຍາມໃຊວ້ ທິ ກີ ານສອບ ຖາມ ແລະ ຮບັ ຟັງຄໍາເຫນັ ຂອງຜູຕ້ າງໜາ້ ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ໃຫນ້ ໍາ້ ໜກັ ຄວາມນ່ າເຊ່ ອື ຖືຂອງຫຼກັ ຖານນໍາຄໍາເຫນັ ຂອງຜູຕ້ າງໜາ້ ໄອຍະການຫຼາຍກວ່ າ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຖາ້ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ທ່ ຈີ ະຕອ້ ງກວດກາໃຫ້ ຊດັ ເຈນໃນບາງກໍລະນີ ສານກ່ ໍຈະໃຊວ້ ທິ ປີ ດິ ປະຊຸມສານຊ່ ວົ ຄາວ ແລະ ເລ່ ອື ກການພຈິ າລະນາຄະດອີ ອກໄປ ເພ່ ອື ກໍານດົ ປະເດນັ ການກວດສອບຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປນັ ບນັ ຫານນັ້ ສ່ ງົ ໃຫອ້ ງົ ການໄອຍະການ ຕາມທ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວ້ ໃນມາດຕາ 181 ແລະ 168 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງ 2017. ສະນນັ້ , ຈາກ ສະພາບການປະຕິບັດຕົວຈງິ ຈ່ ງຶ ສາມາດຕີລາຄາໄດວ້ ່ າບົດບັນຍດັ ທ່ ີກ່ ຽວກບັ ການກໍານດົ ຂັນ້ ຕອນການ ພຈິ າລະນາຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງອາດຈະຍງັ ບ່ ໍຊດັ ເຈນ ແລະ ບ່ ໍຫດັ ກຸມເພ່ ອື ນໍາໃຊໃ້ ຫເ້ ກດີ ຄວາມເປນັ ທໍາແກ່ ຄ່ ູຄວາມໃນຄະດີ ແລະ ເປນັ ເຫດຜນົ ທ່ ຕີ ອ້ ງມກີ ານປບັ ປຸງໃນອະນາຄດົ . ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປບັ ປຸງປີ 2017 ມາດຕາ 42 ບ່ ໍໄດແ້ ຍກ ຫຼື ລະບຸຊດັ ເຈນວ່ າການລະມດີ ກດົ ໝາຍຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນໃນລກັ ສະນະ ແລະ ຮູບແບບໃດຈະມຜີ ນົ ຕ່ ໍ ການພຈິ າລະນາຄະດອີ າຍາຂອງສານ. ຖາ້ ພຈິ າລະນາຈາກເນອື້ ໃນຂອງມາດຕາດ່ ງັ ກ່ າວທ່ ກີ ໍານດົ ວ່ າຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດ້ ມາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ. ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປັນພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດ.້ ສະນນັ້ , ຈະ ເຫນັ ວ່ າຖາ້ ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນຫາກມກີ ານລະເມດີ ບ່ ໍວ່ າຈະແມ່ ນການລະເມດີ ຮູບການ ຫຼື ການ ລະເມດີ ເນອືຶ້ ໃນດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ຫຼື ແມ່ ນແຕ່ ການລະເມດີ ພຽງເລກັ ໜອ້ ຍກຢໍ ່ ູໃນຄວາມໝາຍຂອງ ການລະເມດີ ທງັ ນນັ້ ແລະ ຈະມຜີ ນົ ຕ່ ໍການພຈິ າລະນາຄະດຂີ ອງສານວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດຈ້ າກຄໍາຮບັ ສາລະພາບ 26

ຂອງຜູຖ້ ກື ຫານນັ້ ໃຊບ້ ່ ໍໄດທ້ າງດາ້ ນກດົ ໝາຍນນັ້ ຈ່ ງຶ ບ່ ໍສມົ ເຫດສມົ ຜນົ ທ່ ສີ ານຈະຕອ້ ງໄດພ້ ຈິ າລະນາຕດັ ສນີ ໃຫຈ້ າໍ ເລຍີ ພນົ້ ຂໍກ້ ່ າວຫາໄປ. 27

ບດົ ທີ III ວທິ ີ ແລະ ເຄ່ ອື ງມໃື ນການຄນົ້ ຄວາ້ ເພ່ ອື ໃຫກ້ ານສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍ້ “ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ” ບນັ ລຸຜນົ ຕາມວດັ ຖຸ ປະສງົ ແລະ ຜົນຄາດຫວງັ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວ,້ ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໄດກ້ ໍານດົ ເຄ່ ອື ງມື ແລະ ວທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ີ ເໝາະສມົ ດ່ ງັ ລ່ ຸມນ.ີ້ 1. ວທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ນີ ໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການບດົ ວໄິ ຈຫວົ ຂໍນ້ ເີ້ ປນັ ການຄນົ້ ຄວາ້ ແບບຄຸນນະພາບໂດຍການ ຄນົ້ ຄວາ້ ທາງດາ້ ນເອກະສານ ແລະ ບນັ ດາຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງເປນັ ຕນົ້ ແມ່ ນລດັ ຖະທໍາມະນນູ , ກດົ ໝາຍ, ຂໍ້ ຕກົ ລງົ , ຄໍາແນະນະ, ຄໍາສ່ ງັ ຕ່ າງໆ, ບດົ ຄວາມທາງວຊິ າການ ແລະ ບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ທງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດຈໍານວນໜ່ ງຶ ລວມທງັ ຄໍາສໍາພາດເຈາະເລກິ ຜູພ້ ພິ າກສາທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ວຽກງານຕວົ ຈງິ ແລວ້ ນໍາມາ ວເິ ຄາະ ແລະ ສະຫຸບຼ ຜນົ . 2. ຂອບເຂດການຄນົ້ ຄວາ້ ຂອບເຂດທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນແມ່ ນການຄນົ້ ຄວາ້ ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍດວ້ ຍການສກຶ ສາ ຄນົ້ ຄວາ້ ຈາກລດັ ຖະທາໍ ມະນນູ , ກດົ ໝາຍ, ຂໍຕ້ ກົ ລງົ , ຄໍາແນະນະ, ຄໍາສ່ ງັ ຕ່ າງໆ, ບດົ ຄວາມທາງວຊິ າການ ແລະ ບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ລວມທງັ ຄໍາສໍາພາດຜູພ້ ພິ າກສາທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ວຽກງານຕວົ ຈງິ ຢ່ ູສານລວມທງັ ເອກະສານ ທາງວຊິ າການອ່ ນື ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ. ຂອບເຂດດາ້ ນສະຖານທ່ ກີ ານສກຶ ສາແມ່ ນດໍາເນນີ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຢ່ ູສານນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ , ສານແຂວງຫຼວງພະບາງ ແລະ ແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດເປນັ ແຂວງຕວົ ຢ່ າງທ່ ເີ ປນັ ຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ສານປະຊາຊນົ ທ່ ວົ ປະເທດ. ຂອບເຂດທາງດາ້ ນເວລາແມ່ ນຈະສກຶ ສາເກບັ ກໍາຂໍມ້ ູນຢອ້ ນຫຼງັ 5 ປີ ເລ່ ມີ ແຕ່ 2014-2019 ພາຍຫຼງັ ທ່ ມີ ກີ ານປັບປຸ ງ ແລະ ປະກາດໃຊກ້ ດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາສະບບັ ປັບປຸ ງປີ 2012 ແລະ ສະບບັ ປບັ ປຸງປີ 2017 ທ່ ມີ ຜີ ນົ ບງັ ຄບັ ໃຊໃ້ ນປດັ ຈບຸ ນັ ເປນັ ບ່ ອນອງີ ໃນການຄນົ້ ຄວາ້ . 28

3. ປະຊາກອນ ແລະ ກ່ ຸມຕວົ ຢ່ າງ ປະຊາກອນທ່ ີຈະນໍາໃຊໃ້ ນການເກບັ ກໍາຂໍມ້ ູນ ແລະ ສໍາພາດໄດແ້ ກ່ ຜູພ້ ິພາກສາທ່ ີປະຈໍາຢ່ ູສານ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ , ສານແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ແຂວງຄໍາມ່ ວນທ່ ມີ ປີ ະສບົ ການເປັນຜູພ້ ພິ າກສາມາຢ່ າງ ໜອ້ ຍ 4 ປີຂນຶ້ ໄປໂດຍຈະຄດັ ເລອື ກເອາົ ແຂວງລະ 4 ທ່ ານ ຍກົ ເວນັ້ ຢ່ ູສານນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ແມ່ ນຄດັ ເລອື ກເອາົ 7 ທ່ ານ. 4. ວທິ ີ ແລະ ເຄ່ ອື ງມເື ກບັ ກາໍ ຂໍມ້ ູນ ການສກຶ ສາຄງັ້ ນໄີ້ ດນ້ ໍາໃຊກ້ ານຄນົ້ ຄວາ້ ທາງດາ້ ນຄຸນນະພາບໂດຍການສກຶ ສາທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນຂອງ ກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຄໍາໃຫກ້ ານ ຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ຮບິ ໂຮມຂໍມ້ ູນທາງ ດາ້ ນທດິ ສະດີ ແລະ ຫຼກັ ການຕ່ າງໆ ຈາກລດັ ຖະທໍາມະນນູ , ກດົ ໝາຍ, ຕໍາລາ, ບດົ ຄວາມທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ເອກະສານອ່ ນື ໆ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ. ເຄ່ ອື ງມທື ່ ໃີ ຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຄນົ້ ຄວາ້ ຄງັ້ ນຄີ້ ະນະຄນົ້ ຄວາ້ ຈະໄດນ້ າໍ ໃຊຄ້ ໍາຖາມສໍາພາດທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນດ່ ງັ ນ:ີ້ ຂນັ້ ຕອນທີ 1: ສກຶ ສາຫຼກັ ການສາ້ ງຄໍາຖາມສໍາພາດ, ກາໍ ນດົ ຂອບເຂດຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ; ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສກຶ ສາແຫ່ ງຼ ຂໍມ້ ູນຈາກເອກະສານຕ່ າງໆຄ:ື ແນວທາງຂອງພກັ , ນະໂຍບາຍຂອງລດັ ,ກດົ ໝາຍ, ບດົ ຄວາມວຊິ າການ, ຈາກຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ໃນພາກປະຕບິ ດັ ; ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ດໍາເນນີ ການຮ່ າງຄໍາຖາມສໍາພາດແລະປກຶ ສາຫາລກື ບັ ຜູຊ້ ່ ຽວຊານ; ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ການເກບັ ກາໍ ຂໍມ້ ູນ,ຄະນະຄນົ້ ຄວາ້ ຈະໄດສ້ ໍາພາດພະນກັ ງານທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງດວ້ ຍຕວົ ຂອງທມິ ງານເອງ. 5. ວທິ ວີ ເິ ຄາະຂໍມ້ ູນ ແລະ ແປຜນົ ກ່ ອນການວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ , ຈະມວີ ທິ ກີ ານເກບັ ກໍາຂໍມ້ ູນໂດຍການຈດັ ໝວດຄໍາຕອບ ຈາກການສໍາພາດໂດຍການສງັ ລວມຄໍາຄດິ ເຫນັ ແລະ ຕລີ າຄາຄວາມຖກື ຕອ້ ງ. ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ຈະນາໍ ເອາົ ຜນົ ຂອງຂໍ້ ມູນທາງດາ້ ນທດິ ສະດີ ແລະ ຄໍາຄດິ ເຫນັ ມາວເິ ຄາະ, ປຽບທຽບ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ໂດຍອງີ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງ ການຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວ.້ ການສໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ແບບເຈາະເລກິ ຈະເນນັ້ ໜກັ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈກ່ ຽວກບັ ບນັ ດາເນອື້ ໃນບດົ ບນັ ຍດັ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ 29

ຫຼກັ ຖານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍຖືກຕອ້ ງ ແລະ ເນນັ້ ໜກັ ເຖິງຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາໃນຂນັ້ ຕອນ ຂອງສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ໂດຍສະເພາະການຕຄີ ວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນກັ ກດົ ໝາຍ ແລະ ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ຕ່ ໍກບັ ມາດຕາ 36 ແລະ 42. ວເິ ຄາະຂໍມ້ ູນຈາກເອກະສານເຊ່ ນັ : ລດັ ຖະທໍາມະນນູ , ກດົ ໝາຍ, ຄໍາແນະນໍາ ແລະ ເອກະສານທາງ ວິຊາການອ່ ືນໆ ລວມທງັ ຄໍາຄິດເຫນັ ຂອງຜູໃ້ ຫສ້ ໍາພາດເພ່ ືອມາຈດັ ເປັນໝວດໝ່ ູແລວ້ ມາອະທບິ າຍເພ່ ືອ ປຽບທຽບກບັ ຫກຼັ ການຂອງກດົ ໝາຍ ແລະ ທາງປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ຂອງຜູພ້ ພິ າກສາໃນການພຈິ າລະນາຄະດ.ີ 30

ບດົ ທີ IV ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຂອງສານກ່ ຽວກບັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ 1. ການກາໍ ນດົ ຂອງກດົ ໝາຍກ່ ຽວກບັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຈາກການສກຶ ສາກ່ ຽວກບັ ແນວຄວາມຄດິ ຂອງການພຈິ າລະນາຄໍາຮບັ ສາລະພາບເພ່ ອື ໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານ ໃນການລົງໂທດຈໍາເລີຍນນັ້ ເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍຂອງຕ່ າງປະເທດໃຫຄ້ ວາມສໍາຄັນເລ່ ືອງການຮັບຟັງຄໍາຮັບ ສາລະພາບຂອງຈາໍ ເລຍີ ມາຕງັ້ ແຕ່ ອະດດີ ຈນົ ເຖງິ ປດັ ຈບຸ ນັ ຊ່ ງຶ ໃນອະດດີ ນນັ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານ ທ່ ດີ ທີ ່ ສີ ຸ ດໃນການພສິ ູດ ແລະ ລງົ ໂທດຈໍາເລຍີ ແຕ່ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກໍຕາມໃນຍຸ ກຕ່ ໍມາຈນົ ເຖງິ ປັດຈບຸ ນັ ກໍໄດໃ້ ຫ້ ຄວາມສໍາຄນັ ໃນການຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບໂດຍຄໍານງຶ ເຖງິ ຫກຼັ້ ການຄຸມ້ ຄອງສດິ ທມິ ະນຸດຄວບຄ່ ູກນັ ໄປ. ການສກຶ ສາການຮບັ ຟງັ ແລະ ພຈິ າລະນາຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຈາໍ ເລຍີ ຕາມກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາ ເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງລາວ ແລະ ຂອງຕ່ າງປະເທດລວມທງັ ປະເທດທ່ ໃີ ຊລ້ ະບບົ ກດົ ໝາຍ Common Law ແລະ ປະເທດທ່ ີໃຊລ້ ະບົບກດົ ໝາຍ Civil Law ຕ່ າງກໍໃຫຄ້ ວາມສໍາຄັນການພິຈາລະນາຮັບຟັງຄໍາຮັບ ສາລະພາບຂອງຈໍາເລຍີ ແລະ ຖືວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບເປັນຫຼກັ ຖານທ່ ສີ ໍາຄນັ ທ່ ສີ າສາມາດນໍາມາພຈິ າລະນາ ລງົ ໂທດຈາໍ ເລຍີ ໄດ.້ ເພ່ ອື ຫຼກີ້ ເວນັ້ ການກະທໍາອນັ ເປນັ ການລະເມດີ ສດິ ທມິ ະນຸດໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາໃນຂນັ້ ຕອນການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຈ່ ງຶ ໄດສ້ າ້ ງຫຼກັ ປະກນັ ຄວາມຜດິ ພາກໃນການໃນການພຈິ າລະນາຄໍາ ຮບັ ສາລະພາບຂນຶ້ ມາທງັ ນເີ້ ພ່ ອື ເປນັ ການຄຸມ້ ຄອງສດິ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ໂດຍກດົ ໝາຍຈະໃຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ເລ່ ອື ງ ຄວາມສະໝກັ ໃຈໃນການຮບັ ສາລະພາບ ແລະ ຂະບວນການກ່ ອນການໄດມ້ າ ຊ່ ງຶ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຈະຕອ້ ງ ຖືກຕອ້ ງ ແລະ ຊອບດວ້ ຍກດົ ໝາຍເພ່ ອື ໃຫເ້ ປັນໄປຕາມຫຼກັ ປະກນັ ສດິ ແລະ ເສລີພາບຂອງຈໍາເລີຍໃນ ຂະບວນການຍຸຕທິ ໍາທາງອາຍາທ່ ທີ ່ ວົ ໂລກໃຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຍອມຮບັ ນນັ້ ເອງ. ສໍາລບັ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງ ສປປ ລາວ ນນັ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຕອ້ ງເກດີ ຂນຶ້ ຈາກຄວາມສະໝກັ ໃຈ ໝາຍຄວາມວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ບ່ ໍໄດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ, ຖາ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍ ວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍເປນັ ໄປຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍໄດ,້ ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍ ມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປັນພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດ.້ ໃນທາງທດິ ສະດີ ແລວ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈຖເື ປນັ ຄໍາກ່ າວທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງເສຍປະໂຫຍດໃນທາງອາຍານນັ້ ໃນທາງຫຼກັ ຖານແລວ້ ຖວື ່ າຮບັ ຟງັ ໄດ້ ທງັ ນເີ້ ນ່ ອື ງມາຈາກເຫດຜນົ ທ່ ວີ ່ າຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ບ່ ໍສມົ ຄວນທ່ ຈີ ະ ກ່ າວຄໍາໃດໆ ທ່ ເີ ປນັ ປະຕປິ ກັ ຕ່ ໍຕນົ ເອງ ແລະ ເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງຕອ້ ງເສຍຫາຍ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ການທ່ ຜີ ູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ 31

ເລຍີ ໄດກ້ ່ າວສ່ ງິ ໃດອອກໄປໃນທາງທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງເສຍປະໂຫຍດຖວື ່ າເປນັ ຄໍາກ່ າວທ່ ເີ ປນັ ຄວາມຈງິ ສານຈະ ພຈິ າລະນາຮບັ ຟງັ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ.້ ໃນໄລຍະຜ່ ານມາກດົ ໝາຍຂອງລາວບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ເລ່ ອື ງຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ີ ບ່ ໍໄດເ້ ກດີ ຈາກຄວາມສະໝກັ ໃຈຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ແຕ່ ມາໃນຍຸ ກປັດຈບຸ ນັ ກດົ ໝາຍໄດບ້ ນັ ຍດັ ຂນຶ້ ໂດຍຄໍານງຶ ເຖງິ ຫຼກັ ສດິ ທມິ ະນຸດ ຫຼື ຫຼກັ ສກັ ສຄີ ວາມເປນັ ມະນຸດເປນັ ສ່ ງິ ສໍາຄນັ ໃນກດົ ໝາຍສະໄໝໃໝ່ , ກດົ ໝ າຍຂອງ ສປປ ລາວ ກໄໍ ດໃ້ ຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ການພຈິ າລະນາຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບໂດຍຄໍານງຶ ເຖງິ ຫຼກັ ຄຸມ້ ຄອງ ສດິ ທມິ ະນຸດຄກື ບັ ກດົ ໝາຍຂອງຕ່ າງປະເທດໂດຍສະເພາະຫຼກັ ການໄດມ້ າເຊ່ ງິ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຕອ້ ງໄດມ້ າ ດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈ, ຂະບວນການກ່ ອນການໄດມ້ າເຊ່ ງິ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຈະຕອ້ ງຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໂດຍສະເພາະຕາມມາດຕາ 36 ວກັ 3 ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຈ່ ງຶ ສາມາດນໍາມາ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດໄີ ດ.້ ຕາມກດົ ໝາຍຂອງ ສປປ ລາວ ຈະເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ຜນົ ຂອງການລະເມດີ ໄວວ້ ່ າຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ, ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະ ບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດ.້ ການທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວຄ້ ແື ນວນເີ້ ບ່ ງິ ລກັ ສະນະໜ່ ງຶ ຄກື ບັ ວ່ າກດົ ໝາຍກໍານດົ ຊດັ ເຈນ ແລະ ເຄ່ ງັ ຄດັ ເກນີ ຄວາມຈາໍ ເປນັ ຈນົ ຍາກ ແກ່ ການຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ເພາະວ່ າຜນົ ຂອງການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບດວ້ ຍວທິ ທີ ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະ ເກດີ ມບີ ນັ ຫາໃນການພຈິ າລະນາລງົ ໂທດຂອງສານຕ່ ໍຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໄດ້ ເພາະວ່ າການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການໂດຍສະເພາະກ່ ຽວກບັ ການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ອາດຈະມຄີ ວາມສ່ ຽງທ່ ຈີ ະເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍອາດຈະເກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍເຈດຕະນາຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີສບື ສວນ-ສອບສວນກໍເປັນໄດ້ ດ່ ງັ ຈະເຫນັ ໄດຈ້ າກການຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງຜູພ້ ພິ າກສາເຂດ ແລະ ຜູ ້ ພພິ າກສາສານແຂວງທ່ ທີ ມິ ງານຜູຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ລງົ ເກບັ ກາໍ ຂໍມ້ ູນ ຊ່ ງຶ ບາງທ່ ານກມໍ ຄີ ໍາເຫນັ ວ່ າຖາ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງ ຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລີຍໄດມ້ າຈາກການລະເມດີ ກດົ ໝາຍແລວ້ ເຖິງວ່ າຈະເປັນການລະເມດີ ໜອ້ ຍ ຫຼື ຫຼາຍ ປານໃດກຕໍ າມຖວື ່ າໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍານນັ້ ບ່ ໍໄດໃ້ ນທນັ ທເີ ລຍີ ແຕ່ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກຕໍ າມບາງທ່ ານມຄີ ໍາ ຄດິ ເຫນັ ວ່ າເຖງິ ວ່ າໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ຈະມກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍກໍຕາມແຕ່ ຕອ້ ງໄດພ້ ຈິ າລະນາກ່ ອນ ວ່ າການລະເມດີ ນນັ້ ເປນັ ການລະເມດີ ຮາ້ ຍແຮງລະດບັ ໃດ, ຖາ້ ການລະເມດີ ນນັ້ ເປນັ ການລະເມດີ ທ່ ບີ ່ ໍຮາ້ ຍແຮງ, ເປນັ ພຽງການລະເມດີ ຮູບການເທ່ າົ ນນັ້ ແລະ ການລະເມດີ ນນັ້ ບ່ ໍກະທບົ ຕ່ ໍເນອື້ ຄະດແີ ລວ້ ສານຕອ້ ງພຈິ າລະນາ ຮບັ ຟງັ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍານນັ້ ໄດ້ ແລະ ບາງຄໍາຄດິ ເຫນັ ບອກວ່ າຖາ້ ສານຮູວ້ ່ າການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ນນັ້ ໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ທີ ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ສານຈະຕອ້ ງສ່ ງົ ສໍານວນຄະດຄີ ນື ໃຫອ້ ງົ ການໄອຍະການ ເພ່ ອື ໃຫອ້ ງົ ການໄອຍະການດໍາເນນີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຄນື ໃໝ່ ແລວ້ ສະຫຸຼບສໍານວນ ຄະດເີ ພ່ ອື ສ່ ງັ ຟອ້ ງຄະດດີ ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ຂນຶ້ ມາໃຫສ້ ານຄນື ໃໝ່ ຊ່ ງຶ ຄໍາເຫນັ ສຸດທາ້ ຍນຈີ້ ່ ງຶ ເປນັ ໜາ້ ຄດິ ວ່ າການທ່ ກີ ດົ ໝ າຍກາໍ ນດົ ວ່ າຖາ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍເປນັ ໄປຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍ ໄດ,້ ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖເື ປັນຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ, ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປັນຫຼກັ 32

ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍນຈີ້ ່ ງຶ ເທ່ າົ ກບັ ວ່ າຫຼກັ ການຕາມມາດຕາ 36 ວກັ 3 ແລະ ມາດຕາ 42 ວກັ 1 ນເີ້ ຮດັ ໃຫເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນບ່ ໍຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງຍດຶ ຖື ແລະ ປະຕບິ ດັ ຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ກໄໍ ດ້ ເພາະວ່ າ ພາຍຫຼງັ ທ່ ອີ ງົ ການໄອຍະການໄດສ້ ່ ງັ ຟອ້ ງໄປແລວ້ ຖາ້ ສານຫາກເຫນັ ສ່ ງິ ໃດທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ ລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ເວລານນັ້ ສານຈະສ່ ງົ ສໍານວນຄະດກີ ບັ ຄນື ໃຫອ້ ງົ ການໄອຍະການພຈິ າລະນາຄນື ໃໝ່ ຈ່ ງຶ ເປນັ ການດໍາເນນີ ຄະດໂີ ດຍບ່ ໍຄໍານ່ ງຶ ເຖງິ ການຄຸມ້ ຄອງສດິ ແລະ ເສລພີ າບຂອງມະນຸດເທ່ າົ ທ່ ຄີ ວນ. 2. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມຈາໍ ເປນັ ໃນການບນັ ຍດັ ກ່ ຽວກບັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ນບັ ຕງັ້ ແຕ່ ມກີ ານບນັ ຍດັ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ທໍາອດິ ປີ 1990 ແລະ ປບັ ປຸງ ແກໄ້ ຂຄນື ໃໝ່ ໃນປີ 2004 ບ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ຜນົ ທາງກດົ ໝາຍກ່ ຽວກບັ ການໄດມ້ າເຊ່ ງິ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ໆ ທ່ ີ ບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດບີ ່ ໍໄດ.້ ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ນນັ້ ຈະໃຫຖ້ ເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ້ ຫຼື ບ່ ໍ, ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ສາມາດໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໜອ້ ຍຫຼາຍພຽງໃດ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ໃນທາງປະຕບິ ດັ ຕົວຈງິ ສານມກັ ຈະພິຈາລະນາຕັດສີນ ຫຼື ພິພາກສາລົງໂທດຈໍາເລີຍຈາກຄໍາຮັບສາລະພາບນນັ້ ໂດຍບ່ ໍໄດ້ ພຈິ າລະນາວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ໄດມ້ າດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈ ຫຼື ບ່ ໍ. ນອກຈາກນນັ້ ໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານ ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນຈະມ່ ຸງໄປທ່ ກີ ານເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານໂດຍຈະເຮດັ ທຸກວທິ ທີ າງເພ່ ອື ໃຫຜ້ ູຖ້ ກື ຫາຮບັ ສາລະພາບ ແລະ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຖເື ປນັ ສຸດຍອດຂອງການສບື ສວນ-ສອບສວນຄະດອີ າຍາ ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າ ຈາໍ ເລຍີ ຈະໃຫກ້ ານປະຕເິ ສດໃນພາຍຫຼງັ ໃນທ່ ປີ ະຊຸມສານວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ເກດີ ຈາກການຕວົ ະ ຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍກຕໍ າມຈະ ບ່ ໍມຜີ ນົ ຫຍງັ ໃຫສ້ ານຕອ້ ງເຊ່ ອື ຖວື ່ າການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ໄີ ດເ້ ປນັ ໄປຕາມທ່ ຈີ າໍ ເລຍີ ໄດກ້ ່ າວອາ້ ງ ຫຼື ບ່ ໍ. ເຖງິ ຢ່ າງໃດກໍຕາມ ພາຍຫຼງັ ມກີ ານປັບປຸງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາສະບບັ ປີ 2012 ແລະ ປບັ ປຸງແກໄ້ ຂຄງັ້ ສຸດທາ້ ຍເມ່ ອື ປີ 2017 ທ່ ມີ ຜີ ນົ ບງັ ຄບັ ໃຊມ້ າຮອດປດັ ຈບຸ ນັ ນໄີ້ ດກ້ າໍ ນດົ ຫາ້ ມວທິ ກີ ານເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 36 ວກັ 3 ວ່ າການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຫາ້ ມບ່ ໍໃຫໃ້ ຊວ້ ທິ ກີ ານຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍ ຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ຖາ້ ຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ືນ ທ່ ີບ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍເຖິງວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ຈະເປັນຄໍາໃຫກ້ ານຮັບ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ກຕໍ າມຖວື ່ າຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ເປນັ ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ, ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖເື ປັນຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ໃນເມ່ ອື ບ່ ໍຖວື ່ າ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາແລວ້ ຂໍມ້ ູນນນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ. 33

ຜ່ ານການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ແລວ້ ເຫນັ ວ່ າເຫດຜນົ ໃນການກາໍ ນດົ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖືເປັນຫຼກັ ຖານໃນ ຄະດອີ າຍານເີ້ ນ່ ອື ງຈາກວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ບ່ ໍຊອບດວ້ ຍກດົ ໝາຍຄດື ່ ງັ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນີ້ ກັ ກດົ ໝາຍທງັ ຫຼາຍມຄີ ວາມຄດິ ເຫນັ ວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ບ່ ໍ ສາມາດເປນັ ຄວາມຈງິ ໄດສ້ ະເໝໄີ ປໃນເມ່ ອື ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຢ່ ູໃນສະຖານະການຖກື ບບີ ບງັ ຄບັ ຫຼື ຢ່ ູໃນ ສະພາວະຖກື ທຸບຕີ ຫຼື ພວມຖກື ທໍລະມານຢ່ ູນນັ້ ຈະຫາວທິ ກີ ານເອາົ ຕວົ ລອດໃນສະເພາະໜາ້ ເສຍກ່ ອນ ໝາຍ ຄວາມວ່ າໃນສະພາວະການແບບນນັ້ ຮບັ ສາລະພາບໄປກ່ ອນເພ່ ອື ໃຫຕ້ ນົ ເອງຫຸຼດພນົ້ ຂອງຈາກຄວາມທຸກ ທໍລະມານທ່ ກີ າໍ ລງັ ປະເຊນີ ຢ່ ູ (ສຸດສະຫງວນ ສຸດທສິ ອນ: ອາຍາວທິ ະຍາ ແລະ ງານສງັ ຄມົ ສງົ ເຄາະ, 2546: ໜ້ າ 47-48) ແລະ ອກີ ເຫດຜນົ ໜ່ ງຶ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ຄຄື ໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍມຄີ ວາມສ່ ຽງວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານ ນນັ້ ອາດຈະເປນັ ຄວາມຈງິ ກໍເປນັ ໄດເ້ ນ່ ອື ງຈາກອາດເກດີ ມາຈາກຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຍອ້ ນມບີ ຸນຄຸນຕ່ ໍກນັ ແລວ້ ຢາກຮບັ ໂທດແທນ ຫຼື ເກດີ ຈາກເຫນັ ແກ່ ຜນົ ປະໂຫຍດຮບັ ສາລະພາບແທນເພ່ ອື ໄດຄ້ ່ າຕອບແທນເປນັ ວດັ ຖຸ ຫຼື ເງນິ ຄໍາ ແລະ ອ່່ ນື ໆ ຊ່ ງຶ ເຫດຜນົ ເຫ່ າຼົ ນກີ້ ເໍ ພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ການປກົ ປອ້ ງຄຸມ້ ຄອງສດິ ແລະ ເສລພີ າບຂອງ ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ບ່ ໍໃຫຖ້ ກື ກະທໍາໃດໆ ທ່ ເີ ປນັ ການລະເມດີ ສດິ ພນື້ ຖານໃນຖານະທ່ ເີ ປນັ ມະນຸດ ທງັ ນເີ້ ພ່ ອື ໃຫເ້ ປນັ ໄປຕາມຫກຼັ ການສນັ ນຖິ ານວ່ າເປນັ ຜູບ້ ໍລສິ ຸດໃນຄະດອີ າຍາທ່ ວີ ່ າຜູຖ້ ກື ສງົ ໄສ, ຜູຖ້ ກື ຫາ ແລະ ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ີ ຍງັ ບ່ ໍທນັ ມຄີ ໍາຕດັ ສນີ ຂອງສານທ່ ໃີ ຊໄ້ ດຢ້ ່ າງເດດັ ຂາດວ່ າເປນັ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ນນັ້ ໃຫຖ້ ວື ່ າຜູກ້ ່ ຽວຍງັ ເປນັ ຜູບ້ ໍລສິ ຸດຢ່ ູ. ນອກຈາກນນັ້ ເຫດຜນົ ອກີ ດາ້ ນໜ່ ງຶ ການທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະບ່ ໍຖືເປັນຫຼກັ ຖານໃນ ຄະດີອາຍານີກ້ ໍເພ່ ືອກໍານົດເປັນມາດຕະການປອ້ ງກນັ ບ່ ໍໃຫເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີສືບສວນ-ສອບສວນດໍາເນີນການ ສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ກະທໍາອນັ ໃດທ່ ຈີ ະເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນອະນາຄດົ ໝາຍຄວາມວ່ າເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ສບື ສວນ-ສອບສວນດໍາເນນີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນໃນຄະດອີ າຍາໃດໜ່ ງຶ ຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງໄດລ້ ະມດັ ລະວງັ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫກ້ ານສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງຕນົ ເປນັ ໄປຕາມລະບຽບກດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວທ້ ຸກປະການ ແລະ ຫຼກີ ລຽ້ ງ ການກະທໍາອນັ ໃດທ່ ບີ ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ຫຼື ບ່ ໍຊອບດວ້ ຍກດົ ໝາຍ ເພາະວ່ າຖາ້ ລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ແລວ້ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຈະໃຊເ້ ປນັ ຫກຼັ ຖານບ່ ໍໄດຕ້ າມທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວ.້ 3. ການໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ຂອງສານໃນການພຈິ າລະນາຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ມາດຕາ 36 ວກັ 3 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາກາໍ ນດົ ວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການ 34

ກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາບ່ ໍໄດ.້ ມາດຕາ 42 ຍງັ ໄດກ້ ໍານດົ ຜນົ ຂອງການລະເມດີ ກດົ ໝາຍໄວວ້ ່ າຖາ້ ຫາກໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບ ຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍນຖີ້ ວື ່ າເປນັ ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ີ ບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຈະ ບ່ ໍຖືເປັນຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ,້ ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖືວ່ າເປັນຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍ ສາມາດໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ. ນອກຈາກນນັ້ ມາດຕາ 36 ວກັ 2 ຍງັ ໄດກ້ ໍານດົ ອກີ ວ່ າຄໍາ ໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ຕ່ ໍການກະທໍາຜດິ ຈະຖເື ປັນຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ້ ກໍຕ່ ໍ ເມ່ ອື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການຢງັ້ ຢນື ດວ້ ຍຫຼກັ ຖານຜູກມດັ ອ່ ນື ທ່ ໜີ ກັ ແໜນ້ ຊ່ ງຶ ກໍສອດຄ່ ອງກບັ ມາດຕາ 44 ວກັ 4 ວ່ າການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາບ່ ໍໃຫຖ້ ເື ອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຕນົ້ ຕໍ ແຕ່ ຕອ້ ງຊອກຫາຫກຼັ ຖານອ່ ນື ມາຢງັ້ ຢນື ການກ່ າວຫາ ຫຼື ການກະທາໍ ຜດິ ຂອງຜູກ້ ່ ຽວຕ່ ມື ອກີ . ຈາກການກໍານົດຂອງກົດໝາຍນີສ້ ະແດງໃຫເ້ ຫັນວ່ າສານຈະໃຊດ້ ຸ ນພິນິດໃນການພິຈາລະນາ ລງົ ໂທດຈາໍ ເລຍີ ໄດນ້ ນັ້ ບ່ ໍໃຫຖ້ ເື ອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ແຕ່ ພຽງຢ່ າງດຽວ, ເຖງິ ວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຈະໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ ໝາຍຄວາມວ່ າໄດມ້ າ ດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍກຕໍ າມ, ສານຈະບ່ ໍຖເື ອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ເພ່ ອື ມາລງົ ໂທດຈາໍ ເລຍີ ແຕ່ ສານຕອ້ ງໄດຊ້ ອກຫາຫຼກັ ຖານ ຜູກມດັ ອ່ ນື ທ່ ໜີ ກັ ແໜນ້ ມາຢງັ້ ຢນື ການກ່ າວຫາ ຫຼື ການກະທໍາຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ , ຖາ້ ສານຫາກໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ໃນ ການພຈິ າລະນາກວດກາ, ຊ່ ງັ ຊາຕລີ າຄາຫຼກັ ຖານອ່ ນື ໆ ທງັ ໝດົ ປະກອບແລວ້ ຖາ້ ຫາກຍງັ ສງົ ໄສວ່ າຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ອາດຈະເປັນຜູກ້ ະທໍາຜດິ ຫຼື ບ່ ໍເປັນຜູກ້ ະທໍາຜດິ ນນັ້ ແລວ້ ກໍຕອ້ ງປ່ ອຍຕວົ ຜູກ້ ່ ຽວ ຫຼື ໃຫຜ້ ູກ້ ່ ຽວພນົ້ ຂໍ້ ກ່ າວຫາໄປ. ການໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ໃນການພຈິ າລະນາລງົ ໂທດຜູກ້ ະທໍາຜດິ ຂອງສານນເີ້ ປນັ ໄປຕາມຫຼກັ “ການພສິ ູດ ການລງົ ໂທດຈນົ ປາສະຈາກຂໍສ້ ງົ ໄສໃດໆຢ່ າງມເີ ຫດຜນົ ” ຫຼື ເອນີ້ ວ່ າ: Proof beyond reasonable doubt ນນັ້ ເອງ. ເຖງິ ຢ່ າງໃດກໍຕາມ ໃນທາງປະຕບິ ດັ ຂອງສານເຫນັ ວ່ າໃນເວລາຈໍາເລຍີ ໃຫກ້ ານຕ່ ໍສານໃນທ່ ປີ ະຊຸ ມ ສານວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຕນົ ຕ່ ໍເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຕນົ້ ນນັ້ ດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະ ຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ສານຈະ ພຈິ າລະນາເບ່ ງິ ບດົ ບນັ ທກຶ ຄໍາໃຫກ້ ານໃນຕອນທາ້ ຍທ່ ຢີ ັງ້ ຢືນວ່ າບ່ ໍໄດຕ້ ວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຈ່ ງຶ ໄດລ້ ງົ ລາຍເຊນັ ໄວເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານເປນັ ຫຼກັ ໂດຍບ່ ໍໄດພ້ ຈິ າລະນາບນັ ຫາອ່ ນື ມາປະກອບ ແລະ ຖວື ່ າຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ເປນັ ຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝ າຍແລວ້ ເພາະຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໄດລ້ ງົ ລາຍເຊນັ ແລະ ແປະໂປມ້ ໄື ວແ້ ລວ້ . ນອກຈາກນນັ້ ຖາ້ ສານຫາກເຫນັ ວ່ າ ຫຼື ມຂີ ໍສ້ ງົ ໄສວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຈາໍ ເລຍີ ນນັ້ ໄດມ້ າ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມ 35

ກດົ ໝາຍແທໃ້ ນເວລານນັ້ ສານຈະເລ່ ອື ນການພຈິ າລະນາຄະດີອາຍານນັ້ ໄປກ່ ອນແລວ້ ຈະພຈິ າລະນາເພ່ ອື ປະຕບິ ດັ ທາງໃດທາງໜ່ ງຶ ເຊ່ ນັ : ທາງເລອື ກທີ 1). ສ່ ງົ ສໍານວນຄະດຄີ ນື ໃຫອ້ ງົ ການໄອຍະການເພ່ ອື ໃຫເ້ ອາົ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາຄນື ໃໝ່ ໃຫເ້ ປນັ ໄປຕາມວທິ ກີ ານທ່ ຖີ ກື ກດົ ໝາຍແລວ້ ສະຫຸຼບປະກອບປະກອບສໍານວນຄະດີ ສ່ ງັ ຟອ້ ງໃຫສ້ ານຄນື ໃໝ່ ຫຼື ທາງເລອື ກທີ 2). ໃຊຫ້ ຼກັ ການປະສານສມົ ທບົ ຕາມທ່ ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 26 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ໝາຍຄວາມວ່ າຈດັ ກອງປະຊຸ ມຮ່ ວມກນັ ລະຫວ່ າງສານ, ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນເພ່ ອື ຕກົ ລງົ ເປນັ ເອກະພາບຮ່ ວມກນັ ວ່ າຄະດດີ ່ ງັ ກ່ າວຈະ ດໍາເນນີ ຄແື ນວໃດ, ການດໍາເນນີ ຄະດມີ ຄີ ວາມຜດິ ພາດຢ່ ູບ່ ອນໃດ, ມກີ ານລະເມດີ ກດົ ໝາຍຢ່ ູບ່ ອນໃດເພ່ ອື ໃຫ້ ອງົ ການທ່ ລີ ະເມດີ ນນັ້ ໄປແກໄ້ ຂແລວ້ ຈ່ ງຶ ພຈິ າລະນາວ່ າຄະດດີ ່ ງັ ກ່ າວນຈີ້ ະຕດັ ສນີ ຫຼື ພພິ າກສາແນວໃດ ທງັ ນກີ້ ໍ ເພ່ ອື ຮກັ ສາສາຍພວົ ພນັ ທ່ ດີ ນີ າໍ ກນັ ລະຫວ່ າງສານ, ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ. ຈາກການປະຕບິ ດັ ຂອງສານທມິ ງານຄນົ້ ຄວາ້ ເຫນັ ວ່ າສານໄດນ້ າໍ ໃຊວ້ ທິ ກີ ານພຈິ າລະນາທາງໃດທາງໜ່ ຶ ງຈາກ 2 ທາງດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດນ້ າໍ ສະເໜມີ າຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ເຫນັ ວ່ າເປນັ ການພຈິ າລະນາມ່ ຸງໄປທ່ ເີ ຮດັ ແນວໃດເພ່ ອື ໃຫຄ້ ະດີ ອາຍາໃດໜ່ ງຶ ໄດນ້ າໍ ມາສ່ ູການຕດັ ສນີ ຫຼື ພພິ າກສາວ່ າຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ແລວ້ ນາໍ ໄປສ່ ູການຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ໃນທ່ ສີ ຸດຕາມຂະບວນການຍຸຕທິ ໍາທາງອາຍາ ແຕ່ ສານບ່ ໍໄດຄ້ ໍານງຶ ເຖງິ ຫຼກັ ການໃຊຄ້ ວາມເປັນເອກະລາດໃນ ການໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ໃນການພຈິ າລະນາພພິ າກສາຄະດອີ າຍາເທ່ າົ ທ່ ຄີ ວນ ເພາະວ່ າກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດກ້ ໍານດົ ໄວຄ້ ອ້ ນຂາ້ ງຊດັ ເຈນແລວ້ ວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຕ່ ໍການ ກະທໍາຜດິ ຈະຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ້ ກຕໍ ່ ໍເມ່ ອື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການຢງັ້ ຢນື ດວ້ ຍຫຼກັ ຖານຜູກມດັ ອ່ ນື ທ່ ໜີ ກັ ແໜນ້ ແລະ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາບ່ ໍໃຫຖ້ ເື ອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຕນົ້ ຕໍ ແຕ່ ຕອ້ ງຊອກຫາຫຼກັ ຖານອ່ ນື ມາຢງັ້ ຢນື ການກ່ າວຫາ ຫຼື ການກະທາໍ ຜດິ ຂອງຜູກ້ ່ ຽວຕ່ ມື ອກີ . ຈາກການກໍານດົ ຂອງກດົ ໝາຍນສີ້ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າໃນເວລາທ່ ສີ ານໃຊດ້ ຸນພນິ ດິ ໃນການພຈິ າລະນາ ຄະດີອາຍາໃດໜ່ ງຶ ນນັ້ ບ່ ໍໃຫຖ້ ືເອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລີຍແຕ່ ຢ່ າງດຽວ ເຖິງວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຈະໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍກຕໍ າມຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ໃຫສ້ ານຕອ້ ງຕດັ ສນີ ຫຼື ພພິ າກສາ ເປນັ ຢ່ າງອ່ ນື ໄດນ້ ອກຈາກເປນັ ໄປຕາມພະຍານ ແລະ ຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປນັ ຈງິ ທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍເທ່ າົ ນນັ້ ຕາມ ມາດຕາ 36 ວກັ 2 ແລະ ມາດຕາ 44 ວກັ 4 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍເນນີ ຄະດອີ າຍາ. 4. ຫຼກັ ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ໃນຄະດີ ເນ່ ອື ງຈາກການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງ ສປປ ລາວ ຍດຶ ຖຫື ຼກັ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໂດຍລດັ ໝາຍ ຄວາມວ່ າກດົ ໝາຍໃຫສ້ ດິ ອໍານາດແກ່ ອງົ ການໄອຍະການທ່ ເີ ປນັ ຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ລດັ ແຕ່ ອງົ ການດຽວເທ່ າົ ນນັ້ ມີ ສດິ ອໍານາດໃນການສ່ ງັ ຟອ້ ງຄະດອີ າຍາຂນຶ້ ສານໄດ.້ ໃນເມ່ ອື ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງ ສປປ ລາວ ເປັນ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໂດຍລດັ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຈ່ ງຶ ມຈີ ດຸ ປະສງົ ໜ່ ງຶ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ຄກື ານຄນົ້ ຫາ ຄວາມຈງິ ໃນຄະດອີ າຍາ. ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ໃນຄະດອີ າຍານໝີ້ າຍຄວາມວ່ າອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດແີ ຕ່ ລະ 36

ອງົ ການເຊ່ ນັ : ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ສານຕ່ າງກໍກະຕລື ລື ນົ້ ໃນການຄນົ້ ຫາ ຄວາມຈງິ ໃນຄະດວີ ່ າການກະທໍາຜດິ ນນັ້ ເປັນການກະທໍາຜດິ ໃນສະຖານໃດ ແລະ ໃຜເປັນຜູກ້ ະທໍາຜດິ ເພ່ ອື ຊອກຫາບຸກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວມາລງົ ໂທດຕາມກດົ ໝາຍໃຫໄ້ ດ.້ ແຕ່ ຖງິ ຢ່ າງໃດກຕໍ າມ ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ນຈີ້ ະຕອ້ ງເປນັ ໄປຕາມວທິ ກີ ານຂອງກດົ ໝາຍກາໍ ນດົ . ຖາ້ ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ນນັ້ ຫາກບ່ ໍເປນັ ໄປຕາມກດົ ໝາຍກໍານດົ ແລວ້ ເຖງິ ຈະໄດຫ້ ຼກັ ຖານມາຢນື ຢນັ ການກະທໍາ ຜດິ ຂອງຈາໍ ເລຍີ ກຕໍ າມຖວື ່ າຫຼກັ ຖານນນັ້ ໃຊບ້ ່ ໍໄດທ້ າງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ຫຼກັ ຖານທ່ ກີ ່ າວມານລີ້ ວມທງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຈະຕອ້ ງໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ຊີ ອບດວ້ ຍກດົ ໝາຍ ໝາຍຄວາມວ່ າຕອ້ ງ ໄດມ້ າດວ້ ຍການບ່ ໍຖືກຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕີ, ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ີບ່ ໍ ຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ຫຼື ບ່ ໍຊອບດວ້ ຍກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາແລວ້ ຂໍມ້ ູນນນັ້ ຈະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ,້ ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ້ ນນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍສາມາດໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ແຕ່ ໃນທາງປະຕບິ ດັ ໃນການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ຂອງສານໃນເວລາພຈິ າລະນາຄະດເີ ຫນັ ວ່ າຍງັ ບ່ ໍເປນັ ໄປຕາມຫຼກັ ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ໃນຄະດເີ ທ່ າົ ທ່ ຄີ ວນເນ່ ອື ງຈາກວ່ າໃນເວລາສານດໍາເນນີ ການໄຕ່ ສວນຄະດໃີ ນທ່ ປີ ະຊຸມສານນນັ້ ຖາ້ ສານຫາກ ເຫນັ ວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໄດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບ ຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ແທນທ່ ສີ ານຈະດໍາເນນີ ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ໃນຄະດດີ ວ້ ສານເອງ ແຕ່ ສານກບັ ເລອື ກຈະປະຕບິ ດັ ໃນທາງໃດທາງໜ່ ງຶ ເຊ່ ນັ : ສ່ ງົ ສໍານວນຄະດຄີ ນື ໃຫອ້ ງົ ການ ໄອຍະການເພ່ ອື ໃຫເ້ ອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ືກຫາຄນື ໃໝ່ ໃຫເ້ ປັນໄປຕາມວທິ ກີ ານທ່ ຖີ ືກກດົ ໝາຍແລວ້ ສະຫຸຼບ ປະກອບປະກອບສໍານວນຄະດສີ ່ ງັ ຟອ້ ງໃຫສ້ ານຄນື ໃໝ່ ຫຼື ໃຊຫ້ ຼກັ ການປະສານສມົ ທບົ ດວ້ ຍການຈດັ ກອງ ປະຊຸມຮ່ ວມກນັ ລະຫວ່ າງສານ, ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນເພ່ ອື ຕກົ ລງົ ເປນັ ເອກະ ພາບຮ່ ວມກນັ ແລວ້ ຈ່ ງຶ ພຈິ າລະນາຕດັ ສນີ ຫຼື ພພິ າກສາຕ່ ໍໄປ. ການດໍາເນນີ ການດ່ ງັ ກ່ າວບ່ ໍວ່ າຈະເປນັ ໃນທາງໃດທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນກີ້ ຕໍ າມເປນັ ການມ່ ຸງໄປທ່ ຈີ ະເອາົ ຜິດແກ່ ຜູຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈໍາເລີຍແຕ່ ພຽງຢ່ າງດຽວໂດຍຍງັ ຂາດວິທີການໃນການປົກປອ້ ງຄຸ ມ້ ຄອງສິດ ແລະ ເສລພີ າບຂອງຜູຖ້ ກື ດໍາເນນີ ຄະດເີ ນ່ ອື ງຈາກວ່ າໃນເວລາທ່ ສີ ານກໍາລງັ ດໍາເນນີ ການໄຕ່ ສວນຢ່ ູນນັ້ , ສານອາດຈະ ໂຈະ ຫຼື ຢຸດເຊາົ ການປະຊຸມສານໄວຊ້ ່ ວົ ຄາວໄດຍ້ ອ້ ນມສີ ະພາບການໃດໜ່ ງຶ ເກດີ ຂນຶ້ ທ່ ເີ ປນັ ອຸປະສກັ ຕ່ ໍການໄຕ່ ສວນເຊ່ ນັ : ຈາໍ ເລຍີ ເຈບັ ເປນັ ກະທນັ ຫນັ ຫຼື ສູນເສຍຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນການປະພດຶ ຫຼື ອາດຈະເລ່ ອື ນການ ໄຕ່ ສວນຄະດອີ າຍາໃດໜ່ ງຶ ໄດແ້ ຕ່ ຕອ້ ງແມ່ ນກໍລະນທີ ່ ສີ ານມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງທວງເອາົ ຫຼກັ ຖານໃໝ່ , ຜູເ້ ຂາົ້ ຮ່ ວມໃນຄະດຜີ ູໃ້ ດຜູໜ້ ່ ງຶ ທ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍການພຈິ າລະນາຄະດບີ ່ ໍມາຮ່ ວໃນທ່ ປີ ະຊຸມສານ, ຍອ້ ນເຫດສຸດ ວໄິ ສ ຫຼື ເຫດບງັ ເອນີ ອ່ ນື ໆ. ນອກຈາກນນັ້ ກດົ ໝາຍຍງັ ກໍານດົ ໄວຊ້ ດັ ເຈນແລວ້ ວ່ າໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາບ່ ໍໃຫຖ້ ືເອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຕນົ້ ຕໍ ແຕ່ ຕອ້ ງຊອກຫາຫຼກັ ຖານອ່ ນື ມາຢງັ້ ຢນື ການກ່ າວຫາ ຫຼື ການ 37

ກະທໍາຜດິ ຂອງຜູກ້ ່ ຽວຕ່ ມື ອກີ . ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຕ່ ໍການກະທໍາຜດິ ຈະຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດກ້ ຕໍ ່ ໍເມ່ ອື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການຢງັ້ ຢນື ດວ້ ຍຫຼກັ ຖານຜູກມດັ ອ່ ນື ທ່ ໜີ ັ ກແໜນ້ ນນັ້ ເອງ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ໃນເວລາໄຕ່ ສວນຄະດອີ າຍາໃນທ່ ປີ ະຊຸມສານຖາ້ ສານຫາກເຫນັ ວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໄດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການ ກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍສານກໍຕອ້ ງທວງເອາົ ຫຼກັ ຖານອ່ ນື ມາປະກອບການພຈິ າລະນາຄະດຄີ ະດີ ຫຼື ຮຽກເອາົ ບຸກຄນົ ອ່ ນື ທ່ ເີ ຂາົ້ ຮ່ ວມໃນຄະດອີ າຍາທ່ ສີ ໍາຄນັ ໃນຄະດນີ ນັ້ ມາໄຕ່ ສວນເພ່ ອື ຊອກຫາຄວາມຈງິ ຕາມ ທ່ ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍຈ່ ງຶ ຈະຮບັ ປະກນັ ຫຼກັ ການຄນົ້ ຫາຄວາມຈງິ ຂອງສານຢ່ າງແທຈ້ ງິ . 5. ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບດວ້ ຍວທິ ທີ ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຂອງຕ່ າງປະເທດ ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບມາດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ດວ້ ຍວທິ ກີ ານອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຂອງຕ່ າງປະເທດໄດແ້ ບ່ ງຂອງເປນັ 2 ກໍລະນຄີ :ື ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມລະບບົ ກດົ ໝາຍ Common Law ແລະ ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ ຕາມລະບບົ ກດົ ໝາຍ Civil Law ດ່ ງັ ນ:ີ້ 5.1 ການໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມລະບບົ ກດົ ໝາຍ Common Law ການໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຂອງປະເທດສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ຊ່ ງຶ ເປັນລະບບົ ກດົ ໝາຍ Common Law ນຈີ້ ະເຫນັ ວ່ າການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາຈະມຄີ ວາມເຄ່ ງັ ຂດັ ທຸກຂັນ້ ຕອນໃນການສືບສວນ-ສອບສວນເພາະວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮັບສາລະພາບນນັ້ ບ່ ໍພຽງແຕ່ ແມ່ ນຄໍາຮັບ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕທີ ໍລະມານກໍຕາມ ແມ່ ນແຕ່ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ໄດມ້ າຈາກການທ່ ເີ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດບ່ ໍແຈງ້ ສດິ ໃຫຜ້ ູຖ້ ກື ຫາຊາບກ່ ອນຈະເອາົ ຄໍາ ໃຫກ້ ານ ແລະ ພາຍຫຼງັ ໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາກໍຖວື ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຈະຮບັ ຟງັ ເປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍ ໄດທ້ ງັ ນເີ້ ພ່ ອື ໃຫເ້ ປັນໄປຕາມຫຼກັ ການ Miranda ຊ່ ງຶ ເປັນຫຼກັ ການທ່ ສີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເຖິງມາດຕະການປົກ ປອ້ ງຜູຖ້ ກື ຫາໃຫປ້ າສະຈາກການກດົ ດນັ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະບງັ ຄບັ , ຈາກການໃຊກ້ ໍາລງັ ແລະ ການນາບຂ່ ູຈະຖກື ປະຕິເສດບ່ ໍຖືເປັນຫຼກັ ຖານໂດຍເດັດຂາດ .ຄໍາຮັບສາລະພາບທ່ ີໄດມ້ າຈາກການຊັກຈງູ , ສະເໜີໃຫຜ້ ົນ ປະໂຫຍດ, ໃຫຄ້ ໍາໝນັ້ ສນັ ຍາໃດໆ ບ່ ໍວ່ າສນັ ຍານນັ້ ຈະເປນັ ທາງໂດຍກງົ ຫຼື ທາງອອ້ ມທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະໂນມ້ ນາ້ ວ ຈດິ ໃຈໃນລະດບັ ໃດຈະບ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈແຕ່ ຢ່ າງໃດ. ນອກຈາກ ນນັ້ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບພາຍຫຼງັ ທ່ ແີ ຕກຍອດມາຈາກຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງແຕ່ ເບອື້ ງຕນົ້ ກຈໍ ະບ່ ໍຖເື ປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ້ ທງັ ນເີ້ ພ່ ອື ໃຫເ້ ປັນໄປຕາມຫຼກັ ການ “ໝາກໄມຈ້ າກຕນົ ້ ໄມທ້ ່ ເີ ປນັ ພດິ ຍ່ ອມກນິ ບ່ ໍ ໄດ”້ ຫຼື ເອນີ້ ວ່ າ Fruit of poisonous tree ນນັ້ ເອງ. ສ່ ວນໃນກໍລະນຂີ ອງປະເທດອງັ ກດິ ຊ່ ງຶ ເປນັ ລະບບົ Common Law ຄກື ນັ ກບັ ປະເທດສະຫະລດັ ອາເມລກິ າກ່ ຽວກບັ ຫຼກັ ຖານຊ່ ງຶ ໄດມ້ າຈາກຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງຈາໍ ເລຍີ ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍນນັ້ ຈະບ່ ໍ 38

ຖກື ປະຕເິ ສດຄກື ນັ ກບັ ຂອງປະເທດສະຫະລດັ ອາເມລກິ າຖາ້ ຫາກວ່ າການລະເມດີ ກດົ ໝາຍນນັ້ ບ່ ໍໄດສ້ ່ ງົ ຜນົ ຮາ້ ຍຕ່ ໍລະບບົ ກດົ ໝາຍ ຫຼື ຕ່ ໍຂະບວນຍຸຕທິ ໍາທາງອາຍາ. ໂດຍຫຼກັ ການແລວ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ີ ການທ່ ີບ່ ໍຖືກຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍສານຈະບ່ ໍຮັບຟັງເປັນຫຼກັ ຖານໄດ້ ແຕ່ ສານຈະຊ່ ັງນໍາ້ ໜັກປຽບທຽບກນັ ລະຫວ່ າງຄວາມໜາ້ ເຊ່ ອື ຖໃື ນຄໍາຮບັ ສາລະພາບກບັ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ ໍຄວາມບ່ ໍເປນັ ທໍາໃນຂະບວນການຍຸຕທິ ໍາທາງ ອາຍາວ່ າສ່ ງິ ໃດຈະມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍກວ່ າກນັ ຖາ້ ຊ່ ງັ ນໍາ້ ໜກັ ແລວ້ ເຫນັ ວ່ າການລະເມດີ ນນັ້ ບ່ ໍເປັນການ ລະເມດີ ເນອື້ ໃນ ແລະ ບ່ ໍກະທບົ ຕ່ ໍລະບບົ ໂຄງສາ້ ງຄວາມຍຸຕທິ ໍາ ສານຈະຮບັ ຟງັ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ເປນັ ຫກຼັ ຖານໄດ.້ 5.2 ການໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມລະບບົ ກດົ ໝາຍ Civil Law ການໄດຄ້ ໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຂອງປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນ, ເຢຍລະມນັ ແລະ ປະເທດຝຣ່ ງັ ຊ່ ງຶ ເປນັ ລະບບົ ກດົ ໝາຍ Civil Law ນຈີ້ ະເຫນັ ວ່ າໃນກໍລະນຂີ ອງປະເທດຍ່ ປີ ່ ຸນແລວ້ ກດົ ໝາຍ ຈະບ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍໄດ້ ແຕ່ ກດົ ໝາຍກໍາ ນດົ ພຽງວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ທ່ ກີ ະທບົ ຕ່ ໍຄວາມເປນັ ເສລພີ າບໃນການໃຫກ້ ານດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈຂອງຜູຖ້ ກື ແລວ້ ຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍ ໄດ້ ທງັ ນຄີ້ ໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບໃດຈະໃຊເ້ ປັນຫຼກັ ຖານໄດ້ ຫຼື ບ່ ໍໄດນ້ ນັ້ ສານຈະເປັນຜູວ້ ນິ ດິ ໄສວ່ າຄໍາ ໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ກະທບົ ຕ່ ໍຄວາມເປນັ ເສລພີ າບໃນການໃຫກ້ ານດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈຂອງຜູຖ້ ກື ດ່ ງັ ທ່ ມີ ຄີ ໍາພພິ າກສາຂອງສານແຂວງໂອຊາກາໃນປີ 1984 ວ່ າເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດໄດໃ້ ຊຄ້ ວາມຮຸ ນແຮງຕ່ ໍຜູຖ້ ກື ຫາທ່ ີ ປະຕເິ ສດການຄາດຕະກໍາໂດຍຈບັ ຄໍເສອື້ , ຮດັ ຄໍ, ຈບັ ຫວົ ຍູໃ້ ສ່ ຝາ, ຊກົ ທອ້ ງ, ຢຽບຂາໂຕໄ້ ວ້ ແລະ ເອາົ ບກິ ເຟດິ ໃສ່ ລະຫວ່ າງນວິ້ ມແື ລວ້ ບດິ ນວິ້ ຂອງຜູກ້ ່ ຽວ, ພອ້ ມທງັ ຂ່ ູວ່ າ ຖາ້ ປະຕເິ ສດຈະເຮດັ ໃຫລ້ ູກຂອງຜູຖ້ ກື ຫາໄປ ໂຮງຮຽນບ່ ໍໄດ,້ ຈະສາ້ ງຜນົ ເສຍຫາຍແກ່ ຄອບຄວົ ແລະ ໄດຊ້ ກັ ຈງູ ວ່ າຖາ້ ຮບັ ສາລະພາບແລວ້ ຕໍາຫຼວດຈະ ເບ່ ງິ ແຍງຄອບຄວົ ໃຫນ້ ເີ້ ຫນັ ວ່ າເປນັ ຄໍາໃຫກ້ ານທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການຖກື ນາບຂ່ ູ, ໃຊກ້ າໍ ລງັ ທຸບຕທີ ໍລະມານ ແລະ ຊກັ ຈງູ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູຖ້ ກື ຫາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຍອມຮບັ ໃນຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ທ່ ອີ ບັ ປະໂຫຍດຕ່ ໍຕນົ ຈ່ ງຶ ເປນັ ຂໍ້ ສງົ ໄສວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ບ່ ໍໄດເ້ ກດີ ຈາກຄວາມສະໝກັ ໃຈ ແລະ ຜູຖ້ ກື ຫາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບ ໄປເນ່ ອື ງຈາກປາສະຈາກເສລພີ າບໃນການໃຫກ້ ານ. ດ່ ງັ ນນັ້ ,ຄຸນຄ່ າທາງດາ້ ນຫຼກັ ຖານຂອງຄໍາໃຫກ້ ານດ່ ງັ ກ່ າວ ຈ່ ງຶ ບ່ ໍສາມາດຍອມຮບັ ໄດ.້ ໃນກໍລະນຂີ ອງປະເທດເຢຍລະມນັ ແລວ້ ເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດກ້ ໍານດົ ໃຫສ້ ານມີ ສດິ ອໍານາດໃນການພຈິ າລະນາ ແລະ ຮບັ ຟງັ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບ ຫຼື ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາໄດວ້ ່ າຄໍາໃຫກ້ ານ ຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ເກດີ ມາຈາກຄວາມສະໝກັ ໃຈ ຫຼື ບ່ ໍ, ເກດີ ຈາກການຖກື ບບີ ບງັ ຄບັ ຫຼື ບ່ ໍ, ເປນັ ການເຮດັ ໃຫ້ ບາດເຈບັ ທາງດາ້ ນຮ່ າງກາຍ ຫຼື ຈດິ ໃຈດວ້ ຍການເຮດັ ໃຫອ້ ດິ ເມ່ ອື ຍ ຫຼື ບ່ ໍ, ການໃຊຢ້ າ ຫຼື ການທໍລະມານ, ການ ຫຼອກລວງ ຫຼື ດວ້ ຍການສະກດົ ຈດິ ຫຼື ບ່ ໍ, ກະທໍາທ່ ເີ ຮດັ ໃຫກ້ ະທບົ ຕ່ ໍຄວາມຈ່ ຈື າໍ ຫຼື ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງຜູຖ້ ກື 39

ຫາ ຫຼື ບ່ ໍ ຫຼື ກະທໍາການໂດຍບ່ ໍຄໍານງຶ ເຖງິ ຄວາມຍນິ ຍອມຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ບ່ ໍ, ຖາ້ ບນັ ຫາມວີ ່ າຄໍາໃຫກ້ ານນນັ້ ໄດມ້ າຈາກຂໍຫ້ າ້ ມຂອງກດົ ໝາຍແລວ້ ຫາ້ ມບ່ ໍໃຫສ້ ານຮບັ ຟງັ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ. ສ່ ວນໃນກໍລະນຂີ ອງປະເທດຝຣ່ ງັ ກດົ ໝາຍໄດກ້ ໍານດົ ໃຫສ້ ານຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ຟງັ ຫຼກັ ຖານທຸກຢ່ າງລວມ ທງັ ຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຕອ້ ງຢ່ ູບນົ ພນື້ ຖານຂອງຄວາມຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງ ຕາມກດົ ໝາຍເພ່ ອື ໃຫເ້ ປນັ ໄປຕາມຫຼກັ ການເສລພີ າບຂອງຫຼກັ ຖານ ຫຼື ເອນີ້ ວ່ າ Le Principe de liberté de la preuve/Freedom of Evidence ທງັ ນກີ້ ໍເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ຫຼກັ ການສນັ ນຖິ ານວ່ າຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຜູບ້ ໍລສິ ຸດ ຫຼື Presumption of Innocence ຊ່ ງຶ ມຄີ ວາມໝາຍວ່ າຜູຖ້ ກື ຫາຈະໃຫກ້ ານ ຫຼື ບ່ ໍໃຫກ້ ານແນວໃດ ກໍໄດນ້ ນັ້ ເອງ. ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ໃຫແ້ ກ່ ການໄດມ້ າຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານທ່ ຖີື ກື ຕອ້ ງ, ກດົ ໝາຍຝຣັງໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ຂອງຫຼກັ ການຫຼກັ ການເສລພີ າບ ແລະ ຄວາມຖກື ຕອ້ ງຂອງຫຼກັ ຖານ, ຫຼກັ ການສນັ ນຖິ ານວ່ າເປັນຜູບ້ ໍລສິ ຸດ ແລະ ຫຼກັ ຖານຄວາມຖກື ຕອ້ ງສອດຄ່ ອງຂອງກດົ ໝາຍ. ຈາກການສກຶ ສາກດົ ໝາຍກ່ ຽວກບັ ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຂອງປະເທດ ຍ່ ປີ ່ ຸ ນ, ປະເທດເຢຍລະມນັ ແລະ ປະເທດຝຣ່ ັງທ່ ເີ ປັນລະບບົ ກດົ ໝາຍ Civil Law ຈະເຫນັ ວ່ າເຖິງວ່ າກດົ ໝາຍຂອງປະເທດດ່ ງັ ກ່ າວຈະກາໍ ນດົ ໄວວ້ ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍການບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງກຕໍ າມ ແຕ່ ກດົ ໝາຍກໍຍງັ ກໍານດົ ໃຫສ້ ານເປັນຜູພ້ ິນດິ ໄສວ່ າຫຼກັ ຖານທ່ ີໄດມ້ າດວ້ ຍການບ່ ໍຖືກຕອ້ ງ, ບ່ ໍມຄີ ວາມເປັນ ເສລພີ າບໃນການໃຫກ້ ານວ່ າຈະໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ້ ຫຼື ບ່ ໍ ຊ່ ງຶ ເຫນັ ວ່ າການໃຫສ້ ານມອີ ໍານາດໃນການວນິ ດິ ໄສ ຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ເປນັ ຄວາມເໝາະສມົ ວ່ າຫຼກັ ຖານນນັ້ ຈະໃຊໄ້ ດ້ ຫຼື ບ່ ໍ. 40

ບດົ ທີ V ສະຫຸຼບ ແລະ ຂໍສ້ ະເໜີ 1. ສະຫຸຼບ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງ ສປປ ລາວ ສະບບັ ປີ 2004 ບ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ເລ່ ອື ງການໄດ້ ມາຊ່ ງຶ ຫຼກັ ຖານຈາກການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໃນຄະດອີ າຍາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝ າຍ ແຕ່ ພາຍຫຼງັ ທ່ ມີ ກີ ານປບັ ປຸງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ສະບບັ ປບັ ປີ 2012 ແລະ ສະບບັ ປີ 2017 ແລວ້ ຈະເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍໄດກ້ າໍ ນດົ ຫາ້ ມບ່ ໍໃຫເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈໍາເລຍີ ດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ດວ້ ຍວທິ ກີ ານອ່ ນື ທ່ ີ ລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ແລະ ຜນົ ຂອງການລະເມດີ ກດົ ໝາຍກຄໍ ຂື ໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍຈະ ບ່ ໍຖເື ປັນຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ, ຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ່ ໍຖວື ່ າເປັນຫຼກັ ຖານໄດນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍ ສາມາດໃຊເ້ ປນັ ພນື້ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດ.້ ການທ່ ກີ ດົ ໝາຍກໍານດົ ໄວຄ້ ແື ນວນນັ້ ເປັນການກໍານດົ ທ່ ເີ ຄ່ ງັ ຄດັ ເກນີ ໄປ ແລະ ຈະເກດີ ມບີ ນັ ຫາໃນ ການພຈິ າລະນາລງົ ໂທດຂອງສານຕ່ ໍຜູກ້ ະທໍາຜິດໄດ້ ເພາະວ່ າການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາ ຫຼື ໃນເວລາເອາົ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຂອງອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການມຄີ ວາມສ່ ຽງທ່ ຈີ ະເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍ, ການລະເມດີ ນນັ້ ເກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍຕງັ້ ໃຈ ຫຼື ບ່ ໍເຈດຕະການ ຫຼື ອາດຈະເປນັ ລະເມດີ ໃນລະດບັ ໜອ້ ຍດຽວທ່ ບີ ່ ໍໄດກ້ ະທບົ ຕ່ ໍເນອື້ ໃນຂອງຄະດເີ ຊ່ ນັ : ການລະເມດີ ທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນ ໝາຍຄວາມວ່ າ ເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານຜູຖ້ ກື ຫາດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ຮີ ຸ ນແຮງ, ດວ້ ຍການບງັ ຄບັ ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕີ ຫຼື ທໍລະມານຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ໃຊວ້ ທິ ກີ ານຮຸ ນແຮງອ່ ນື ໆ ເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດຫ້ ຼກັ ຖານມາ ຫຼື ການລະເມດີ ນນັ້ ເປນັ ການລະເມດີ ທາງດາ້ ນຮູບການ ໝ າຍຄວາມວ່ າເປນັ ການລະເມດີ ທ່ ບີ ່ ໍໄດກ້ ະທບົ ຕ່ ໍເນອື້ ນໃນຂອງຄະດີ ຊ່ ງຶ ການລະເມດີ ໃນຮູບແບບນກີ້ ດົ ໝາຍບ່ ໍ ສມົ ຄວນວ່ າຈະກໍານດົ ໃຫຫ້ ຼກັ ຖານນນັ້ ໃຊບ້ ່ ໍໄດທ້ າງກດົ ໝາຍ ຫຼື ໃຊເ້ ປນັ ຫຼກັ ຖານບ່ ໍໄດ້ ຊ່ ງຶ ຖາ້ ຕຄີ ວາມໝາຍ ຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ຈະເຫນັ ວ່ າການລະເມດີ ນນັ້ ຈະເປນັ ການລະເມດີ ທາງດາ້ ນຮູບການ ຫຼື ລະເມດີ ທາງດາ້ ນ ເນອື້ ໃນ, ການລະເມດີ ຈະມລີ ະດບັ ໜອ້ ຍ ຫຼື ຫາຼ ຍພຽງໃດກຕໍ າມກຖໍ ວື ່ າໃຊບ້ ່ ໍໄດນ້ ນັ້ ເອງ. ຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຕອ້ ງເກດີ ຂນຶ້ ຈາກຄວາມສະໝກັ ໃຈຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງຶ ຈະຖວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ້ ໝາຍຄວາມວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບບ່ ໍໄດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະ ຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ຄໍາຮບັ ສາລະພາບດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ໃຈຖເື ປນັ ຄໍາກ່ າວທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງເສຍປະໂຫຍດໃນທາງອາຍານນັ້ ໃນທາງ ຫຼກັ ຖານແລວ້ ຖວື ່ າຮບັ ຟງັ ໄດ.້ ດ່ ງັ ນນັ້ , ການທ່ ຜີ ູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ໄດກ້ ່ າວສ່ ງິ ໃດອອກໄປໃນທາງທ່ ເີ ຮດັ ໃຫ້ 41

ຕນົ ເອງເສຍປະໂຫຍດຖວື ່ າເປນັ ຄໍາກ່ າວທ່ ເີ ປນັ ຄວາມຈງິ ສານຈະພຈິ າລະນາຮບັ ຟງັ ເປນັ ຫຼກັ ຖານໄດ້ ຖວື ່ າກດົ ໝາຍໄດບ້ ນັ ຍດັ ຂນຶ້ ໂດຍຄໍານງຶ ເຖງິ ຫຼກັ ສດິ ທມິ ະນຸດ ຫຼື ຫຼກັ ສກັ ສຄີ ວາມເປນັ ມະນຸດເປນັ ສ່ ງິ ສໍາຄນັ ໃນກດົ ໝາຍ ສະໄໝໃໝ່ ຂອງ ສປປ ລາວ ແລະ ກດົ ໝາຍຂອງປະເທດທ່ ຈີ ະເລນີ ແລວ້ ທງັ ຫຼາຍ. ເຫດຜນົ ທ່ ບີ ່ ໍໃຫຖ້ ເື ອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບທ່ ໄີ ດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍເປນັ ຫຼກັ ຖານໃນ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດນ້ ນັ້ ກໍເພາະວ່ າມເີ ຫດຜນົ 2 ປະການຄ:ື 1). ໃນເມ່ ອື ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຕກົ ຢ່ ູໃນ ສະຖານະການຖກື ບບີ ບງັ ຄບັ ຫຼື ຢ່ ູໃນສະພາວະຖກື ທຸບຕີ ຫຼື ພວມຖກື ທໍລະມານຢ່ ູນນັ້ ຈະຫາວທິ ກີ ານເອາົ ຕວົ ລອດໃນສະເພາະໜາ້ ເສຍກ່ ອນ ໝາຍຄວາມວ່ າຮບັ ສາລະພາບໄປກ່ ອນເພ່ ອື ໃຫຕ້ ນົ ເອງຫຸຼດພນົ້ ຂອງຈາກ ຄວາມທຸກທໍລະມານທ່ ກີ າໍ ລງັ ປະເຊນີ ຢ່ ູ ແລະ ເຫດຜນົ ທີ 2). ເພ່ ອື ກາໍ ນດົ ເປນັ ມາດຕະການປອ້ ງກນັ ບ່ ໍໃຫເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນດໍາເນນີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ກະທໍາອນັ ໃດທ່ ຈີ ະເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍ ໃນອະນາຄດົ ຫຼື ຈາໍ ເປນັ ຈະຕອ້ ງໄດລ້ ະມດັ ລະວງັ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫກ້ ານສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງຕນົ ເປນັ ໄປຕາມ ລະບຽບກດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວທ້ ຸກປະການ ແລະ ຫຼກີ ລຽ້ ງການກະທໍາອນັ ໃດທ່ ບີ ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ຫຼື ບ່ ໍ ຊອບດວ້ ຍກດົ ໝາຍນນັ້ ເອງ. ໃນທາງປະຕບິ ດັ ຖາ້ ສານຫາກເຫນັ ວ່ າ ຫຼື ມຂີ ໍສ້ ງົ ໄສວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລີຍໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ບີ ່ ໍຖືກຕອ້ ງຄ:ື ໄດມ້ າດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ການກະທໍາອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ສານຈະເລ່ ອື ນການພຈິ າລະນາຄະດອີ າຍານນັ້ ໄປກ່ ອນແລວ້ ຈະເລອື ກປະຕບິ ດັ ທາງໃດທາງໜ່ ງຶ ຄ:ື ສ່ ງົ ສໍານວນຄະດຄີ ນື ໃຫອ້ ງົ ການໄອຍະການເພ່ ອື ເອາົ ຄໍາ ໃຫກ້ ານຄນື ໃໝ່ ເພ່ ອື ໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍແລວ້ ສ່ ງັ ຟອ້ ງໃຫສ້ ານຄນື ໃໝ່ ຫຼື ໃຊຫ້ ຼກັ ການປະສານສມົ ທບົ ໂດຍຈດັ ກອງປະຊຸ ມຮ່ ວມກນັ ລະຫວ່ າງສານ, ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນເພ່ ອື ຕກົ ລງົ ເປນັ ເອກະພາບຮ່ ວມກນັ ກ່ ອນແລວ້ ຈ່ ງຶ ພຈິ າລະນາວ່ າຈະຕດັ ສນີ ຫຼື ພພິ າກສາແນວໃດ ເພ່ ອື ຮກັ ໄວຊ້ ່ ງຶ ສາ ສາຍພວົ ພນັ ທ່ ດີ ຕີ ່ ໍກນັ ລະຫວ່ າງ 3 ອງົ ການ ຊ່ ງຶ ການປະຕບິ ດັ ຂອງສານນບີ້ ່ ໍສອດຄ່ ອງກບັ ກດົ ໝາຍ ເພາະວ່ າກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດກ້ ໍານດົ ໄວຊ້ ດັ ເຈນວ່ າຄໍາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ຕ່ ໍການກະທໍາຜດິ ຈະຖືເປັນຫຼກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາໄດ້ ກໍຕ່ ໍເມ່ ອື ຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການ ຢງັ້ ຢນື ດວ້ ຍຫຼກັ ຖານຜູກມດັ ອ່ ນື ທ່ ໜີ ກັ ແໜນ້ ແລະ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາບ່ ໍໃຫຖ້ ເື ອາົ ຄໍາຮບັ ສາລະພາບຂອງ ຜູຖ້ ກື ຫາ ຫຼື ຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຕນົ້ ຕໍ ແຕ່ ຕອ້ ງຊອກຫາຫຼກັ ຖານອ່ ນື ມາຢງັ້ ຢນື ການກ່ າວຫາ ຫຼື ການກະທໍາຜດິ ຂອງ ຜູກ້ ່ ຽວຕ່ ມື ອກີ ເຖງິ ວ່ າຄໍາຮບັ ສາລະພາບນນັ້ ຈະໄດມ້ າດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ລີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍກໍຕາມຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ໃຫ້ ສານຕອ້ ງຕດັ ສນີ ຫຼື ພພິ າກສາເປັນຢ່ າງອ່ ນື ໄດນ້ ອກຈາກເປັນໄປຕາມພະຍານ ແລະ ຫຼກັ ຖານທ່ ເີ ປັນຈງິ ທ່ ີ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ກດົ ໝາຍ. ການໄດຄ້ ໍາຮບັ ສາລະພາບມາດວ້ ຍການຕວົ ະຍວົ ຫຼອກລວງ, ບງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ູ, ທຸບຕ,ີ ທໍລະມານ ຫຼື ດວ້ ຍວທິ ກີ ານອ່ ນື ທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍຂອງຕ່ າງປະເທດໄດແ້ ບ່ ງຂອງເປນັ 2 ກໍລະນຄີ :ື ການໄດຄ້ ໍາຮບັ 42