ບົດວິໄຈ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍ_Medical neglice 3

ບດົ ລາຍງານຜນົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ ສກຶ ສາກລໍ ະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ The Criminal Liability of Medical Professionals in Treatment: Case study of pregnant woman’s death due to negligent delivery ທມີ ງານຄນົ້ ຄວາ້ : ປທ. ພນັ ທະສກັ ມ່ ງິ ນະຄອນ ຫວົ ໜາ້ ໂຄງການ ແລະ ຜູຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ອຈ. ປທ. ແສງທະວີ ອນິ ທະວງົ ຜູຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ຊອ. ປທ. ບຸນລຽ້ ງ ວງົ ສໍາພນັ ຜູຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ສະໜບັ ສະໜນູ ໂດຍ: ທນຶ ຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງລດັ ຖະບານ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ ງຊາດ ເມສາ 2020

ຄໍາຂອບໃຈ ການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຄງັ້ ນຈີ້ ະບ່ ໍສາມາດສໍາເລດັ ລງົ ໄດຖ້ າ້ ປາດສະຈາກການຊ່ ວຍເຫຼອື ຈາກບນັ ດາພາກ ສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໃນການສະໜອງຂໍມ້ ູນ, ຄໍາຄດິ ເຫນັ ແລະ ການປກຶ ສາຫາລທື າງດາ້ ນວຊິ າການ ແລະ ຂໍມ້ ູນ ຕວົ ຈງິ . ໃນນາມທມີ ງານນກັ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈຫວົ ຂໍ:້ “ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ : ສກຶ ສາກລໍ ະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ” ຂໍສະແດງຄວາມຂອບ ໃຈຢ່ າງສູງມາຍງັ ພະນກັ ງານຫອ້ ງສະໝຸດຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ, ຜູໃ້ ຫສ້ ໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ຈາກກມົ ປ່ ນິ ປວົ ໜາ້ ທ່ ກີ ານ, ກມົ ກວດກາຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ບນັ ດາທ່ ານໝໍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຢ່ ູໂຮງໝໍເສດຖາທິ ລາດ, ໂຮງໝໍມະໂຫສດົ (ຂນັ້ ສູນກາງ), ໂຮງໝໍແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ແຂວງຫຼວງພະບາງ (ຂນັ້ ທອ້ ງ ຖ່ ິນ) ທ່ ໄີ ດໃ້ ຫຄ້ ວາມຮູສ້ ະເພາະດາ້ ນ, ຂໍມ້ ູນທາງດາ້ ນເຕກັ ນກິ , ວຊິ າການ ແລະ ຂນັ້ ຕອນໃນການ ປ່ ິນປົວ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຂໍຂອບໃຈມາຍງັ ນກັ ວຊິ າການຢ່ ູສານປະຊາຊນົ ນະຄອນຫຼວງ, ສານປະຊາຊນົ ແຂວງສະຫວນັ ນະ ເຂດ ແລະ ແຂວງຫຼວງພະບາງ (ຜູພ້ ພິ າກ), ໄອຍະການປະຊາຊນົ ສູງສຸດ ແລະ ອາຈານສອນຢ່ ູຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດທ່ ໄີ ດໃ້ ຫຄ້ ໍາຄດິ ເຫນັ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍທ່ ເີ ປນັ ປະໂຫຍດ. ນອກຈາກທ່ ກີ ່ າວມານ,ີ້ ພວກຂາ້ ພະເຈາົ້ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈຢ່ າງສູງມາຍງັ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ, ຫອ້ ງການຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ບໍລກິ ານວຊິ າການ ແລະ ຫອ້ ງການອ່ ນື ໆຂອງມະຫາວທິ ະ ຍາໄລແຫ່ ງຊາດ ທ່ ໃີ ຫຄ້ ວາມສະດວກທາງດາ້ ນເອກະສານ ແລະ ການປະສານພວົ ພນັ ກບັ ພາກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວ ຂອ້ ງ ແລະ ໃຫຊ້ ່ ວຍເຫຼອື ສະໜບັ ສະໜນູ ດາ້ ນງບົ ປະມານການວໄິ ຈ ຊ່ ງຶ ເປນັ ສ່ ວນໜ່ ງຶ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ທ່ ເີ ຮດັ ໃຫກ້ ານ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຄງັ້ ນປີ້ ະສບົ ຜນົ ສໍາເລດັ ຕາມທ່ ຄີ າດໝາຍໄວ.້ ອກີ ເທ່ ອື ໜ່ ງຶ ຂໍຂອບໃຈມາຍງັ ອາຈານ, ເພ່ ອື ນຮ່ ວມງານ, ຄອບຄວົ ຂອງທມີ ນກັ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈທຸກຄນົ ທ່ ໃີ ຫກ້ ານສະໜບັ ສະໜນູ ແລະ ເປນັ ກາໍ ລງັ ໃຈໃຫແ້ ກ່ ທມີ ງານພວກເຮາົ ສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ແລະ ຜ່ ານຜ່ າອຸ ປະສກັ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນໄລຍະ 01 ປຂີ ອງການເຮດັ ບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຄງັ້ ນໃີ້ ຫລ້ ຸລ່ ວງໄປດວ້ ຍດ.ີ ຂໍອວຍພອນໄຊອນັ ປະເສດີ ແກ່ ບນັ ດາທ່ ານ ແລະ ພາກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງທຸກທ່ ານຈ່ ງົ ມສີ ຸຂະພາບແຂງ ແຮງ, ມຄີ ວາມສຸກໃນການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ວີ ຽກງານ, ປະສບົ ຜນົ ສໍາເລດັ ຕາມທ່ ຄີ າດຫວງັ ແລະ ມຄີ ອບຄວົ ທ່ ີ ສມົ ບູນທຸກປະການ. ປທ. ພນັ ທະສກັ ມ່ ງິ ນະຄອນ ອຈ. ປທ. ແສງທະວີ ອນິ ທະວງົ ຊອ. ປທ. ບຸນລຽ້ ງ ວງົ ສໍາພນັ

ບດົ ຄດັ ຫຍໍ້ ການຂຽນບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈຫວົ ຂໍ:້ “ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ : ສກຶ ສາກໍລະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ”, ມຈີ ດຸ ປະສງົ ສກຶ ສາໃຫ້ ເຫນັ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາໃນມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາໃນກລໍ ະນກີ ານ ກະທໍາຜດິ ຂອງແພດໝໍໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ຢ່ ູໂຮງໝໍ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຍງັ ສກຶ ສາຂອບ ເຂດເງ່ອຶ ນໄຂໃນເວລາແພດໝໍບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າສະເພາະ ຫຼື ມາດຕະຖານທາງການແພດຂອງຕນົ ໂດຍ ສກຶ ສາກໍລະນກີ ານຊ່ ວຍເກດີ ລູກຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ສກຶ ສາກ່ ຽວກບັ ຂນັ້ ຕອນການກວດກາ ແລະ ການແກໄ້ ຂ ກລໍ ະນກີ ານເກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ຜີ ່ ານມາໂດຍອງີ ຕາມກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ສະບບັ ປຸງປີ 2014 ກາໍ ນດົ ໄວ.້ ການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈຄງັ້ ນແີ້ ມ່ ນນໍາໃຊວ້ ທິ ກີ ານສກຶ ສາແບບຄຸນນະພາບໂດຍການສກຶ ສາບນັ ດາທດິ ສະດ,ີ ຫຼກັ ການ, ລະບຽບການ ແລະ ກດົ ໝາຍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງທ່ ມີ ຢີ ່ ູໃນປມຶ້ ຕໍາລາ, ຄ່ ູມ,ື ບດົ ວທິ ະຍານພິ ນົ ແລະ ນຕິ ກິ າໍ ຕ່ າງໆທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ເພ່ ອື ເກບັ ກໍາຂໍມ້ ູນມາສງັ ລວມ, ວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ພອ້ ມດຽວກນັ ກ່ ໍຍງັ ນໍາໃຊວ້ ທິ ີ ເກບັ ກໍາຂໍມ້ ູນຈາກການສໍາພາດແບບເຈາະເລກິ ນໍາພາກສ່ ວນຜູປ້ ະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ທາງການແພດ ແລະ ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ກົດໝາຍຈໍານວນໜ່ ຶງ ເພ່ ືອນໍາຂໍມ້ ູນມາສຶກສາປຽບທຽບກັບຂໍມ້ ູນທາງດາ້ ນທິດສະດີ ແລະ ຫຼັກການ ຊ່ ງຶ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ການຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງ, ຊດັ ເຈນ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ສະພາບຄວາມເປນັ ຈງິ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຊ່ ງຶ ຈະສາມາດນາໍ ເອາົ ຜນົ ການຄນົ້ ຄວາ້ ແລະ ຂໍສ້ ະເໜໄີ ປນາໍ ໃຊຕ້ ່ ໍໄປ. ຜນົ ການຄນົ້ ຄວາ້ ຄງັ້ ນພີ້ ບົ ວ່ າການກໍານດົ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ໂດຍສະເພາະທາງດາ້ ນອດັ ຕະວິ ໄສ ແລະ ພາວະວໄິ ສແມ່ ນມຂີ ໍຈ້ ໍາກດັ ແລະ ຂໍຫ້ ຍຸ ງ້ ຍາກ ຊ່ ງຶ ບ່ ໍສາມາດຈະກໍານດົ ໄດຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນວ່ າແພດໝໍ ໄດກ້ ະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ບ່ ໍ ແລະ ພບົ ວ່ າຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານທ່ ໃີ ຊຢ້ ງັ້ ຢນື ຄວາມຜດິ ແມ່ ນມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຂໍມ້ ູນທາງວຊິ າການແພດສະເພາະ ຈ່ ງຶ ກາຍເປນັ ບນັ ຫາໃຫຜ້ ູດ້ ໍາເນນີ ຄະດບີ ່ ໍສາມາດເຂາົ້ ເຖງິ ແລະ ນາໍ ເອາົ ຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານມາປະກອບ, ຊ່ ງັ ຊາ ແລະ ຕລີ າຄາໄດ.້ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການບ່ ໍປະຕບິ ດັ ໃຫ້ ສອດຄ່ ອງກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດ, ການຂາດສະຕຄິ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງແພດໝໍ ແລະ ຄວາມບ່ ໍລະ ມດັ ລະວງັ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກບຸກຄະລະກອນທາງການແພດ ແລະ ເຫດສຸດວໄິ ສອ່ ນື ໆ ທ່ ມີ ກັ ເກດີ ຂນຶ້ ຊ່ ງຶ ອາດຈະພາ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຜດິ ລະຫວ່ າງຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ເຫດສຸດວໄິ ສໃນຂນັ້ ຕອນການປ່ ນິ ປວົ . ຈາກການສກຶ ສາ ແລະ ຜນົ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ , ຜູສ້ ກຶ ສາຈ່ ງຶ ມຂີ ໍສ້ ະເໜໃີ ຫພ້ າກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຄວນສາ້ ງປມຶ້ ຄ່ ູມມື າດຕະຖານທາງການແພດໃນແຕ່ ສາຂາວຊິ າໃຫເ້ ປນັ ເອກະພາບເພ່ ອື ເປນັ ບ່ ອນອງີ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ເປນັ ບ່ ອນອງີ ເພ່ ອື ໃຊກ້ ວດສອບຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . ພອ້ ມດຽວກນັ ນນັ້ , ສະເໜໃີ ຫປ້ ບັ ປຸງ ເນອື້ ໃນມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາໃຫເ້ ພ່ ມີ ຄວາມຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກ ການບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມລະບຽບມາດຖານວຊິ າສະເພາະ ແລະ ຂນັ້ ຕອນຂອງການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາຕ່ ໍຄວາມຜດິ ພາດຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ ໃນກລໍ ະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຍອ້ ນຄວາມ ບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ .

Abstract The research topic on “criminal liability of medical professionals in medical treatment: case study of pregnant woman’s death due to negligent delivery” is aimed at examining the components of the offence as per article 208 of the Penal Code in the event when an offense is committed by medical doctors during their duties at hospitals. Furthermore, this research examines the scope and conditions under which the medical professionals do not perform their professional duties or do not follow medical standards through a case study of an assisted delivery of a patient and to also examine the procedures for inspection and remedies for cases of professional errors as prescribed in the 2014 amended Law on Treatment. In this analytical research, a qualitative approach is used by studying the theories, principles, regulations and relevant laws that are referred to the handbooks, thesis, medicial practicing guidlines and legislations relevent with the view to gathering, consolidating and analyzing data and describing the data findings. Data collections from interviews with medical practitioners and some law enforcement agencies are also used to compare theoretical data with practical ones to ensure that the data findings of the research are correct, accurate and reflect the real context and can be used as reference in further researches. According to the result of this research, the components of the offence, in particular the subjective and objective components, has restrictions and constraints that make difficult to clearly judge whether the medical practitioners have committed a negligent act or not and it was found out that the evidence used to justify the offences are specifically medical data that the prosecutors cannot access to and use as supporting evidence to collect, appraise and assess. Moreover, the issue of the error is also related to non-compliance practicing with medical standards, the lack of professional conscience and force majeure during the performance of doctors’ duties and the negligence of other relevant staffs. From these findings, we would like to suggest that the relevant authorities should develop a guideline on medical standards as a uniform norm that can be used as reference for medical treatment and reference for checking the failure of treatment. It is also suggested to amend article 208 of the Penal Code and the criminal procedures for negligent acts of medical practitioners in treatment when negligent act causes patient’s death.

ສາລະບານ ໜາ້ ຄໍາຂອບໃຈ................ ................................................................................................. i ບດົ ຄດັ ຫຍພໍ້ າສາລາວ ..................................................................................................... ii ບດົ ຄດັ ຫຍພໍ້ າສາອງັ ກດິ .................................................................................................. iii ສາລະບານ ........... .................................................................................................... iv ບດົ ທີ 1 ພາກສະເໜີ .......................................................................................................1 1.1 ຄວາມເປນັ ມາ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງບນັ ຫາ .................................................................1 1.2 ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈ ............................................................................... 5 1.3 ຄໍາຖາມຄນົ້ ຄວາ້ .................................................................................................. 5 1.4 ຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ຄີ າດວ່ າຈະໄດຮ້ ບັ .............................................................................. 6 1.5 ຂອບເຂດຂອງການສກຶ ສາ....................................................................................... 6 1.6 ອະທບິ າຍ ແລະ ນຍິ າມຄໍາສບັ ທ່ ນີ າໍ ໃຊ້........................................................................ 7 ບດົ ທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ..........................................................10 2.1 ທດິ ສະດີ ແລະ ຫຼກັ ການຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ....................10 2.1.1 ຄວາມໝາຍຂອງການກະທາໍ ຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ .........................................10 1). ການກະທໍາຜດິ ໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາ........................................................................10 2). ການກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດ ............................................10 2.1.2 ທດິ ສະດ,ີ ປະເພດ ແລະ ລກັ ສະນະການກະທໍາຜດິ ຄວາມຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ..... 11 1). ທດິ ສະດີ ແລະ ປະເພດຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ .......................... 11 2). ລກັ ສະນະຂອງການກະທາໍ ຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປະຕບິ ດັ .......13 2.1.3 ການກາໍ ນດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາເນ່ ອື ງຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ........................14 1). ການກາໍ ນດົ ອງົ ກອບການກະທາໍ ຜດິ .....................................................................14 2). ການກາໍ ນດົ ໂທດ..........................................................................................16 2.1.4 ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການລງົ ໂທດຜູກ້ ະທາໍ ຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ...............................16 1). ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການລງົ ໂທດ .......................................................16

2). ການລງົ ໂທດຜູກ້ ະທາໍ ຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ...............................................16 2.2 ການກາໍ ນດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກລໍ ະນເີ ກດີ ຈາກຄວາມປະໝາດທາງການແພດ .........17 2.2.1 ກດົ ໝາຍ ແລະ ນຕິ ກິ າໍ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ວຊິ າຊບີ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ທີ າງການແພດ .......17 1). ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ຄວາມເປນັ ມາກ່ ຽວກບັ ວຊິ າຊບີ ທາງການແພດ................................17 2). ທ່ ຕີ ງັ້ , ພາລະບດົ ບາດ, ສດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ສີ ະພາຄຸມຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ .....................18 3). ສດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ................................................19 4). ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດ ............................................................................... 20 2.2.2 ຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງການກະທາໍ ຜດິ ທາງການແພດ..............21 1). ຄວາມຮູທ້ ່ ວົ ໄປກ່ ຽວກບັ ຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດ...............................................21 2). ຂອບເຂດ ແລະ ລກັ ສະນະການກະທໍາຜດິ ທາງການແພດຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ..................21 2.2.3 ຂໍຍ້ ກົ ເວນັ້ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກລໍ ະນມີ ຄີ ວາມຜດິ ພາດທາງການແພດ. ........... 23 2.2.4 ການກວດກາ, ການລາຍງານ ແລະ ການແກໄ້ ຂຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດ ........................ 24 1). ການກວດກາ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການກວດກາຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດ .............................. 24 2). ການລາຍງານ ............................................................................................ 25 3). ການແກໄ້ ຂຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດ.................................................................. 26 2.3 ມາດຕະຖານທາງການແພດໃນກລໍ ະນຊີ ່ ວຍເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ ........................................... 26 2.3.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງມາດຕະຖານທາງການແພດ................................. 27 1). ຄວາມໝາຍຂອງມາດຕະຖານທາງການແພດ ........................................................ 27 2). ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງມາດຕະຖານທາງການແພດ....................................................... 27 2.3.2 ມາດຕະຖານ ແລະ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດໃນກລໍ ະນຄີ ນົ ເຈບັ ມາເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ ....... 28 2.3.3 ບນັ ຫາ ແລະ ປະກດົ ການຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນກລໍ ະນເີ ກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ...................... 30 2.3.4 ການຮບັ ປະກນັ ຄຸນນະພາບຂອງການປ່ ນິ ປວົ ອງີ ຕາມມາດຕະຖານສາກນົ .........................31 1). ການເຄາົ ລບົ ສດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ການຮບັ ປະກນັ ຫຼກັ ການປ່ ນິ ປວົ ...............................31 2). ການບນັ ທກຶ ທາງການແພດ............................................................................. 32 3). ການໃຫຂ້ ໍມ້ ນູ ແກ່ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ............................................. 33

4). ການດູແລຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ............................................................ 33 2.3.5 ການປະຕບິ ດັ ລະຫວ່ າງໝໍ ແລະ ຄນົ ເຈບັ ໃນຫວ່ າງການປ່ ນິ ປວົ ................................... 34 1). ຄບົ ລບົ ຫກຼັ ການມະນຸດສະທໍາ .......................................................................... 34 2). ພນັ ທະໃຫກ້ ານຊ່ ວຍເຫອຼື ຄນົ ເຈບັ .................................................................... 34 3). ການເຄາົ ລບົ ຫຼກັ ການ ແລະ ມາດຕະຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ ........................................ 34 ບດົ ທີ 3 ວທິ ດີ ໍາເນນີ ການຄນົ້ ຄວາ້ ..................................................................................... 35 3.1 ເຄ່ ອື ງມຂື ອງການຄນົ້ ຄວາ້ ..................................................................................... 35 3.2 ຂອບເຂດຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ .................................................................................. 35 3.3 ປະຊາກອນ ແລະ ກ່ ຸມຕວົ ຢ່ າງ ............................................................................... 36 3.4 ວທິ ກີ ານວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ........................................................................ 36 ບດົ ທີ 4 ການວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ........................................................................... 38 4.1 ການກາໍ ນດົ ອງົ ປະກອບການກະທາໍ ຜດິ ໃນກລໍ ະນແີ ພດໝໍເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ .................. 38 4.2 ການກາໍ ນດົ ເນອື້ ໃນ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂໃນກລໍ ະນບີ ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າສະເພາະ......................41 4.2.1 ເຫດທ່ ບີ ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ທາງການແພດ .............................................................. 43 4.2.2 ເຫດເນ່ ອື ງຈາກພາວະແຊກຊອ້ ນໃນເວລາດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ........................... 45 4.2.3 ເຫດບ່ ໍຄາດຄດິ ຫຼື ບ່ ໍເພ່ ງິ ປະສງົ ........................................................................ 46 4.3 ບນັ ຫາທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນ................................... 48 ບດົ ທີ 5 ສະຫຸບຼ ແລະ ຂໍສ້ ະເໜ.ີ ...................................................................................... 51 5.1 ສະຫຸຼບຜນົ ການຄນົ້ ຄວາ້ ........................................................................................51 5.2 ຂໍສ້ ະເໜີ ....................................................................................................... 52 ເອກະສານອາ້ ງອງີ

ບດົ ທີ 1 ພາກສະເໜີ 1.1 ຄວາມເປນັ ມາ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງບນັ ຫາ ບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ຈະມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຕ່ ໍກບັ ການກະທໍາຜດິ ຂອງຕນົ ກ່ ໍຕ່ ໍເມ່ ອື ມກີ ດົ ໝາຍ ບນັ ຍດັ ການກະທໍາຜດິ ນນັ້ ໄວ້ ຊ່ ງຶ ມາດຕາ 4 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາແຫ່ ງ ສ.ປ.ປ ລາວ ກໍານດົ ໄວວ້ ່ າ: “ ບຸ ກຄນົ , ນຕິ ບິ ຸ ກຄນົ ໃດຈະມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ແລະ ຈະຖກື ລງົ ໂທດທາງອາຍາໄດກ້ ໍຕ່ ໍເມ່ ອື ບຸ ກ ຄນົ , ນຕິ ບິ ຸກຄນົ ນນັ້ ຫາກມກີ ານກະທໍາທ່ ເີ ປນັ ອນັ ຕະລາຍຕ່ ໍສງັ ຄມົ ຊ່ ງຶ ໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ກດົ ໝາຍສະບບັ ອ່ ນື ທ່ ກີ າໍ ນດົ ການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາ ແລະ ໂທດ ແລະ ເມ່ ອື ມຄີ ໍາຕດັ ສນິ ຂອງສານທ່ ໄີ ດ້ ໃຊໄ້ ດຢ້ ່ າງເດດັ ຂາດ.” (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, 2017). ພອ້ ມດຽວກນັ ນນັ້ , ມາດຕາ 11 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ກ່ ກໍ າໍ ນດົ ຫຼື ນຍິ າມການກະທໍາຜດິ ຂອງບຸກຄນົ ຊ່ ງຶ ໝາຍເຖງິ ການກະທໍາ ຫຼື ການເມນີ ເສຍີ ທ່ ເີ ປນັ ອນັ ຕະລາຍຕ່ ໍ ສງັ ຄມົ ລວມໄປເຖງິ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍຊວີ ດິ , ສຸຂະພາບຂອງບຸກຄນົ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ກດົ ໝາຍສະບບັ ອ່ ນື . ການກະທໍາ ຫຼື ການເມນີ ເສຍີ ທ່ ກີ ່ າວມານນັ້ ສາມາດເກດີ ຈາກການກະທໍາຜດິ ໂດຍ ເຈດຕະນາ (ມາດຕາ 14) ຫຼື ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ (ມາດຕາ 15) ຂອງບຸ ກຄນົ . ອງີ ຕາມມາດຕາ 14 ແລະ 15 ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນ,ີ້ ກດົ ໝາຍກໍານດົ ຫຼກັ ການພນື້ ຖານສໍາຄນັ ຕ່ ໍກບັ ການກະທໍາຂອງບຸ ກຄນົ ໃດກ່ ໍ ຕາມທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃຕກ້ ດົ ໝາຍອາຍາ ຕອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຕ່ ໍກບັ ການກະທໍາຜດິ ຂອງຕນົ ໂດຍເຈດ ຕະນາ ຫຼື ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ກີ ່ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ຄວາມເປນັ ອນັ ຕະລາຍຕ່ ໍຊບັ ສນິ , ຮ່ າງກາຍ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງບຸກ ຄນົ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍຂອງສງັ ຄມົ ຊ່ ງຶ ອງົ ການຕຸ ລາການ ຫຼື ສານຕອ້ ງໄດພ້ ຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ຕ່ ໍຄວາມຜດິ ດ່ ງັ ກ່ າວ ໂດຍອງີ ຕາມກດົ ໝາຍບນັ ຍດັ ສະຖານການກະທໍາຜດິ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ຫຼື ກດົ ໝາຍອ່ ນື ທ່ ລີ ະບຸຄວາມຜດິ ນນັ້ ໄວ.້ ນອກຈາກຫຼກັ ການພນື້ ຖານຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ , ມາດຕາ 208 ຂອງ ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາກ່ ໍກໍານດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ແລະ ໂທດໄວວ້ ່ າ: “ບຸກຄນົ ໃດຫາກໄດເ້ ຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ດວ້ ຍຄວາມປະໝາດ, ຄວາມເລ່ ນີ ເລີ້ ຈະຖກື ລງົ ໂທດຕດັ ອດິ ສະຫລະພາບແຕ່ ຫກົ ເດອື ນຫາ ຫາ້ ປີ ແລະ ຈະຖກື ປບັ ໃໝແຕ່ 2.000.000 ກບີ ຫາ 10.000.000 ກບີ ”. ໃນກໍລະນກີ ານກະທໍາຜດິ ຫາກໄດເ້ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເສຍຊວີ ດິ ແຕ່ ສອງຄນົ ຂນຶ້ ໄປຈະຖກື ລງົ ໂທດຕດັ ອດິ ສະ ຫຼະພາບແຕ່ ສາມປີຫາສິບປີ ແລະ ຈະຖືກປັບໃໝ ແຕ່ 10.000.000 ກບີ ຫາ 30.000.000 ກບີ ແລະ ມາດຕາ 209 (ເພ່ ມີ ໃໝ່ ) ກ່ ໍກໍານດົ ຄວາມຜດິ ທາງອາຍາທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຂອງຕນົ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, 2017). ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເຫນັ ວ່ າເນອື້ ໃນຂອງ 2 ມາດຕາທ່ ກີ ່ າວມານກີ້ ໍານດົ ຊດັ ເຈນຕ່ ໍກບັ ການກະທໍາຜິດດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດ, ເລ່ ີນເລີຈ້ ນົ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊີວດິ ຫຼື ໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ ຈະຕອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ໂດຍສະເພາະໃນເວລາກໍານດົ ອງົ ປະກອບຂອງການ ກະທໍາຜດິ ດາ້ ນພາວະວໄິ ສຕອ້ ງເປນັ ການກະທໍາຕ່ າງໆ ໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາທ່ ເີ ຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ເສຍຊວີ ດິ , ເປນັ ການ 1

ກະທໍາທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍຮອບຄອບ, ຄວາມມກັ ງ່ າຍ, ບ່ ໍຄນົ້ ຄດິ ຕ່ ໍກບັ ສ່ ງິ ທ່ ຈີ ະເກດີ ຂນຶ້ ຕ່ ໍຊວີ ດິ ຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນື ທງັ ໆທ່ ຕີ ນົ ສາມາດຄາດຄະເນໄດ້ (ວຽງວໄິ ລ ທ່ ຽງຈນັ ໄຊ ແລະ ຄະນະ, 2010, ໜາ້ 102). ການບນັ ຍດັ ສະ ຖານການກະທໍາຜດິ ຄດື ່ ງັ ກ່ າວແມ່ ນບ່ ໍໄດໂ້ ຈະຈງົ ຕ່ ໍບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງື ສະເພາະແຕ່ ໝາຍເຖງິ ບຸກຄນົ ໃດກ່ ຕໍ າມທ່ ໄີ ດ້ ກະທໍາຜດິ ໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາ ແຕ່ ເກດີ ຂນຶ້ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດ ຫຼື ເລ່ ນີ ເລແີ້ ລວ້ ກ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍເຖງິ ຊວີ ດິ ຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນື ຈະຕອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ເມ່ ອື ພິຈາລາະນາເນືອ້ ໃນຂໍກ້ ົດໝາຍທ່ ີກ່ າວມາຂາ້ ງເທິງນັນ້ ມາບັງຄັບໃຊຕ້ ່ ໍກັບການວິນິດໄສ ຫຼື ການປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດຂອງແພດໝໍໃນກໍລະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດ ຫຼື ເລ່ ນີ ເລເີ້ ຫນັ ວ່ າອາດຈະເກດີ ຄວາມບ່ ໍເຂາົ້ ໃຈຕ່ ໍກບັ ການຕຄີ ວາມໝາຍ ແລະ ກາໍ ນດົ ອງົ ປະກອບຂອງການກະ ທໍາຜດິ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 208 ໂດຍສະເພາະຈະມບີ ນັ ຫາຢ່ ູບ່ ອນວ່ າໃນກລໍ ະນໃີ ດ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂໃດແດ່ ທ່ ແີ ພດໝໍຜູທ້ ່ ທີ ໍາການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຢ່ ູນນັ້ ຈະມຄີ ວາມຮບັ ຜດີ ຊອບທາງອາຍາຖາ້ ເກດີ ການບາດເຈບັ ຫຼື ເສຍຊີ ວດິ ເນ່ ອື ງຈາກເປັນການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຕີ າມວຊິ າສະເພາະຂອງແພດໝໍ. ປະເດນັ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ອາດຈະ ສກຶ ສາໄດຈ້ າກກລໍ ະນທີ ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນສງັ ຄມົ ຄ:ື ກລໍ ະນກີ ານເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດໃນວນັ ທີ 8 ພະຈກິ 2017 ທ່ ເີ ຮດັ ໃຫແ້ ມ່ ແລະ ລູກເສຍຊວີ ດິ . ອງີ ຕາມຂໍມ້ ູນຂອງຜູອ້ ໍານວຍການໂຮງໝໍແຂວງສະຫວນັ ນະ ເຂດໄດລ້ ະບຸ ສາເຫດຂອງການເສຍຊີວດິ ຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ໄວວ້ ່ າ: ຜູຖ້ ືພາມອີ າຍຸ ສູງ, ມອີ ດັ ຕາສ່ ຽງສູງ, ມີສຸ ຂະພາບບ່ ໍແຂງແຮງ, ການອົດອາຫານເຮັດໃຫແ້ ມ່ ເມ່ ືອຍ ແລະ ອ່ ອນເພຍ Mahason (2018, 7 ກຸມພາ). ຈາກກໍລະນສີ ກຶ ສາດ່ ງັ ກ່ າວ, ເຫນັ ວ່ າໂຮງໝໍ ຫຼື ແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບກໍລະນຂີ ອງຄນົ ເຈບັ ໄດຮ້ ູ ້ ຫຼື ຮັບຊາບປະຫວັດຂອງຄົນເຈບັ ແລະ ບັນຫາສຸ ກຂະພາບຈາກປະຫວັດການຝາກທອ້ ງມາກ່ ອນແລວ້ ຫຼື ຮູຂ້ ໍມ້ ູນເບອື້ ງຕນົ້ ໃນກໍລະນກີ ານກວດສະພາບຮ່ າງກາຍຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນຕາມຂນັ້ ຕອນວຊິ າສະເພາະຂອງຕນົ . ຈາກກໍລະນທີ ່ ຍີ ກົ ຂນຶ້ ມານ,ີ້ ໃນມນື້ ດັ ເກດີ ລູກ ຄນົ ເຈບັ ໄດຂ້ ໍໃຊສ້ ດິ ໃນການຜ່ າຕດັ ເພ່ ອື ເອາົ ເດກັ ອອກເນ່ ອື ງ ຈາກຄນົ ເຈບັ ມອີ າຍຸສູງ ແລະ ບ່ ໍອາດຈະລໍຄອຍໄລຍະເວລາການເກດີ ແບບທໍາມະຊາດ ຊ່ ງຶ ເຫນັ ວ່ າຈະໃຊເ້ ວລາ ດນົ ພໍສມົ ຄວນ ແລະ ອາດຈະກາຍເປນັ ຄວາມສ່ ຽງຕ່ ໍກບັ ສຸຂະພາບຂອງຄນົ ເຈບັ ເອງ. ສະນນັ້ , ໃນກໍລະນນີ ຖີ້ າ້ ຫາກແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຫາກບ່ ໍຄໍານງຶ ຫຼື ບ່ ໍເອາົ ໃຈໃສ່ ເປນັ ພເິ ສດໃນການພຈິ າລະນາສາເຫດເຫ່ ຼາົ ນກີ້ ່ ໍອາດ ຈະເປນັ ເຫດຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ການເສຍຊວີ ດິ ແບບກະທນັ ຫນັ ຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ເນ່ ອື ງຈາກວ່ າແມ່ ບ່ ໍສາມາດຈະ ເກດີ ລູກແບບທໍາມະຊາດໄດ້ ແລະ ດວ້ ຍຄວາມອດິ ເມ່ ອື ຍຂອງອາການເຈບັ ຂອງແມ່ ມານ ແລະ ອາດຈະເກດີ ຈາກຂະບວນການເກດີ ຂອງເດກັ ນນັ້ ຜດິ ປກົ ກະຕເິ ນ່ ອື ງຈາກແມ່ ມອີ າຍຸສູງ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບກລໍ ະນດີ ່ ງັ ກ່ າວແມ່ ນຮບັ ຮູ,້ ເຂາົ້ ໃຈເຖງິ ຄວາມສ່ ຽງທ່ ບີ ່ ໍສາມາດຈະປະຕເິ ສດໄດ.້ ຈາກສະພາບຮ່ າງກາຍ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂ ຂອງແມ່ ທ່ ຈີ ະເກດີ ລູກໃນແຕ່ ລະກລໍ ະນ,ີ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ຫຼບື ່ ໍຕອ້ ງມກີ ານກາໍ ນດົ ຂນັ້ ຕອນ ແລະ ມາດຕະຖານ ທາງການແພດຕ່ ໍກບັ ຂນັ້ ຕອນຕ່ າງໆທ່ ຕີ ອ້ ງປະຕບິ ດັ ໃນການກວດເບອື້ ງຕນົ້ , ການປະເມນີ , ການວນິ ດິ ໄສ ແລະ ການຊ່ ວຍເຫຼອື ຕ່ ໍກໍລະນກີ ານເກດີ ລູກຂອງແມ່ ຢ່ າງເຄ່ ງັ ຂດັ ຫຼື ບ່ ໍ ຊ່ ງຶ ຈະເປນັ ຫຼກັ ການຮບັ ປະກນັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ່ ນິ ປວົ ຂອງແພດໝໍເພ່ ອື ຊ່ ວຍເຫຼອື ແລະ ປອ້ ງກນັ ຄວາມສ່ ຽງຕ່ ໍກບັ ຊວີ ດິ ຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ເພາະຊວີ ດິ ແລະ ສຸກຂະພາບຂອງຄນົ ແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ທ່ ຖີ ກື ຮບັ ປະກນັ ແລະ ປກົ ປອ້ ງໂດຍລດັ ຖະທໍາມະນນູ ແລະ ກດົ ໝາຍຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ. ນອກຈາກນເີ້ ພ່ ອື ປກົ ປອ້ ງພາບພດົ ຂອງວຊິ າຊບີ ທາງການແພດທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນກໍລະນບີ ່ ໍມກີ ານແກໄ້ ຂບນັ ຫາທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ເລ່ ນີ ເລ,ີ ຖເື ບາົ ຂອງການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ 2

ຂອງແພດໝໍຈນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຊ່ ງຶ ເປນັ ເລ່ ອື ງທ່ ລີ ະອຽດອ່ ອນ ແລະ ສ່ ງົ ຜນົ ຕ່ ໍຄວາມຮູສ້ ກຶ ຂອງຜູມ້ າ ໃຊບ້ ໍລກິ ານ ແລະ ຄວາມເປນັ ລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍສງັ ຄມົ ໂດຍລວມ. ສະນນັ້ , ໃນກໍລະນວີ ນິ ດິ ໄສ ຫຼື ການປ່ ີນປົວພະຍາດຂອງຄນົ ເຈບັ ໂດຍບ່ ໍຄໍານງຶ , ບ່ ໍຮອບຄອບ, ບ່ ໍຄນົ້ ຄດິ ເຖິງວຊິ າການ, ຂນັ້ ຕອນ, ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ຕີ ອ້ ງເຄາົ ລບົ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ຂອງແພດໝໍ ທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບທງັ ໆທ່ ຕີ ນົ ຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈ ກ່ ອໍ າດຈະຖເື ປນັ ການກະທໍາໂດຍບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດກ່ ໍ ເປນັ ໄດ້ ຊ່ ງຶ ອາດຈະສອດຄ່ ອງກບັ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ເປນັ ຜນົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຕ່ ໍຄວາມເສຍຫາຍດ່ ງັ ກ່ າວ. ແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ຈະບ່ ໍມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາກ່ ໍຕ່ ໍເມ່ ອື ການເສຍຊວີ ດິ ນນັ້ ເກດີ ມາຈາກເຫດສຸດວໄິ ສ, ຈາກບນັ ຫາສຸກຂະພາບພາຍໃນຂອງຄນົ ເຈບັ ເອງ ຊ່ ງຶ ພະຍາດດ່ ງັ ກ່ າວແພດໝໍບ່ ໍ ສາມາດຮູໄ້ ດ້ ຫຼື ເຫດທ່ ບີ ່ ໍຄາດຄດິ ວ່ າຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ເກດີ ຂນຶ້ ນອກເໜອື ຈາກວຊິ າສະເພາະຄື ການກວດອາການເບອື້ ງຕນົ້ , ການຕດິ ຕາມອາການໃນໄລຍະເວລາທ່ ເີ ໝາະສມົ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນທາງການແພດ ແລະ ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າການເສຍຊວີ ດິ ນນັ້ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ກ່ ຕໍ າມຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງ ແພດໝໍຜູທ້ ່ ປີ ່ ນິ ປວົ ນນັ້ ອາດຈະຕກົ ໄປ ແລະ ມສີ າເຫດສອດຄ່ ອງກບັ ມາດຕາ 33 ຂໍ້ 5 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍ ອາຍາ ທ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ເນອື້ ໃນທ່ ພີ າໃຫພ້ ນົ້ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໄວວ້ ່ າ: “ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຕີ າມວຊິ າ ຊບີ ’’ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, 2017) . ອງີ ໃສ່ ເນອື້ ໃນຂໍທ້ ີ 5 ຂອງມາດຕາ 33 ຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ າຍງັ ມຂີ ໍຂ້ ດັ ແຍ່ ງໃນເວລາຕຄີ ວາມໝາຍທ່ ວີ ່ າການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຕີ າມວຊິ າຊບີ ຂອງແພດໝໍນນັ້ ຕອ້ ງເຮດັ ແນວໃດ ແລະ ຢ່ ູໃນລະດບັ ໃດ ຈ່ ງຶ ຈະຖວື ່ າເປນັ ການປະຕບິ ດັ ຕາມວຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ . ການປະຕບິ ດັ ຕາມວຊິ າ ຊບີ ໝາຍເຖງິ ການປະຕບິ ດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນ ຫຼື ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ຄີ ວນປະຕບິ ດັ ຫຼບື ່ ໍ ຫຼື ຕອ້ ງອງີ ໃສ່ ເຕກັ ນກິ ທາງການແພດສະເພາະຂອງການປ່ ນິ ປວົ ໃນແຕ່ ລະສາຂາທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວ້ ຫຼື ບ່ ໍ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າມກີ ານກາໍ ນດົ ລະບຽບ, ຂໍປ້ ະຕບິ ດັ ແລະ ຂອບເຂດຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງແພດໝໍທ່ ມີ ສີ ດິ ປ່ ິນປົວພະຍາດນນັ້ ສະເພາະ, ມຄີ ຸນວຸດທິ ແລະ ປະສບົ ການທາງວຊິ າຊບີ ໃນລະດບັ ທ່ ແີ ນ່ ນອນ ແລະ ມກີ ານຮບັ ຮອງຈາກສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າ ຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງຶ ຈະສາມາດດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ໄດ.້ ເມ່ ອື ເວາົ້ ເຖງິ ການເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນ ຫຼື ມາດຕະຖານທາງການແພດໃນເວລາປ່ ນີ ປວົ ຊ່ ງຶ ເປນັ ເງ່ອື ນໄຂພນື້ ຖານອນັ ສໍາຄນັ ທ່ ແີ ພດໝໍຕອ້ ງເອາົ ໃຈໃສ່ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານວນິ ດິ ໄສ ຫຼື ປ່ ນີ ປວົ ຄນົ ເຈບັ , ເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວສະບບັ ປັບປຸ ງປີ 2014 ກ່ ໍກໍານດົ ເນອື້ ໃນເປັນຕນົ້ ວ່ າແພດໝໍ ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມສດິ , ໜາ້ ທ່ ີ ແລະ ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ແລະ ຕອ້ ງເຄາົ ລບົ ຈນັ ຍາ ບນັ , ຈນັ ຍາທໍາຂອງແພດໝໍ. ມາດຕາ 37 ຂໍ້ 2 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ໄດກ້ ໍານດົ ກ່ ຽວກບັ ຈນັ ຍາ ບນັ ຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນີ ປວົ ໄວຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນວ່ າ: “ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ມດີ ່ ງັ ນ:ີ້ ປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານເຕກັ ນກິ ການປ່ ິນປົວທ່ ີຖືກຮບັ ຮູທ້ ງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດເພ່ ອື ຊ່ ວຍຄນົ ເຈບັ …; ຂໍ້ 4. ຟງັ ຄວາມຄດິ ເຫນັ , ຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຄວາມຕດັ ສນິ ໃຈຂອງຄນົ ເຈບັ ບນົ ພນື້ ຖານກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ ແລະ ວິຊາຊີບທາງການແພດ; ຂໍ້ 9. ປະຕິບັດໜາ້ ທ່ ີດວ້ ຍຄວາມຍຸ ຕິທໍາ, ມີສະຕິ ແລະ ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບສູງ;…” (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ , 2014). ຍ່ ງິ ໄປກວ່ ານນັ້ , ເມ່ ອື ມກີ ານລະເມດີ , ບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມວຊິ າການແພດ ຫຼື ເກດີ ຄວາມຜດິ ພາດທາງດາ້ ນວຊິ າການຂອງແພດໝໍຄນົ ໃດ, ມາດຕາ 68 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ກ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ໃຫມ້ ກີ ານກວດສອບທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດການ 3

ແພດຕ່ ໍກບັ ຂໍຜ້ ດິ ພາດນນັ້ ຕາມການສະເໜຂີ ອງບຸກຄນົ ຫຼື ການຈດັ ຕງັ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງລວມທງັ ອງົ ການໄອຍະການ ປະຊາຊນົ ຫຼື ສານປະຊາຊນົ ໂດຍມອບໃຫອ້ ງົ ການຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນີ ປວົ ຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ເປັນຜູດ້ ໍາເນນີ ການແຕ່ ງຕງັ້ ຜູມ້ ປີ ະສບົ ການດາ້ ນວຊິ າຊບີ ການປ່ ີນປົວ ແລະ ດາ້ ນນຕິ ເິ ວດເພ່ ອື ທໍາການກວດ ສອບຂໍຜ້ ິດພາດນນັ້ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວ, 2014). ຕ່ ໍກບັ ຂັນ້ ຕອນດ່ ັງກ່ າວ, ຈ່ ງຶ ເຫນັ ໄດວ້ ່ າກດົ ໝາຍກ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ກນົ ໄກສະເພາະໃນກວດສອບຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຈາກແພດໝໍໃນເວລາປ່ ີນ ປວົ ໂດຍສະເພາະໃນກໍລະນທີ ່ ານໝໍຄນົ ນນັ້ ບ່ ໍເຄາົ ລບົ ຫຼກັ ວຊິ າການທ່ ກີ ໍານດົ ໄວ້ ຫຼື ໃນກໍລະນບີ ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດ, ເລ່ ນີ ເລຕີ້ ່ ໍກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ຈນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ນນັ້ ເສຍຊວີ ດິ ຫຼື ບາດເຈບັ ຫຼື ລະເມດີ ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດ. ບນົ ພນື້ ຖານຜນົ ຂອງການກວດສອບຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ກີ ່ າວມານ,ີ້ ຈະເປນັ ພນື້ ຖານອນັ ສໍາຄນັ ໃນການກາໍ ນດົ ຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ທ່ ໄີ ດຈ້ າກຂໍມ້ ູນຄໍາໃຫກ້ ານຂອງໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຄນົ ເຈບັ , ທມີ ງານຂອງແພດ, ຄນົ ເຈບັ ແລະ ຍາດຄນົ ເຈບັ ເອງ ທ່ ເີ ຂາົ້ ມາໃຊບ້ ໍລິ ການລວມທງັ ຂໍມ້ ູນທາງດາ້ ນເອກະສານການບນັ ທກຶ ກໍລະນຂີ ອງຄນົ ເຈບັ ແຕ່ ຄນົ ທ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ຊ່ ງຶ ຈະຖືກນໍາໃຊເ້ ປັນຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານໃນເວລາສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ເມ່ ອື ມກີ ານຮອ້ ງຟອ້ ງຂອງຜູເ້ ສຍຫາຍ. ຕ່ ໍກບັ ປະເດນັ ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວ, ເຫນັ ວ່ າກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວໃຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍກບັ ການປະຕິ ບດັ ແລະ ເຄາົ ລບົ ມາດຕະຖານເຕກັ ນກິ ການປ່ ນີ ປວົ , ຈນັ ຍາບນັ ແລະ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນແຕ່ ລະ ກໍລະນບີ ນົ ພນື້ ຖານຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່ , ມສີ ະຕສິ ູງ ແລະ ດວ້ ຍຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງແພດໝໍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ. ການກໍານດົ ອາການ, ສາເຫດການເສຍຊວີ ດິ ຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ແລະ ຂໍມ້ ູນທາງນຕິ ເິ ວດແມ່ ນຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານ ແລະ ຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ທ່ ຈີ ະຮູໄ້ ດວ້ ່ າການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍນນັ້ ເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນ ແລະ ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວ້ ຫຼື ບ່ ໍ ແລະ ໃນທາງກດົ ໝາຍກ່ ຍໍ ່ ງິ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍກບັ ການພຈິ າລະນາ ອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະໄສຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຊ່ ງຶ ຖກື ນາໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການພຈິ າລະນາ ຕດັ ສນິ ຂອງສານວ່ າເປນັ ການກະທໍາຜດິ ຫຼບື ່ ໍ. ສະນນັ້ , ການກໍານດົ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ໃນກໍລະນີ ການເສຍຊວີ ດິ ຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ໃນເວລາເກດີ ລູກແມ່ ນມຄີ ວາມລະອຽດອ່ ອນ ແລະ ຫຍຸງ້ ຍາກທ່ ສີ ຸດໃນການ ທ່ ຈີ ະພສິ ູດວ່ າເປນັ ສາເຫດຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຊ່ ງຶ ມນັ ຮຽກຮອ້ ງເຖງິ ຄວາມຊໍານານງານ, ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ວຊິ າການທາງການແພດຂອງນກັ ກດົ ໝາຍ, ອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດີ ຫຼື ຜູພ້ ພິ າກສາທ່ ຈີ ະພຈິ າລະນາຄະດໃີ ນກລໍ ະ ນທີ ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . ຕ່ ໍກບັ ການສກຶ ສາວໄິ ຈປະເດນັ ກດົ ໝາຍຂອງມາດຕາ 208 ແລະ 33 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ຂນັ້ ຕອນ ຫຼື ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ຍີ ອມຮບັ ຢ່ ູພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດແມ່ ນຕດິ ພນັ ໂດຍກງົ ກບັ ມາດຕາ 37 ຂໍ້ 2 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນີ ປວົ ຈະເປນັ ຂອບເຂດອນັ ສໍາຄນັ ຂອງການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈຄງັ້ ນີ້ ເພ່ ອື ຊອກຫາ ແລະ ກໍານດົ ຄໍາຕອບກ່ ຽວກບັ ອງົ ປະກອບຂອງກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາໃນກໍລະນກີ ານ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ໂດຍສະເພາະສກຶ ສາກໍລະນກີ ານເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ. ການສກຶ ສາວໄິ ຈຈະເນນັ້ ໜກັ ໂດຍກງົ ໃຫເ້ ຫນັ ເຖິງຄວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍກບັ ການກໍານດົ ຂນັ້ ຕອນ, ວທິ ກີ ານ ແລະ ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ຄີ ວນເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ໃນເວລາວນິ ໄິ ສ ຫຼື ປ່ ີນປົວພະຍາດແກ່ ຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ຈະກາຍເປນັ ມາດຕະຖານວຊິ າສະເພາະ ຫຼື ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ຂອງແພດໝໍຕ່ ໍກບັ ແຕ່ ລະກລໍ ະນຂີ ອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ແຕ່ ລະກໍລະນຂີ ອງພະຍາດອ່ ນື ໆ ເພ່ ອື ໃຫກ້ ານປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີຂອງແພດໝໍນນັ້ ຖືກຕອ້ ງພາວະວໄິ ສ ແລະ 4

ພນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກລໍ ະນເີ ກດີ ຄນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຫຼື ບາດເຈບັ . ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ການສກຶ ສາວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍນ້ ຈີ້ ະບ່ ໍໄດລ້ ງົ ເລີກກ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາເງ່ ອື ນໄຂ ແລະ ສະພາບຂອງສະຖານທ່ ີເກດີ ລູກຂອງ ໂຮງໝໍໃນເບອື້ ງຕນົ ເປັນຕນົ້ ວ່ າການຂາດອຸ ປະກອນໃນເວລາຜ່ າຕດັ , ແພດໝໍຂາດສະຕສິ ໍາປະສນັ ຍະ, ຂາດ ຜູຊ້ ່ ວຍ (ແພດໝໍຜູຊ້ ່ ວຍ, ພະຍາບານ, ນກັ ສກຶ ສາຝກຶ ງານ), ມາດຕະຖານຄວາມສະອາດ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂອ່ ນື ໆ ທ່ ບີ ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນມາດຕະຖານທາງການແພດ (ຖາ້ ມ)ີ . ເນ່ ອື ງຈາກວ່ າຜ່ ານມາບ່ ໍມຄີ ໍາພພິ າກສາຂອງສານ ຫຼື ກໍລະນມີ ກີ ານຮອ້ ງຟອ້ ງທາງອາຍາຂອງບຸ ກຄນົ ຕ່ ໍ ກບັ ການກະທໍາຂອງແພດໝໍໃນກໍລະນບີ ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ພາໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຊ່ ງຶ ໝາຍເຖງິ ວ່ າບ່ ໍໄດມ້ ກີ ານ ເປີດການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ປັນການຍາກທ່ ຈີ ະມຂີ ໍມ້ ູນ ຫຼື ຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ທ່ ເີ ປັນທາງການ ແລະ ກໍລະນທີ ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈງິ ບ່ ໍສາມາດເປີດເຜຍີ ໄດ.້ ຢ່ າງໃດກ່ ໍຕາມ, ການສກຶ ສາບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຈະເປນັ ປະໂຫຍດຢ່ າງຍ່ ງິ ຕ່ ໍກບັ ນກັ ວຊິ າການ ແລະ ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ກດົ ໝາຍຖາ້ ຫາກບນັ ຫາວໄິ ຈດ່ ງັ ກ່ າວໄດ້ ຮບັ ການແກໄ້ ຂ, ຮບັ ຮູ,້ ຍອມຮບັ ແລະ ຍງັ ສາມາດນໍາເອາົ ຜນົ ຂອງການວໄິ ຈໄປສະເໜໃີ ຫມ້ ກີ ານປັງປຸ ງກດົ ໝາຍ ແລະ ກນົ ໄກແກໄ້ ຂຄະດໃີ ນອະນາຄດົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມເປນັ ເອກະພາບ ແລະ ໂດຍສະເພາະໃຊເ້ ປນັ ບ່ ອນອງີ ໃຫແ້ ກເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງບງັ ຄບັ ໃຊກ້ ດົ ໝາຍໃຫມ້ ຜີ ນົ ສກັ ສດິ ໃນກໍລະນມີ ກີ ານກະທໍາຜດິ ແລະ ຄວາມເສຍ ຫາຍທາງການແພດ. ຍ່ ງິ ໄປກວ່ ານນັ້ , ກ່ ໍຈະເປັນບນັ ທດັ ຖານທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍເພ່ ອື ປອ້ ງກນັ ບ່ ໍໃຫມ້ ກີ ໍລະນີ ຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດ ແລະ ຍງັ ເພ່ ມີ ທະວຄີ ວາມເອາົ ໃຈໃສ່ , ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ແລະ ສະຕຂິ ອງ ແພດໝໍໃນເວລາການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ໃຫສ້ ູງຂນຶ້ . 1.2 ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈ ບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍ້ “ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ : ສກຶ ສາກລໍ ະນີ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ” ກໍານດົ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ດ່ ງັ ລ່ ຸມນ:ີ້ 1). ສກຶ ສາອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາຂອງມາດຕາ 208 ໃນກລໍ ະນກີ ານເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຂອງແພດໝໍ; 2). ສກຶ ສາເນອື້ ໃນ ແລະ ເງ່ ອື ນໄຂ ເພ່ ອື ບງັ ຄບັ ໃຊໃ້ ນກໍລະນກີ ານບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າສະ ເພາະ ຫຼື ມາດຕະຖານທາງການແພດໃນການປ່ ີນປວົ ຄນົ ເຈບັ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໂ້ ດຍສກຶ ສາໃນກໍລະນກີ ານເກດີ ລູກ ຂອງຄນົ ເຈບັ ; 3). ສກຶ ສາຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນກລໍ ະນພີ ບົ ເຫນັ ການກະ ທໍາຜດິ ທາງອາຍາຂອງແພດໝໍທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ີນປົວ ແລະ ການ ກວດກາຄນື ກ່ ຽວກບັ ຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດທ່ ກີ ດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນີ ປວົ ກາໍ ນດົ ໄວ.້ 1.3 ຄໍາຖາມຄນົ້ ຄວາ້ ການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍ້ “ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ : ສກຶ ສາກລໍ ະ ນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ” ກາໍ ນດົ ຄໍາຖາມຄນົ້ ຄວາ້ ຄ:ື 5

1). ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາສາມາດບງັ ຄບັ ໃຊຕ້ ່ ໍກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍ ໂດຍສກຶ ສາກໍລະນກີ ານເສຍຊວີ ດິ ຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ໃນເວລາ ເກດີ ລູກໄດ້ ຫຼື ບ່ ໍ ແລະ ໃນເງ່ອື ນໄຂໃດແດ່ ?. 2). ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ີນປົວຂອງແພດໝໍຕອ້ ງເຮດັ ແນວໃດເພ່ ອື ໃຫສ້ ອດຄ່ ອງກບັ ເນອື້ ໃນ ຂອງມາດຕາ 33 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ເພ່ ອື ເປນັ ເງ່ອື ນໄຂໃຫພ້ ນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ໃນກລໍ ະນເີ ກດີ ຄນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງໝໍ?. 3). ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ທ່ ຈີ ະຕອ້ ງກາໍ ນດົ ກ່ ຽວກບັ ຫຼກັ ການ, ຂນັ້ ຕອນ ແລະ ມາດຕະຖານທາງການແພດ ຫຼື ບ່ ໍ ແລະ ຄແື ນວໃດ ເພ່ ອື ບງັ ຄບັ ໃຊຕ້ ່ ໍກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍສກຶ ສາໃນກໍລະນກີ ານເກດີ ລູກຢ່ ູ ໂຮງໝໍຂອງລດັ ?. 1.4 ຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ຄີ າດວ່ າຈະໄດຮ້ ບັ ການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍ້ “ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ : ສກຶ ສາກລໍ ະ ນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ” ຄາດຄະເນຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ຈີ ະໄດ້ ຮບັ ຄ:ື 1). ຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາໃນກລໍ ະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຂອງແພດໝໍ ; 2). ຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈເນອື້ ໃນ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂໃນກລໍ ະນກີ ານບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າສະເພາະ ຫຼື ມາດຕະຖານຂອງການປ່ ນີ ປວົ ຂອງແພດໝໍທ່ ເີ ຫນັ ວ່ າເປນັ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ເລ່ ນີ ເລີ້ ໂດຍສກຶ ສາຈາກກລໍ ະນກີ ານເກດີ ລູກທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ; 3). ຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈຂໍຫ້ ຍຸງ້ ຍາກຂອງຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ໃນກໍລະນພີ ບົ ເຫນັ ການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາຂອງແພດໝໍທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ປ່ ນິ ປວົ ແລະ ການກວດສອບທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດການແພດຕ່ ໍກບັ ຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . 1.5 ຂອບເຂດຂອງການສກຶ ສາ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍ້ “ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ : ສກຶ ສາກໍລະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ” ກໍານດົ ຂອບເຂດເນອື້ ໃນ ກດົ ໝາຍໃນການກາໍ ນດົ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາທ່ ເີ ກດີ ຈາກການກະທໍາດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດ ຫຼື ເລ່ ນີ ເລີ ໂດຍອງີ ຕາມມາດຕາ 208, 33 ແລະ 15 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ກໍານດົ ເອາົ ຫຼກັ ການເຄາົ ລບົ ປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດໃນ ເວລາປ່ ີນປົວຄນົ ເຈບັ ທ່ ຄີ ວນປະຕບິ ດັ ເພ່ ອື ເປັນບ່ ອນອີງ (ມາດຕາ 37 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວ 2014). ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ກໍານດົ ຂອບເຂດກ່ ຽວກບັ ຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ກີ ານກວດກາຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດ ທ່ ເີ ກດີ ຂນື້ ໂດຍອງົ ການທ່ ມີ ສີ ດິ ອໍານາດ. 6

ການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍດ້ ່ ງັ ກ່ າວນຈີ້ ະນໍາໃຊວ້ ທິ ສີ ກຶ ສາແບບຄຸນນະພາບ ໂດຍນໍາໃຊວ້ ທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ທາງເອກະສານ ແລະ ການສໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ເຈາະເລກິ ແລະ ນໍາໃຊກ້ ລໍ ະນສີ ກຶ ສາການເກດີ ລູກຂອງແມ່ ມານຢ່ ູໂຮງໝໍເພ່ ອື ຍກົ ມາ ແລະ ເປນັ ຂໍມ້ ູນໃນການອະທບິ າຍ, ສງັ ລວມ ແລະ ວເິ ຄາະໂດຍປຽບທຽບກບັ ແນວ ຄວາມຄດິ , ທດິ ສະດີ ແລະ ຫຼກັ ການກດົ ໝາຍກ່ ຽວກບັ ການກະທໍາຜິດຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. 1.6 ອະທບິ າຍ ແລະ ນຍິ າມຄໍາສບັ ທ່ ນີ າໍ ໃຊ້ ໃນບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈນ,ີ້ ໄດກ້ ໍານດົ ນຍິ າມ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄໍາສບັ ທ່ ນີ ໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຂຽນ ຫຼື ອະທບິ າຍເພ່ ອື ໃຫມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຄກື ນັ ແລະ ມຄີ ວາມເປນັ ເອກະພາບໃນເວລາຕຄີ ວາມໝາຍ (ຄໍານຍິ າມ ຫຼື ການກໍານດົ ຄວາມໝາຍແມ່ ນອງີ ໃສ່ ເອກະສານທາງການ, ວດັ ຈະນານຸກມົ ພາສາລາວ, ຕ່ າງປະເທດ ແລະ ນຕິ ິ ກາໍ ທ່ ນີ າໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈສະບບັ ນ)ີ້ . ການປ່ ນິ ປວົ : ໝາຍເຖງິ ແມ່ ນການບໍລກິ ານຄນົ ເຈບັ ດວ້ ຍສະຕິ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບເພ່ ອື ກວດ, ຊອກຄນົ້ ຫາພະຍາດ, ບ່ ງົ ມະຕພິ ະຍາດ, ວາງຢາ, ປະຕບິ ດັ ເຕກັ ນກິ ການແພດ, ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ໄດຮ້ ບັ ການພກັ ຜ່ ອນ, ຟນື້ ຟູສຸຂະພາບ, ຫາຍຈາກພະຍາດ ແລະ ມສີ ຸຂະພາບດ,ີ ແຂງແຮງ ລວມທງັ ການສ່ ງົ ເສມີ ສຸກຂະພາບ ແລະ ການກນັ ພະຍາດຂອງພນົ ລະເມອື ງ. ການປະຕບິ ດັ ທາງການແພດ (Medical Practice): ໝາຍເຖງິ ການປະກອບວຊິ າຊບີ ທາງການແພດ ປະເພດຕ່ າງໆທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃຕກ້ ານຄວບຄຸມຂອງກດົ ໝາຍຄວບຄຸມວຊິ າຊບີ ໃນປດັ ຈບຸ ນັ . ການປະຕບິ ດັ ທາງການແພດຜິດພາດ (Malpractice) : ໝາຍເຖິງການຂາດທກັ ສະທ່ ຄີ ວນມີ ຫຼື ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍທ່ ບີ ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມຫຼກັ ການທາງການແພດທ່ ກີ ໍານດົ ຫຼື ບ່ ໍເປັນທ່ ຍີ ອມຮບັ ໄດ້ ໃນສະມາຄມົ ທາງການແພດໃນວຊິ ານນັ້ ລວມໄປເຖງິ ຂາດການເອາົ ໃຈໃສ່ ດູແລຄນົ ເຈບັ ຈນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະ ລາຍແກ່ ສຸຂະພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ຫຼື ອາດຈະເປນັ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ໂດຍກງົ ຈາກພະຍາດເນ່ ອື ງຈາກ ແພດໝໍເປນັ ຜູເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຂນຶ້ (latrogenic disease) ຫຼື ເປນັ ຜນົ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການກະທໍາໂດຍຜດິ ພາດ ຂອງແພດໝໍເອງ. ການບນັ ທກຶ ທາງການແພດ (Medical Record) : ໝາຍເຖງິ ເອກະສານທາງການແພດທຸກປະເພດ ທ່ ໃີ ຊເ້ ຂາົ້ ການບນັ ທກຶ ແລະ ເກບັ ຮບີ ໂຮມປະຫວດັ ຂອງຄນົ ເຈບັ ລວມມປີ ະຫວດັ ສ່ ວນຕວົ , ປະຫວດັ ຄອບຄວົ , ປະຫວດັ ການແພຢ້ າ, ເອກະສານຍນິ ຍອມໃຫຮ້ ກັ ສາ, ປະຫວດັ ຄນົ ເຈບັ ໃນອະດດີ ແລະ ປດັ ຈບຸ ນັ . ການບນັ ທກຶ ທາງການແພດອາດຈະເອນີ້ ຊ່ ແື ຕກຕ່ າງກນັ ແລະ ຂຽນໄວຢ້ ່ ູໃນເອກະສານຫຼາຍປະເພດໃນເວລາປ່ ິນປົວ ຂອງແຕ່ ລະພະຍາດເປນັ ຕນົ້ ປມຶ້ ບນັ ທກຶ ອາການ, ໃບຕດິ ຕາມພະຍາດ, ປມື້ ຕດິ ຕາມການວນິ ໄິ ສ ຫຼື ການປ່ ນິ ປວົ … ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ : ໝາຍເຖງິ ຄວາມຜດິ ທ່ ຕີ ອ້ ງມກີ ານລງົ ໂທດທາງອາຍາທ່ ປີ ະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ຫຼື ກດົ ໝາຍອ່ ນື ກໍານດົ ໄວຕ້ ່ ໍພດຶ ຕກິ ໍາ ຫຼື ການກະທໍາຜດິ ຂອງບຸກຄນົ ຫຼື ນຕິ ບິ ຸກຄນົ ທ່ ເີ ປນັ ອນັ ຕະ ລາຍຕ່ ໍຊວີ ດິ , ສຸກຂະພາບຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນື ຫຼື ແຕະຕອ້ ງເຖງິ ຄວາມເປນັ ລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍຂອງສງັ ຄມົ . 7

ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງແພ່ ງ : ໝາຍເຖິງການຊດົ ໃຊຄ້ ່ າເສຍຫາຍທາງແພ່ ງຕ່ ໍຄວາມເສຍຫາຍທາງ ດາ້ ນວດັ ຖຸ, ຄ່ າປວົ ແປງຈດິ ໃຈ, ຮ່ າງກາຍ ແລະ ຊວີ ດິ ທ່ ບີ ຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ໄດກ້ ່ ຄໍ ວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍຜູຖ້ ກື ເສຍຫາຍ ຫຼື ຜູເ້ ຄາະຮາ້ ຍ. ຄວາມປະໝາດ : ໝາຍເຖງິ ການຖເື ບາົ , ບ່ ໍຮອບຄອບ, ເລນີ ເລຂີ້ ອງບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ໃນເວລາກະທໍາ ຫຼື ເຄ່ ອື ນໄຫວຮ່ າງກາຍ ຊ່ ງຶ ຄວາມປະໝາດໃນທ່ ນີ ກີ້ ວມເອາົ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ໃນຄວາມໝາຍກວາ້ ງ. ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ : ໝາຍເຖງິ ການບ່ ໍຄາດຄະເນຂອງບຸ ກຄນົ ໃນສ່ ງິ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ທງັ ທ່ ຕີ ນົ ສາມາດ ຄາດຄະເນ ລວມທງັ ການຖເື ບາົ ຕ່ ໍຂນັ້ ຕອນ, ວທິ ກີ ານ, ໜາ້ ທີ ແລະ ລະບຽບຫຼກັ ການທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ ໄວ.້ ຈນັ ຍາບນັ ແພດ : ໝາຍເຖງິ ມາດຕະຖານຄວບຄຸມການປະພດຶ ຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫກ້ ານປ່ ນິ ປວົ ມຄີ ຸນນະພາບ ແລະ ປະສດິ ທຜິ ນົ ຊ່ ງຶ ມກີ ານກາໍ ນດົ ເປນັ ລາຍລກັ ອກັ ສອນ. ຈນັ ຍາທໍາແພດ : ໝາຍເຖງິ ການເຄາົ ລບົ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ຈນັ ຍາບນັ ແພດຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ໃນຂນັ້ ຕອນຕ່ າງໆຂອງການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ . ສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ : ໝາຍເຖງິ ອງົ ການທ່ ເີ ປນັ ຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຜ້ ູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ຶງມີພາລະບົດບາດຄຸ ມ້ ຄອງ, ກວດກາການເຄ່ ືອນໄຫວຂອງຜູປ້ ະກອບວິຊາຊີບປ່ ິນປົວໂດຍແມ່ ນກະ ຊວງສາທາລະນະສຸກເປນັ ຜູສ້ າ້ ງຕງັ້ . ນາຣີເວດສູຕສິ າດ : ໝາຍເຖງິ ວທິ ະຍາສາດກ່ ຽວກບັ ການບ່ ງົ ມະຕ,ິ ປ່ ນິ ປວົ , ປອ້ ງກນັ ພະຍາດ, ການ ຊ່ ວຍເອາົ ລູກອອກ ແລະ ຟນື້ ຟູສຸຂະພາບຂອງຜູຍ້ ງິ . ມາດຕະຖານທາງການແພດ : ໝາຍເຖງິ ວທິ ກີ ານ ຫຼື ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດ ລວມມຂີ ນັ້ ຕອນ ການກວດ, ການເກບັ ຂໍມ້ ູນ, ການປະເມນີ ອາການ, ການວນິ ດິ ໄສພະຍາດ ແລະ ການປ່ ນິ ປວົ ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ໃນລະດບັ ວຊິ າຊບີ ແລະ ໃນລະດບັ ສາກນົ . ໃບປະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ິນປົວ : ໝາຍເຖິງໃບຢັງ້ ຢືນການຈດົ ທະບຽນເປັນຜູປ້ ະກອບອາຊບີ ປ່ ິນປົວ ອອກໃຫໂ້ ດຍສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ໂດຍການເຫນັ ດຂີ ອງກະຊວງສາທາລະນະສຸກ. ປຶມ້ ຕດິ ຕາມສຸ ກຂະພາບແມ່ ແລະ ເດກັ : ໝາຍເຖງິ ເອກະສານທ່ ນີ ໍາໃຊກ້ ວດ, ບນັ ທກຶ ສຸກຂະພາບ ຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ນບັ ແຕ່ ມຖື້ ພື າ, ຝາກທອ້ ງ ແລະ ຈນົ ຮອດມເື້ ດກັ ເກດີ . ແພດໝໍ : ໝາຍເຖງິ ບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ອະນຸຍາດໃຫປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ການປ່ ິນປົວໃນສາຂາວິ ຊາການແພດໃດໜ່ ງຶ ຊ່ ງຶ ເປນັ ຜູທ້ ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ອະນຸຍາດຈາກອງົ ການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ຫຼື ໂຮງໝໍຂອງລດັ ແລະ ເອກະຊນົ ຊ່ ງຶ ສາມາດດໍາເນນີ ການກວດ ແລະ ປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດໃດໜ່ ງຶ . ຄໍາສບັ ທາງການເອນີ້ ວ່ າ ທ່ ານໝໍ ຫຼື ດ໋ອກເຕ.ີ ພະຍາບານ: ໝາຍເຖິງຜູຊ້ ່ ວຍທ່ ານໝໍໃນຂນັ້ ຕອນການກວດກາ, ປະເມນີ , ວນິ ດິ ໄສ, ການຮກັ ສາ ແລະ ຕດິ ຕາມຄນົ ເຈບັ ພາຍຫງຼັ ການປ່ ນິ ປວົ . ຄໍາສບັ ທາງການເອນີ້ ວ່ າ ພະຍາບານ. ວຊິ າຊບີ (Profession): ໝາຍເຖງິ ອາຊບີ ທ່ ຕີ ອ້ ງມກີ ານສາບານຕນົ ເຂາົ້ ໃນການປະກອບອາຊບີ . 8

ໂຮງໝໍ : ໝາຍເຖງິ ສະຖານທ່ ບີ ໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ຂອງລດັ ຫຼື ຂອງເອກະຊນົ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ອະນຸຍາດດໍາເນນີ ປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ຈາກກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ ໂດຍມກີ ານປະກອບອຸ ປະກອນການແພດ, ຕຽງນອນ, ຜູປ້ ະ ກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນີ ປວົ ແລະ ບຸກຄະລະກອນຕາມລະບຽບການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ. ໂຮງໝໍຊຸມຊນົ : ໝາຍເຖງິ ສະຖານທ່ ບີ ໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ຂອງລດັ ຂນັ້ ກາງທ່ ໃີ ຫກ້ ານບໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ທ່ ວົ ໄປ ແລະ ຮອງຮບັ ການສ່ ງົ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ຈາກໂຮງໝໍນອ້ ຍ ຊ່ ງຶ ປະກອບດວ້ ຍອາຄານສະຖານທ່ ,ີ ເຄ່ ອື ງມື ແລະ ອຸ ປະກອນການແພດ, ຕຽງນອນ, ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ິນປົວ ແລະ ບຸ ກຄະລາກອນ ຕາມມາດຕະຖານຂອງ ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ. ໂຮງໝໍນອ້ ຍ : ໝາຍເຖງິ ສະຖານທ່ ບີ ໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ຂອງລດັ ຂນັ້ ຕນົ້ ຊ່ ງຶ ປະກອບດວ້ ຍອາຄານສະຖານ ທ່ ,ີ ເຄ່ ອື ງມື ແລະ ອຸປະກອນການແພດ, ຕຽງນອນ, ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ແລະ ບຸກຄະລະກອນ ຕາມມາດຕະ ຖານຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ. ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ທາງການແພດ : ໝາຍເຖງິ ທ່ ານໝໍຊ່ ຽວຊານສະເພາະດາ້ ນ, ທ່ ານໝໍ, ແພດຜູຊ້ ່ ວຍ, ທນັ ຕະແພດ, ທນັ ຕະແພດຊ່ ວຍ, ພະຍາບານ, ຜະດຸງຄນັ , ນກັ ກາຍະພາບບໍາບດັ , ນກັ ເຕກັ ນກິ ວເິ ຄາະ ແລະ ລງັ ສ,ີ ນກັ ແທກສາຍຕາ, ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ນກັ ໂພຊະນາການ. ຜນົ ສກັ ສດິ : ໝາຍເຖງິ ການບງັ ຄບັ ໃຊກ້ ດົ ໝາຍ ຫຼື ນຕິ ກິ າໍ ໂດຍເດດັ ຂາດ. 9

ບດົ ທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ 2.1 ທດິ ສະດີ ແລະ ຫຼກັ ການຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ 2.1.1 ຄວາມໝາຍຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຄວາມໝາຍຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ແມ່ ນການກະທໍາຜດິ ໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາ ແຕ່ ເປນັ ຄວາມປະໝາດ ຫຼື ເລນີ ເລພີ້ າໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍສບັ ຊບັ ສນິ , ຊວີ ດິ ແລະ ສຸກຂະພາບຂອງບຸກ ຄນົ ອ່ ນື ຊ່ ງຶ ກດົ ໝາຍກໍານດົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງແພ່ ງ ແລະ ທາງອາຍາຕ່ ໍກບັ ຄວາມເສຍຫາຍ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກການກະທໍາຜດິ ນນັ້ . ສະເພາະຄວາມເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດທ່ ມີ ຜີ ນົ ກະ ທບົ ຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ , ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາຖວື ່ າຜູກ້ ະທໍາມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ທາງອາຍາ ເມ່ ອື ຄບົ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ . ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດ ປະກອບມີ 2 ລກັ ສະນະຄ:ື 1). ການກະທາໍ ຜິດໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຕອ້ ງເປນັ ການກະທໍາໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາ ຊ່ ງຶ ໝາຍເຖງິ ການ ກະທໍາ ຫຼື ການເມນີ ເສຍຂອງບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ບີ ່ ໍມຈີ ດຸ ປະສງົ ຈະໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍ ຫຼື ບ່ ໍຕງັ້ ໃຈຈະໃຫ້ ເກດີ ຜນົ ເສຍຫາຍຈາກການກະທໍາ ຫຼື ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຕນົ . ລກັ ສະນະພາຍໃນຈດິ ໃຈຂອງຜູກ້ ະທໍາຜິດເອີນ້ ວ່ າອງົ ປະກອບດາ້ ນອດັ ຕະວໄິ ສ (ເຈດຕະນາ ຫຼື ບ່ ໍເຈດຕະນາ) ຊ່ ງຶ ການກະທໍາຜດິ ໂດຍເຈດຕະນາ ແລະ ບ່ ໍເຈດຕະນາຈະພາໃຫມ້ ຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ແລະ ມກີ ານລງົ ໂທດແຕກຕ່ າງກນັ . ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ , ກດົ ໝາຍຈະລງົ ໂທດຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໂດຍເຈດຕະນາໃນ ທຸກກລໍ ະນີ ເພາະຖວື ່ າຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໂດຍເຈດຕະນາມຈີ ດິ ໃຈທ່ ຊີ ່ ວົ ຮາ້ ຍ ແລະ ມລີ ະດບັ ການລງົ ໂທດທ່ ໜີ ກັ ກວ່ າ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ . ແຕ່ ໃນຂະນະດຽວກນັ , ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາສ່ ວນໃຫຍ່ ຈະແມ່ ນຍອ້ ນບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດພາໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍບຸກຄນົ ອ່ ນື ຊ່ ງຶ ກດົ ໝາຍກ່ ຍໍ ງັ ຖວື ່ າຈດິ ໃຈຂອງຜູກ້ ະທໍາຜດິ ມຄີ ວາມຊ່ ວົ ຮາ້ ຍແຕ່ ໜອ້ ຍກວ່ າຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໂດຍເຈດຕະນາ (ທດັ ສະນະວນັ ສຣິ ພິ ຣມຈະ ເລນີ , 2007, ໜາ້ 7). ສະນນັ້ , ລກັ ສະການກະທໍາຜດິ ໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາ, ນກັ ກດົ ໝາຍສ່ ວນໃຫຍ່ ເຫນັ ວ່ າເປນັ ການກະທໍາຜດິ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ແລະ ຈະມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນບາງກລໍ ະນີ ຂອງກະທາໍ ຜດິ ທ່ ກີ ດົ ໝາຍອາຍາກາໍ ນດົ ໄວເ້ ທ່ າົ ນນັ້ . 2). ການກະທາໍ ຜິດດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດ ມາດຕາ 15 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາກໍານດົ ຄວາມໝາຍກ່ ຽວກບັ ການກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍ ລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດໄວວ້ ່ າ: “ການກະທໍາຜິດດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ແມ່ ນການກະທໍາ ຫຼື ການ 10

ເມນີ ເສຍີ ຊ່ ງຶ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ຄາດຄະເນໄດວ້ ່ າມນັ ອາດຈະສາ້ ງຜນົ ສະທອ້ ນທ່ ເີ ປນັ ອນັ ຕະລາຍຕ່ ໍສງັ ຄມົ ແຕ່ ຖເື ບາົ ແລະ ເຊ່ ອື ໝນັ້ ວ່ າຈະບ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ຫຼື ບ່ ໍຄາດຄະເນໄດວ້ ່ າຜນົ ສະທອ້ ນດ່ ງັ ກ່ າວຈະເກດີ ຂນື້ ທງັ ໆ ທ່ ຕີ ນົ ເອງຄວນ ຄາດຄະເນ ແລະ ສາມາດຄາດຄະເນໄດ’້ ’. ຈາກຄວາມໝາຍດ່ ງັ ກ່ າວ, ສາມາດຕຄີ ວາມໄດວ້ ່ າບຸກຄນົ ໃດກ່ ຕໍ າມ ຖາ້ ມກີ ານກະທາໍ ໂດຍປາດສະຈາກຄວາມລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ລະມດັ ລະວງັ ແຕ່ ບ່ ໍພຽງພໍ ຊ່ ງຶ ຕນົ ເອງສາມາດຄາດຄະ ເນ ຫຼື ຄວນຄໍານງຶ ເຖງິ ຜນົ ທ່ ຈີ ະເກດີ ຂນຶ້ ໃນສະພາບນນັ້ ທ່ ອີ າດຈະສາ້ ງຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍຊບັ ສນິ , ຮ່ າງກາຍ, ສຸ ກຂະພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ເອງ ຫຼື ຂອງບຸ ກຄນົ ອ່ ນື ແຕ່ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກະທໍາໄປໂດຍເຊ່ ອື ໝນັ້ ວ່ າຈະບ່ ໍເກດີ ຄວາມເສຍຫາຍດ່ ງັ ກ່ າວ. ບຸກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວຍ່ ອມມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຕາມສະຖານການກະທໍາຜດິ ນນັ້ ຍກົ ເວນັ້ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍວດັ ຖຸ ຫຼື ຊບັ ສນິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ ຊ່ ງຶ ກດົ ໝາຍອາຍາຂອງຫຼາຍປະເທດບ່ ໍ ໄດກ້ າໍ ນດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໄວ.້ ໃນກໍລະນີທ່ ົວໄປເຮົາຈະເຫັນການກະທໍາຜິດດວ້ ຍຄວາມປະໝາດ ຫຼື ບ່ ໍລະມັດລະວັງກ່ ຽວ ຂອ້ ງກບັ ການກະທໍາຂອງບຸ ກຄນົ ທ່ ວົ ໄປເປັນຕນົ້ ວ່ າຂບັ ຂ່ ລີ ດົ ປະໝາດໂດຍການລະເມດີ ກດົ ຈາລະຈອນໃນ ເວລາຂບັ ລດົ ເຊ່ ນັ ຂບັ ຂ່ ລີ ດົ ໃນເວລາມນຶ ເມາົ ຈາກການດ່ ມື ເຫຼາົ້ , ຂບັ ລດົ ໂດຍໃຊຄ້ ວາມໄວເກນີ ກໍານດົ , ການບ່ ໍ ກວດກາເຕກັ ນກິ ລດົ ໃຫຢ້ ່ ູໃນສະພາບດີ ຊ່ ງຶ ພາໃຫເ້ ກດີ ອຸບປດັ ຕເິ ຫດເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ ຫຼື ເສຍຊີ ວດິ ຈ່ ງຶ ຖືວ່ າເປັນການກະທໍາຜິດຖານລະເມດີ ກດົ ຈາລະຈອນພາໃຫເ້ ກດີ ອຸ ບປັດຕເິ ຫດ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 145) ແລະ ຍງັ ຖວື ່ າຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດ. ການກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດໃນກໍລະນສີ ະເພາະແມ່ ນກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍກງົ ກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ໆີ ຕນົ ຮບັ ຜດິ ຊອບໃນສະຖານະການນນັ້ ຫຼື ຕາມການມອບໝາຍທ່ ເີ ປັນທາງການ ຫຼື ການປະກອບວຊິ າຊບີ ນນັ້ ເຊ່ ນັ : ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດ, ພະນກັ ງານຂບັ ລດົ , ແພດໝໍ ໃນເວລາຊ່ ວຍປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ , ນກັ ຂບັ ຍນົ ແລະ ອາຊບີ ອ່ ນື ໆ ຊ່ ງຶ ຕນົ ເອງມໜີ າ້ ທ່ ີ ແລະ ຢ່ ູພາຍໃຕຄ້ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງຕນົ ໃນເວລາ ແລະ ສະຖານະການນນັ້ . ສະນນັ້ , ການກະທໍາຜດິ ໃນສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຄວາມປະໝາດຂອງບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປແມ່ ນສາມາດເບ່ ງິ ອອກ ຫຼື ພສິ ູດໄດຈ້ າກສາເຫດ ແລະ ຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໄດງ້ ່າຍກວ່ າການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດໃນເວລາ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຫຼື ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບໃດໜ່ ງຶ ຊ່ ງຶ ຜູດ້ ໍາເນນີ ຄະດີ ຫຼື ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ເີ ອງບາງຄງັ້ ບ່ ໍສາມາດຈະຊອກຫາຂໍ້ ມູນຫຼກັ ຖານ ແລະ ຮູເ້ ຖງິ ເຕກັ ນກິ ຫຼື ວຊິ າສະເພາະຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ເພາະວ່ າມນັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ສາຂາວຊິ າຊບີ ຕ່ າງໆ ເປນັ ຕນົ້ ເຕກັ ນກິ ທາງການແພດ, ເຕກັ ນກິ ການກ່ ສໍ າ້ ງ ແລະ ວຊິ າຊບີ ອ່ ນື ໆທ່ ຕີ ດິ ພນັ ກບັ ທກັ ສະ, ຄວາມຊໍານານ ສະເພາະຊ່ ງຶ ເປນັ ຕອ້ ງອງີ ໃສ່ ຄໍາເຫນັ ຂອງຜູຊ້ ໍານານງານ ຫຼື ຜູທ້ ່ ມີ ຄີ ວາມຮູສ້ ະເພາະໃນເລ່ ອື ງນນັ້ ໆ ເພ່ ອື ກາໍ ນດົ ອງົ ປະກອບໃນບໍລບິ ດົ ທ່ ບີ ຸກຄນົ ນນັ້ ກະທໍາ ຫຼື ສະແດງອອກ. ເພ່ ອື ໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈຢ່ າງຊດັ ເຈນກ່ ຽວກບັ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດໂດຍທ່ ວົ ໄປກບັ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ,ີ ເຮາົ ຕອ້ ງມາສກຶ ສາກ່ ຽວ ກບັ ທດິ ສະດ,ີ ປະເພດ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງການກະທາໍ ຜດິ ຍອ້ ນປະໝາດ ຫຼື ບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ . 2.1.2 ທດິ ສະດ,ີ ປະເພດ ແລະ ລກັ ສະນະການກະທໍາຜດິ ຄວາມຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ 1). ທິດສະດີ ແລະ ປະເພດຂອງການກະທາໍ ຜິດຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ການກະທາໍ ຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດຖວື ່ າເປນັ ການກະທໍາທ່ ໜີ າ້ ຕໍາໜເິ ມ່ ອື ມຄີ ວາມ ເສຍຫາຍເກດີ ຂນຶ້ ຊ່ ງຶ ບຸກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວຕອ້ ງມຄີ ວາມລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ສາມາດໃຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ໃຫພ້ ຽງພໍ 11

ໃນສະຖານະການນນັ້ ແຕ່ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ບ່ ໍໃຊ້ ຫຼື ໃຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ແຕ່ ບ່ ໍພຽງພໍຈ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ພດຶ ຕກິ າໍ ທ່ ບີ ່ ໍລະ ມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດກ່ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍ. ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດຍງັ ກວມເອາົ ການກະທໍາທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະບ່ ໍສນົ ໃຈ ຫຼື ເກດີ ຈາກການ ຝ່ າຝນື ໜາ້ ທ່ ີ ຫຼື ລະບຽບການຂອງສງັ ຄມົ ກາໍ ນດົ ຂນຶ້ ມາເຊ່ ນັ : ຫາ້ ມຂບັ ລດົ ໃນເວລາມນຶ ເມາົ , ຫາ້ ມລະເມດີ ກດົ ຈາລະຈອນ ຊ່ ງຶ ຜນົ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມປະໝາດກ່ ໍຈະມຂີ ໍຂ້ ດັ ແຍ່ ງ, ມກີ ານຮອ້ ງຟອ້ ງ ແລະ ຮຽກຮອ້ ງໃຫທ້ ດົ ແທນຄ່ າເສຍຫາຍ ຖາ້ ມກີ ານສູນເສຍຕ່ ໍຮ່ າງກາຍ ຫຼື ເສຍຊວີ ດິ ຂອງບຸ ກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ . ຈາກທດິ ສະດກີ ານກະ ທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດສາມາດເກດີ ຈາກການກະທໍາຂອງບຸ ກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ໃນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ທ່ ວົ ໄປ ຫຼື ໃນເວລາມກີ ານເຄ່ ອື ນໄຫວການກະທາໍ ຫຼື ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ . ກດົ ໝາຍຂອງຫຼາຍປະເທດໄດກ້ ໍານດົ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດອອກ ເປນັ 02 ປະເພດຄ:ື ຄວາມປະໝາດໂດຍສໍານກຶ ແລະ ຄວາມປະໝາດເລ່ ນີ ເລທີ້ ໍາມະດາ. ຄວາມປະໝາດໂດຍ ສໍານກຶ ຫຼື ຮູຕ້ ວົ (Recklessness) ໝາຍເຖິງຄວາມປະໝາດທ່ ຜີ ູກ້ ະທໍາຮູເ້ ຖິງຄວາມບກົ ຜ່ ອງຂອງຕນົ ເອງ ແຕ່ ກ່ ບໍ ່ ໍໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສ່ ທ່ ຈີ ະແກໄ້ ຂຄວາມບກົ ຜ່ ອງນນັ້ ຊ່ ງຶ ຕ່ ໍມາຈ່ ງຶ ພາໃຫເ້ ກດີ ຄວາມ ເສຍຫາຍຕ່ ໍບຸກຄນົ ອ່ ນື ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າຜູຂ້ ບັ ຂ່ ຮີ ູວ້ ່ າເບຣກລດົ ເປເພ ແຕ່ ຕນົ ເອງບ່ ໍສນົ ໃຈ ແລະ ຍງັ ສບື ຕ່ ໍນໍາໃຊລ້ ດົ ຕ່ ໍໄປຈນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອຸປດັ ຕິ ເຫດ (ປກົ ປອ້ ງ ສສີ ະນດິ , 2016, ໜາ້ 132). ຄວາມປະໝາດໂດຍຮູສ້ ໍານກຶ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ການຮູຕ້ ວົ ໃນ ຈດິ ໃຈຂອງຜູກ້ ະທາໍ ແຕ່ ບ່ ໍສນົ ໃຈ ແລະ ບ່ ໍຖເື ປນັ ສໍາຄນັ ຕ່ ໍຄວາມສ່ ຽງທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນື້ ໃນອະນາຄດົ . ຄວາມປະໝາດເລ່ ນີ ເລທີ້ ໍາມະດາ ໝາຍເຖງິ ຄວາມປະໝາດທ່ ມີ ກັ ເກດີ ຂນື້ ແບບເຜີ ຫຼື ຂາດຄວາມບ່ ໍ ລະມດັ ລະວງັ ເປນັ ຕນົ້ ຂບັ ຂ່ ລີ ດົ ດວ້ ຍຄວາມໄວເກນີ ກາໍ ນດົ , ລມົ ໂທລະສບັ ໃນເວລາຂບັ ລດົ ແລະ ລະເມດີ ກດົ ຈາລະຈອນພາໃຫເ້ ກດີ ອຸປດັ ຕເິ ຫດ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ການກະທໍາໂດຍປາດສະຈາກຄວາມລະມດັ ລະວງັ (ປກົ ປອ້ ງ ສສີ ະນດິ , 2016, ໜາ້ 132). ການແຍກປະເພດຂອງຄວາມປະໝາດດ່ ງັ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ , ນກັ ກດົ ໝາຍຖວື ່ າຄວາມປະໝາດ ໂດຍສໍານກຶ ຂອງຜູກ້ ະທໍາຜດິ ມຄີ ວາມຊ່ ວົ ຮາ້ ຍຫຼາຍກວ່ າຄວາມປະໝາດເລ່ ນິ ເລທີ້ ໍາມະດາ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າສາມາດເກດີ ຂນຶ້ ກບັ ບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປ. ສະນນັ້ , ການລງົ ໂທດຕ່ ໍຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໃນປະເພດທ່ ໜີ ່ ງຶ ຈະລງົ ໂທດໜກັ ກວ່ າຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໃນປະເພດທ່ ສີ ອງ. ເນ່ ອຶ ງຈາກໃນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ ບ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ປະເພດຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດຄກື ບັ ລະບບົ ກດົ ໝາຍຂອງປະເທດອ່ ນື ໆ. ສະນນັ້ , ທມີ ນກັ ຄນົ້ ຄວາ້ ຈ່ ງຶ ຂໍຍກົ ເອາົ ທດິ ສະດີ ທ່ ກີ ່ າວເຖງິ ປະເພດຂອງຄວາມຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ ໂດຍສະເພາະຈາກລະບບົ ກດົ ໝາຍ Civil Law ຫຼື ລະບບົ ປະມວນກດົ ໝາຍເປນັ ຕນົ້ ກດົ ໝາຍຂອງປະເທດຝຣງັ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າກດົ ໝາຍອາຍາຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ ອາດ ໄດນ້ ໍາເອາົ ແນວຄດິ , ຫຼກັ ການມາກໍານດົ ໄວໄ້ ປນໍາໃຊ.້ ກດົ ໝາຍຂອງປະເທດຝຣັງໄດແ້ ບ່ ງປະເພດຄວາມ ປະໝາດອອກເປັນ 3 ລະດບັ ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ຄ:ື ຄວາມປະໝາດລະດບັ ທ່ ວົ ໄປ, ຄວາມປະໝາດໂດຍຈງົ ໃຈ ແລະ ຄວາມປະໝາດເລ່ ນິ ເລຢີ້ ່ າງຮາ້ ຍແຮງ. ຄວາມປະໝາດລະດບັ ທ່ ວົ ໄປໝາຍເຖງິ ຄວາມປະໝາດທໍາມະດາທ່ ກີ ະທໍາໂດຍບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປໃນຊີ ວດິ ປະຈາໍ ວນັ ທ່ ບີ ່ ໍກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ດາ້ ນວຊິ າຊບີ , ຄວາມສໍານານງານ ແລະ ການເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ . ສະນນັ້ , ຖາ້ ຕດັ ຄວາມປະໝາດທໍາມະດາທ່ ວົ ໄປ, ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດຈະລວມມຄີ ວາມປະໝາດໂດຍຈງົ ໃຈ ແລະ ຄວາມປະໝາດເລ່ ນິ ເລຢີິ້ ່ າງຮາ້ ຍແຮງ (ປກົ ປອ້ ງ ສສີ ະນດິ , 2016, ໜາ້ 133). 12

ຄວາມປະໝາດໂດຍຈງົ ໃຈໝາຍເຖງິ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ບ່ ໍມຄີ ວາມປາດຖະນາໃນຜນົ ທ່ ຈີ ະເກດີ ຂນຶ້ ແຕ່ ສະ ມກັ ໃຈໂດຍຮູຕ້ ວົ ເອງດວີ ່ າການເຂາົ້ ສ່ ຽງໄພອາດຈະສ່ ງົ ຜນົ ຮາ້ ຍຕ່ ໍຕນົ ເອງ ແລະ ບຸກຄນົ ອ່ ນື ໂດຍລກັ ສະນະທ່ ຜີ ູ ້ ກະທໍາຮູວ້ ່ າຄວາມເສຍຫາຍນນັ້ ອາດຈະເກດີ ຂນຶ້ ແຕ່ ກ່ ໍຈງົ ໃຈເຮດັ ລງົ ໄປ (ຊອງ ປຣາແດນ, ກດົ ໝາຍອາຍາທ່ ວົ ໄປ, 2006, ໜາ້ 451). ແນວຄວາມຄດິ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມປະໝາດເລ່ ນິ ເລຢີ ່ າງຮາ້ ຍແຮງມາຈາກການກະທໍາຂອງບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ອີ າດຈະບ່ ໍໄດກ້ ່ ຽວຂອ້ ງການກະທໍາຜດິ ໂດຍກງົ (ວາເລຣີ ມາລາບາທ, 1999). ແຕ່ ເປັນຜູກ້ ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຫຼື ມີ ສ່ ວນຮ່ ວມໃຫເ້ ກດີ ສະຖານະການທ່ ເີ ປນັ ສາເຫດໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍ ຫຼື ກໍລະນບີ ່ ໍໄດໃ້ ຊມ້ າດຕະການໃດ ໜ່ ງຶ ເພ່ ອື ຫຼກີ ລຽ້ ງຄວາມເສຍຫາຍນນັ້ . ບຸກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວຈະມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາກ່ ໍຕ່ ໍເມ່ ອື ພສິ ູດໄດວ້ ່ າ ບຸ ກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວບ່ ໍເອາົ ໃຈໃສ່ ຕ່ ໍໜາ້ ທ່ ໆີ ຕນົ ຕອ້ ງລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ຄວາມປອດໄພທ່ ກີ ດົ ໝາຍກໍານດົ ໄວ້ ແລະ ຍງັ ຖວື ່ າເປນັ ການກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມປະໝາດ, ເລ່ ນິ ເລຢີ້ ່ າງຮາ້ ຍແຮງທ່ ບີ ່ ໍສາມາດໃຫອ້ ະໄພໄດ.້ ຄໍາພພິ າກ ສາຂອງສານສູງຝຣງັ ວນັ ທີ 26 ມຖິ ຸນາ 2001 ໄດວ້ ນິ ດິ ໄສວ່ າ: “ພະຍາບານປ່ ອຍໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາຝກຶ ງານສກັ ຢາ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ໂດຍທ່ ຕີ ນົ ເອງບ່ ໍໄດຢ້ ່ ູນໍາໃນເວລາສກັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍສຸ ຂະພາບຂອງຄນົ ເຈບັ . ສານສູງຈ່ ງຶ ເຫນັ ວ່ າພະຍາບານກະທາໍ ຜດິ ດວ້ ຍຄວາມປະໝາດເລ່ ນິ ເລຮີ້ າ້ ຍແຮງ ແລະ ຕອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ທາງອາຍາ. ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າຕນົ ເອງ (ພະຍາບານ) ບ່ ໍໄດເ້ ປນັ ຜູກ້ ະທາໍ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍໂດຍກງົ ກ່ ຕໍ າມ’’ (ມາ ໂລດ ຂະຈອນໄພສານ, 2012, ຫນາ້ 102). ຈາກຄໍາພພິ າກດ່ ງັ ກ່ າວ, ອງີ ຕາມກດົ ໝາຍອາຍາປະເທດຝຣັງ, ຈ່ ງຶ ເກດີ ແນວຄວາມຄດິ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ມີ ສີ າຍພວົ ພນັ ທາງອອ້ ມກບັ ຄວາມ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແລະ ກາຍເປນັ ໜ່ ງຶ ໃນອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະ ມດັ ລະວງັ ເນ່ ອື ງຈາກສາເຫດຍອ້ ນຄວາມຖເື ບາົ , ບ່ ໍເຄາົ ລບົ ແລະ ບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມລະບຽບຫຼກັ ການທ່ ກີ ໍານດົ ໄວ.້ ແຕ່ ຈະຖວື ່ າເປນັ ການກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມປະໝາດຢ່ າງຮາ້ ຍແຮງຕອ້ ງພສິ ູດໃຫສ້ ານເຫນັ ໄດວ້ ່ າມສີ າຍ ພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງສາເຫດ ແລະ ຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . ເມ່ ອື ມາທຽບກບັ ກດົ ໝາຍຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ ແລວ້ ເຫນັ ວ່ າບ່ ໍໄດມ້ ກີ ານກໍານດົ ປະເພດຂອງຄວາມ ປະໝາດຢ່ າງຊດັ ເຈນ. ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ອງີ ໃສ່ ຄວາມໝາຍຂອງຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ວ່ າເປນັ ການກະ ທາໍ ຜດິ ທາງອາຍາເບ່ ງິ ຄວື ່ າກວມເອາົ 2 ປະເພດທ່ ກີ ່ າວມາ ແລະ ຖວື ່ າເປນັ ຄວາມປະໝາດທງັ ໝດົ ທ່ ຜີ ູກ້ ະທາໍ ຜດິ ຕອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ແລະ ທາງແພງ ຕ່ ໍຄວາມເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຕາມກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ຕລີ າຄາ ໄດຈ້ າກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຍອ້ ນຄວາມມກັ ງ່າຍ, ບ່ ໍຮອບຄອບ, ຖເື ບາົ ຕ່ ໍລະບຽບກດົ ໝາຍ ແລະ ບ່ ໍຄນົ້ ຄດິ ພຈິ າລະນາໃຫຖ້ ່ ີຖວ້ ນທງັ ທ່ ຕີ ນົ ເອງມສີ ະຕສິ ໍາປະສນັ ຍະທ່ ຕີ ອ້ ງໄດຄ້ ດິ ພຈິ າລະນາໃນສະຖານະການ ນນັ້ (ວຽງວິໄລ ທ່ ຽງຈນັ ໄຊ ພອ້ ມຄະນະ, 2010, ໜາ້ 101-104). ລາຍລະອຽດໄດອ້ ະທບິ າຍໃນຂໍຕ້ ່ ໍໄປ (2.1.3). 2). ລກັ ສະນະຂອງການກະທາໍ ຜິດຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ີກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີຂອງບກຸ ຄນົ ອງີ ຕາມຫຼກັ ການ, ທດິ ສະດີ ແລະ ປະເພດຂອງຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດສາມາດສະຫລຸບ ໄດ້ 2 ລກັ ສະນະຄ:ື ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດໃນກໍລະນທີ ່ ວົ ໄປຂອງບຸ ກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ແລະ ຍອ້ ນ ຄວາມປະໝາດໃນກໍລະນກີ ານປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຫຼື ຢ່ ູໃນຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງບຸ ກຄນົ ຕາມວຊິ າຊບີ ແລະ 13

ສ່ ງິ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ທ່ ສີ ຸດກ່ ໍຄກື ານໃຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ດ່ ງັ ກ່ າວຄວນທຽບເທ່ າົ ກບັ ລະດບັ ມາດຕະຖານຂອງບຸກຄນົ ທ່ ຢີ ່ ູໃນສະຖານະ ແລະ ສະພາບການດຽວກນັ . ໝາຍຄວາມວ່ າອນັ ທໜີ ່ ງຶ ຢ່ ູໃນສະຖະນະດຽວກນັ ຄຜື ູກ້ ະທໍາ ນນັ້ ຕອ້ ງມສີ ະພາບຄວາມຮບັ ຮູ,້ ທກັ ສະ ແລະ ຄວາມຊໍານານໃນວຽກງານ ຫຼື ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຢ່ ູໃນລະດບັ ດຽວກນັ ແລະ ອນັ ທສີ ອງຄມື ກີ ານເຄ່ ອື ນໄຫວ ຫຼື ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນສະພາບທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແບບດຽວກນັ (ບນັ ຫາທ່ ຕີ ອ້ ງຕດັ ສນິ ໃຈ ແລະ ເຫດການທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຄາ້ ຍຄກື ນັ ) ຈ່ ງຶ ສາມາດປຽບທຽບກນັ ໄດ.້ ໝາຍຄວາມວ່ າ ເມ່ ອື ມຄີ ວາມເສຍ ຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຈາກການກະທໍາຂອງແພດໝໍຄນົ ໜ່ ງຶ ເນ່ ອື ງຈາກບ່ ໍໃຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ໃຫ້ ພຽງພໍ. ໃນຂະນະທ່ ແີ ພດຄນົ ອ່ ນື ທ່ ຕີ ກົ ຢ່ ູໃນສະຖານະການ ຫຼື ເຫດການດຽວກນັ ມວີ ຈິ າລະນາຍານໃນການໃຊ້ ຄວາມລະມດັ ລະວງັ ຢ່ າງພຽງພໍໃນການຕດັ ສນິ ໃຈ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ເພ່ ອື ບ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍ ຫາຍ ຫຼື ຄວາມຜດິ ພາດຕ່ ໍກບັ ສຸກຂະພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເຫນັ ໄດວ້ ່ າການກໍານດົ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາໃນຖະການການເຮດັ ໃຫຜ້ ູ ້ ອ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ໂດຍສະເພາະໃນກໍລະນຍີ ອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຊ່ ງຶ ຕ່ າງຈາກການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ໃນກໍລະນີ ທ່ ວົ ໄປ ຫຼື ການຕດັ ສນິ ໃຈຂອງບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປ. ການກະທໍາ ຫຼື ການປະພດຶ ທ່ ສີ ະແດງອອກຂອງຜູກ້ ະທໍາແມ່ ນ ໃຊໃ້ ນກໍລະນບີ ຸກຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມຮູ,້ ມຄີ ວາມຊໍານານ ແລະ ມໜີ າ້ ທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບ ຊ່ ງຶ ບຸກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວຢ່ ູໃນສະ ຖານະການດຽວກນັ ຈະເບ່ ງິ ອອກ ແລະ ຕລີ າຄາໄດວ້ ່ າມຄີ ວາມຜດິ ພາດຢ່ ູບ່ ອນໃດ ແລະ ຍອ້ ນສາເຫດໃດຈ່ ງຶ ເກດີ ຄວາມເສຍຫາຍໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ (ອສິ ເບລ ກາຊອີ າ, 2016, ໜາ້ 24). ເພ່ ອື ໃຫມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຢ່ າງຊດັ ເຈນກ່ ຽວກບັ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ໃນລກັ ສະນະນເີ້ ຮາົ ຈະ ມາສກຶ ສາ ແລະ ວເິ ຄາະໃນຂໍຕ້ ່ ໍໄປ (ບດົ ທີ 4) ຊ່ ງຶ ຈະກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍກງົ ກບັ ການປະພດຶ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ວ້ ຍ ຄວາມຊໍານານ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດ ຊ່ ງຶ ຜູເ້ ປນັ ແພດໝໍຈະປະຕບິ ດັ ຄກື ນັ ໃນກໍລະ ນນີ ນັ້ . 2.1.3 ການກາໍ ນດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາເນ່ ອື ງຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ 1). ການກາໍ ນດົ ອງົ ກອບການກະທາໍ ຜິດ ເນ່ ອື ງຈາກຜ່ ານມາອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ໃນສະຖານເຮດັ ໃຫໃ້ ຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍ ລະມດັ ລະວງັ ໄດຖ້ ກື ກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 89 ຂອງກດົ ໝາຍອາຍາສະບບັ ປີ 2005. ນບັ ແຕ່ ປີ 2017 ການກະ ທໍາຜດິ ດ່ ງັ ກ່ າວໄດມ້ ກີ ານປັບປຸ ງຂນຶ້ ມາໃໝ່ ຢ່ ູໃນມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ຊ່ ງຶ ໄດກ້ ໍານດົ ນິ ຍາມ ແລະ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ໄວ້ (ວຽງວໄິ ລ ທ່ ຽງຈນັ ໄຊ ພອ້ ມຄະນະ, 2010, ໜາ້ 101-104) ດ່ ງັ ລ່ ຸມນ:ີ້ ກ. ນຍິ າມ ການເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊີວດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ແມ່ ນການເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊີວດິ ດວ້ ຍຄວາມປະໝາດ, ຄວາມເລ່ ນິ ເລ,ີ້ ການບ່ ໍນບັ ຖລື ະບຽບກດົ ໝາຍ ຊ່ ງຶ ບ່ ໍໄດເ້ ຮດັ ຂນຶ້ ດວ້ ຍຄວາມຕງັ້ ໃຈ ແລະ ບ່ ໍຕອ້ ງການສາ້ ງຜນົ ເສຍຫາຍກ່ ຄໍ ຊື ວີ ດິ ຂອງຜູຕ້ າຍແຕ່ ຢ່ າງໃດ. ຂ. ເຄ່ ອື ງໝາຍ 14

ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ , ເຄ່ ອື ງໝາຍທ່ ສີ ໍາຄນັ ທ່ ສີ ະແດງອອກໃນເວລາກະທໍາຜດິ ນແີ້ ມ່ ນການເຄ່ ອື ນ ໄຫວທາງຮ່ າງກາຍ, ການກະທໍາ, ການໃຊກ້ າໍ ລງັ , ອາວຸດ ຫຼື ເຄມີ ແລະ ອ່ ນື ໆຈນົ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ແລະ ເປນັ ການກະທາໍ ທ່ ບີ ່ ໍມເີ ຈດຕະນາ. ຄ. ຕອ້ ງເປນັ ການກະທໍາທ່ ຄີ ບົ ອງົ ປະກອບທາງອາຍາ 4 ຂໍຄ້ ື : - ດາ້ ນວດັ ຖຸກາໍ : ແມ່ ນຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ອ່ ນື . - ດາ້ ນພາວະວໄິ ສ : ແມ່ ນອງົ ປະກອບດາ້ ນການກະທໍາຕ່ າງໆທ່ ບີ ່ ໍຖືວ່ າເປັນເຈດຕະນາທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ . ການກະທໍາຜດິ ດ່ ງັ ກ່ າວອາດສະແດງອອກດວ້ ຍການໃຊອ້ າວຸດເຊ່ ນັ : ການໃຊປ້ ນື ຍງິ ໃນເວ ລາລ່ າສດັ ໃນຟ່ ຸມໄມເ້ ພາະຄດິ ວ່ າແມ່ ນສດັ ແຕ່ ບ່ ໍໄດເ້ ບ່ ງິ ຫຼື ສງັ ເກດໃຫແ້ ນ່ ໃຈວ່ າແມ່ ນສດັ ແຕ່ ຍງິ ປນື ໄປຖກື ຄນົ ອ່ ນື ທ່ ນີ ່ ງັ ພກັ ຜ່ ອນຢ່ ູບ່ ອນນນັ້ . ໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ການກະທໍາດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ມຫີ ຼາຍທ່ ສີ ຸ ດຍອ້ ນ ເກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍຮອບຄອບ, ຄວາມມກັ ງ່ າຍ ແລະ ບ່ ໍຄນົ້ ຄດິ ພຈິ າລະນາໃຫທ້ ່ ຖີ ວ້ ນ. ສະນນັ້ , ຈາກຄວາມ ໝາຍທ່ ກີ ່ າວມາຈ່ ງຶ ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະການສະແດງໃຫເ້ ຖງິ ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຜູກ້ ະທໍາທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດ, ລະມດັ ລະວງັ ທ່ ບີ ່ ໍພຽງພໍ ແລະ ບ່ ໍມກີ ານຄນົ້ ຄດິ ພຈິ າລະນາໃຫທ້ ່ ຖີ ວ້ ນກ່ ອນຈະກະທໍາ. ການສະແດງອອກດາ້ ນພາວະວໄິ ສແມ່ ນພວົ ພນັ ໂດຍກງົ ລະຫວ່ າງເຫດ ແລະ ຜນົ ທ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍ ນນັ້ ຊ່ ງຶ ສ່ ວນໃຫຍ່ ເປັນການກະທໍາຂອງບຸ ກຄນົ ທ່ ຢີ ່ ູໃນຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ຫຼື ການປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ຂີ ອງ ຕນົ ໃນເວລາ, ສະຖານທ່ ີ ຫຼື ສະຖານະການນນັ້ . ຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ າອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສທ່ ກີ ໍານດົ ຂາ້ ງເທງິ ກວມໄປເຖງິ ການກະທໍາໂດຍບ່ ໍລະ ມດັ ລະວງັ ທາໍ ມະດາ ແລະ ຄວາມປະໝາດຢ່ າງຮາ້ ຍແຮງ. ສາຍພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງເຫດ ແລະ ຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການກະທໍາດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດຕອ້ ງມລີ ກັ ສະນະແນ່ ນອນ ແລະ ເກດີ ຂນຶ້ ໂດຍກງົ ຈາກການກະທໍາຂອງຜູກ້ ະທາໍ ຜດິ . - ດາ້ ນອດັ ຕະວໄິ ສ: ການເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ໃນກໍລະນຕີ ່ າງໆຈະຕອ້ ງເປນັ ການກະທໍາຜດິ ໂດຍບ່ ໍເຈດຕະນາ ຫຼື ບ່ ໍຫວງັ ຜນົ ຮາ້ ຍທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ . ແຕ່ ຖາ້ ມເີ ຈດຕະນາເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ກ່ ໍຈະ ເປນັ ການຄາດຕະກາໍ ຫຼື ຖາ້ ບ່ ໍເສຍຊວີ ດິ ກ່ ຈໍ ະເປນັ ການພະຍາຍາມກະທາໍ ຜດິ . - ເຈາົ້ ກໍາ: ເຈາົ້ ກໍາໃນຄວາມຜດິ ສະຖານນແີ້ ມ່ ນເຈາົ້ ກໍາທ່ ວົ ໄປທ່ ມີ ສີ ະຕປິ ນັ ຍາ ແລະ ມອີ າຍຸ ແຕ່ 15 ປໃີ ນເວລາກະທາໍ ຜດິ . ອງີ ຕາມການກໍານດົ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ໃນມາດຕາ 208 ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, ເຫນັ ວ່ າ ກດົ ໝາຍຍງັ ບ່ ໍກາໍ ນດົ ຊດັ ເຈນກ່ ຽວກບັ ຂອບເຂດການນາໍ ໃຊອ້ ງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສ (ຍອ້ ນຄວາມມກັ ງ່າຍ, ບ່ ໍຮອບຄອບ ແລະ ບ່ ໍຄນົ້ ຄດິ ພຈິ າລະນາໃຫຖ້ ່ ຖີ ວ້ ນ) ນນັ້ ໃຫລ້ ວມໄປເຖງິ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດ ໃນກໍລະນສີ ະເພາະຕ່ ໍກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງວຊິ າຊບີ ຂອງບຸກຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ຫຼື ການບ່ ໍເຄາົ ລບົ ຫຼື ປະຕບິ ດັ ຕາມລະບຽບຫຼກັ ການຄວາມປອດໄພ, ເຕກັ ນກິ ວຊິ າສະເພາະ. ໝາຍຄວາມວ່ າເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມີ ບນັ ຫາວ່ າລະດບັ ໃດຂອງຄວາມລະມດັ ລະວງັ ທ່ ຜີ ູກ້ ະທໍາຕອ້ ງມຕີ າມແຕ່ ລະກໍລະນີ ຫຼື ລະດບັ ໃດຈ່ ງຶ ຖວື ່ າມີ ຄວາມລະມດັ ລະວງັ ພຽງພໍ. ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ກດົ ໝາຍກ່ ໃໍ ຫຕ້ ຄີ ວາມໝາຍຈາກອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສຂອງ ການກະທໍານນັ້ ເປນັ ຫຼກັ ການເພ່ ອື ພຈິ າລະນາວ່ າມຄີ ວາມລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ບ່ ໍ. ໝາຍຄວາມວ່ າໃຫເ້ ບ່ ງິ ສາຍພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງເຫດ ແລະ ຜນົ ທ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍນນັ້ ຂອງບຸກຄນົ ທ່ ຢີ ່ ູໃນຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ແລະ ການຕດັ ສນິ ໃຈໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ເມ່ ອື ຕກົ ຢ່ ູໃນສະຖານະການນນັ້ . 15

2). ການກາໍ ນດົ ໂທດ ການກໍານດົ ໂທດຕ່ ໍກບັ ສະຖານການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດ, ເລ່ ນີ ເລຈີ້ ນົ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ຈະຖືກລງົ ໂທດຕດັ ອດິ ສະຫຼະພາບແຕ່ ຫກົ ເດອື ນຫາຫາ້ ປີ ແລະ ຈະຖືກປັບໃໝແຕ່ 2.000.000 ກບີ ຫາ 10.000.000 ກບີ . ໃນກໍລະນເີ ຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ແຕ່ ສອງຄນົ ຂນຶ້ ໄປຈະຖກື ລງົ ໂທດຕດັ ອດິ ສະຫຼະພາບແຕ່ ສາມປີ ຫາສບິ ປີ ແລະ ຈະຖກື ປບັ ໃໝແຕ່ 10.000.000 ກບີ ຫາ 30.000.000 ກບີ . ນອກຈາກມາດຕານ,ີ້ ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາຍງັ ກາໍ ນດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກລໍ ະນເີ ຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ອງີ ຕາມມາດຕາ 209 (ເພ່ ມີ ໃໝ່ ) ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍ ອາຍາ. 2.1.4 ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການລງົ ໂທດຜູກ້ ະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ 1). ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການລງົ ໂທດ ໂທດແມ່ ນມາດຕະການບງັ ຄບັ ຂອງລດັ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍອາຍາ, ນໍາໃຊເ້ ພ່ ອື ຈໍາກດັ ສດິ , ຕດັ ສດິ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຜູກ້ ະທາໍ ຜດິ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, ມາດຕາ 42). ການລງົ ໂທດບ່ ໍພຽງແຕ່ ມຈີ ດຸ ປະສງົ ລງົ ໂທດຜູກ້ ະທໍາຜດິ ເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ຫາກຍງັ ມຈີ ດຸ ປະສງົ ເພ່ ອື ດດັ ສາ້ ງ ແລະ ສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຜູຖ້ ກື ລງົ ໂທດໃຫມ້ ຈີ ດິ ໃຈບໍລສິ ຸ ດຕ່ ໍການອອກແຮງງານ, ໃຫປ້ ະຕບິ ດັ ກດົ ໝາຍຢ່ າງຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ເຄ່ ງັ ຄດັ , ໃຫເ້ ຄາົ ລບົ ລະບຽບການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສງັ ຄມົ ພອ້ ມທງັ ເປັນການປອ້ ງກນັ ບ່ ໍໃຫກ້ ານ ກະທໍາຜດິ ໃໝ່ ເກດີ ຂນຶ້ ສໍາລບັ ຜູຖ້ ກື ຕດັ ສນິ ລງົ ໂທດ ແລະ ບຸ ກຄນົ ອ່ ນື ອກີ ດວ້ ຍ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ປະມວນ ກດົ ໝາຍອາຍາ, ມາດຕາ 42). 2). ການລງົ ໂທດຜກູ້ ະທາໍ ຜິດດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ສະຖານການກະທໍາຜິດດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດໄດຖ້ ືກລະບຸ ໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາມາດຕາ 208 (ການເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນີື ເສຍຊວີ ດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ) ແລະ ມາດຕາ 209 (ການເຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ) ມຈີ ດຸ ປະສງົ ໃຫຜ້ ູກ້ ະທໍາຜດິ ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາເພ່ ອື ເປນັ ການປອ້ ງກນັ , ລງົ ໂທດໃຫບ້ ຸກຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ຕອ້ ງມກີ ານກະທໍາ ຫຼື ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງ ຕນົ ຢ່ າງຮອບຄອບ ແລະ ລະມດັ ລະວງັ ບນົ ພນື້ ຖານຄໍານງຶ ເຖງິ ຄວາມປອດໄພຂອງຜູອ້ ່ ນື ຢ່ ູສະເໝີ ໂດຍສະເພາະ ກໍລະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນື ບາດເຈບັ ຫຼື ເສຍຊວີ ດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ . ວກັ 1 ຂອງມາດຕາ 208 ກໍານດົ ລະດບັ ຂອງການວາງໂທດໄວວ້ ່ າ : “ບຸກຄນົ ໃດຫາກໄດເ້ ຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ດວ້ ຍຄວາມປະໝາດ, ຄວາມ ເລ່ ນີ ເລຈີ້ ະຖກື ລງົ ໂທດຕດັ ອດິ ສະຫຼະພາບແຕ່ ຫກົ ເດອື ນຫາຫາ້ ປີ ແລະ ຈະຖກື ປບັ ໃໝແຕ່ 2.000.000 ກບີ ຫາ 10.000.000 ກບີ ແລະ ວກັ ທີ 2 ກ່ ໍກໍານດົ ໂທດໜກັ ຂນື້ ໃນກໍລະນເີ ຮດັ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນື ເສຍຊວີ ດິ ແຕ່ ສອງຄນົ ຂນື້ ໄປຄຈື ະມໂີ ທດຈາໍ ຄຸກແຕ່ ສາມປຫີ າສບິ ປີ ແລະ ຈະຖກື ປບັ ໃໝແຕ່ 10.000.000 ກບີ ຫາ 30.000.000 ກບີ ’’. ຈາກການປັບປຸ ງມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, ເມ່ ອື ປຽບທຽບກບັ ມາດຕາ 89 ຂອງກດົ ໝາຍອາຍາ 2005 ເຫນັ ວ່ າຝ່ າຍນຕິ ບິ ນັ ຍດັ ໄດມ້ ກີ ານເພ່ ມີ ໂທດຕດັ ອດິ ສະຫຼະພາບໜກັ ຂນື້ ຈາກ 1-3 16

ປີ ມາເປັນ 1-5 ປີ ແລະ ເພ່ ມີ ໂທດປັບໃໝໃຫສ້ ູງຂນຶ້ ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ຊ່ ງຶ ຂນຶ້ ກບັ ລະດບັ ຂອງຄວາມເສຍຫາຍ ແລະ ຈາໍ ນວນຂອງຜູເ້ ສຍຊວີ ດິ ຫຼື ໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ . ການລງົ ໂທດຜູກ້ ະທໍາຜດິ ທ່ ເີ ປນັ ເຈາົ້ ກໍາພເິ ສດເປນັ ຕນົ້ ຢ່ ູໃນສາຂາວຊິ າຊບີ ຫຼື ຜູຢ້ ່ ູໃນຄວາມຜດິ ຊອບ ຕາມໜາ້ ທ່ ີ ຫຼື ການມອບໝາຍຍງັ ມຜີ ນົ ໃຫມ້ ກີ ານປະຕບິ ດັ ວໄິ ນ, ການໂຈະການປະກອບວຊິ າຊບີ ອງີ ຕາມການ ລະເມດີ ຫຼື ຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . ນອກຈາກນ,ີ້ ຖາ້ ຜນົ ເສຍຫາຍເກດີ ຂນຶ້ ຕ່ ໍຊວີ ດິ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງບຸກ ຄນົ ອ່ ນື , ກດົ ໝາຍສະເພາະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກ່ ບໍ ງັ ຄບັ ໃຫຍ້ ດຶ ໃບອະນຸຍາດປະກອບວຊິ າຊບີ ແລະ ຖກື ປດົ ປ່ ອຍອອກ ຈາກສະມາຄມົ ຫຼື ການຈດັ ຕງັ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຕາມກລໍ ະນໜີ ກັ ເບາົ . ຖາ້ ອງີ ຕາມຫຼກັ ການຕຄີ ວາມໝາຍເຄ່ ງັ ຄດັ ຂອງກດົ ໝາຍອາຍາ, ການກໍານດົ ສະຖານການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ໄດກ້ ວມເອາົ ການກະທໍາຜດິ ຂອງບຸກຄນົ ທໍາມະດາ ແລະ ບຸກຄນົ ທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຄວາມຮບັ ຜິດຊອບ ແລະ ຜູມ້ ວີ ຊິ າຊີບທ່ ຖີ ືກຄຸມ້ ຄອງໂດຍສະມາຄມົ ຫຼື ອງົ ການຈດັ ຕງັ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງເຊ່ ນັ : ສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ , ວສິ າວະກອນ, ທະນາຍຄວາມ ຊ່ ງຶ ມລີ ະບຽບການຄຸມ້ ຄອງທາງດາ້ ນຈນັ ຍາ ບນັ ແລະ ຈນັ ຍາທາໍ ສະເພາະ. 2.2 ການກໍານດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກໍລະນເີ ກດີ ຈາກຄວາມປະໝາດທາງການ ແພດ 2.2.1 ກດົ ໝາຍ ແລະ ນຕິ ກິ າໍ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ວຊິ າຊບີ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ທີ າງການແພດ 1). ຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະ ຄວາມເປັນມາກຽ່ ວກບັ ວຊິ າຊບີ ທາງການແພດ ຄໍາວ່ າ “ວິຊາຊີບ” ແປມາຈາກຄໍາສັບພາສາອັງກິດ “Profession” ຊ່ ຶງມາຈາກຄໍາກິລິຍາ “To profess” ແປວ່ າສາບານ ຫຼື ປະຕຍິ ານ. ໃນຄວາມເປນັ ຈງິ ແລວ້ , ຄໍາສບັ ດ່ ງັ ກ່ າວແມ່ ນມາຈາກຮາກຄໍາສບັ ພາ ສາລາຕນິ “Profateri” ມຄີ ວາມໝາຍວ່ າອາຊບີ ທ່ ຕີ ອ້ ງມກີ ານສາບານຕວົ ໃນການປະກອບອາຊບີ ນນັ້ . ວຊິ າຊບີ ທາງການແພດເກດີ ມາແຕ່ ສະໄໝບູຮານກ່ ອນຈະມວີ ຊິ າຊບີ ທາງການແພດເກດີ ຂນຶ້ . ໃນເບອື້ ງ ຕນົ້ ໜາ້ ທ່ ກີ ານຮກັ ສາ, ປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດ ຫຼື ໃຫກ້ ານຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ໃນຄອບຄວົ ແມ່ ນໜາ້ ທ່ ຂີ ອງພ່ ໍແມ່ ເນ່ ອື ງ ຈາກເປນັ ຜູຢ້ ່ ູໃກຊ້ ດິ ໂດຍອງີ ຕາມຄໍາສ່ ງັ ສອນ, ຮຽນຮູຈ້ າກປະສບົ ການທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ກບັ ຕນົ ເອງ ແລະ ເປນັ ຜູໃ້ ຫ້ ການຊ່ ວຍເຫຼອື ສະມາຊກິ ຄອບຄວົ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ . ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ໍຕາມ, ຍອ້ ນວ່ າໃນສະໄໝນນັ້ ບ່ ໍມໂີ ຮງໝໍ ຫຼແື ພດໝໍສະເພາະດາ້ ນທ່ ເີ ປນັ ຜູມ້ ຄີ ວາມຮູເ້ ພ່ ອື ໃຫກ້ ານຊ່ ວຍເຫຼອື ຮກັ ສາ. ຕ່ ໍມາເມ່ ອື ສງັ ຄມົ ມະນຸດມຄີ ວາມຈະ ເລນີ ຂນຶ້ ຈ່ ງຶ ເກດີ ການຢ່ ູຮ່ ວມກນັ ເປນັ ກ່ ຸມ ຫຼື ເປນັ ກກົ ເປນັ ເລ່ າົ , ການຊ່ ວຍເຫຼອື ຮກັ ສາ ແລະ ປ່ ນິ ປວົ ສ່ ວນຫຼາຍ ໃນຊຸມຊນົ ແມ່ ນຕນົ້ ເປນັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງພະ (ນກັ ບຸນ) ຫຼື ໝໍຜີ (Witch Doctor) ຊ່ ງຶ ໂດຍທ່ ວົ ໄປສະມາຊກິ ໃນຊຸມ ຊົນ ຫຼື ໝ່ ູບາ້ ນນັນ້ ຈະໃຫຄ້ ວາມເຄົາລົບນັບຖື ແລະ ສັດທາຕ່ ໍກັບໝໍຜີ ຫຼື ພະ (Trustworthy). ດວ້ ຍ ເຫດນນັ້ , ສະມາຊກິ ໃນຊຸມຊນົ ຈ່ ງຶ ໃຫຄ້ ວາມໄວເ້ ນອື້ ເຊ່ ອື ໃຈ ແລະ ສດັ ທາຕ່ ໍກບັ ແພດໝໍທ່ ຈີ ະໃຫກ້ ານຮກັ ສາ. ຈາກຄວາມເຊ່ ອື ໃຈ ແລະ ສດັ ທາຄດື ່ ງັ ກ່ າວຄນົ ເຈບັ ປ່ ວຍໃນຊຸມຊນົ ຈ່ ງຶ ມອບຄວາມໄວວ້ າງໃຈໃຫໝ້ ໍ ທໍາການຮກັ ສາ ແລະ ຈ່ ງຶ ເກດີ ມຈີ ນັ ຍາບນັ ແພດເກດີ ຂນຶ້ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ລາຍລກັ ອກັ ສອນເກດີ ຂນຶ້ ຊ່ ງຶ ມຄີ ໍາ ສາບານໜ່ ງຶ ທ່ ເີ ກ່ າົ ແກ່ ທ່ ສີ ຸ ດເອນີ້ ວ່ າ: ຄໍາສາບານຂອງຮບິ ໂປເຄຣຕສິ (Hippocratic Oath). ອງີ ຕາມຄໍາສາ ບານນ,ີ້ ຫຼາຍກວ່ າ 2500ປີຜ່ ານມາ, ຜູທ້ ່ ຮີ ຽນຈບົ ວຊິ າການແພດທຸກຄນົ ໃນໂຮງຮຽນແພດຂອງເກຣກັ ບູຮານ ຕອ້ ງໄດສ້ າບານກ່ ອນເຂາົ້ ປະກອບວຊິ າຊບີ ຊ່ ງຶ ມນີ າຍຄູແພດທ່ ມີ ຊີ ່ ວື ່ າຮບິ ໂປ ເຄຣຕສິ ເປນັ ຜູທ້ ່ ຮີ ບີ ໂຮມຄໍາສອນ 17

ທາງຈນັ ຍາບນັ , ຕ່ ໍມາຈ່ ງຶ ມກີ ານແປເປນັ ພາສາອງັ ກດິ ຊ່ ງຶ ມເີ ນອື້ ໃນກ່ ຽວກບັ ຂໍປ້ ະຕບິ ດັ ຂອງຜູເ້ ປນັ ແພດໝໍໃຫ້ ປະພດຶ ປະຕບິ ດັ ໃນເວລາປະກອບອາຊີບທາງການແພດ. ຫຼກັ ຄໍາສອນທາງຈນັ ຍາບນັ ຂອງຮບິ ໂປເຄຣຕສິ ຈ່ ງຶ ໄດກ້ າຍມາເປນັ ຄໍາປະຕຍິ ານທ່ ຫີ ຼາຍປະເທດນໍາມາກໍານດົ ໄວເ້ ປນັ ຄໍາປະຕຍິ ານຂອງຜູທ້ ່ ຈີ ະປະກອບອາຊບີ ທາງການແພດໃນປດັ ຈບຸ ນັ (ປຣາໂມດ ກຸມາສງິ ພອ້ ມຄະນະ, 2015). 2). ທ່ ີຕງັ້ , ພາລະບດົ ບາດ, ສດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ີສະພາຄມຸ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ິນປວົ ຢູ່ ສ.ປ.ປ ລາວ. ກ. ທ່ ຕີ ງັ້ ແລະ ພາລະບດົ ບາດ ສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ແມ່ ນອງົ ການທ່ ເີ ປນັ ຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ມພີ າລະບດົ ບາດ, ຄຸມ້ ຄອງ, ກວດກາການເຄ່ ອື ນໄຫວວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ໂດຍແມ່ ນກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ເປນັ ຜູສ້ າ້ ງຕງັ້ (ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ຂໍຕ້ ກົ ລງົ ວ່ າດວ້ ຍສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ , ມາດຕາ 2). ໃນປດັ ຈບຸ ນັ ສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ມຫີ ອ້ ງການຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ີ ເປນັ ເສນາທກິ ານ ແລະ ເປນັ ພະແນກການໜ່ ງຶ ຂອງກມົ ປ່ ນິ ປວົ ໜາ້ ທ່ ກີ ານ. ຫອ້ ງການຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ມໜີ າ້ ທ່ ຄີ ນົ້ ຄວາ້ , ສງັ ລວມ, ປະກອບຄໍາຄດິ ເຫນັ ກ່ ຽວກບັ ນະໂຍບາຍ, ຍຸດທະສາດ ແລະ ກາໍ ນດົ ລະບຽບການ ກ່ ຽວກບັ ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ . ຂ. ສດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ີ ສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ມສີ ດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ດີ ່ ງັ ນີ້ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ , ມາດຕາ 63 ວກັ 2) ກາໍ ນດົ ໄວວ້ ່ າ: 1. ຄນົ້ ຄວາ້ ນະໂຍບາຍ, ອອກກດົ ລະບຽບກ່ ຽວກບັ ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ; 2. ຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ ຽວກບັ ການອະນຸມດັ , ການອອກໃບຢັງ້ ຢືນປະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ິນປົວໂດຍຜ່ ານການ ສອບເສງັ ຫຼື ການຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງຄະນະແພດຊ່ ຽວຊານສະເພາະ; 3. ຊຸກຍູ,້ ຕດິ ຕາມ, ກວດກາ, ຕລີ າຄາ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ລວມທງັ ການປະຕບິ ດັ ນະໂຍບາຍ ແລະ ການນໍາໃຊມ້ າດຕະການຕ່ ໍຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ; 4. ນາໍ ໃຊສ້ ດິ ແລະ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ອີ ່ ນື ຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ. ນອກຈາກກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວກໍານດົ ສດິ ແລະ ໜາ້ ຂອງສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ິນ ປວົ ແລວ້ , ຍງັ ມມີ າດຕາ 5 ຂອງຂໍຕ້ ກົ ລງົ ວ່ າດວ້ ຍສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ໄດກ້ ໍານດົ ແລະ ຜນັ ຂະ ຫຍາຍເນອື້ ໃນຂອງກດົ ໝາຍໂດຍສະເພາະກ່ ຽວກບັ : 1. ກໍານດົ ການປະຕບິ ດັ ວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ , ກດົ ຈນັ ຍາບນັ ສໍາລບັ ວຊິ າຊບີ , ຂດີ ຄວາມສາມາດ, ຂອບ ເຂດການຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ວຊິ າຊບີ , ມາດຕະຖານການປະພດຶ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ; 2. ກໍານດົ ມາດຕະຖານການສກຶ ສາ, ການຝກຶ ອບົ ຮມົ ແລະ ການພດັ ທະນາວຊິ າຊບີ ແບບຕ່ ໍເນ່ ອື ງ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປ່ ນິ ປວົ ; 18

3. ອະນຸມາດມາດຕະຖານຂອງການປະກອບວຊິ າຊບີ , ກດົ ຈນັ ຍາບນັ ແລະ ຈນັ ຍາທໍາ ແນ່ ໃສ່ ຮບັ ປະກນັ ຄວາມປອດໄພຂອງຜູຮ້ ບັ ການບໍລກິ ານ ແລະ ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊີບປ່ ິນປົວໃນ ສ.ປ.ປ ລາວ; 4. ອອກໃບປະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ໂດຍຜ່ ານການສອບເສງັ ຫຼື ການຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງຄະນະບໍລຫິ ານ ງານວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ; 5. ເຂາົ້ ຮ່ ວມປກຶ ສາຫາລ,ື ພຈິ າລະນາ, ຄໍາຮອ້ ງຟອ້ ງ, ຄໍາຮອ້ ງທຸກກ່ ຽວກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງ ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ລວມເຖງິ ການໂຈະ, ລບົ ລາ້ ງການຂນຶ້ ທະບຽນ ແລະ ຕກົ ລງົ ກ່ ຽວກບັ ມາດຕະຖານຕ່ ໍຜູທ້ ່ ລີ ະເມດີ ໃນການປະກອບວຊິ າຊບີ ໃນຮູບແບບຕ່ າງໆ; ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເວາົ້ ໄດວ້ ່ າສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ແມ່ ນອງົ ການທ່ ມີ ສີ ດິ ອໍານາດໃນການພຈິ າ ລະນາການອອກໃບປະກອບວຊິ າຊບີ , ການກວດກາກລໍ ະນຄີ ວາມຜດິ ພາດທາງການແພດໝໍ, ດາ້ ນຈນັ ຍາບນັ - ຈນັ ຍາທໍາ ແລະ ຍງັ ເປນັ ຜູດ້ ໍາເນນີ ການພຈິ າລະນາຄໍາຮອ້ ງ, ຄໍາຮອ້ ງທຸກຂອງບຸກຄນົ ທ່ ເີ ຂາົ້ ມາໃຊບ້ ໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ຢ່ ູນໍາໂຮງໝໍ ແລະ ແພດໝໍທ່ ທີ ໍາການປ່ ິນປົວ. ຍ່ ງິ ໄປກວ່ ານນັ້ , ສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ິນປົວຍງັ ມສີ ດິ ປະກອບເອກະສານ, ບດົ ສະຫລຸບ ແລະ ຫຼກັ ຖານຕ່ າງໆທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກກໍລະນກີ ານປ່ ນິ ປວົ ທ່ ຜີ ດິ ພາດ ຊ່ ງຶ ອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດີ ຫຼື ຜູເ້ ສຍຫາຍສາມາດຮອ້ ງຂໍ ແລະ ໃຫຄ້ ໍາຊແີ້ ຈງຕາມລະບຽບກດົ ໝາຍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ແລະ ເຫນັ ວ່ າສອດຄ່ ອງກບັ ຄໍາໃຫສ້ ໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ຈາກກມົ ປ່ ິນປົວໜາ້ ທ່ ກີ ານຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ. ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເຫນັ ໄດວ້ ່ າສະພາຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ເປນັ ອງົ ການທ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ໃນການພຈິ າລະນາ ບນັ ຫາສໍາຄນັ ຂອງການປະກອບວຊິ າຊບີ ທາງການແພດ ແລະ ຍງັ ເປນັ ອງົ ການຕນົ້ ຕໍໃນການພຈິ າລະນາຄວາມ ຜດິ ທາງການແພດໃນເວລາປ່ ນີ ປວົ ຂອງແພດໝໍ. 3). ສດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ີຂອງຜປູ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ການປ່ ິນປວົ ເນ່ ອື ງຈາກການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ແມ່ ນກ່ ຽວພນັ ກບັ ຫຼາຍບຸກຄນົ ທ່ ຕີ ອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຮ່ ວມກນັ ແລະ ປະກອບມຫີ ຼາຍຂນັ້ ຕອນກ່ ອນຄນົ ເຈບັ ຈະໄດຮ້ ບັ ການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ການດູແລຮກັ ສາ. ທງັ ໝດົ ນແີ້ ມ່ ນຂນຶ້ ກບັ ການຈດັ ຕງັ້ , ການມອບໝາຍ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງໂຮງໝໍໃນເວລານນັ້ ແລະ ຂນຶ້ ກບັ ໝໍທ່ ເີ ປນັ ຜູຮ້ ບັ ຜດິ ຊອບ ຫຼື ຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ . ອງີ ຕາມມາດຕາ 24 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍ ການປ່ ນິ ປວົ ກາໍ ນດົ ສດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ດ່ ງັ ນີ້ : 1. ກວດພະຍາດ ; 2. ບ່ ງົ ມະຕພິ ະຍາດ ; 3. ອອກໃບສ່ ງັ ປ່ ນິ ປວົ ; 4. ວາງຢາ ; 5. ຈ່ າຍຢາ ; 6. ແນະນາໍ ດາ້ ນການແພດ ; 7. ພະຍາບານ ; 8. ປະຈາໍ ການ ; 19

9. ໃຫຂ້ ໍມ້ ນູ ຂ່ າວສານແກ່ ຄນົ ເຈບັ ; 10. ຮກັ ສາຄວາມລບັ ຂອງຄນົ ເຈບັ ; 11. ອອກໃບຢ່ ງັ ຢນື ການແພດ ; 12. ຝກຶ ອບົ ຮມົ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ ; 13. ນາໍ ໃຊສ້ ດິ ແລະ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ອີ ່ ນື ຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ. 4). ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງແຕ່ ລະວຊິ າຊບີ ແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຈາໍ ເປນັ ທ່ ສີ ຸດເພ່ ອື ນໍາໃຊເ້ ປນັ ບນັ ທດັ ຖານ ຄຸມ້ ຄອງການປະພດຶ ແລະ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຜູຢ້ ່ ູໃນສາຂາວຊິ າອາຊບີ ນນັ້ ເປັນຕນົ້ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງນກັ ກດົ ໝາຍ, ຈນັ ຍາບນັ ຂອງຜູພ້ ພິ າກສາ, ຈນັ ຍາບນັ ຂອງທະນາຍຄວາມ, ຈນັ ຍາບນັ ຂອງນກັ ວສິ ະວະກອນ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ວຊິ າຊບີ ອ່ ນື ໆ. ສະເພາະຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດໝາຍເຖງິ ມາດຕະ ຖານຄວບຄຸມການປະພດຶ ຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ແລະ ການພວົ ພນັ ກບັ ຄນົ ເຈບັ ທ່ ເີ ຂາົ້ ມາປ່ ນິ ປວົ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫກ້ ານປ່ ິນປົວມຄີ ຸນນະພາບ ແລະ ມປີ ະສດິ ທຜິ ນົ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວ, ມາດຕາ 37). ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດໄດຖ້ ກື ຜນັ ຂະຫຍາຍມາເປນັ ລະບຽບ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການປະພດຶ . ລະບຽບ ການປ່ ນິ ປວົ ກາໍ ນດົ ໃຫທ້ ່ ານໝໍປະຕບິ ດັ ແລະ ເຄ່ ອື ນໄຫວຕາມວຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ ຊ່ ງຶ ທ່ ານໝໍຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ແລະ ບໍລກິ ານຄນົ ເຈບັ ທຸກໆ ຄນົ ຢ່ າງເທ່ າົ ທຽມ, ສະເໝພີ າບ, ຍຸຕທິ ໍາ, ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບສູງ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງຕາມ ຫຼກັ ວທິ ະຍາສາດການແພດໂດຍບ່ ໍມກີ ານຈາໍ ແນກຊນົ ຊາດ, ຊນົ ເຜາົ , ເພດ, ສາດສະໜາ, ເຊອື້ ຊາດ, ສນັ ຊາດ, ຖານະທາງສງັ ຄມົ ຫຼື ຖານະທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ . ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມໃນກລໍ ະນມີ ຄີ ນົ ເຈບັ ຕກົ ຢ່ ູໃນກລໍ ະນສີ ຸກ ເສນີ ຫຼື ເຈບັ ໜກັ ກະທນັ ຫນັ ກ່ ຕໍ ອ້ ງພຈິ າລະນາການປ່ ນິ ປວົ ໃຫກ້ ່ ອນຕາມລໍາດບັ ຂອງການອາການ ແລະ ຄວາມ ຈາໍ ເປນັ ເພ່ ອື ຮກັ ສາຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ໄວກ້ ່ ອນ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ກລໍ ະນຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ຮບີ ດ່ ວນ. ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດຍງັ ສາມາດແບ່ ງອອກເປັນ 2 ສ່ ວນຄື : ຈນັ ຍາບນັ ທ່ ກີ ໍານດົ ສາຍພວົ ພນັ ລະ ຫວ່ າງແພດໝໍກບັ ແພດໝໍ ຫຼື ເອນີ້ ວ່ າຈນັ ຍາບນັ ຕ່ ໍພາຍໃນ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ການສາຍພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງ ແພດໝໍກບັ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດຕພິ ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ຫຼື ເອນີ້ ວ່ າຈນັ ຍາບນັ ຕ່ ໍພາຍນອກ. ມາດຕາ 37 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວກໍານດົ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊີບປ່ ິນປົວ ດ່ ງັ ລ່ ຸມນີ້ : ຂໍ້ 1. ເຄາົ ລບົ ສດິ ໃນການມຊີ ວີ ດິ ແລະ ກຽດສກັ ສຂີ ອງຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ໂດຍບ່ ໍມີ ການຈາໍ ແນກໃດໆ ລວມທງັ ບ່ ໍໃຫໝ້ ່ ນິ ປະໝາດຊາກສບົ ; ຂໍ້ 2. ປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານເຕກັ ນກິ ການປ່ ນິ ປວົ ທ່ ຖີ ກື ຮບັ ຮູທ້ ງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດ ເພ່ ອື ຊ່ ວຍຄນົ ເຈບັ ໃຫຟ້ ນື້ ຟູສຸກຂະພາບ ; ຂໍ້ 3. ເກບັ ຄ່ າບໍລກິ ານປ່ ິນປົວຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການໂດຍບ່ ໍຮຽກຮອ້ ງຄຸນຄ່ າເພ່ ມີ ເຕມີ ໃດໆ ; ຂໍ້ 4. ຟງັ ຄໍາຄດິ ເຫນັ , ຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຄວາມຕດັ ສນິ ໃຈຂອງຄນົ ເຈບັ ບນົ ພນື້ ຖານກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ ແລະ ວຊິ າຊບີ ການແພດ ; 20

ຂໍ້ 5. ຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ທ່ ກີ ໍາລງັ ຕກົ ຢ່ ູໃນອນັ ຕະລາຍໃນເບອື້ ງຕນົ້ ດວ້ ຍຄວາມບໍລສິ ຸດໃຈເມ່ ອື ຕນົ ມີ ເງ່ອື ນໄຂຊ່ ວຍໄດໂ້ ດຍບ່ ໍປະຕເິ ສດ ຫຼື ຫຼບົ ຫກຼີ ການຊ່ ວຍເຫຼອື ດ່ ງັ ກ່ າວ ; ຂໍ້ 6. ລະດມົ ຄນົ ເຈບັ ໃຫກ້ ານຮ່ ວມມໃື ນການປ່ ິນປົວທງັ ໃຫກ້ ໍາລງັ ໃຈເພ່ ອື ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຄນົ ເຈບັ ເປນັ ຕນົ້ ຕໍ, ແຕ່ ຫາກບ່ ໍແມ່ ນເພ່ ອື ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ; ຂໍ້ 7. ມຄີ ວາມມະນະອດົ ທນົ , ມມີ ະນຸດສໍາພນັ ດ,ີ ສຸພາບຮຽບຮອ້ ຍ, ບ່ ໍມອີ ະຄະຕິ ແລະ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຕ່ ໍວາຈາ ແລະ ການສະແດງອອກທ່ ບີ ່ ໍເໝາະສມົ ຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຜູກ້ ່ ຽວ; ຂໍ້ 8. ເຄາົ ລບົ ແລະ ນບັ ຖເື ພ່ ອື ນຮ່ ວມວຊິ າຊບີ ດຽວກນັ ; ຂໍ້ 9. ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ວ້ ຍຄວາມຍຸຕທິ າໍ , ມສີ ະຕິ ແລະ ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບສູງ ; ສະເພາະການເຄາົ ລບົ ຫຼກັ ຈນັ ຍາບນັ , ແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບປ່ ນິ ປວົ ຈະໄດຮ້ ຽນຮູ ້ ຫຼື ຝກຶ ອບົ ຮມົ ຕນົ ເອງໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈຢ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ ກ່ ອນຈະເຂາົ້ ມາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ແພດໝໍ. ໃນທາງປະຕບິ ດັ , ມຫີ ຼາຍປະເທດກໍາ ນດົ ໃຫໃ້ ຫແ້ ພດໝໍທ່ ຈີ ະເຂາົ້ ປະຕບິ ດັ ຕາມອາຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ຕອ້ ງໄດປ້ ະຕຍິ ານຕນົ ເສຍກ່ ອນ. ເພ່ ອື ຫຼກີ ລຽ້ ງຄວາມ ຜດິ ພາດທາງການການແພດ ແລະ ຮບັ ປະກນັ ໃນການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ , ຂໍ້ 2 ແລະ ຂໍ້ 9 ຂອງມາດຕານີ້ ກໍານດົ ໃຫແ້ ພດໝໍຕອ້ ງດໍາເນນີ ການປ່ ິນປົວ ຫຼື ຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ໃຫສ້ ອດຄ່ ອງຕາມຫຼກັ ການວຊິ າຊບີ ແລະ ມາດຕະຖານເຕກັ ນກິ ການປ່ ນິ ປວົ ທ່ ເີ ປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ໃນລະດບັ ທ່ ແີ ນ່ ນອນທງັ ພາຍໃນ ແລະ ສາກນົ . ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເຫນັ ວ່ າການປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານເຕກັ ນກິ ເປນັ ສ່ ງິ ສໍາຄນັ ທ່ ສີ ຸດສໍາລບັ ການຮບັ ປະກນັ ວ່ າແພດໝໍຈະ ຕອ້ ງເອາົ ໃຈໃສ່ , ເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ທ່ ສີ ຸດ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຂໍ້ 4 ຍງັ ກາໍ ນດົ ໃຫແ້ ພດໝໍຕອ້ ງ ຮບັ ຟັງຄໍາຄດິ ເຫນັ ແລະ ການຕດັ ສນິ ໃຈຂອງຄນົ ເຈບັ ບນົ ພນື້ ຖານລະບຽບການ ແລະ ວຊິ າຊີບທາງການ ແພດກ່ ອນການຕດັ ສນິ ໃຈໃດໃນເວລາມກີ ານປ່ ນິ ປວົ ຍກົ ເວນັ້ ກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ . 2.2.2 ຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງການກະທໍາຜດິ ທາງການແພດ 1). ຄວາມຮທູ້ ່ວົ ໄປກຽ່ ວກບັ ຄວາມຜິດພາດທາງການແພດ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທາງການແພດແມ່ ນນອນຢ່ ູໃນກລໍ ະນກີ ານປະຕບິ ດັ ທາງການ ແພດຜດິ ພາດ ຫຼື ເອນີ້ ວ່ າວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດຜດິ ພາດ. ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດຜດິ ພາດແປມາຈາກ ຄໍາວ່ າ “Malpratice” ຊ່ ງຶ ມຄີ ວາມໝາຍວ່ າການຂາດທກັ ສະທ່ ຄີ ວນມຢີ ່ າງສມົ ເຫດສມົ ຜນົ ຕາມສມົ ຄວນໃນ ຖານະເປນັ ແພດໝໍ ແລະ ຍງັ ຂາດການເອາົ ໃຈໃສ່ ເບ່ ງິ ແຍງຄນົ ເຈບັ ຈນົ ພາໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍແກ່ ສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ຫຼື ເອນີ້ ອກີ ວ່ າເປນັ ພະຍາດທ່ ເີ ກດີ ຈາກແພດໝໍເຮດັ ໃຫເ້ ປນັ (latrogenic disease) ຊ່ ງຶ ອາ້ ງອງີ ມາຈາກວດັ ຈະນານຸກມົ ຂອງສະມາຄມົ ນຕິ ເິ ວດແຫ່ ງນະຄອນຫຼວງລອນດອນ. ຄວາມຜດິ ພາດທ່ ີ ເກດີ ຈາກວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດຂອງແພດໝໍທ່ ໄີ ດສ້ ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນແກ່ ສຸຂະພາບ ຫຼື ການເສຍຊວີ ດິ ຂອງ ຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ອາດເກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍຮູ,້ ຄວາມຮູເ້ ທ່ າົ ບ່ ໍເຖງິ ການ ຫຼື ຄວາມຜດິ ພາດໃນການໃຊເ້ ຄ່ ອື ງມເື ພ່ ອື ວນິ ດິ ໄສພະຍາດ ຫຼື ການປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດນນັ້ ໆ. ແນ່ ນອນວ່ າຄວາມຜດິ ພາດດ່ ງັ ກ່ າວຍ່ ອມຕອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ຕ່ ໍກບັ ຄວາມເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ . 2). ຂອບເຂດ ແລະ ລກັ ສະນະການກະທາໍ ຜິດທາງການແພດຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ ການປ່ ີນປົວ ຫຼື ການຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ຕອ້ ງໃຫສ້ ອດຄ່ ອງຕາມວຊິ າສະເພາະຂອງຕນົ ທ່ ໄີ ດສ້ ກຶ ສາ ຫຼື ທາງວຊິ າການທ່ ນີ ໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການກວດ, ວນິ ດິ ໄສພະຍາດ ຫຼື ເຂາົ້ ໃນການປ່ ນີ ປວົ ພະຍາດຂອງຄນົ ເຈບັ ທ່ ເີ ປນັ 21

ທ່ ຍີ ອມຮບັ ໃນວງົ ການແພດທງັ ຢ່ ູພາຍໃນ ແລະ ສາກນົ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍທ່ ຢີ ່ ູໃນສະຖານະການ ຫຼື ເຫດການດ່ ງັ ກ່ າວ ຕອ້ ງໄດເ້ ຮດັ ແລະ ຕດັ ສນິ ໃຈຄາ້ ຍຄກື ນັ ຈ່ ງຶ ຈະສາມາດປຽບທຽບ ຫຼື ບ່ ງົ ບອກໄດວ້ ່ າແພດໝໍທ່ ຖີ ກື ຮອ້ ງຟອ້ ງນນັ້ ໄດເ້ ຮດັ ຖກື ຕອ້ ງແລວ້ ຫຼື ບ່ ໍ ເພາະເມ່ ອື ແພດໝໍໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ນນັ້ ຖາ້ ບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນ ຫຼື ຖເື ບາົ ຕ່ ໍກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ຄີ ວນປະຕບິ ດັ ຫຼື ລະເລຍີ ລະບຽບຫຼກັ ການປ່ ນິ ປວົ ທ່ ໂີ ຮງໝໍ ຫຼື ສະຖານບນັ ນນັ້ ກໍານດົ ໄວຈ້ ນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຫຼື ບາດເຈບັ ກ່ ໍອາດຈະກາຍເປນັ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດເລ່ ນິ ເລີ້ ແລະ ລະເລຍີ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ . ສະນນັ້ , ການກະທໍາ ຂອງແພດໝໍໃນກລໍ ະນນີ ກີ້ ່ ຈໍ ະພາໃຫມ້ ຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາເຖງິ ແມ່ ນວ່ າຈະອາ້ ງວ່ າເປນັ ການປະຕບິ ດັ ຕາມວຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ ກ່ ຕໍ າມ. ຂອບເຂດ ແລະ ລກັ ສະນະການກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ຄວາມປະໝາດຂອງແພດໝໍ ໃນເວລາທໍາການປ່ ນິ ປວົ ພາໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ບາດເຈບັ ຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ຫຼື ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຖວື ່ າເປນັ ການກະ ທໍາຜດິ ທ່ ມີ ຂີ ອບເຂດ ແລະ ລກັ ສະນະສະເພາະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງດາ້ ນເຕກັ ນກິ ວຊິ າການທ່ ນີ າໍ ໃຊທ້ າງການແພດ ແລະ ພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງຜູປ້ ະຕບິ ດັ ໃນເວລານນັ້ ສະແດງອອກ. ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຂໍຫ້ ຍຸງ້ ຍາກຫຼາຍດາ້ ນໃນເວລາດໍາ ເນນີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ໂີ ດຍສະເພາະການຊອກຫາ, ເກບັ ໂຮມຂໍມ້ ູນຫຼກັ ການຖາ້ ທຽບ ກບັ ກໍລະນຄີ ວາມປະໝາດທ່ ວົ ໄປຂອງນກັ ຂບັ ຂ່ ທີ ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ອຸ ປະຕຈິ ນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນື ບາດເຈບັ ຫຼື ເສຍ ຊວີ ດິ . ຂໍຫ້ ຍຸງ້ ຍາກດ່ ງັ ກ່ າວມນັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການກາໍ ນດົ ອງົ ປະກອບການກະທາໍ ຜດິ ທາງອາຍາເປນັ ຕນົ້ ວ່ າ : ອງົ ປະກອບດາ້ ນອດັ ຕະວະວໄິ ສຂອງບຸກຄນົ ແລະ ເຫດການພາວະວໄິ ສໃນສະຖານະການນນັ້ ໃນເວລາ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງລະດບັ ຄວາມລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ເອາົ ໃຈໃສ່ ຢ່ າງພຽງພໍໃນຂະບວນການ ຫຼື ຂນັ້ ຕອນຂອງການປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ໃນກລໍ ະນນີ ແີ້ ມ່ ນຢ່ ູພາຍໃຕຄ້ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງແພດໝໍຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ໃນເວ ລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ຂອງຕນົ ທ່ ກີ ດົ ໝາຍອາຍາກາໍ ນດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ຄວາມຍຸງ້ ຍາກຕ່ ໍ ກບັ ອງົ ປະກອບດາ້ ນອດັ ຕະວໄິ ສແມ່ ນເປນັ ເລ່ ອື ງພາຍໃນຈດິ ໃຈຂອງຜູກ້ ະທໍາຜດິ ທ່ ສີ ະແດງອອກຜ່ ານທາງພດຶ ຕກິ າໍ ວ່ າມເີ ຈດຕະນາ ຫຼື ບ່ ໍເຈດຕະນາ ຫຼື ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ. ສະເພາະການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ ຫຼື ບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ໃນກໍລະນປີ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ທີ າງການແພດແນ່ ນອນວ່ າແພດໝໍຕອ້ ງບ່ ໍມເີ ຈດຕະນາກະທໍາຜດິ ຫຼື ຄາດຫວງັ ໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ເສຍຫາຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ເພາະຖາ້ ມກີ ່ ຕໍ ຄີ ວາມໝາຍໄດຢ້ ່ າງແນ່ ນອນວ່ າແພດໝໍມເີ ຈດຕະນາທໍາຮາ້ ຍທາງຮ່ າງກາຍ ຫຼື ເຈດຕະນາຄາດຕະກໍາຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ຈະຕກົ ຢ່ ູໃນສະຖານ ການກະທໍາຜດິ ອ່ ນື ທ່ ປີ ະມວນກດົ ໝາຍອາຍາກາໍ ນດົ ໄວ້ ຊ່ ງຶ ພາໃຫມ້ ກີ ານລງົ ໂທດໜກັ ກວ່ າການກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດ. ສ່ ວນຂໍຫ້ ຍຸງ້ ຍາກດາ້ ນພາວະວໄິ ສສະແດງອອກຜ່ ານສາຍພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງເຫດ ແລະ ຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ີ ເກດີ ຂນຶ້ ຈາກກະທໍານນັ້ ຊ່ ງຶ ໃນກໍລະນເີ ປນັ ການກະທໍາຜດິ ຂອງແພດໝໍຈະເບ່ ງິ ຕາມຄວາມເປນັ ຈງິ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກສາເຫດຂອງການກະທໍາຜດິ ແລະ ຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ວ່ າມຄີ ວາມຄວາມສອດຄ່ ອງກນັ ຫຼື ບ່ ໍ ໝາຍ ຄວາມວ່ າຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ທ່ ພີ າໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ນນັ້ ມາຈາກໃສ, ເວລາໃດ ແລະ ເກດີ ຂນື້ ໃນການຂນັ້ ຕອນໃດ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍເປນັ ຜູກ້ ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ນນັ້ ໂດຍກງົ ຫຼບື ່ ໍ. ຂໍຫ້ ຍຸງ້ ຍາກດາ້ ນພາວະວໄິ ສແມ່ ນ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ເລ່ ອື ງສະເພາະທາງດາ້ ນວຊິ າການ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງອງີ ໃສ່ ຂໍມ້ ູນທ່ ກີ ໍານດົ ໂດຍຊ່ ຽວຊານ ຫຼື ຜູຊ້ ໍານານງານ ຈະເປນັ ຜູໃ້ ຫຄ້ ໍາເຫນັ . 22

ໃນພາກປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ , ຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຍງັ ສາມາດກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຕດັ ສນິ ໃຈຂອງແພດໝໍຫຼາຍຄນົ ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຜິດຊອບຂອງຕນົ ກ່ ອນຈະໄປສ່ ູຂນັ້ ຕອນວນິ ດິ ໄສ ແລະ ປ່ ິນປົວ ຊ່ ງຶ ເປັນຂນັ້ ຕອນສຸດທາ້ ຍ ຊ່ ງຶ ມນັ ພວົ ພນັ ກບັ ຂອບເຂດສດິ ອໍານາດ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງບຸກຄນົ ຫຼື ແພດໝໍຄນົ ອ່ ນື ຊ່ ງຶ ໃນຂໍຜ້ ດິ ພາດດ່ ງັ ກ່ າວອາດເກດີ ຂນຶ້ ໃນຂນັ້ ການຕອນການປະຈໍາການ, ການປະສານງານ, ການຕດິ ຕ່ ໍພວົ ພນັ , ການນໍາສ່ ງົ ຄນົ ເຈບັ , ການປະຕບິ ດັ ຄໍາສ່ ງັ , ການກວດ, ການປະເມນີ , ການວເິ ຄາະໂດຍສະ ເພາະໃນກລໍ ະນຄີ ນົ ເຈບັ ຕກົ ຢ່ ູໃນພາວະສຸກເສນີ ຫຼື ຮບີ ດ່ ວນເປນັ ຕນົ້ ຂາດການກະກຽມວດັ ຖຸອຸປະກອນຮບັ ໃຊ້ ໃນກລໍ ະນມີ ກີ ານຜ່ າຕດັ , ການປະເມນີ ອາການ ຫຼື ບນັ ຫາສຸຂະພາບຂອງຄນົ ເຈບັ ຜດິ ພາດ, ຂາດຢາທ່ ຈີ າໍ ເປນັ ໃນ ກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ ຊ່ ງຶ ຄະນະທມີ ງານຜູປ້ ະຈາໍ ການຕອ້ ງກະກຽມໄວຢ້ ່ ູສະເໝ.ີ ຂໍຫ້ ຍຸງ້ ຍາກທ່ ກີ ່ າວມາແມ່ ນພວົ ພນັ ກບັ ຫຼາຍຄນົ , ຫຼາຍພາກສ່ ວນ ທ່ ມີ ກັ ເກດີ ມາຈາກຄວາມບ່ ໍເອາົ ໃຈໃສ່ , ເລ່ ນິ ເລໃີ້ ນການປະສານງານ, ຄວາມບ່ ໍ ຮອບຄອບຂອງບຸກຄນົ ໃດບຸກຄນົ ໜ່ ງຶ ແລວ້ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດໃນຂນັ້ ຕອນຕ່ ໍໄປ. ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວ, ກ່ ໍຖື ໄດວ້ ່ າເປນັ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຖາ້ ເກດີ ກລໍ ະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ ຫຼື ເສຍຊວີ ດິ . ຕ່ ໍກບັ ຂອບເຂດ ແລະ ລກັ ສະນະຄວາມຜດິ ພາດໃນການປ່ ນິ ປວົ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ບ່ ໍຮອບ ຄອບ, ລະເລຍີ ທ່ ຍີ ກົ ຂນຶ້ ມານຈີ້ ະຖກື ນາໍ ມາວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ໃນບດົ ຕ່ ໍໄປຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ສະບບັ ນ.ີ້ ສະຫຸຼບແລວ້ , ລກັ ສະນະຄວາມຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດຂອງແພດໝໍໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ອາດເກດີ ຂໍຖ້ ກົ ຖຽງຕ່ ໍກບັ ຂໍຜ້ ດິ ພາດຂອງແພດໝໍໃນຂນັ້ ຕອນການກວດ, ວນິ ດິ ໄສ ແລະ ການປ່ ນິ ປວົ ລະຫວ່ າງແພດໝໍທ່ ໃີ ຫກ້ ານປ່ ນິ ປວົ ແລະ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ມກັ ຖກື ກ່ າວຫາວ່ າເຮດັ ບ່ ໍ ຖືກຕອ້ ງຕາມຫຼກັ ການແພດ ຫຼື ບ່ ໍ. ອກີ ບນັ ຫາໜ່ ງຶ , ໃນກໍລະນຄີ ນົ ເຈບັ ສຸ ກເສນີ ມາຮອດໂຮງໝໍແພດໝໍ ຫຼື ໜ່ ວຍງານທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານກະກຽມ, ການປອ້ ງກນັ , ຂນັ້ ຕອນການຮບັ ມື ແລະ ວທິ ກີ ານແກໄ້ ຂຢ່ າງ ຮບີ ດ່ ວນ ເພ່ ອື ຫຼກີ ລຽ້ ງຄວາມຜດິ ພາດທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ ຊ່ ງຶ ຖາ້ ມກີ ານຂນັ້ ຕອນປະຕບິ ດັ ຢ່ າງເໝາະສມົ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງຕາມມາດຕະຖານແລວ້ ແລະ ຖາ້ ມກີ ໍລະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ກ່ ໍອາດຈະເປນັ ເງ່ອື ນໄຂໃຫພ້ ນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ໃນໄລຍະຜ່ ານມາ, ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າແພດໝໍ ຫຼື ພະຍາບານຈະເຮດັ ດທີ ່ ສີ ຸດພຽງ ໃດກ່ ຕໍ າມ, ໃນທາງການແພດແລວ້ ເມ່ ອື ເກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດຫຼາຍກລໍ ະນໂີ ຮງໝໍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງມກັ ຈະໃຫເ້ ຫດຜນົ ວ່ າ ເປນັ ເຫດສຸດວໄິ ສ, ເຫດສຸກເສນີ , ເຫດຄາດຄະເນບ່ ໍໄດ້ ແລະ ຕກົ ໃນກໍລະນເີ ຈບັ ແບບຮບີ ດ່ ວນ ຫຼື ແມ່ ນແຕ່ ອາ້ ງວ່ າຂາດອຸປະກອນ, ເຄ່ ອື ງມໃື ນການກວດພະຍາດ ເພ່ ອື ໃຫກ້ ານຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ແລະ ເປນັ ຕນົ້ ໃນເວລາ ຜ່ າຕດັ ແຕ່ ອຸປະກອນບ່ ໍມີ ຫຼື ບ່ ໍກຽມພອ້ ມເຊ່ ນັ ມດີ ຜ່ າຕດັ , ຖງົ ເລອື ດມຈີ າໍ ນວນບ່ ໍພຽງພໍ, ທາດອກົ ຊໃີ ນບງັ້ ອກົ ຊີ ໝດົ ຈ່ ງຶ ເປັນສາເຫດບາງສ່ ວນທ່ ປີ ະກອບໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຜດິ ພາດໃນທາງການແພດ ຊ່ ງຶ ບາງກໍລະນອີ າດຈະບ່ ໍ ກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍກງົ ກບັ ແພດໝໍທ່ ເີ ປັນຜູວ້ ນິ ດິ ໄສ ຫຼື ແພດໝໍຜູທ້ ່ ທີ ໍາການຜ່ າຕດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ໂດຍກງົ . ສະນນັ້ , ການພຈິ າລະນາເຖງິ ສາເຫດ ແລະ ປດັ ໃຈອ່ ນື ໆທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຈາໍ ເປນັ ທ່ ສີ ຸດໃນການ ວນິ ດິ ໃສຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . 2.2.3 ຂໍຍ້ ກົ ເວນັ້ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກລໍ ະນມີ ຄີ ວາມຜດິ ພາດທາງການແພດ. ຂໍຍ້ ກົ ເວນັ້ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງຜູກ້ ະທໍາຜດິ ແມ່ ນຕດິ ພນັ ກບັ ສາເຫດທ່ ພີ າໃຫພ້ ນົ້ ຈາກ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູກ້ ະທໍາຜດິ ບ່ ໍຕອ້ ງຮບັ ໂທດທາງອາຍາເຖງິ ແມ່ ນວ່ າຄວາມເສຍຫາຍ ນນັ້ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ກ່ ຕໍ າມ. ມາດຕາ 33 ຂອງ ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາໄດກ້ າໍ ນດົ 8 ສາເຫດທ່ ພີ າພນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ 23

ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ຊ່ ງຶ ໃນນນັ້ ຂໍທ້ 5ີ ກໍານດົ ກ່ ຽວກບັ ສາເຫດເນ່ ອື ງຈາກການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຕີ າມວຊິ າຊບີ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູກ້ ະທໍາຜດິ ທ່ ກີ ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍອາດຈະບ່ ໍໄດຮ້ ບັ ໂທດທາງອາຍາພາຍໃຕເ້ ງ່ອື ນໄຂທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 38 ຂອງປະມວນອາຍາ. ຈາກຄວາມໝາຍດ່ ງັ ກ່ າວ, ມນັ ຈ່ ງຶ ເປນັ ຄໍາຖາມວ່ າການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຕາມວຊິ າຊບີ ຂອງແພດໝໍນໝີ້ າຍເຖງິ ຫຍງັ , ມຂີ ອບເຂດຄແື ນວໃດ ແລະ ຢ່ ູໃນລະດບັ ໃດຈ່ ງຶ ຈະຖວື ່ າສອດຄ່ ອງ ກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ຍີ ອມຮບັ ໄດ.້ ມາດຕາ 38 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາກາໍ ນດົ ຄວາມໝາຍ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂຂອງການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຕາມວຊິ າຊີບ ຊ່ ງຶ ໝາຍເຖິງຜູກ້ ະທໍາຜິດຕອ້ ງເຄ່ ອື ນໄຫວ, ປະຕບິ ດັ ໃຫຖ້ ືກຕອ້ ງຕາມຂອບເຂດສດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ໃນເວລາເຄ່ ອື ນໄຫວ ຫຼື ພດຶ ຕກິ ໍາທ່ ສີ ະແດງອອກ. ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຶ ຜູກ້ ະທໍາຜດິ ຕອ້ ງກະທໍາໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມວຊິ າສະເພາະຂອງຕນົ ແລະ ຕາມກດົ ໝາຍ. ການປະຕບິ ດັ ໃຫສ້ ອດຄ່ ອງກບັ ກດົ ໝາຍ, ໃນທ່ ນີ ອີ້ າດ ຈະກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ລະບຽບ, ຫຼກັ ການຄວາມປອດໄພ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍສະເພາະໃດໜ່ ງຶ . ສະນນັ້ , ເມ່ ອື ມາປຽບທຽບໃສ່ ການກະທໍາຜດິ ຂອງແພດໝໍຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ກ່ ໍເຫນັ ວ່ າສອດຄ່ ອງກນັ ກບັ ກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການເຄ່ ອື ນໄຫວທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍສະເພາະໄດກ້ ໍາ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍທ່ ໄີ ດປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຂອງຕນົ ຢ່ າງຖືກ ຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງຕາມຫຼກັ ການທາງການແພດທ່ ສີ ະມາຄມົ ທາງການແພດກາໍ ນດົ ໄວແ້ ລວ້ , ເມ່ ອື ເກດີ ຄວາມ ສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ຫຼື ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ແລວ້ , ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງໝໍກ່ ໍຈະຕກົ ໄປ ຫຼື ພນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. 2.2.4 ການກວດກາ, ການລາຍງານ ແລະ ການແກໄ້ ຂຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດ 1). ການກວດກາ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການກວດກາຂໍຜ້ ິດພາດທາງການແພດ ມາດຕາ 65 ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ປີ 2014 ກໍານດົ ຂອບເຂດສດິ ອໍານາດຂອງອງົ ການກວດ ກາທງັ ພາຍໃນ ແລະ ພາກນອກ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການແກໄ້ ຂຂໍຂ້ ດັ ແຍ່ ງໃນກລໍ ະນມີ ຄີ ວາມສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ໃນທາງປະຕບິ ດັ ແລວ້ , ຜູເ້ ສຍຫາຍ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຜູເ້ ສຍຫາຍມສີ ດິ ຍ່ ນື ຄໍາຮອ້ ງ ຂໍໃຫອ້ ງົ ການກວດກາພາຍໃນ ຊ່ ງຶ ເປນັ ອງົ ການດຽວກນັ ກບັ ອງົ ການຄຸມ້ ຄອ້ ງວຽກງານການປ່ ນິ ປວົ ຕາມທ່ ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 56 ຂອງກດົ ໝາຍສະບບັ ດ່ ງັ ກ່ າວ. ສະເພາະອງົ ການກວດກາພາຍນອກນນັ້ ໝາຍເຖງິ ອງົ ການ ກວດກາອ່ ນື ໆ ເປນັ ຕນົ້ ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ອງົ ການການກວດສອບແຫ່ ງລດັ , ອງົ ການກວດກາລດັ ຖະບານລວມ ໄປເຖງິ ອງົ ການຈດັ ຕງັ້ ທາງສງັ ຄມົ ແລະ ປະຊາຊນົ ມສີ ດິ ທ່ ຈີ ະຂໍໃຫອ້ ງົ ການຄຸມ້ ຄອງວຽກງານການປ່ ິນປົວດໍາ ເນນີ ການກວດກາໃນເວລາເກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດ. ວຽກງານການກວດກາຂອງອງົ ການຄຸມ້ ຄອງວຽກງານປ່ ນິ ປວົ ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ 2 ວຽກງານໃຫຍ່ ຄ:ື ການກວດກາອນັ ທ່ ໜີ ່ ງຶ ແມ່ ນກ່ ຽວກບັ ການຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ໃນລະດບັ ນະໂຍບາຍປະຈາໍ ປີ ຊ່ ງຶ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ວຽກງານການແພດໃນຂອບເຂດທ່ ວົ ປະເທດ. ສ່ ວນການກວດກາອນັ ທສີ ອງແມ່ ນການກວດກາດາ້ ນຈນັ ຍາ ບນັ -ຈນັ ຍາທໍາແພດຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ແລະ ລວມທງັ ກລໍ ະນຄີ ວາມຜດິ ພາດ ທາງການແພດທ່ ຖີ ກື ສະເໜີ ໂດຍຜູເ້ ສຍຫາຍ, ຄອບຄວົ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຜູເ້ ສຍຫາຍເອງ. ຮູບແບບການກວດກາທ່ ສີ ອງນແີ້ ມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍກບັ ການກໍານດົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ໍຄວາມ ຜດິ ພາດທ່ ກີ ່ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ຄວາມສູນເສຍຕ່ ໍສຸຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ອງົ ການຄຸມ້ ຄອງວຽກງານປ່ ນິ ປວົ 24

ກາຍເປນັ ອງົ ການກວດສອບຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານໃນເບອື້ ງຕນົ້ ເພ່ ອື ສະຫຸຼບ, ຕລີ າຄາ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ ວ່ າເກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດແທ້ ຫຼື ບ່ ໍ ແລະ ເກດີ ຂນື້ ໄດຄ້ ແື ນວໃດ, ເກດີ ຂນຶ້ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ ຫຼື ເຫດສຸດວໄິ ສ ຊ່ ງຶ ຜ່ ານມາກ່ ໍມີ ຫຼາຍກລໍ ະນຖີ ກື ສ່ ງົ ໃຫອ້ ງົ ການດ່ ງັ ກ່ າວດໍາເນນີ ການກວດກາກລໍ ະນຜີ ດິ ພາດ. ອງົ ການກວດກາພາຍໃນມພີ ນັ ທະ ຕອ້ ງໄດແ້ ຈງ້ ຕອບ ຫຼື ເຮດັ ບດົ ລາຍງານສະຫຸຼບຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຕ່ ໍກບັ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຕ່ ໍກບັ ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ທ່ ີເສຍຊີວດິ . ບດົ ລາຍງານແມ່ ນສາມາດນໍາເອາົ ໄປເປັນຂໍມ້ ູນຫຼກັ ຖານສ່ ງົ ຕ່ ໍໃຫເ້ ຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ີຕໍາຫຼວດ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການເພ່ ອື ຈະນາໍ ໄປດໍາເນນີ ຄະດຕີ ່ ໍໄປ. ນອກຈາກການກວດສອບພາຍໃນ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ຍງັ ກໍານດົ ໃຫຜ້ ູເ້ ສຍຫາຍສາມາດ ຮອ້ ງຟອ້ ງ ຫຼື ຮອ້ ງຂໍຄວາມເປັນທໍາຕ່ ໍກັບອົງການດໍາເນີນຄະດີ ເພ່ ືອເປີດການສືບສວນ -ສອບສວນ ໂດຍອງີ ຕາມກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ແລະ ອງີ ໃສ່ ການກະທໍາຜດິ ຕາມປະມວນກດົ ໝາຍ ອາຍາ. ພອ້ ມກນັ ນ,ີ້ ກດົ ໝາຍຍງັ ກໍານດົ ໃຫອ້ ງົ ການກວດສອບຈາກພາຍນອກ ຊ່ ງຶ ລວມມສີ ະພາແຫ່ ງຊາດ, ອງົ ການກວດກາລດັ ຖະບານ, ສ່ ມື ວນຊນົ ເຂາົ້ ມາກວດສອບ ຊ່ ງຶ ໃນນໝີ້ າຍເຖິງການຮອ້ ງຂໍໃຫມ້ ກີ ານກວດ ສອບ ແລະ ລາຍງານຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . ສ່ ວນຂນັ້ ຕອນການກວດກາແມ່ ນມລີ ະບຽບການສະເພາະທ່ ທີ າງກະຊວງສາທາລະນະສຸກວາງອອກ. ໃນເວລາການກວດສອບຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດແມ່ ນຈະນໍາໃຊວ້ ທິ ກີ ານກວດສອບດວ້ ຍວທິ ະຍາສາດ ທາງການແພດ ຊ່ ງຶ ກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 68 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ . ເນອື້ ໃນຂອງມາດຕາດ່ ງັ ກ່ າວ ກາໍ ນດົ ໃຫສ້ ດິ ແກ່ ບຸກຄນົ ທ່ ຖີ ກື ເສຍຫາຍເອງ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຜູເ້ ສຍຫາຍລວມທງັ ອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດເີ ປນັ ຕນົ້ ແມ່ ນອງົ ການອງົ ການໄອຍະການ ຫຼື ສານສາມາດສະເໜຂີ ນຶ້ ມາໄດ.້ ການດໍາເນນີ ການກວດສອບຂໍຜ້ ດິ ພາດດວ້ ຍວທິ ະຍາສາດການແພດຈະໄດມ້ ກີ ານແຕ່ ງຕງັ້ ຜູທ້ ່ ປີ ະສບົ ການດາ້ ນວຊິ າຊບີ ການປ່ ນິ ປວົ ຫຼື ດາ້ ນນຕິ ເິ ວດໂດຍແມ່ ນລດັ ຖະມນົ ຕກີ ະຊວງສາທາລະນະສຸກ ເປນັ ຜູແ້ ຕ່ ງຕງັ້ ບຸກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວເປນັ ຜູກ້ ວດສອບ. ນອກຈາກນ,ີ້ ກດົ ໝາຍຍງັ ຫາ້ ມບ່ ໍໃຫຜ້ ູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ຫຼື ຜູທ້ ່ ປີ ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ນນັ້ ເປນັ ຜູກ້ ວດສອບລວມໄປເຖງິ ຍາດຕພິ ່ ນີ ອ້ ງ, ສະມາຊກິ ຄອບຄວົ ແລະ ບຸກຄນົ ອ່ ນື ໆ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຜູເ້ ສຍຫາຍນນັ້ ບ່ ໍໃຫເ້ ຂາົ້ ຮ່ ວມໃນຂນັ້ ຕອນການກວດສອບດ່ ງັ ກ່ າວ. ໃນຄວາມໝາຍດ່ ງັ ກ່ າວກ່ ໍ ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ຄວາມຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ເປນັ ກາງໃນເວລາດໍາເນນີ ການກວດສອບກລໍ ະນມີ ຂີ ໍຜ້ ດິ ພາດເກດີ ຂນຶ້ . 2). ການລາຍງານ ສບື ຕ່ ໍຈາກການກວດກາກລໍ ະນຜີ ດິ ພາດທາງການແພດດ່ ງັ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ , ພາຍຫຼງັ ທ່ ອີ ງົ ການກວດ ສອບພາຍໃນ ຫຼື ອງົ ການຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ວຽກງານການປ່ ນິ ປວົ ໄດດ້ ໍາເນນີ ການກວດກາຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການ ແພດຂອງແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຈນົ ໄດຮ້ ບັ ຄໍາຕອບ ແລະ ຂໍສ້ ະຫຸຼບເຖງິ ສາເຫດຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແກ່ ຄນົ ເຈບັ ແລວ້ , ອງົ ການກວດສອບພາຍໃນຕອ້ ງໄດເ້ ຮດັ ບດົ ສະຫຸຼບ ແລະ ລາຍງານຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ໃຫແ້ ກ່ ຫວົ ໜາ້ ອງົ ການ ຄຸມ້ ຄອງວຽກງານການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ສ່ ງົ ຕ່ ໍໃຫລ້ ດັ ຖະມນົ ຕກີ ະຊວງສາທາລະນະສຸກເພ່ ອື ຮບັ ຊາບ ແລະ ພຈິ າລາ ນາຕ່ ໍກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍ ແລະ ຖາ້ ມມີ ູນຄວາມຜດິ ເນ່ ອື ງຈາກຄວາມປະໝາດ ຫຼື ມກີ ານລະ ເລຍີ ກ່ ຈໍ ະມກີ ານລງົ ວໄິ ນທາງບໍລຫິ ານໂດຍອງີ ຕາມລະດບັ ຄວາມເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . 25

3). ການແກໄ້ ຂຂຜໍ້ ິດພາດທາງການແພດ ການແກໄ້ ຂຂໍຜ້ ິດທາງການແພດ ຫຼື ຄວາມຜິດຂອງແພດໝໍຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ພີ າໃຫ້ ບຸກຄນົ ອ່ ນື ບາດເຈບັ ຫຼື ເສຍຊວີ ດິ ກ່ ຄໍ ກື ນັ ກບັ ກລໍ ະນຄີ ວາມຜດິ ພາດອ່ ນື ໆ ທ່ ກີ ດົ ໝາຍກາໍ ນດົ . ຕ່ ໍກບັ ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ກ່ ໄໍ ດກ້ າໍ ນດົ ແລະ ນາໍ ໃຊວ້ ທິ ກີ ານແກໄ້ ຂທາງບໍລຫິ ານ ແລະ ການວາງມາດ ຕະການຕ່ ໍແພດໝໍທ່ ີກະທໍາຜິດພາດເປັນຫຼກັ ພາຍຫຼງັ ມກີ ານກວດສອບຄວາມຜິດພາດດ່ ັງກ່ າວ. ສະນນັ້ , ການແກໄ້ ຂຄະດີ ຫຼື ການວາງມາດຕະການຕ່ ໍຜູກ້ ະທໍາຜດິ ໃນໄລ ຍະຜ່ ານມາຈະປະກອບມມີ າດຕະຖານສກຶ ສາ ອບົ ຮມົ , ກ່ າວເຕອື ນ, ລງົ ວໄິ ນ ແລະ ຖກື ປບັ ໃໝ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຍງັ ຕອ້ ງມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບໃຊແ້ ທນຄ່ າເສຍ ຫາຍທາງແພ່ ງຕ່ ໍກບັ ຄວາມເສຍຫາຍ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ , 2014, ມາດຕາ 70). ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ຍງັ ກາໍ ນດົ ໃຫມ້ ກີ ານລງົ ໂທດທາງອາຍາຕ່ ໍແພດໝໍທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຜີ ດິ ພາດຮາ້ ຍແຮງຖາ້ ຫາກວ່ າເປນັ ຄວາມຜດິ ທາງອາຍາ ຊ່ ງຶ ຜູຖ້ ກື ເສຍຫາຍເອງ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຜູເ້ ສຍ ຊວີ ດິ ສາມາດທ່ ຈີ ະຮອ້ ງຂໍ ຫຼື ຮອ້ ງຟອ້ ງຕ່ ໍເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ຕີ ໍາຫຼວດ ຫຼື ໄອຍະການເພ່ ອື ໃຫມ້ ກີ ານດໍາເນນີ ຄະດຕີ າມ ຂນັ້ ຕອນຂອງກດົ ໝາຍ. ໃນພາກປະຕບິ ດັ , ເວາົ້ ສະເພາະກລໍ ະນເີ ກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ໃນພາຍຫຼງັ ສະຫຸຼບໄດວ້ ່ າເກດີ ຂໍ້ ຜດິ ພາດຍອ້ ນແພດໝໍມດີ ວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ປະໝາດ ຫຼື ເລ່ ນີ ເລກີ້ ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ . ອງົ ການການກວດສອບຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດມສີ ດິ ທ່ ຈີ ະດໍາເນນີ ການທາງວໄິ ນ ແລະ ວາງມາດ ຕະການດ່ ງັ ລ່ ຸມນ:ີ້ - ມາດຕະຖານສກຶ ສາອບົ ຮມົ (ມາດຕາ 71): ໝາຍເຖງິ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຫຼື ກ່ າວເຕອື ນໃນກລໍ ະນມີ ີ ຜູລ້ ະເມດີ ກດົ ໝາຍໃນສະຖານເບາົ ແລະ ເປນັ ການລະເມດີ ເທ່ ອື ທໍາອດິ ເພ່ ອື ໃຫມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈ, ເອາົ ໃຈໃສ່ ແລະ ລະມດັ ລະວງັ ໃຫຫ້ ຼາຍຂນຶ້ . - ມາດຕະການທາງວໄິ ນ (ມາດຕາ 72): ໝາຍເຖງິ ການລງົ ວໄິ ນຕາມແຕ່ ລະກໍລະນທີ ່ ບີ ່ ໍເປນັ ການກະ ທໍາຜດິ ທາງອາຍາແຕ່ ສາ້ ງຄວາມເສຍຫາຍໃຫແ້ ກວ້ ຽກງານປ່ ນິ ປວົ ໂດຍມເີ ງ່ອື ນໄຂວ່ າມຄີ ວາມຈງິ ໃຈລາຍງານ, ບ່ ໍຫຼບົ ຫຼກີ ຈາກຄວາມຜດິ ຂອງຕນົ ແມ່ ນໃຫລ້ ງົ ວໄິ ນເປັນຕນົ້ ຕຕິ ຽນ, ກ່ າວເຕອື ນຄວາມຜດິ ; ໂຈະການເລ່ ອື ນ ຊນັ້ , ການຍອ້ ງຍໍ ; ປດົ ຕໍາແໜ່ ງ ຫຼື ຍກົ ຍາ້ ຍໜາ້ ທ່ ;ີ ແລະ ສາມາດໃຫອ້ ອກຈາກລດັ ຖະການ ໂດຍບ່ ໍໄດຮ້ ບັ ນະ ໂຍບາຍ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ມາດຕະການລງົ ວໄິ ນສູງສຸດ; - ມາດຕະການປັບໃໝ (ມາດຕາ 73): ໝາຍເຖິງກໍລະນີມີການລະເມີດກດົ ໝາຍເປັນຄັງ້ ທີ 2 ຊ່ ງຶ ບ່ ໍເປນັ ການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາ ແຕ່ ມຄີ ວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍວຽກວຽກງານປ່ ນິ ປວົ ຈະຕອ້ ງຈ່ າຍຄ່ າປບັ ໃໝໃຫ້ ລດັ ຕາມລະບຽບການ. - ມາດຕະການທາງແພ່ ງ (ມາດຕາ 74): ໝາຍເຖງິ ການຊດົ ໃຊຄ້ ່ າເສຍຫາຍ ຫຼື ທດົ ແທນທາງແພ່ ງໃນ ກລໍ ະນເີ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍສຸຂະພາບຂອງບຸກຄນົ ຫຼື ຄນົ ເຈບັ . 2.3 ມາດຕະຖານທາງການແພດໃນກລໍ ະນຊີ ່ ວຍເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ ມາດຕະຖານທາງການແພດແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຈາໍ ເປນັ ທ່ ຈີ ະໃຊເ້ ປນັ ຕວົ ກາໍ ນດົ ສະຖານະການ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ເພ່ ອື ຊບີ້ ອກວ່ າແພດໝໍທ່ ກີ ໍາລງັ ປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຢ່ ູນນັ້ ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ດວ້ ຍຄວາມເອາົ ໃຈ ໃສ່ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານເຕກັ ນກິ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວຢ້ ່ າງພຽງພໍ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງ ຫຼື ບ່ ໍ ເພ່ ອື ບ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມ 26

ຜດິ ພາດທາງການແພດ ແລະ ສາ້ ງຄວາມເສຍຫາຍແກ່ ຄນົ ເຈບັ . ດວ້ ຍເຫດຜນົ ດ່ ງັ ກ່ າວເຮາົ ຈະມາສກຶ ສາກ່ ຽວກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດ ແລະ ມາດຕະຖານທ່ ແີ ພດໝໍຕອ້ ງເຮດັ ໃນກໍລະນຊີ ່ ວຍເກດີ ລູກໃຫແ້ ມ່ ມານຢ່ ູ ໂຮງໝໍ. 2.3.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງມາດຕະຖານທາງການແພດ 1). ຄວາມໝາຍຂອງມາດຕະຖານທາງການແພດ ມາດຕະຖານທາງການແພດແມ່ ນຫຍງັ , ມຄີ ວາມໝາຍຄແື ນວໃດ, ຕ່ ໍກບັ ການກໍານດົ ຄວາມໝາຍດ່ ງັ ກ່ າວສາມາດພຈິ າລະນາ ແລະ ຕຄີ ວາມໝາຍໃນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ນຕິ ກິ ໍາລ່ ຸມກດົ ໝາຍຄ:ື ໝາຍເຖງິ ວທິ ກີ ານ ຫຼື ຂະບວນການລວມມຂີ ນັ້ ຕອນການກວດ, ການເກບັ ຂໍມ້ ູນ, ການປະເມນີ ອາການ, ການ ວິນິໄສພະຍາດ ແລະ ການປ່ ິນປົວເປັນທ່ ີຍອມຮັບໃນລະດັບວິຊາຊີບພາຍໃນ ແລະ ໃນລະດັບສາກນົ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ , 2014, ມາດຕາ 37). ອງີ ຕາມຄໍາສໍາພາດຄວາມຄດິ ເຫນັ ຈາກ ກ່ ຸມຕວົ ຢ່ າງຂອງຜູຖ້ ກື ສໍາພາດທ່ ເີ ປນັ ແພດໝໍ ແລະ ນກັ ວຊິ າການທາງການແພດສ່ ວນຫຼາຍເຫນັ ດເີ ປນັ ແນວທາງ ດຽວກນັ ວ່ າແມ່ ນວທິ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ທ່ ໄີ ດຮ້ ່ ໍາຮຽນ ແລະ ຖກື ຮບັ ຮູຢ້ ່ າງເປນັ ເອກະພາບໃນລະດບັ ສະຖາບນັ ການ ສກຶ ສາການແພດໃນສາຂາວຊິ ານນັ້ ແລະ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ຖກື ຮບັ ຮູຈ້ າກການແພດສາກນົ ຕ່ ໍກບັ ບນັ ດາຂນັ້ ຕອນ, ວທິ ກີ ານກວດ, ວນິ ດິ ໄສພະຍາດລວມເຖງິ ວທິ ກີ ານການຮກັ ສາ ຊ່ ງຶ ຜູເ້ ປນັ ແພດໝໍທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ອະນຸຍາດໃນການ ປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຕອ້ ງຮູ,້ ເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ . ໃນເວລາການປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ , ແພດໝໍເຂາົ້ ໃຈວ່ າແມ່ ນແບບແຜນ ຫຼື ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ (Guideline) ຕາມທ່ ີໄດສ້ ກຶ ສາຮ່ ໍາຮຽນຜ່ ານມາ ຊ່ ງຶ ເວລາປ່ ິນປົວຕອ້ ງເຮດັ ໃຫຖ້ ືກຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ພະຍາດ ຫຼື ອາການນນັ້ ໂດຍຜ່ ານຂນັ້ ຕອນເລ່ ມີ ຈາກການສອບຖາມ, ການກວດຮ່ າງກາຍຈນົ ຮອດຂນັ້ ຕອນສຸດທາ້ ຍກ່ ໍຄື ການວນິ ດິ ໄສ ແລະ ການຮກັ ສາ. ໃນແຕ່ ລະພະຍາດກ່ ໍຈະມກີ ານກໍານດົ ວທິ ີການປ່ ິນປົວທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ , ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າໃນກໍລະນຄີ ນົ ເຈບັ ມກີ ານຊມຶ ເຊອື້ ໃນເສນັ້ ເລອື ດ, ແພດໝໍທ່ ທີ ໍາການຮກັ ສາກ່ ໍຕອ້ ງຮູວ້ ່ າຈະໃຫຢ້ າ ຫຍງັ , ໜອ້ ຍຫຼາຍປານໃດເພ່ ອື ຕາ້ ນກບັ ເຊອື້ ພະຍາດນນັ້ . ມາດຕະຖານ ທາງການແພດ ຫຼື ວທິ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ມີ ການກໍານດົ ໄວເ້ ປັນເອກະສານໃນເວລາຮຽນຖເື ປັນສູດຮກັ ສາ ແລະ ຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ເມ່ ອື ເກດີ ອາການ ຫຼື ເປນັ ພະຍາດນນັ້ . ນອກຈາກນ,ີ້ ອງີ ຕາມການສອບຖາມກມົ ປ່ ນິ ປວົ ຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸກກ່ ໍໄດໃ້ ຫຄ້ ໍາ ຕອບວ່ າປດັ ຈບຸ ນັ ມກີ ານກໍານດົ ເປນັ ເອກະສານ ຫຼື ຄ່ ູມເື ອກະພາບ ຊ່ ງຶ ເອນີ້ ວ່ າຄ່ ູມກື ານປ່ ນິ ປວົ ເອກະພາບແຫ່ ງ ຊາດ (Medial practice) ຂອງແຕ່ ລະພະຍາດ ແລະ ມເີ ອກະສານຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ກ່ ຽວກບັ ຈນັ ຍາບນັ ວິ ຊາຊບີ ຂອງແຕ່ ລະພະຍາດ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍທ່ ທີ ໍາການປ່ ນິ ປວົ ແມ່ ນຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈເປນັ ຢ່ າງດ.ີ ຍ່ ງິ ໄປກວ່ ານນັ້ , ອງີ ຕາມຫຼກັ ການສາກນົ ແລວ້ , ມາດຕະຖານທາງການແພດ ຫຼື ຂນັ້ ຕອນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຕອ້ ງມກີ ານເຜຍີ ແຜ່ ໃຫ້ ແກ່ ສາທານະຊນົ ຮບັ ຊາບເພ່ ອື ໃຫຄ້ ນົ ທ່ ວົ ໄປ ຫຼື ຄນົ ເຈບັ ທ່ ກີ ໍາລງັ ຈະເຂາົ້ ມາປ່ ິນປົວໃນໂຮງໝໍນນັ້ ຕອ້ ງໄດຮ້ ູ ້ ຂໍມ້ ນູ ກ່ ຽວກບັ ວທິ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດນນັ້ ໆ ຫຼື ຂໍມ້ ນູ ພນື້ ຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ . 2). ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງມາດຕະຖານທາງການແພດ ມາດຕະຖານທາງການແພດແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ທ່ ສີ ຸດຕ່ ໍກບັ ການກໍານດົ ແນວທາງປະຕບິ ດັ ຂອງການ ປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດທ່ ຖີ ກື ນໍາໃຊຕ້ ່ ໍກບັ ຄນົ ເຈບັ ແລະ ໂດຍຫຼກັ ການແລວ້ , ຄນົ ເຈບັ ແຕ່ ລະຄນົ ທ່ ເີ ຂາົ້ ມາຮກັ ສາຕອ້ ງ 27

ໄດຮ້ ູ ້ ຫຼື ໂຮງໝໍຕອ້ ງໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມຮູ ້ ຫຼື ອະທບິ າຍໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ຊາບເພ່ ອື ໃຫເ້ ຂາົ ເຈາົ້ ຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈໃນເວລາ ການປ່ ນິ ປວົ , ແຕ່ ເນ່ ອື ງຈາກວ່ າເງ່ອື ນໄຂທາງດາ້ ນເວລາຂອງແພດໝໍ ແລະ ການຂາດຄວາມສນົ ໃຈຂອງຄນົ ເຈບັ ເອງ ຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ເຈາົ້ ບ່ ໍສາມາດເຂາົ້ ເຖງິ ຂໍມ້ ູນ ຫຼື ວທິ ກີ ານກວດ, ວນິ ດິ ໄສ ແລະ ວທິ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ໃນເວລາມາ ທໍາການປ່ ນິ ປວົ ຫຼື ໃນກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ . ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມປາກດົ ການຕວົ ຈງິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງ ຄນົ ເຈບັ ຈະໃຫຄ້ ວາມໄວວ້ າງໃຈຕ່ ໍການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍເປນັ ຫຼກັ . ສະນນັ້ , ການຂາດຄວາມຮູກ້ ່ ຽວ ກບັ ມາດຕະຖານ ຫຼື ວທິ ກີ ານປ່ ິນປົວຂອງແພດໝໍຂອງຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ຈ່ ງຶ ມກັ ເກດີ ຂນຶ້ ແລະ ບາງກໍລະນີກໍບ່ ໍສາມາດຮູໄ້ ດເ້ ລີຍວ່ າແພດໝໍທ່ ີກໍາລັງປ່ ິນປົວຢ່ ູນນັ້ ໄດເ້ ຮັດຫຍງັ ແດ່ , ເຮັດຖືກຕອ້ ງ, ສມົ ເຫດສມົ ຜນົ ແລວ້ ຫຼື ບ່ ໍຕ່ ໍກບັ ການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ . 2.3.2 ມາດຕະຖານ ແລະ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດໃນກລໍ ະນຄີ ນົ ເຈບັ ມາເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ ເພ່ ອື ຈະກໍານດົ ວ່ າແພດໝໍຜູທ້ ່ ທີ ໍາການຊ່ ວຍເຫຼອື ຫຼື ປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ມຄີ ວາມລະມດັ ລະວງັ ພຽງພໍ, ຮອບຄອບ ແລະ ເອາົ ໃຈໃສ່ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ຫຼື ບ່ ໍ, ເຮາົ ຕອ້ ງອງີ ໃສ່ ມາດຕະຖານທາງການແພດຂອງສາຂາວຊິ ານນັ້ ເປນັ ເກນເພ່ ອື ພຈິ າລະນາ ຫຼື ປຽບທຽບວ່ າແພດໝໍທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນເວລານນັ້ ຫຼື ສະຖານະການນນັ້ ເຮດັ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ເໝາະສມົ ແລະ ຖາ້ ວ່ າແພດໝໍທ່ ຖີ ກື ກ່ າວຫານນັ້ ຫາກປະຕບິ ດັ ຢ່ າງຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ຈາກແພດໝໍຄນົ ອ່ ນື ໆ ທ່ ຢີ ່ ູໃນສະຖານະການດຽວກນັ ກ່ ໍໃຫຖ້ ວື ່ າໝໍທ່ ຖີ ກື ກ່ າວຫານນັ້ ບ່ ໍໄດກ້ ະທໍາດວ້ ຍຄວາມ ບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຊ່ ງຶ ຈະພາໃຫພ້ ນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກລໍ ະນເີ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍສຸຂະພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ຕ່ ໍກບັ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງມາດຕະການທາງການແພດ, ກດົ ໝາຍທາງການແພດກ່ ໍມຈີ ດຸ ປະສງົ ໃຫມ້ ີ ການກາໍ ນດົ ມາດຕະຖານທາງການແພດ ຫຼື ການປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດແຕ່ ລະຢ່ າງໄວໃ້ ຫຊ້ ດັ ເຈນ. ສະນນັ້ , ແພດໝໍທ່ ີ ໃຫກ້ ານກວດ ແລະ ປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ຕອ້ ງເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ເພ່ ອື ຫຼກີ ເວນັ້ ຄວາມຜດິ ພາດ ແລະ ຄວາມສ່ ຽງຢ່ າງຮາ້ ຍແຮງທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ ກບັ ສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ສະເພາະວທິ ທີ າງ ການແພດໃນເວລາແມ່ ມານມາເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍກໍເຊ່ ນັ ດຽວກນັ , ສະມາຄມົ ຄຸມ້ ຄອງວຊິ າຊບີ ປ່ ິນປົວກ່ ໍໄດ້ ກໍານດົ ລະບຽບການເກດີ ລູກເອນີ້ ວ່ າວຊິ ານາລເີ ວດສູດຕສິ າດ ແລະ ຂໍຕ້ ກົ ລງົ ຂອງສະມາຄມົ ວຊິ າຊບີ ປ່ ິນປົວ ວ່ າດວ້ ຍຈນັ ຍາບນັ ວຊິ າຊີບສໍາລບັ ພະຍາບານ-ຜະດຸງຄນັ , ເລກທີ 0147/ສວປ, ລງົ ວນັ 02 ສງິ ຫາ 2019. ເອກະສານທງັ ສອງຢ່ າງມຄີ ວາມສໍາຄນັ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ີນປວົ ຫຼື ຂໍຄ້ ວນປະຕບິ ດັ ໃນເວລາເກດີ ລູກໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ເຈບັ ທ່ ເີ ປນັ ແມ່ ມານ ແລະ ຍງັ ໄດກ້ ໍານດົ ຈນັ ຍາບນັ ທ່ ຄີ ວນເອາົ ໃຈໃສ່ , ປະຕບິ ດັ ແລະ ການສະ ແດງອອກລະຫວ່ າງແພດໝໍ, ພະຍາບານກບັ ຄນົ ເຈບັ ແລະ ລະຫວ່ າງແພດໝໍ ແລະ ພະຍາຍານດວ້ ຍກນັ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫກ້ ານປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ໄປດວ້ ຍຄວາມສະດວກ, ວ່ ອງໄວ ແລະ ມປີ ະສດິ ທພິ າບ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຂໍກ້ າໍ ນດົ ກ່ ຽວກບັ ຈນັ ຍາບນັ ຍງັ ມຈີ ດຸ ປະສງົ ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ, ມສີ ະຕສິ ູງ ແລະ ເອາົ ໃຈໃສ່ ໃນ ການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຂອງແພດໝໍ. ສະເພາະມາດຕະຖານທາງການແພດ ຫຼື ຂນັ້ ຕອນການເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍໄດກ້ າໍ ນດົ ຂນັ້ ຕອນຫຼກັ ໆ ໄວ້ ດ່ ງັ ນ:ີ້ (1) ກໍລະນປີ ກົ ກະຕຈິ ະເລ່ ມີ ຈາກຂນັ້ ຕອນນບັ ແຕ່ ຄນົ ເຈບັ ມາຝາກທອ້ ງຈນົ ເຖງິ ມນື້ ດັ ມາເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງ ໝໍ ແລະ (2) ກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ ແມ່ ນໃນກລໍ ະນຄີ ນົ ເຈບັ ບ່ ໍໄດມ້ າຝາກທອ້ ງກ່ ອນ ແຕ່ ມາຂໍເກດີ ຢ່ ູໂຮງໝໍທ່ ວົ ໄປ ຫຼື ອາດຈະເປນັ ກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ ທ່ ແີ ມ່ ມານມອີ າການເຈບັ ທອ້ ງຮຸ ນແຮງ ຊ່ ງຶ ທາງແພດໝໍບ່ ໍອາດຮູໄ້ ດເ້ ຖງິ ອາການ ຫຼື 28

ປະຫວດັ ຄນົ ເຈບັ ມາກ່ ອນ. ສະນນັ້ , ກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ ຫຼື ຮບີ ດ່ ວນແບບນແີ້ ພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດີ ຊອບກຈໍ ະເລ່ ມີ ຈາກ ການຊກັ ຖາມປະຫວດັ ແລະ ອາການຂອງຄນົ ເຈບັ ເສຍກ່ ອນ, ຕ່ ໍມາກໍຈະກວດຕາມຂນັ້ ຕອນເບອື້ ງຕນົ້ ຄ:ື ກວດນໍາ້ ໜກັ , ວດັ ຊບີ ພະຈອນ, ກວດກາຮ່ າງກາຍທ່ ວົ ໄປ, ແຕ່ ຖາ້ ບ່ ໍສາມາດຮູໄ້ ດວ້ ່ າແມ່ ຫຼື ເດກັ ໃນທອ້ ງມີ ຄວາມຜດິ ປກົ ກະຕແິ ນວໃດ, ແພດໝໍກ່ ໍຈະສ່ ງັ ໃຫກ້ ວດອນັ ຕາຊາວ ຫຼື ເອນີ້ ວ່ າເອໂກ ້ ຫຼື ກວດເລອື ດເທ່ າົ ທ່ ສີ າ ມາດເຮດັ ໄດເ້ ພ່ ອື ຄາດຄະເນອາຍຸຂອງເດກັ ໃນທອ້ ງແມ່ ເພາະມນັ ຈະກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ໄລຍະການເກດີ ວ່ າຈະເກດີ ກ່ ອນກໍານດົ ຫຼື ຕາມກໍານດົ ຫຼື ກາຍກໍານດົ ໂດຍອງີ ຕາມອາຍຸ ຖືພາທ່ ມີ ຫີ ຼກັ ການສະເພາະກໍານດົ ໄວ.້ ໃນຂນັ້ ຕອນມາດຕະຖານນ,ີ້ ແພດໝໍຕອ້ ງຮູສ້ ະພາບນໍາ້ ຄາວປາ, ສະພາບຮ່ າງກາຍຂອງເດກັ ໃນທອ້ ງ, ສະພາບແຫ່ ແລະ ອາການຂອງແມ່ ໃນເວລາທ່ ເີ ດກັ ຈະເກດີ . ໃນເວລາໃກທ້ ່ ຈີ ະເກດີ , ແພດໝໍຕອ້ ງກວດສະພາບຮ່ າງກາຍເດກັ ວ່ າເດກັ ມອີ າການຜດິ ປກົ ກະຕຫິ ຍງັ ບ່ ໍ, ການເປີດຂອງປາກມດົ ລູກ ໂດຍປົກກະຕຖິ າ້ ປາກມດົ ລູກເປີດພຽງເລກັ ນອ້ ຍກ່ ໍອາດຈະຕອ້ ງໄດລ້ ໍຖາ້ ໄປ ກ່ ອນຈນົ ກວ່ າປາກມດົ ລູກຈະເປດີ ພຽງພໍໃຫເ້ ດກັ ນອ້ ຍເກດີ ໄດ.້ ໃນກລໍ ະນທີ ່ ສີ າ ມາດເກດີ ໄດເ້ ລຍີ ແພດໝໍກຈໍ ະ ດໍາເນນີ ການເກດີ ໃຫໂ້ ດຍທນັ ທ.ີ ບນັ ຫາທ່ ມີ ກັ ພບົ ກ່ ໍຄແື ພດໝໍບ່ ໍສາມາດຮູໄ້ ດ້ ວ່ າເດກັ ທ່ ຈີ ະເກດີ ນນັ້ ຈະມຮີ ່ າງ ກາຍປົກກະຕບິ ່ ໍເຊ່ ນັ ວ່ າເດກັ ພກິ ານ, ເດກັ ບ່ ໍແຂງແຮງ ເພາະວ່ າແມ່ ບ່ ໍໄດມ້ າຝາກທອ້ ງຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫກ້ ານເກດີ ມີ ຄວາມສ່ ຽງໂດຍສະເພາະກໍລະນແີ ມ່ ທ່ ເີ ດນີ ທາງມາແຕ່ ເຂດຫ່ າງໄກສອກຫຼກີ ແລະ ບ່ ໍໄດມ້ ປີ ະຫວດັ ການຝາກ ທອ້ ງຢ່ ູໂຮງໝໍ ຫຼື ກໍລະນແີ ມ່ ມາເກດີ ແບບສຸກເສນີ ຫຼື ບາດເຈບັ ໃນກໍລະນນີ ອີ້ າດຈະເປນັ ເຫດສຸດວໄິ ສເມ່ ອື ມີ ກລໍ ະນກີ ານສູນເສຍຊວີ ດິ ຫຼື ບາດເຈບັ ຂອງແມ່ ແລະ ລູກ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍເອງກ່ ບໍ ່ ໍສາມາດຈະຊ່ ວຍເຫອຼື ຫຍງັ ໄດ.້ ສະຫຸຼບລວມແລວ້ , ການມາເກີດລູກຈະມີ 2 ກໍລະນີຄື: ກໍລະນີທ່ ົວໄປ ແລະ ກໍລະນີສຸ ກເສີນ. ກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ ແມ່ ນກລໍ ະນທີ ່ ແີ ມ່ ມາເກດີ ລູກໂດຍບ່ ໍໄດມ້ ກີ ານຝາກທອ້ ງມາກ່ ອນ ແລະ ບ່ ໍໄດມ້ າຕາມທ່ ນີ ດັ ໄວ້ ແລະ ຍງັ ມຄີ ນົ ເຈບັ ຕກົ ຢ່ ູໃນກໍລະນຄີ ນົ ມອີ າການເຈບັ ຜດິ ປກົ ກະຕເິ ຊ່ ນັ : ມເີ ລອື ດໄຫຼອອກຈາກຊ່ ອງຄອດຈາໍ ນວນຫຼາຍ, ແຫ່ ຈບັ ຕ່ ໍາ, ເດກັ ນອນທ່ າຂວາງ, ເດກັ ເກດີ ກ່ ອນກໍານດົ , ເດກັ ເກດີ ທ່ າກນົ້ ອອກຊ່ ອງຄອດ ແລະ ເດກັ ຝາແຟດ ຊ່ ງຶ ຈະຕອ້ ງໄດເ້ ກດີ ໂດຍການຜ່ າຕດັ ອອກ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍຈະຕອ້ ງໄດດ້ ໍາເນນີ ການແກໄ້ ຂ ແລະ ປ່ ນິ ປວົ ໃຫທ້ ນັ ເວລາ ແລະ ເໝາະສມົ ກບັ ສະພາບຕວົ ຈງິ ຊ່ ງຶ ບາງກໍລະນກີ ານຊ່ ວຍເຫຼອື ໃນກໍລະນນີ ກີ້ ່ ໍອາດຈະ ໄປແຕະຕອ້ ງກບັ ສດິ ຂອງແມ່ ຄນົ ອ່ ນື ທ່ ລີ ໍຖາ້ ເກດີ ລູກໃນກລໍ ະນທີ ່ ວົ ໄປ. ຕ່ ໍກບັ ຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ກີ ານເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນຖີ້ ວື ່ າເປັນການຮບັ ຮູ ້ ໂດຍເປັນ ເອກະພາບຂອງຫຼກັ ການທາງການແພດໃນວຊິ ານາຣີສູດຕສິ າດ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍທ່ ທີ ໍາການປ່ ນິ ປວົ ຫຼື ທໍາການເກດີ ລູກໃຫແ້ ມ່ ມານຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ຮູ,້ ເຂາົ້ ໃຈ, ຄໍານງຶ , ເອາົ ໃຈໃສ່ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ . ໂດຍສະເພາະຕອ້ ງ ເອາົ ໃຈໃສ່ ປະຕບິ ດັ ໃນແຕ່ ລະໄລຍະຂອງການເກດີ ຫຼື ອາການທ່ ສີ ະແດງອອກຂອງແມ່ ແລະ ສະພາບຂອງເດກັ ທ່ ກີ ໍາລງັ ຈະເກດີ . ສະນນັ້ , ເມ່ ອື ເກດີ ເຫດການສູນເສຍທາງສຸ ຂະພາບເຊ່ ນັ : ເຮດັ ໃຫແ້ ມ່ ຫຼື ເດກັ ບາດເຈບັ , ເດກັ ພກິ ານ ຫຼື ມກີ ານຕາຍເກດີ ຂນຶ້ ຂອງແມ່ ຫຼື ເດກັ ກຖໍ ວື ່ າແພດໝໍຄວນພນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ໍຄວາມ ຜດິ ພາດ ແລະ ຖວື ່ າເປນັ ເຫດສຸດວໄິ ສ ຫຼື ຍອ້ ນສະພາບຮ່ າງກາຍຂອງຄນົ ເຈບັ ເອງ ໂດຍສະເພາະມກັ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນ ກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ ຫຼື ມອີ າການບາດເຈບັ ຮາ້ ຍແຮງຂອງແມ່ ໃນເວລາມາຂໍເກດີ ລູກ ຫຼື ຖກື ນາໍ ສ່ ງົ ມາໂຮງໝໍ. 29

2.3.3 ບນັ ຫາ ແລະ ປະກດົ ການຂໍຜ້ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນກລໍ ະນເີ ກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ ໂດຍອງີ ຕາມຂໍມ້ ູນທາງດາ້ ນເອກະສານ ແລະ ການສໍາພາດຕວົ ຈງິ ກບັ ແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບໃນກໍລະ ນເີ ກດີ ລູກເຫນັ ວ່ າຄວາມຜດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແມ່ ນມຫີ ຼາຍກໍລະນທີ ່ ຍີ ງັ ບ່ ໍທນັ ຈະແຈງ້ ແລະ ມກີ ານສບັ ສນົ ປົນ ເປກນັ ໄປລະຫວ່ າງຄວາມຜດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທາງການແພດ ແລະ ເຫດສຸດວໄິ ສ. ບາງກລໍ ະນທີ ່ ຜີ ດິ ພາດກຂໍ ນຶ້ ກບັ ບນັ ຫາສະພາບພາຍໃນຂອງຄນົ ເຈບັ ເອງ ຫຼື ເກດີ ຈາກຫຼາຍປດັ ໄຈທ່ ເີ ຂາົ້ ມາໃນເວ ລາປ່ ນິ ປວົ ຈ່ ງຶ ອາດເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ສະນນັ້ , ອງີ ຕາມຂໍມ້ ູນຈາກ ການສໍາພາດແພດໝໍ ແລະ ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ສາມາດສະຫຸຼບບນັ ຫາ ແລະ ປະກດົ ການກໍລະນມີ ຄີ ວາມຜດິ ພາດທ່ ພີ າ ໃຫເ້ ກດີ ການສູນເສຍທາງດາ້ ນສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ກ່ ອນທ່ ຈີ ະນໍາເອາົ ແຕ່ ລະກລໍ ະນຄີ ວາມຜດິ ພາດໄປວເິ ຄາະ, ປຽບທຽບກບັ ພາກທດິ ສະດກີ ານກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງພຈິ າລະນາໄປ ແຕ່ ລະກລໍ ະນດີ ່ ງັ ລ່ ຸມນ:ີ້ ຄວາມຜດິ ພາດທ່ ກີ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ຄວາມສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບຂອງແມ່ ແລະ ເດກັ ໃນກລໍ ະນມີ າເກດີ ລູກຢ່ ູ ໂຮງໝໍມກັ ເກດີ ມາຈາກການປະເມນີ ອາການຂອງແມ່ ມານທ່ ມີ າເກດີ ລູກຜດິ ພາດ ຫຼື ກລໍ ະນຊີ ກັ ຊາ້ ໃນການຊ່ ວຍ ເກດີ ລູກໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ . ການປະເມນີ ອາການຂອງແພດໝໍຜດິ ພາດເກດີ ມາຈາກການປະເມນີ ອາການເຈບັ ຫຼື ພະ ຍາດຂອງຄນົ ເຈບັ ບ່ ໍໄດ້ ຈ່ ງຶ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫຜ້ ູເ້ ປນັ ແມ່ ລໍຖາ້ ດນົ ຈນົ ເກນີ ໄປຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫແ້ ມ່ ຫຼື ຄນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ກະ ທນັ ຫນັ ແລະ ບາງກໍລະນເີ ຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ຂາດອາກາດຫາຍໃຈຕງັ້ ແຕ່ ຢ່ ູໃນທອ້ ງຫຼາຍຊ່ ວົ ໂມງ ຫຼື ຫຼາຍມ.ື້ ນອກ ຈາກທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນ,ີ້ ຍງັ ພບົ ປະກດົ ການຈາກບນັ ຫາການປະເມນີ ຊກັ ຊາ້ ຫຼື ປະເມນີ ບ່ ໍໄດເ້ ນ່ ອື ງຈາກການ ຂາດວດັ ຖຸອຸປະກອນ ຫຼື ເຄ່ ອື ງມອື ນັ ຈາໍ ເປນັ ໃນການກວດ ຫຼື ປະເມນີ ອາການທ່ ຕີ ອ້ ງອາໄສເຄ່ ອື ງມທື ່ ທີ ນັ ສະໄໝ ໂດຍສະເພາະໂຮງໝໍທ່ ຢີ ່ ູເຂດຫ່ າງໄກ. ຕ່ ໍມາກໍລະນຜີ ດິ ພາດຍງັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ແພດໝໍຂາດຄວາມຮູ,້ ຄວາມຊ່ ຽວຊານໃນການປ່ ນິ ປວົ ແຕ່ ຖກື ມອບໝາຍໃຫຮ້ ບັ ຜດິ ຊອບໃນການປ່ ນິ ປວົ . ເນ່ ອື ງຈາກວ່ າແພດໝໍແຕ່ ລະຄນົ ມຄີ ວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດບ່ ໍເທ່ າົ ກນັ ຊ່ ງຶ ຂນຶ້ ກບັ ລະດບັ ວຊິ າສະເພາະ, ປະສບົ ການຂອງແພດໝໍແຕ່ ລະຄນົ ຊ່ ງຶ ທຽບກບັ ເວລາເຂາົ້ ປະຈາໍ ການໃນ ຊ່ ວງເວລາຮບັ ຜດິ ຊອບແມ່ ນມຄີ ວາມສ່ ຽງທ່ ຈີ ະພບົ ກບັ ອາການ ຫຼື ພະຍາດຂອງຄນົ ເຈບັ ທ່ ພີ າໃຫຕ້ ນົ ເອງບ່ ໍສາ ມາດປະເມນີ ຫຼື ວນິ ໄິ ສອາການໄດຢ້ ່ າງຖືກຕອ້ ງຕາມຫຼກັ ວຊິ າການທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນລະດບັ ທ່ ແີ ນ່ ນອນ, ເມ່ ອື ແພດໝໍພບົ ກລໍ ະນດີ ່ ງັ ກ່ າວ, ໃນພາກປະຕບິ ດັ ແລວ້ ແພດໝໍທ່ ານນນັ້ ຈະຕອ້ ງມກີ ານພວົ ພນັ ແລະ ປກຶ ສາຫາລື ກບັ ແພດໝໍຄນົ ອ່ ນື ທ່ ສີ ໍານານງານກວ່ າ ຫຼື ແພດໝໍຊ່ ຽວຊານສະເພາະດາ້ ນ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ລະບຽບປະຕບິ ດັ ທ່ ຮີ ບັ ຮູນ້ ໍາກນັ . ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ໃນບາງກລໍ ະນສີ ຸກເສນີ ແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບໃນເວລານນັ້ ກ່ ຕໍ ອ້ ງໄດຕ້ ດັ ສນິ ໃຈ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາໃຫທ້ ນັ ຕາມສະພາບການ. ໃນກໍລະນດີ ່ ງັ ກ່ າວ, ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ີນອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ເຂາົ້ ໃຈ ວ່ າໝໍໄດປ້ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ດທີ ່ ສີ ຸດແລວ້ ເຖງິ ຈະເກດີ ກລໍ ະນຜີ ດິ ພາດ ແລະ ມກີ ານສູນເສຍກຕໍ າມ. ນອກຈາກນນັ້ , ຍງັ ພບົ ເຫນັ ກລໍ ະນຜີ ດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຈາກການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ກນີ ຂອບເຂດຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງແພດໝໍທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ມອບໝາຍ ເພາະວ່ າໂດຍອງີ ຕາມລະບຽບການແລວ້ , ແຕ່ ລະໂຮງໝໍເມອື ງ ແລະ ໂຮງໝໍແຂວງຈະມກີ ານກາໍ ນດົ ຂອບເຂດຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງການປ່ ນິ ປວົ ໄວສ້ ະເພາະ ເຊ່ ນັ : ໂຮງໝໍເມອື ງທ່ ີ ມເີ ຄ່ ອື ງມື ຫຼື ມຫີ ອ້ ງຜ່ າຕດັ ແມ່ ນສາມາດຜ່ າຕດັ ໄດ້ ຫຼື ໃນບາງກລໍ ະນໂີ ຮງໝໍເມອື ງບາງເມອື ງ ຈະບ່ ໍອະນຸຍາດໃຫ້ ນາໍ ໃຊຢ້ າເລ່ ງັ ເກດີ ແລະ ບ່ ໍໃຫອ້ ະນຸຍາດຜ່ າຕດັ ໄດ້ ຫຼື ບາງເມອື ງທ່ ບີ ່ ໍມເີ ລອື ດພຽງພໍກ່ ຕໍ ອ້ ງສ່ ງົ ຕ່ ໍໃຫໂ້ ຮງໝໍແຂວງ ດໍາເນນີ ການຜ່ າຕດັ . ສະນນັ້ , ໃນກລໍ ະນເີ ກດີ ການສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ກ່ ຖໍ ວື ່ າເຮດັ ເກນີ 30

ຂອບເຂດຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງຕນົ ເພາະໂຮງໝໍ ຫຼື ແພດໝໍບ່ ໍສດິ ໃຫກ້ ານຜ່ າຕດັ ຫຼື ມກັ ພບົ ເຫນັ ວ່ າໂຮງໝໍ ບາງບ່ ອນບ່ ໍມກີ ານພວົ ພນັ ປະສານ ຫຼື ສ່ ງົ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ໃຫໂ້ ຮງໝໍອ່ ນື ທ່ ມີ ຄີ ວາມພອ້ ມ ຫຼື ສ່ ງົ ໃຫແ້ ພດໝໍຂອງແຂວງ ທ່ ມີ ຄີ ວາມຊໍານານກວ່ າດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ເກດີ ຈາກກລໍ ະນນີ າໍ ສ່ ງົ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ຊກັ ຊາ້ ເກນີ ຄວນ. ກໍລະນກີ ານເກດີ ລູກຂອງແມ່ ແລະ ຄວາມຜດິ ພາດໃນການປ່ ນິ ປວົ ຂອງແພດໝໍທ່ ມີ ກັ ພບົ ເຫນັ ແມ່ ນ ກໍລະນແີ ມ່ ມາຂໍເກດີ ລູກໃນກໍລະນສີ ຸ ກເສນີ ເປັນຕນົ້ ວ່ າມອີ າການເຈບັ ໜກັ , ບາດເຈບັ ຈາກອຸ ປັດຕເິ ຫດ, ມີ ເລອື ດໄຫຼຈາກຊ່ ອງຄອດ, ມອີ າການຊກັ , ການເກດີ ຂອງເດກັ ຜດິ ປກົ ກະຕິ ຊ່ ງຶ ອາການ ຫຼື ກໍລະນທີ ່ ກີ ່ າວມານີ້ ແພດໝໍທ່ ທີ ໍາການປ່ ນິ ປວົ ຕອ້ ງດໍາເນນີ ການກວດ, ປະເມນີ , ວນິ ດິ ໄສອາການ ຫຼື ພະຍາດ ແລະ ແກໄ້ ຂໂດຍຮບີ ດ່ ວນທ່ ສີ ຸດ ຊ່ ງຶ ມຫີ ຼາຍກລໍ ະນມີ ກັ ເກດີ ຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດໃນລະຫວ່ າງຂນັ້ ຕອນທ່ ກີ ່ າວມາ. ບນັ ຫາ ແລະ ປາກດົ ການທ່ ກີ ່ າວມານຕີ້ ອ້ ງມກີ ານພຈິ າລະນາ, ວເິ ຄາະ ແລະ ໃຫຄ້ ວາມເຫນັ ທາງວຊິ າ ການທ່ ມີ ລີ ກັ ສະເພາະໃນແຕ່ ລະກລໍ ະນີ ຊ່ ງຶ ເຮາົ ບ່ ໍສາມາດຈະຕດັ ສນິ ຫຼື ຮູໄ້ ດທ້ ນັ ທວີ ່ າເກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດຂອງແພດໝໍ. ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເກດີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຜິດຕ່ ໍການກະທໍາຂອງແພດໝໍໃນສງັ ຄມົ ຖາ້ ວ່ າບ່ ໍໄດພ້ ຈິ າລະນາຂໍມ້ ູນຫກຼັ ຖານ ແລະ ສະພາບການໃຫຖ້ ່ ຖີ ວ້ ນ. 2.3.4 ການຮບັ ປະກນັ ຄຸນນະພາບຂອງການປ່ ນິ ປວົ ອງີ ຕາມມາດຕະຖານສາກນົ ການຮບັ ປະກນັ ຄຸນນະພາບການປ່ ິນປົວມຄີ ວາມຈໍາເປັນເພ່ ອື ຈະເປັນຕວົ ຊວີ້ ດັ ລະດບັ ແລະ ກໍານດົ ມາດຕະຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ ຂອງແພດໝໍ ແລະ ໂຮງໝໍທ່ ກີ ຽວຂອ້ ງເພ່ ອື ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ຂອງວຽກງານວຊິ າ ສະເພາະ ແລະ ຕອ້ ງສອດຄ່ ອງກບັ ມາດຕະຖານສາກນົ ໃນລະດບັ ທ່ ແີ ນ່ ນອນ. ເນ່ ອື ງຈາກວ່ າ ສ.ປ.ປ ລາວ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮ່ ວມເປນັ ພາຄຂີ ອງສນົ ທສິ ນັ ຍາກນົ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງທາງດາ້ ນການຮບັ ປະກນັ ສຸກຂະພາບ ແລະ ທາງດາ້ ນວິ ຊາການເຕກັ ນກິ ສະເພາະໃນເວລາມກີ ານປ່ ນິ ປວົ . ສະນນັ້ , ການຮບັ ປະກນັ ຄຸນະພາບການປ່ ນິ ປວົ ອງີ ຕາມມາດ ຕະຖານສາກນົ ກເໍ ປນັ ສ່ ງິ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ເພ່ ອື ຊບີ້ ອກວ່ າຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ຂອງແພດໝໍແມ່ ນສອດຄ່ ອງ ແລະ ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ຈາກ ສາກນົ ຫຼື ບ່ ໍ. ຕ່ ໍກບັ ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວ, ມາດຕະຖານສາກນົ ກ່ ຽວກບັ ການປ່ ນິ ປວົ ໄດກ້ ໍານດົ ສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ກີ ່ ຽວ ຂອ້ ງກບັ ການບໍລກິ ານທາງການແພດ, ການຮບັ ປະກນັ ສດິ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ຂນັ້ ຕອນທ່ ີ ຈາໍ ເປນັ ໃນເວລາດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ໃນໂຮງໝໍ ຊ່ ງຶ ກໍານດົ ໄວໃ້ ນປະມວນຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດລະ ຫວ່ າງປະເທດ (International Code of Medical Ethics) ຊ່ ງຶ ກໍານດົ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໂດຍທ່ ວົ ໄປ ເພ່ ອື ໃຫຍ້ ດຶ ຖື ແລະ ປະຕບິ ດັ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຂອງຕນົ ຊ່ ງຶ ບນັ ດາມາດຕະຖານທາງການແພດ ຍງັ ຖກື ກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ສະບບັ ປີ 2014 ດ່ ງັ ນີ້ : 1). ການເຄົາລບົ ສດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ການຮບັ ປະກນັ ຫຼກັ ການປ່ ິນປວົ ການດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ການບໍລກິ ານທາງການແພດຂອງແພດໝໍຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ນນັ້ ແມ່ ນມຄີ ວາມ ສໍາຄນັ ເພາະມນັ ພວົ ພນັ ໂດຍກງົ ກບັ ການເຂາົ້ ມາໃຊບ້ ໍລກິ ານຂອງຄນົ ເຈບັ ຢ່ ູໂຮງໝໍ ຊ່ ງຶ ເຮດັ ໃນນາມການບໍລກິ ານ ແລະ ຮບັ ໃຊຂ້ ອງລດັ ໂດຍສະເພາະກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍກງົ ກບັ ນະໂຍບາຍຂອງພກັ -ລດັ ຕ່ ໍກບັ ວຽກງານສາທາລະນະ ສຸກ ຊ່ ງຶ ຍາມໃດລດັ ຖະບານກ່ ໃໍ ຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ແກ່ ວຽກງານດ່ ງັ ກ່ າວ ແລະ ໂດຍສະເພາະການບໍລກິ ານທາງການ ແພດໃຫແ້ ກ່ ປະຊາຊນົ ຜູທ້ ຸກຍາກ, ຜູຢ້ ່ ູຫ່ າງໄກສອກຫຼກີ ແລະ ຜູດ້ ອ້ ຍໂອກາດ. ນະໂຍບາຍທາງການແພດ ແລະ ການຮບັ ປະກນັ ຄຸນະພາບທາງການແພດໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການແພດ ຊ່ ງຶ ມາດຕາ 5 ຂອງ 31

ກດົ ໝາຍໄດກ້ ໍານດົ ຫຼກັ ການພນື້ ຖານກ່ ຽວກບັ ວຽກງານການປ່ ິນປົວໄວວ້ ່ າ: ຂໍ້ 1. ເຄາົ ລບົ ສດິ ໃນການມຊີ ວີ ດິ ຂອງມະນຸດ; ຂໍ້ 2. ໃຫກ້ ານປ່ ນິ ປວົ ຢ່ າງສະເໝພີ າບ, ຍຸຕທິ ໍາ, ມຄີ ຸນນະພາບ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງຕາມຫຼກັ ວທິ ະຍາ ສາດການແພດເປັນຕນົ້ ຄວາມສະອາດ, ຄວາມປອດໄພ; ຂໍ3້ . ມມີ ະນຸດສະທໍາເປັນຕນົ້ ມຈີ ນັ ຍາບນັ ແພດ, ຈັນຍາທໍາແພດ, ມີສະຕິ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕ່ ໍວິຊາຊີບຂອງຕົນ ແລະ ຂໍ4້ . ມີການເຫັນດີ ຫຼື ຍນິ ຍອມຂອງຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງ ເມ່ ອື ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ . ນອກຈາກກດົ ໝາຍຈະກໍານດົ ຫຼກັ ການພນື້ ຖານທ່ ສີ ໍາຄນັ ຂອງການປ່ ນິ ປວົ ແລວ້ , ການຮບັ ປະກນັ ຄຸນ ນະພາບ ແລະ ການບໍລກິ ານຂອງແພດໝໍເປນັ ສດິ ແລະ ພນັ ທະຂອງພນົ ລະເມອື ງທ່ ຜີ ູໃ້ ຫບ້ ໍລກິ ານ ແລະ ບຸກ ຄນົ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໃນວຽກງານດ່ ງັ ກ່ າວຕອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈ ແລະ ຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ໃຫມ້ ຜີ ນົ ສກັ ສດິ . ມາດຕາ 6 ຂອງ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວສະບບັ ປັບປຸ ງກໍານດົ ໄວວ້ ່ າ: “ ພນົ ລະເມອື ງທຸກຄນົ ໂດຍບ່ ໍຈໍາແນກເພດ, ໄວ, ເຜ່ າົ , ເຊອື້ ຊາດ, ຖານະທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ -ສງັ ຄມົ , ລະດບັ ການສກຶ ສາ ແລະ ຄວາມເຊ່ ອື ຖລື ວ້ ນແຕ່ ມສີ ດິ ສະເໝພີ າບໄດຮ້ ບັ ການບໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ໃນເວລາເຈບັ ເປນັ , ມສີ ດິ ຕໍາໜສິ ່ ງົ ຂ່ າວ ຫຼື ຮອ້ ງທຸກຖາ້ ຕນົ ເອງເຫນັ ວ່ າ ການປ່ ນິ ປວົ ນນັ້ ຫາກບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມຫຼກັ ວຊິ າການ, ບ່ ໍຍຸຕທິ າໍ ແລະ ມສີ ດິ ອ່ ນື ກ່ ຽວກບັ ການປ່ ນິ ປວົ ຕາມທ່ ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ ”. ນອກຈາກນ,ີ້ ໃນເວລາເຂາົ້ ຮບັ ການປ່ ນິ ປວົ , ພນົ ລະເມອື ງລາວຍງັ ມີ ພນັ ທະຄບົ ລບົ ກດົ ລະບຽບຂອງສະຖານທ່ ປີ ່ ນິ ປວົ , ປະຕບິ ດັ ຕາມການແນະນໍາຂອງຜູປ້ ະກອບວຊິ າຊບີ ປ່ ນິ ປວົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ພນັ ທະອ່ ນື ໆ ກ່ ຽວກບັ ການປ່ ນິ ປວົ ຕາມທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການຢ່ າງເຂມັ້ ງວດ. ການກາໍ ນດົ ຫຼກັ ການພນື້ ຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ສດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາເຂາົ້ ມາໃຊບ້ ໍລກິ ານໃນ ໂຮງໝໍຈະບ່ ໍສາມາດເກດີ ຂນຶ້ ແລະ ຜນົ ສກັ ສດິ ໄດຖ້ າ້ ວ່ າຜູໃ້ ຫບ້ ໍລກິ ານລວມມແີ ພດໝໍ, ນາງພະຍາບານ, ບຸກຄະ ລະກອນ ແລະ ພະນກັ ງານທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງບ່ ໍເອາົ ໃຈໃສ່ , ບ່ ໍເຄາົ ລບົ ລະບຽບຫຼກັ ການທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ຊ່ ງຶ ອາດຈະຖວື ່ າບ່ ໍ ສາມາດຮບັ ປະກນັ ມາດຕະຖານສາກນົ ທ່ ຄີ ວນປະຕບິ ດັ ແລະ ກາຍເປນັ ຄວາມສ່ ຽງຕ່ ໍກບັ ຊວີ ດິ ແລະ ສຸຂະພາບ ຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນບາງກລໍ ະນ.ີ ສະນນັ້ , ໃນເວລາຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ຫຼື ການເຄ່ ອື ນໄຫວປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍ ຕອ້ ງສອດຄ່ ອງກບັ ລະບຽບການ ແລະ ຂນັ້ ຕອນຕ່ າງໆ ທ່ ີຖືເປັນມາດຕະຖານຂນັ້ ຕ່ ໍາຂອງສາກນົ ເປັນຕນົ້ ການຈດົ ບນັ ທກຶ , ການໃຫຂ້ ໍມ້ ນູ ແກ່ ຄນົ ເຈບັ , ການອະທບິ າຍສາເຫດ, ການດູແລຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ ແລະ ອ່ ນື ໆ. 2). ການບນັ ທຶກທາງການແພດ ການບນັ ທກຶ ທາງການແພດໝາຍເຖິງເອກະສານທາງການແພດທຸກປະເພດທ່ ໃີ ຊເ້ ຂາົ້ ການບນັ ທກຶ ແລະ ເກບັ ຮບີ ໂຮມປະຫວດັ ຂອງຄນົ ເຈບັ ລວມມປີ ະຫວດັ ສ່ ວນຕວົ , ປະຫວດັ ຄອບຄວົ , ປະຫວດັ ການແພຢ້ າ, ເອກະສານຍນິ ຍອມໃຫຮ້ ກັ ສາ, ປະຫວດັ ຄນົ ເຈບັ ໃນອະດດີ ແລະ ປດັ ຈບຸ ນັ . ການບນັ ທກຶ ທາງການແພດອາດ ຈະເອນີ້ ຊ່ ແື ຕກຕ່ າງກນັ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າ: ປມຶ້ ບນັ ທກຶ ອາການ, ໃບຕດິ ຕາມພະຍາດ, ປມື້ ຕດິ ຕາມ ການວນິ ດິ ໄສ ຫຼື ການປ່ ນິ ປວົ . ເອກະສານການບນັ ທກຶ ອາດຈະມຊີ ່ ແື ຕກຕ່ າງກນັ ອງີ ຕາມພະຍາດແຕ່ ລະປະເພດ ໂດຍທ່ ວົ ໄປຈະເປນັ ເອກະສານບນັ ທກຶ ແບ່ ງເປນັ 3 ໄລຍະຄ:ື ເອກະສານທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ປະຫວດັ ຂອງຄນົ ເຈບັ , ເອກະສານກ່ ຽວກບັ ການປະເມນີ -ວນິ ດິ ໄສພະຍາດ ແລະ ເອກະສານບນັ ທກຶ ການຮກັ ສາ. ເອກະສານການບນັ ທກຶ ທາງການແພດແມ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ ໍກບັ ການດໍາເນນີ ຄະດີ ຫຼື ໃຊກ້ ວດສອບ ຄວາມຜດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ເພາະວ່ າເປນັ ແຫ່ ຼງຂໍມ້ ູນທ່ ບີ ນັ ທກຶ ຂໍເ້ ທດັ ຈງິ ກ່ ຽວກບັ ສຸກຂະພາບຂອງຄນົ ເຈບັ , ປະ 32

ຫວດັ ພະຍາດ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການຮກັ ສາໃນໄລຍະຜ່ ານມາຈນົ ຮອດປດັ ຈບຸ ນັ . ສະນນັ້ , ໃນການບນັ ທກຶ ເອກະ ສານທາງການແພດ ຜູບ້ ນັ ທກຶ ຕອ້ ງຈດົ ວນັ ເວລາ, ສະຖານທ່ ,ີ ຂໍມ້ ນູ ທ່ ບີ ່ ງົ ບອກອາການ, ພະຍາດຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນ ເບອື້ ງຕນົ ລວມໄປເຖງິ ຂນັ້ ຕອນການກວດ, ວເິ ຄາະ, ການປະເມນີ ແລະ ການຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ . ຖາ້ ວ່ າຜູບ້ ນັ ທກຶ ບ່ ໍຂຽນລະອຽດ, ບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມຄວາມເປນັ ຈງິ ທ່ ກີ ່ າວມາກ່ ໍຈະອາດຈະສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຜດິ ພາດໃນຂນັ້ ຕອນການປ່ ນິ ປວົ ຮກັ ສາຕ່ ໍໄປ. ການບ່ ໍຈດົ ກ່ າຍ ຫຼື ບ່ ໍບນັ ທກຶ ເປນັ ລາຍລກັ ອກັ ສອນໃນລະຫວ່ າງການປ່ ນິ ປວົ ຫຼື ການຈດົ ບນັ ທກຶ ບ່ ໍ ຖກື ຕອ້ ງ, ຖເື ບາົ , ລະເລຍີ ຫຼື ເພ່ ມີ ເຕມີ ຂໍມ້ ູນຫງຼັ ການປ່ ນິ ປວົ ຈະຖວື ່ າລະເມດີ ລະບຽບຫກຼັ ການ ແລະ ຈນັ ຍາທໍາ ທາງການແພດ ແລະ ອາດຈະຕກົ ຢ່ ູໃນກລໍ ະນປີ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ເມນີ ເສຍີ ຖາ້ ຫາກ ເກດີ ຄວາມເສຍຫາຍ ຫຼື ເປນັ ສາເຫດຂອງຄວາມເສຍຫາຍກຈໍ ະມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ຫຼື ທາງແພ່ ງ. ຖາ້ ມກີ ານເພ່ ີມເຕີມຂໍມ້ ູນພາຍຫຼງັ ການເກດີ ຂໍຜ້ ິດພາດ, ກ່ ໍຈະຖືວ່ າມກີ ານປອມແປງເອກະສານ ເພ່ ອື ຫຼີກ ລຽ້ ງຄວາມຜດິ . ອງົ ການອະນາໄມໂລກ ຫຼື ສະຖາບນັ ບໍລກິ ານສາທາລະນະສຸ ກຍງັ ກໍານດົ ວ່ າເອກະສານບນັ ທກຶ ທາງ ການແພດໃຫກ້ ໍານດົ ມຊີ ່ ໜື ່ ວຍງານທ່ ເີ ປນັ ຜູບ້ ນັ ທກຶ , ພະຍານບານຜູບ້ ນັ ທກຶ , ລາຍເຊນັ , ບນັ ທກຶ ເລກທກີ ານ ເກບັ ຮກັ ສາ, ເລກລະຫດັ ຂອງຄນົ ເຈບັ ເພ່ ອື ສະດວກໃນການຄນົ້ ຫາຂໍມ້ ູນ, ພະຍາດຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ເພ່ ອື ເກບັ ກາໍ ສະຖຕິ ທິ ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ຊ່ ງຶ ສາມາດນາໍ ເອາົ ໄປເປນັ ຂໍມ້ ູນທ່ ສີ ໍາຄນັ ໃນອະນາຄດົ . 3). ການໃຫຂ້ ໍມ້ ນູ ແກຄ່ ນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ີນອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ການໃຫຂ້ ໍມ້ ູນແກ່ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນລະຫວ່ າງການປ່ ນິ ປວົ ແມ່ ນມາດຕະຖານທ່ ີ ຮບັ ຮອງຈາກກດົ ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດລະຫວ່ າງຊາດ ເນ່ ອື ງຈາກມນັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ສດິ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດ ຂອງຄນົ ເຈບັ ທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນລະຫວ່ າງການປ່ ນິ ປວົ . ຕ່ ໍກບັ ການໃຫຂ້ ໍມ້ ູນກ່ ຽວກບັ ພະຍາດ, ອາການ, ສາ ເຫດ ແລະ ວທິ ກີ ານຊ່ ວຍເຫຼອື ຫຼື ປ່ ນິ ປວົ ໄດຖ້ ກື ກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ກດົ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງ ແພດໝໍ. ໃນພາກປະຕບິ ດັ , ແພດໝໍຕອ້ ງຮບັ ປະກນັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຄນົ ເຈບັ ຮບັ ຊາບຂໍມ້ ູນຂອງພະ ຍາດ ຫຼື ອາການຂອງຄນົ ເຈບັ ກ່ ອນຈະໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ຕກົ ລງົ ຍນິ ຍອມໃຫແ້ ພດໝໍດໍາເນນີ ການຮກັ ສາຕ່ ໍໄປ. 4). ການດແູ ລຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາປ່ ິນປວົ ການດູແລຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ກຄໍ ກື ນັ ກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດອ່ ນື ໆ, ການດູແລຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ ໃນລະຫວ່ າງກ່ ອນການປ່ ນິ ປວົ ຫຼື ພາຍຫຼງັ ປ່ ນິ ປວົ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ທ່ ແີ ພດໝໍ ຫຼື ພະຍາບານ (ໃນກໍ ລະນນີ ອນພກັ ຢ່ ູໂຮງໝໍ) ຕອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສ່ ຕດິ ຕາມອາການເພ່ ມີ ເຕມີ ຫຼື ຜນົ ຂອງການປ່ ນິ ປວົ ເພ່ ອື ໃຫແ້ ນ່ ໃຈ ວ່ າການປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດນນັ້ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ສໍາເລດັ ຜນົ . ການດູແລ ແລະ ການຕດິ ຕາມອາການພາຍຫຼງັ ການປ່ ນິ ປວົ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການໃຫຢ້ າ, ການບໍາບດັ ແລະ ສອບຖາມອາການຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນແຕ່ ລະໄລຍະເປນັ ຕນົ້ ການ ໃຫຢ້ າໄປກນິ ໃນໄລຍະເວລາໃດໜ່ ງຶ ກໍຈະມກີ ານນດັ ຄນົ ເຈບັ ເຂາົ້ ມາພບົ ເພ່ ອື ສອບຖາມ ແລະ ໃນກໍລະນມີ ອີ າ ການແຊກຊອ້ ນ ຫຼື ເຫດທ່ ບີ ່ ໍຄາດຄດິ , ແພດໝໍຈະຕອ້ ງມກີ ານກະກຽມດໍາເນນີ ການແກໄ້ ຂດວ້ ຍຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ແລະ ເອາົ ໃຈໃສ່ ສູງຂນຶ້ . 33

2.3.5 ການປະຕບິ ດັ ລະຫວ່ າງໝໍ ແລະ ຄນົ ເຈບັ ໃນຫວ່ າງການປ່ ນິ ປວົ ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ໃຫວ້ ຽກງານບໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ແລະ ຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ ໂດຍສະເພາະໃນກໍລະນແີ ມ່ ມານ ມາຂໍເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ, ຕາມຫຼກັ ການແລວ້ ແພດໝໍມພີ ນັ ທະທ່ ຈີ ະຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ໃຫສ້ ອດຄ່ ອງກບັ ລະບຽບຫຼກັ ການ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງໝໍ (ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ຂໍຕ້ ກົ ລງົ ວ່ າດວ້ ຍຈນັ ຍາບນັ ວຊິ າຊບີ ສໍາ ລບັ ແພດໝໍ, 2019, ໜາ້ 8-9) ຊ່ ງຶ ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ 3 ຂໍປ້ ະຕບິ ດັ ດ່ ງັ ລ່ ຸມນ:ີ້ 1). ເຄາົ ລບົ ຫຼກັ ການມະນດຸ ສະທາໍ ແພດໝໍຕອ້ ງໃຫກ້ ານປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຢ່ າງສະເໝພີ າບ, ຍຸຕທິ ໍາ, ມຄີ ຸນນະພາບ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງຕາມຫຼກັ ວທິ ະຍາການແພດ ແລະ ອ່ ນື ໆລວມທງັ ຄໍານງຶ ເຖງິ ຄວາມປອດໄພຂອງຄນົ ເຈບັ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ສີ ໍາຄນັ . ນອກຈາກນ,ີ້ ແພດໝໍຕອ້ ງສ່ ສື ານກບັ ຄນົ ເຈບັ ຢ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ ແລະ ມມີ ະນຸດສໍາພນັ ທ່ ດີ ,ີ ແພດໝໍຕອ້ ງກວດພະຍາດໃຫ້ ຄນົ ເຈບັ ດວ້ ຍສະຕິ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບສູງ, ວ່ ອງໄວພອ້ ມທງັ ຈດົ ບນັ ທກຶ ຂໍມ້ ູນຕ່ າງໆຂອງຄນົ ເຈບັ . ຫາ້ ມ ບ່ ໍໃຫຮ້ ຽກຮອ້ ງຮບັ ເອາົ ຜນົ ປະໂຫຍດຈາກຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ທ່ ເີ ຫນັ ວ່ າບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງຕາມລະ ບຽບຫຼກັ ການ. ແພດໝໍມພີ ນັ ທະຕອ້ ງຮກັ ສາຄວາມລບັ ທ່ ອີ າດຈະໄດຈ້ າກຂໍມ້ ູນພະຍາດ ແລະ ປະຫວດັ ສ່ ວນຕວົ ຂອງ ຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ແລະ ຫາ້ ມບ່ ໍໃຫເ້ ປດີ ເຜຍີ ຄວາມລບັ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ບນັ ດາພນັ ທະ ຫຼື ຂໍປ້ ະຕບິ ດັ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ໄດຖ້ ືກຮບັ ຮອງໄວໃ້ ນຫຼາຍກດົ ໝາຍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ເປນັ ຕນົ້ ວ່ າປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ອ່ ນື ໆ. 2). ພນັ ທະໃຫກ້ ານຊວ່ ຍເຫຼືອຄນົ ເຈບັ ບ່ ໍວ່ າໃນກໍລະນໃີ ດກ່ ໍຕາມ, ແພດໝໍຍ່ ອມມພີ ນັ ທະໃຫກ້ ານຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ແລະ ຮບັ ຟງັ ຄໍາຄດິ ເຫນັ ແລະ ຮບັ ການຍນິ ຍອມຈາກຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ເສຍກ່ ອນ. ແພດໝໍຕອ້ ງຊອກຫາ ແລະ ນໍາໃຊທ້ ຸກວທິ ກີ ານທ່ ຈີ າໍ ເປນັ ເພ່ ອື ຊ່ ວຍເຫຼອື ຫຼື ກອບກເູ້ ອາົ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ຢ່ າງມສີ ະຕິ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບສູງຈ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ແພດໝໍທ່ ເີ ກ່ ງັ ແລະ ມຄີ ວາມສາມາດ. 3). ການເຄົາລບົ ຫຼກັ ການ ແລະ ມາດຕະຖານຂອງການປ່ ິນປວົ ແພດໝໍມພີ ນັ ທະຕອ້ ງເຄາົ ລບົ ຫຼກັ ການ ແລະ ມາດຕະຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ ໃຫດ້ ທີ ່ ສີ ຸດ ແລະ ສອດ ຄ່ ອງກບັ ຄວາມຮູໃ້ ນສາຂາທ່ ຕີ ນົ ຮຽນຈບົ ໃນເວລາດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ພອ້ ມດຽວກນັ ນນັ້ ກໍຕອ້ ງເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດໃຫສ້ ອດຄ່ ອງ ຫຼື ທຽບເທ່ າົ ກບັ ມາດຕະຖານທ່ ຍີ ອມຮບັ ຈາກສະຖາ ບນັ ຫຼື ສະມາຄມົ ທາງການແພດໃນສາຂາທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ. 34

ບດົ ທີ 3 ວທິ ດີ ໍາເນນີ ການຄນົ້ ຄວາ້ ເພ່ ອື ໃຫກ້ ານສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈໃນຫວົ ຂໍ້ “ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາຂອງແພດໝໍໃນການປ່ ນິ ປວົ : ສກຶ ສາກລໍ ະນເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ” ບນັ ລຸຜນົ ຕາມວດັ ຖຸ ປະສງົ ແລະ ຜົນຄາດຫວງັ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວ,້ ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໄດກ້ ໍານດົ ເຄ່ ອື ງມື ແລະ ວທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ີ ເໝາະສມົ ດ່ ງັ ລ່ ຸມນ.ີ້ 3.1 ເຄ່ ອື ງມຂື ອງການຄນົ້ ຄວາ້ ການຄນົ້ ຄວາ້ ບດົ ວໄິ ຈນໄີ້ ດນ້ ໍາໃຊວ້ ທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈທາງຄຸນນະພາບເປັນຫຼກັ ໂດຍການສກຶ ສາ ກ່ ຽວກບັ ລະບຽບ ແລະ ຫຼກັ ກການຂອງກດົ ໝາຍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ເປນັ ຕນົ້ ແມ່ ນບດົ ບນັ ຍດັ ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ , ນຕິ ກິ ໍາລ່ ຸມກດົ ໝາຍທ່ ີ ກ່ ຽວກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ຂອງແພດໝໍຢ່ ູພາຍໃນໂຮງໝໍ. ນອກຈາກນ,ີ້ ການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈຍງັ ໄດ້ ນໍາໃຊເ້ ຄ່ ອື ງມກື ານສໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ຜູທ້ ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງແບບເຈາະເລກິ ເພ່ ອື ຊອກຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈກ່ ຽວກບັ ທດັ ສະນະຕ່ ໍບນັ ຫາ ແລະ ຄໍາຖາມຂອງຄວາມປະໝາດຂອງແພດໝໍໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບປ່ ນິ ປວົ . ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ທາງດາ້ ນລະບຽບການແມ່ ນກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍກງົ ກບັ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາ ຜດິ ທາງອາຍາໃນມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາສະບບັ ປີ 2017 ແລະ ລະບຽບການການທ່ ກີ າໍ ນດົ ມາດຕະຖານທາງການແພດ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ທາງການແພດທ່ ແີ ພດໝໍໃນແຕ່ ລະສາຂາທ່ ຕີ ນົ ກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍອງີ ຕາມຕາມມາດຕາ 37, ຂໍ້ 2 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ສະບບັ ປບັ ປຸງປີ 2014 ເປນັ ຕນົ້ ບນັ ດາຫກຼັ ການ ພນື້ ຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ ແລະ ຊ່ ວຍເຫອຼື ຄນົ ເຈບັ ຢ່ ູພາຍໃນໂຮງໝໍຂອງລດັ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ບນັ ດາເນອື້ ໃນ ຂອງກດົ ໝາຍທ່ ຍີ ງັ ບ່ ໍຊດັ ເຈນ ແລະ ຫດັ ກຸມພຽງພໍ. ນອກຈາກນ,ີ້ ຍງັ ໄດສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຫຼກັ ການບໍລກິ ານ ແລະ ການປ່ ນິ ປວົ ຂອງສາກນົ ທ່ ເີ ປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ທາງດາ້ ນການແພດເພ່ ອື ນໍາມາສມົ ທຽບກບັ ຫຼກັ ການ ແລະ ວທິ ກີ ານ ທ່ ປີ ະເທດເຮາົ ນໍາໃຊໃ້ ນປດັ ຈບຸ ນັ ວ່ າມຄີ ວາມເໝາະສມົ , ຖກື ຕອ້ ງ ຫຼື ບ່ ໍ ແລະ ເພ່ ອື ໃຫເ້ ປນັ ບ່ ອນອງີ ກ່ ຽວກບັ ຂນັ້ ຕອນວທິ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ແລະ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງເພ່ ອື ໃຫຫ້ ກຼີ ລຽ້ ງຄວາມຜດິ ພາດທ່ ອີ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ . ສ່ ວນວທິ ີການສອບຖາມຄວາມຄດິ ເຫນັ ແບບເຈາະເລກິ ແມ່ ນວທິ ີການນໍາເອາົ ຄໍາຖາມຄນົ້ ຄວາ້ ສາ້ ງເປນັ ຄໍາຖາມເພ່ ອື ນໍາໄປສອບຖາມກບັ ພາກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ເພ່ ອື ໃຫຮ້ ບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈທດັ ສະນະຕ່ ໍກບັ ການກາໍ ນດົ ຫຼກັ ການ ແລະ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ລວມທງັ ກລໍ ະນສີ ກຶ ສາ ທ່ ຍີ ກົ ຂນຶ້ ມາເພ່ ອື ທ່ ຈີ ະນໍາເອາົ ໄປນໍາໃຊໃ້ ນກໍລະນກີ ານປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍ ແລະ ມາດຕະຖານທາງ ການແພດໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ . 3.2 ຂອບເຂດຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ຂອບເຂດທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນ: ກໍານດົ ເອາົ ເນອື້ ໃນທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍໃນການກໍານດົ ອງົ ປະກອບຂອງ ການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາທ່ ເີ ກດີ ຈາກການກະທໍາດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະ 35

ວງັ , ປະໝາດ, ເລ່ ນີ ເລຕີ້ າມມາດຕາ 208 ແລະ ມາດຕາ 33 ການພນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາເນ່ ອື ງ ຈາກການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າສະເພາະ ແລະ ມາດຕະຖານທາງການແພດໃນເວລາປ່ ີນປົວຕາມທ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 37 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ . ຂອບເຂດທາງດາ້ ນສະຖານທ່ ກີ ານສກຶ ສາ: ກໍານດົ ເອາົ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ແບບເຈາະເລກິ ຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງນກັ ວຊິ າການຢ່ ູຄະນະນຕິ ສິ າດ-ລດັ ຖະສາດ, ສານນະຄອນຫຼວງ, ສານແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ, ສານ ແຂວງຫຼວງພະບາງ; ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຢ່ ູໂຮງໝໍຄ:ື ໂຮງໝໍເສດຖາທລິ າດ, ໂຮງໝໍມະໂຫສດົ , ໂຮງໝໍແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ໂຮງໝໍແຂວງຫວຼ ງພະບາງ; ຂອບເຂດທາງດາ້ ນເວລາ: ກາໍ ນດົ ເກບັ ກາໍ ເອາົ ຂໍມ້ ູນຢອ້ ນຫຼງັ 5 ປີ ເລ່ ມີ ແຕ່ ປີ 2014-2019 ນບັ ແຕ່ ມີ ກດົ ໝາຍອາຍາສະບບັ ປີ 2005, ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາສະບບັ ປີ 2017, ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ີນປວົ ສະ ບບັ ປບັ ປຸງປີ 2014 ແລະ ລະບຽບການສະເພາະກ່ ຽວກບັ ການແພດ ແລະ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ຍກົ ໃຫເ້ ຫນັ ກໍລະນີ ສກຶ ສາການເສຍຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍທ່ ກີ ່ ຽວຂອງກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ່ ນິ ປວົ ຂອງ ແພດໝໍໃນໄລຍະຜ່ ານມາ. 3.3 ປະຊາກອນ ແລະ ກ່ ຸມຕວົ ຢ່ າງ ການສໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ແບບເຈາະເລກິ ດໍາເນນີ ການກາໍ ນດົ ກ່ ຸມຕວົ ຢ່ າງທ່ ຈີ ະຖກື ສໍາພາດລວມມນີ ກັ ກດົ ໝາຍ, ນກັ ວຊິ າການ, ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ກດົ ໝາຍຢ່ ູນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ , ແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ຢ່ ູແຂວງ ຫຼວງພະບາງ ແລະ ຜູຊ້ ່ ຽວຊານທາງການແພດຢ່ ູກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ, ໂຮງໝໍຂນັ້ ສູນກາງ ແລະ ໂຮງໝໍ ແຂວງຢ່ ູຂນັ້ ທອ້ ງຖ່ ນິ ຊ່ ງຶ ເປນັ ຜູທ້ ່ ມີ າອາຍຸການເຮດັ ວຽກແຕ່ 5 ປຂີ ນື້ ໄປ. ກ່ ຸມຕວົ ຢ່ າງທ່ ຈີ ະຖກື ສໍາພາດປະກອບມອີ າຈານສອນກດົ ໝາຍອາຍາຢ່ ູຄະນະນຕິ ສິ າດ-ລດັ ຖະສາດ ຈາໍ ນວນ 1 ທ່ ານ, ຜູພ້ ພິ າກສາຢ່ ູສານນະຄອນຫຼວງຈາໍ ນວນ 1 ທ່ ານ, ຜູພ້ ພິ າກສາຢ່ ູສານແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ ຈາໍ ນວນ 1 ທ່ ານ ແລະ ຢ່ ູແຂວງຫຼວງພະບາງຈາໍ ນວນ 1 ທ່ ານ ແລະ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຜູຕ້ າງໜາ້ ຄນົ ເຈບັ ທ່ ຢີ ່ ູໃນເຫດ ການຈາໍ ນວນ 1 ທ່ ານ ລວມທງັ ໝດົ 5 ທ່ ານ; ແລະ ສໍາພາດຜູຊ້ ່ ຽວຊານທາງດາ້ ນການແພດຄ:ື ຜູຊ້ ່ ຽວຊານຢ່ ູກະ ຊວງສາທາລະນະສຸກຈາໍ ນວນ 02 ທ່ ານ (ກມົ ປ່ ນິ ປວົ ໜາ້ ທ່ ກີ ານ ແລະ ກມົ ກວດກາ), ທ່ ານໝໍຢ່ ູໂຮງໝໍແຂວງ ສະຫວນັ ນະເຂດຈາໍ ນວນ 1 ທ່ ານ, ທ່ ານໝໍຢ່ ູໂຮງໝໍແຂວງຫຼວງພະບາງຈາໍ ນວນ 1 ທ່ ານລວມໝດົ ຈາໍ ນວນ 4 ທ່ ານ. 3.4 ວທິ ກີ ານວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ກ່ ອນການວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ , ຈະມວີ ທິ ກີ ານເກບັ ກໍາຂໍມ້ ູນໂດຍການຈດັ ໝວດຄໍາຕອບ ຈາກການສໍາພາດໂດຍການສງັ ລວມຄໍາຄດິ ເຫນັ ແລະ ຕລີ າຄາຄວາມຖກື ຕອ້ ງ. ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ຈະນາໍ ເອາົ ຜນົ ຂອງຂໍ້ ມູນທາງດາ້ ນທດິ ສະດີ ແລະ ຄໍາຄດິ ເຫນັ ມາວເິ ຄາະ, ປຽບທຽບ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ໂດຍອງີ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງ ການຄນົ້ ຄວາ້ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວ.້ ການສໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ແບບເຈາະເລກິ ຈະເນນັ້ ໜກັ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈກ່ ຽວກບັ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທາງການແພດທ່ ມີ ກັ ເກດີ ຂນຶ້ , ຂໍກ້ າໍ ນດົ ກ່ ຽວກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ກີ ດົ ໝາຍ ກໍານດົ ໄວ້ ແລະ ລວມທງັ ຈນັ ຍາບນັ ໃນເວລາປ່ ີິນປົວຂອງແພດໝໍທ່ ມີ ຕີ ່ ໍອາຊບີ ຂອງຕນົ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ 36

ເຈບັ . ສ່ ວນການຍກົ ກລໍ ະນສີ ກຶ ສາການເສຍຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາເກດີ ລູກຈະຊ່ ວຍໃຫເ້ ຮາົ ຮູເ້ ຖງິ ຂນັ້ ຕອນ ການເກດີ ລູກ, ສະຖານະການ, ເຫດສຸດວໄິ ສ ແລະ ກລໍ ະນສີ ກຶ ສາອ່ ນື ໆທ່ ມີ ກັ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນລະຫວ່ າງການປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ຈະເປນັ ຕວົ ກໍານດົ ແລະ ສາມາດຈາໍ ແນກໄດຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນວ່ າກໍລະນໃີ ດຖວື ່ າເປນັ ເປນັ ຄວາມຜດິ ພາດຍອ້ ນ ເຫດສຸດວໄິ ສ, ເຫດບ່ ໍຄາດຄດິ ຫຼື ຄວາມປະໝາດເລ່ ນິ ເລຂີ້ ອງແພດໝໍເມ່ ອື ນາໍ ມາສມົ ທຽບກບັ ຂໍກ້ າໍ ນດົ ສະຖານ ຄວາມຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ. 37

ບດົ ທີ 4 ການວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ຈາກການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຂໍມ້ ູນຈາກບນັ ດາຫຼກັ ການ, ທດິ ສະດ,ີ ຂໍກ້ ໍານດົ ກດົ ໝາຍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຈາກ ເອກະສານ, ປມື້ ຄ່ ູມ,ື ຕໍາລາຮຽນ, ບດົ ວທິ ະຍານພິ ນົ , ກດົ ໝາຍ ແລະ ນຕິ ທິ ໍາອ່ ນື ໆທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງພອ້ ມທງັ ຜນົ ສະຫຸຼບຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດຈ້ າກການສໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງພາກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງເປນັ ຕນົ້ ຈາກອງົ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າ ຍາ, ແພດໝໍຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ຢ່ ູຂນັ້ ສູງກາງ ແລະ ຂນັ້ ທອ້ ງຖ່ ນິ ລວມໄປເຖງິ ນກັ ວຊິ າຂນັ້ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກຕ່ ໍ ກບັ ການກໍານດົ ຄວາມຜດິ ທາງອາຍາ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການກໍານດົ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະ ມດັ ລະວງັ ແລະ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ທີ າງການແພດທ່ ຜີ ດິ ພາດ, ຈ່ ງຶ ສາມາດສະຫຸຼບຜນົ ຂອງການວເິ ຄາະ ແລະ ສາ ມາດອະທບິ າຍຜນົ ຕ່ ໍປະເດນັ ບນັ ຫາທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ້ ດ່ ງັ ລ່ ຸມນ:ີ້ 4.1 ການກໍານດົ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ໃນກໍລະນແີ ພດໝໍເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ຍອ້ ນ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ . ໂດຍອງີ ຕາມຜນົ ຂອງການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຂໍມ້ ູນທາງດາ້ ນລະບຽບການນຕິ ກິ ໍາທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງເຫນັ ວ່ າມີ ກດົ ໝາຍກໍານດົ ຫຼກັ ການ, ຂອບເຂດ ແລະ ເງ່ ອື ນໄຂທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດພາໃຫຄ້ ນົ ເສຍຊວີ ດິ ຢ່ າງລະອຽດ ແລະ ຊດັ ເຈນພຽງພໍ ເພ່ ອື ຈະກາໍ ນດົ ຄວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ແລະ ເຫນັ ວ່ າໂດຍຫຼກັ ການແລວ້ ມຈີ ດຸ ປະສງົ ໃຫບ້ ງັ ຄບັ ໃຊຕ້ ່ ໍກບັ ການກະທໍາຜດິ ຂອງ ທຸກໆຄນົ ທງັ ທ່ ເີ ປນັ ບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປ ແລະ ບຸກຄນົ ທ່ ເີ ຄ່ ອື ນໄຫວໃນທຸກສາຂາວຊິ າອາຊບີ ໂດຍສະເພາະທ່ ກີ ່ ຽວ ຂອ້ ງກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ແລະ ພາຍໃຕຄ້ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງຕນົ ອງີ ຕາມມາດຕາ 208 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາໃນກໍລະນເີ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍຊວີ ດິ ແລະ ສຸ ກຂະພາບຂອງບຸ ກຄນົ ອ່ ນື . ສະເພາະນຕິ ກິ ໍາ ຫຼື ລະບຽບທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ທີ າງການແພດ ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ໃຫແ້ ພດໝໍເຄ່ ອື ນໄຫວ ແລະ ປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ດວ້ ຍຄວາມລະມດັ ລະວງັ ແລະ ຮອບຄອບຂນຶ້ ນນັ້ , ເຫນັ ວ່ າໄດມ້ ກີ ານກາໍ ນດົ ຫຼກັ ການ, ເງ່ອື ນໄຂ ແລະ ຂອບເຂດນໍາໃຊຕ້ ່ ໍຜູປ້ ະກອບອາຊບີ ທາງການແພດໃນລະດບັ ທ່ ຈີ ະແຈງ້ , ຫດັ ກຸມ ແລະ ຄວບ ຄຸມພໍສມົ ຄວນ ຊ່ ງຶ ບດັ ຍດັ ໄວໃ້ ນຫຼາຍໆມາດຕາຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການການປ່ ນິ ປວົ ລວມທງັ ກດົ ຈນັ ຍາບນັ ແລະ ຈນັ ຍາທໍາທາງການແພດ ຊ່ ງຶ ມຈີ ດຸ ປະສງົ ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ການເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງແພດໝໍໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງຕາມຫຼກັ ການວຊິ າສະເພາະ ແລະ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ໃນເວລາຊ່ ວຍເຫຼອື ຫຼື ປ່ ິນປົວພະຍາດໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ເຈບັ . ຢ່ າງໃດກໍຕາມ, ການຈະກໍານດົ ຫຼກັ ການລວມ ອາດຈະບ່ ໍພຽງພໍສໍາລບັ ຈະບງັ ຄບັ ໃຊຕ້ ່ ໍຄວາມຜດິ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດໃນເວລາເຄ່ ອື ນໄຫວທາງວຊິ າຊບີ , ມາດຖະການ ແລະ ເຕກັ ນກິ ວຊິ າ ສະເພາະ, ເພາະຖາ້ ອງີ ຕາມຫຼກັ ການຕຄີ ວາມໝາຍຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ຂອງກດົ ໝາຍອາຍາຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງມບີ ດົ ບນັ ຍດັ ຄວາມຜດິ ໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາໃຫຊ້ ດັ ເຈນ ແລະ ຕອ້ ງມຄີ ວາມໝາຍກວມເອາົ ອງົ ປະກອບຂອງການ ກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ຄວາມປະໝາດທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງດ່ ງັ ກ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ໂດຍສະເພາະອງົ ປະ 38

ກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສໃນຂອບເຂດການກະທໍາຜດິ ຂອງບຸກຄນົ ນນັ້ ໃນເວລາເຄ່ ອື ນໄຫວປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ຊ່ ງຶ ຖາ້ ເບ່ ງິ ເນອື້ ໃນບດົ ບນັ ຍດັ ຂອງມາດຕາ 208 ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາລະບຸ ວ່ າພຽງແຕ່ ວ່ າຕອ້ ງເປັນຍອ້ ນ ຄວາມປະໝາດ ຫຼື ຄວາມເລ່ ນິ ເລຈີ້ ະມໂີ ທດທາງອາຍາ. ໃນສະພາບຄວາມເປນັ ຈງິ ແລະ ອງີ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງ ຜູຮ້ ່ າງກດົ ໝາຍ, ການກະທໍາຜດິ ໃນມາດຕານໄີ້ ດກ້ ວມເອາົ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ມາດຕະຖານ ຄວາມປອດໄພ ແລະ ເຕກັ ນກິ ວຊິ າສະເພາະທ່ ຜີ ູກ້ ະທໍາຜດິ ມໜີ າ້ ທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບໄວຢ້ ່ ູແລວ້ . ສະນນັ້ , ເນອື້ ໃນ ຂອງມາດຕາດ່ ງັ ກ່ າວຄວນມກີ ານປບັ ປຸງໃຫຕ້ ່ ໍໜາ້ ໃຫຊ້ ດັ ເຈນຂນຶ້ ຕ່ ມື . ເມ່ ອື ສກຶ ສາ ແລະ ປຽບທຽບກບັ ຂໍກ້ າໍ ນດົ ໃນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ , ເຫນັ ວ່ າການກາໍ ນດົ ອງົ ປະ ກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສ ກ່ ໍມລີ ກັ ສະນະສອດຄ່ ອງກບັ ອງົ ປະກອບທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາເປັນ ຕນົ້ ອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສແມ່ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວທ່ ສີ ະແດງອອກໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ຂອງ ແພດໝໍຕອ້ ງເຮດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ຢ່ າງມສີ ະຕສິ ູງ, ມຄີ ວາມສອດຄ່ ອງກບັ ຫຼກັ ການວຊິ າສະເພາະ ແລະ ມຈີ ນັ ຍາບນັ ທ່ ຕີ ອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ໂດຍບ່ ໍມກີ ານຈາໍ ແນກເພດ, ອາຍຸ, ຖານະທາງສງັ ຄມົ ແລະ ເສດຖະກດິ ເພ່ ອື ຫຼກີ ລຽ້ ງບ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດ ແລະ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍຊວີ ດິ ແລະ ສຸກຂະພາບຂອງຄນົ ເຈບັ . ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ, ຖາ້ ແພດໝໍຄນົ ໃດປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ເລ່ ນິ ເລ,ີ້ ຂາດສະຕ,ິ ຂາດຄວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບ ແລະ ຮກັ ສາໂດຍບ່ ໍສອດຄ່ ອງຕາມຫຼກັ ວຊິ າການ ຫຼື ມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ຖີ ກື ຮບັ ຮອງ ຫຼື ຍອມຮບັ ຈາກສະມາຄມົ ໃນສາຂາວຊິ ານນັ້ ແລະ ຖາ້ ຄວາມຜດິ ພາດນນັ້ ກ່ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍສຸກຂະ ພາບ ຫຼື ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ , ກ່ ຈໍ ະມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ໍຄວາມເສຍຫາຍ ແລະ ຖກື ລງົ ວໄິ ນຕາມແຕ່ ລະກລໍ ະນີ ໜກັ ຫຼື ເບາົ ຊ່ ງຶ ກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ຍງັ ລວມໄປເຖງິ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາທ່ ຕີ ອ້ ງມກີ ານລງົ ໂທດຕ່ ໍຜູກ້ ະທໍາຜິດ ແລະ ກໍານດົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ ງເອົາໄວ້ (ສະພາແຫ່ ງຊາດ, ກດົ ໝາຍ ວ່ າດວ້ ຍການປ່ ິນປົວ, 2014, ມາດຕາ 10, 72, 74 ແລະ 75). ນອກຈາກນ,ີ້ ຍງັ ເຫນັ ວ່ ານຕິ ກິ ໍາ, ລະບຽບ ການທ່ ີກ່ າວມາຍງັ ມຈີ ຸດປະສົງ ເພ່ ືອປົກປອ້ ງຄົນເຈບັ ແລະ ຫຼີກລຽ້ ງບ່ ໍໃຫແ້ ພດໝໍກະທໍາຜິດພາດທ່ ີອາດ ຈະເກດີ ການສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ເມ່ ອື ນໍາມາວເິ ຄາະປຽບທຽບກບັ ຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດຈ້ າກການສໍາພາດຄໍາຄດິ ເຫນັ ທ່ ໄີ ດຈ້ າກນກັ ວຊິ າການດາ້ ນ ກດົ ໝາຍ ແລະ ນກັ ວຊິ າການທາງການແພດກ່ ໍເຫນັ ດເີ ປນັ ເອກະພາບຕ່ ໍກບັ ການກໍານດົ ອງົ ປະກອບການກະທໍາ ຜດິ ໂດຍສະເພາະອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສ ແລະ ອດັ ຕະວໄິ ສຂອງແພດໝໍ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງເປນັ ການກະທໍາໂດຍບ່ ໍ ເຈດຕະນາ ຫຼື ເປນັ ການກະທໍາດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ມຄີ ວາມລະມດັ ລະວງັ ແຕ່ ບ່ ໍພຽງພໍໃນສະຖານະ ການ ຫຼື ສະພາວະຂອງເຫດການນນັ້ ຊ່ ງຶ ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ນີ ນັ້ ຕອ້ ງກະທໍາໃນລກັ ສະນະດຽວກນັ ກບັ ແພດໝໍຄນົ ອ່ ນື ຖາ້ ຫາກຕກົ ຢ່ ູໃນສະຖານະການນນັ້ ຊ່ ງຶ ເປນັ ອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສທ່ ສີ ະແດງອອກໃນຜນົ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການກະທໍາຂອງແພດໝໍທ່ ຖີ ກື ກ່ າວຫາ. ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ຖວື ່ າເປນັ ການກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ວງັ ຫຼື ປະໝາດ. ອງີ ຕາມຄໍາຄດິ ເຫນັ ສ່ ວນຫຼາຍຂອງນກັ ວຊິ າການທາງການແພດຕ່ ໍກບັ ກໍລະນຊີ ່ ວຍເກດີ ລູກໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ແລວ້ ເຮດັ ໃຫແ້ ມ່ ຫຼື ເດກັ ທ່ ເີ ກດີ ນນັ້ ເສຍຊວີ ດິ ແມ່ ນສາມາດກໍານດົ ອງົ ປະກອບຂອງການກະທໍາຜດິ ໄດ້ ຈາກສາຍພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງເຫດ ແລະ ຜົນທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຊ່ ງຶ ຈະສາມາດບອກໄດວ້ ່ າເປັນການກະທໍາຜິດດວ້ ຍ ຄວາມປະໝາດ ຫຼື ບ່ ໍ ຊ່ ງຶ ຜ່ ານມາໃນຂນັ້ ຕອນການກວດກາຄວາມຜດິ ພາດທ່ ເີ ກດີ ຂນື້ ແມ່ ນມກີ ານລະບຸສາເຫດ ການສູນເສຍຕ່ ໍຊວີ ດິ ໂດຍຄະນະກໍາມະການກວດສອບພາຍໃນໂຮງໝໍ ຫຼື ໃນລະດບັ ສູນກາງ (ກະຊວງສາທາ 39

ລະນະສຸກ) ໂດຍມກີ ານແຕ່ ງຕງັ້ ຜູຊ້ ່ ຽວຊານ, ຜູມ້ ປີ ະສບົ ການ ແລະ ລະດບັ ອາຈານເພ່ ອື ເປນັ ຜູກ້ ວດສອບ ແລະ ວນິ ດິ ໄສວ່ າເປນັ ຍອ້ ນສາເຫດຈາກຄວາມຜດິ ພາດຂອງແພດໝໍທ່ ທີ າໍ ການປ່ ນິ ປວົ ນນັ້ ຫຼື ບ່ ໍ. ການກາໍ ນດົ ອງົ ປະກອບດາ້ ນພາວະວໄິ ສຂອງຜູກ້ ະທໍາຜດິ ຂອງແພດໝໍຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ, ບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ໃຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ແຕ່ ບ່ ໍພຽງພໍ ແມ່ ນບ່ ງົ ບອກໄດຜ້ ່ ານພດຶ ຕກິ າໍ ທ່ ສີ ະແດງອອກໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ຜ່ ານການກວດກາສະພາບຮ່ າງກາຍພາຍນອກຂອງຄນົ ເຈບັ ໃນເບອື້ ງຕນົ້ , ການທດົ ສອບ, ການວິ ເຄາະສະເພາະດາ້ ນ, ປະເມນີ ອາການຈາກພາຍໃນໂດຍການນາໍ ໃຊເ້ ຄ່ ອື ງມທື ່ ປີ ະສດິ ທພິ າບ, ການວນິ ດິ ໄສ ແລະ ການປ່ ນິ ປວົ ໃນກໍລະນທີ ່ ວົ ໄປ ຫຼື ກໍລະນຮີ ບີ ດ່ ວນ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງຖກື ບນັ ທກຶ ໄວໃ້ ນປມຶ້ ບນັ ທກຶ ຫຼື ປມຶ້ ຕດິ ຕາມອາ ການຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ໃຫຖ້ ວື ່ າເປນັ ຫຼກັ ຖານ ເພ່ ອື ທ່ ຊີ ບີ້ ອກວ່ າໝໍທ່ ຖີ ກື ກ່ າວຫານນັ້ ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງ ຕນົ ຖກື ຕອ້ ງຕາມຫຼກັ ການວຊິ າສະເພາະ ຫຼື ສອດຄ່ ອງກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດແທ້ ຫຼື ບ່ ໍ. ສະນນັ້ , ຈາກ ຜນົ ຂອງການກາໍ ນດົ ອງົ ປະກອບການກະທໍາຜດິ ຂອງແພດໝໍຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ປະໝາດນນັ້ ແມ່ ນ ບ່ ໍມຄີ ວາມຫຍຸງ້ ຍາກຖາ້ ຫາກວ່ າມກີ ານຈດົ ບນັ ທກຶ , ມກີ ານກວດສອບຮ່ ອງຮອຍ, ການສນັ ນະສູດຮ່ າງກາຍຜູ ້ ເສຍຊວີ ດິ , ການນາໍ ໃຊຢ້ າ, ການກາໍ ນດົ ໄລຍະເວລາຂອງການເກດີ ແລະ ພະຍານຜູເ້ ຫນັ ເຫດການ (ພະຍາບານ, ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ) ກ່ ສໍ າມາດບອກໄດໃ້ ນລະດບັ ໜ່ ງຶ . ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ສ່ ງິ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ແລະ ຈາໍ ເປນັ ທ່ ສີ ຸດທ່ ຈີ ະສາມາດຊບີ້ ອກ ແລະ ພສິ ູດໄດຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນ ວ່ າແພດໝໍທ່ ຖີ ກື ກ່ າວຫານນັ້ ກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ ຫຼື ບ່ ໍ ແມ່ ນຂນຶ້ ກບັ ບນັ ຫາການປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າສະເພາະ ຫຼື ມາດຕະຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ ທາງການແພດທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນສະຖານະການເຊ່ ນັ ນນັ້ ໂດຍ ປຽບທຽບກບັ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ຂອງແພດໝໍຄນົ ອ່ ນື ທ່ ມີ ລີ ະດບັ ວຸ ດທທິ ຽບເທ່ າົ ກນັ ຫຼື ໃກຄ້ ຽງກນັ . ໃນເວລານີ້ ໝາຍເຖງິ ໝໍຊ່ ຽວຊານ ຫຼື ຄະນະກາໍ ມະການກວດສອບຄວາມຜດິ ພາດ ຈະມາເປນັ ຜູໃ້ ຫຄ້ ໍາເຫນັ ໃນຄະດຫີ າກ ມກີ ານຮອ້ ງຟອ້ ງວ່ າແພດໝໍທ່ ຖີ ກື ກ່ າວຫາກະທໍາຜດິ ດວ້ ຍຄວາມບ່ ໍ ລະມດັ ລະວງັ ໂດຍຈະອງີ ໃສ່ ການປ່ ນິ ປວົ ຂອງແພດໝໍໃນກລໍ ະນີ ຫຼື ສະຖານນະການດຽວກນັ ຈະປະຕບິ ດັ ຄແື ນວໃດຈ່ ງຶ ຖວື ່ າຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງ ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດ. ໃນໄລຍະຜ່ ານມາ, ກ່ ອນແພດໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບດໍາເນນີ ການປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ໃນກໍລະນທີ ່ ວົ ໄປ ຫຼື ກໍລະນສີ ຸ ກເສີນແພດໝໍຈະໃຫໃ້ ຫຄ້ ນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ີນອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ເຊນັ ຍນິ ຍອມໃຫແ້ ພດໝໍດໍາເນນີ ການປ່ ິນປົວ. ໃນຮູບການດ່ ງັ ກ່ າວກ່ ໍປຽບເໝອື ນກບັ ການຕກົ ລງົ ເຫນັ ດໃີ ຫແ້ ພດໝໍປ່ ິນປົວ ແຕ່ ໃນໜງັ ສຍື ນິ ຍອມກບໍ ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ວ່ າແພດໝໍຈະຕອ້ ງເຮດັ ຕາມຂນັ້ ຕອນ ຫຼື ມາດຕະຖານຫຍງັ ແດ່ ເພ່ ອື ຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງແມ່ ນອງີ ໃສ່ ຄວາມໄວເ້ ນອື້ ເຊ່ ອື ໃຈຕາມຫຼກັ ການວຊິ າຊບີ ຊ່ ງຶ ໝາຍຄວາມວ່ າແພດໝໍນນັ້ ຕອ້ ງເຮດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ີ ແລະ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດ ຈ່ ງຶ ຖວື ່ າຖກື ຕອ້ ງຕາມທ່ ຕີ ກົ ລງົ ຍນິ ຍອມ. ຕ່ ໍກບັ ບນັ ຫາ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ກດົ ໝາຍຫຼາຍປະເທດກາໍ ນດົ ໃຫມ້ ກີ ານເຮດັ ສນັ ຍາການປ່ ນິ ປວົ ທາງການແພດ ເພ່ ອື ກາໍ ນດົ ຂອບເຂດ ແລະ ວທິ ກີ ານປ່ ນິ ປວົ ກ່ ອນທ່ ແີ ພດໝໍຈະດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ຕວົ ຈງິ ໃນກໍລະນຄີ ນົ ເຈບັ ປກົ ກະຕທິ ່ ວົ ໄປ. ການ ກາໍ ນດົ ສດິ ແລະ ພນັ ທະໃນສນັ ຍາຈະເປນັ ເອກະສານຜູກມດັ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ເພ່ ອື ນາໍ ໃຊໃ້ ນກລໍ ະນແີ ຕ່ ລະຝ່ າຍບ່ ໍຕບິ ດັ ຫຼື ມກີ ານລະເມດີ ສນັ ຍາ ຫຼື ເກດີ ກລໍ ະມກີ ານສູນເສຍເກດີ ຂນຶ້ . ສະຫຸຼບລວມແລວ້ , ຄວາມຜດິ ພາດທາງການແພດຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຂອງແພດໝໍພາໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ບາດເຈບັ ຫຼື ເສຍຊວີ ດິ ນນັ້ , ພບົ ວ່ າກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍກງົ ກບັ ການບ່ ໍເຄາົ ລບົ ຈນັ ຍາບນັ , ຈນັ ຍາທໍາ ແລະ ບ່ ໍປະ ຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດທ່ ກີ ດົ ໝາຍ ແລະ ຫຼກັ ການທາງການແພດກໍານດົ ໄວໃ້ ນສາຂາວຊິ ານນັ້ . 40

ເມ່ ອື ມາວເິ ຄາະປຽບທຽບກບັ ກລໍ ະນສີ ກຶ ສາການເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາເກດີ ລູກຂອງແພດໝໍດ່ ງັ ທ່ ີ ຍກົ ມາເຫນັ ວ່ າຍງັ ບ່ ໍມກີ ານກາໍ ນດົ ຂອບເຂດຂນັ້ ຕອນສະເພາະຕ່ ໍກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດ, ວທິ ກີ ານກວດ ແລະ ຮກັ ສາໃນສາຂາວຊິ າສະເພາະແຕ່ ລະພະຍາດ (Medical Practice) ຢ່ າງເປນັ ຮູບປະທໍາ ແລະ ເປນັ ລາຍ ລກັ ອກັ ສອນ ແລະ ຖືກຮບັ ຮອງຈາກກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ ຫຼື ສະຖາບນັ ທາງການແພດທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຢ່ ູ ສ.ປ.ປ ລາວ. ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ຜ່ ານການເກບັ ກາໍ ຂໍມ້ ູນຈາກພາກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງທາງການແພດໃຫຂ້ ໍມ້ ູນວ່ າປະ ຈບຸ ນັ ບາງສາຂາວຊິ າສະເພາະຈໍານວນໜ່ ງຶ ກ່ ໍໄດມ້ ກີ ານລວບລວມເນອື້ ໃນກ່ ຽວກບັ ຂນັ້ ຕອນການປ່ ິນປົວພະ ຍາດ, ແຕ່ ໃນພາກປະຕບິ ດັ ຍງັ ກບໍ ່ ໍທນັ ມກີ ານເຜຍີ ແຜ່ ໃຫແ້ ກ່ ສາທາລະນະຊາບ ແລະ ໂດຍສະເພາະແຈງ້ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ , ຄອບຄວົ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຄນົ ເຈບັ ຊາບ ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ວ່ າແພດໝໍໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານເຕກັ ນກິ ທາງການແພດນນັ້ ຫຼື ບ່ ໍ ຊ່ ງຶ ເປນັ ແນວທາງໜ່ ງຶ ທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ຫຼື ຍາດພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຄນົ ເຈບັ ສາມາດຕດິ ຕາມ ກວດກາອກີ ທາງໜ່ ງຶ ໃນເວລາວນິ ດິ ໄສພະຍາດ ແລະ ປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດ. ຕ່ ໍກບັ ການພນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາໃນກໍລະນຄີ ວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ທາງການແພດ, ຜ່ ານການເກບັ ກາໍ ຂໍມ້ ູນຈາກໂຮງໝໍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ, ຫຼາຍທ່ ານກ່ ໃໍ ຫຄ້ ໍາຄດິ ເຫນັ ວ່ າຖາ້ ແພດໝໍຄນົ ໃດຫາກເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຫຼກັ ການທາງການແພດໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ແລະ ເຄາົ ລບົ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງວຊິ າຂອງຕນົ ຢ່ າງສມົ ເຫດສມົ ຜນົ ແລວ້ , ແພດໝໍທ່ ຖີ ກື ຮອ້ ງຟອ້ ງຍ່ ອມໄດຮ້ ບັ ໂອກາດທ່ ຈີ ະພນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ໍ ກບັ ຄວາມຜດິ ນນັ້ ຊ່ ງຶ ຖວື ່ າແພດໝໍໄດຮ້ ກັ ສາຈນົ ສຸດຄວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດຂອງຕນົ ແລວ້ ຊ່ ງຶ ຜ່ ານມາກມໍ ຫີ ຼາຍ ກລໍ ະນເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນລກັ ສະນະດ່ ງັ ກ່ າວ. ການກາໍ ນດົ ເງ່ອື ນໄຂດ່ ງັ ກ່ າວແມ່ ນສອດຄ່ ອງກບັ ມາດຕາ 33 ຂໍ້ 5 ຂອງ ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ມາດຕາ 37, ຂໍ້ 2 ຂອງກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ກາໍ ນດົ ໃຫຜ້ ູກ້ ະທາໍ ນນັ້ ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ ແລະ ຖາ້ ໃນກໍລະນເີ ປນັ ແພດໝໍກໍຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມມາດຕະຖານ ເຕກັ ນກິ ການປ່ ິນປົວທ່ ຖີ ືກຮບັ ຮູຈ້ າກພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດ ຈ່ ງຶ ຈະຖືໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ ຈນົ ສຸດຄວາມສາມາດ. 4.2 ການກາໍ ນດົ ເນອື້ ໃນ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂໃນກລໍ ະນບີ ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າສະເພາະ ຫຼື ມາດ ຕະຖານຂອງການປ່ ນິ ປວົ ທາງການແພດໃນກລໍ ະນຄີ ນົ ເຈບັ ມາເກດີ ລູກຢ່ ູໂຮງໝໍ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຊດັ ເຈນ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງວ່ າແພດໝໍຂາດຄວາມລະມດັ ລະວງັ ໃນເວລາ ປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຫຼື ບ່ ໍນນັ້ ແມ່ ນຂນຶ້ ກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຫຼື ມຄີ ວາມເອາົ ໃຈໃສ່ ສູງຕ່ ໍກບັ ການນໍາໃຊມ້ າດຕະ ຖານທາງການແພດທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໃນສາຂາວຊິ າຊບີ ນນັ້ ເມ່ ອື ຕກົ ຢ່ ູໃນສະຖານະການ ຫຼື ເຫດການທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແລະ ເພ່ ອື ເປັນບ່ ອນອີງໃຫແ້ ກ່ ການພຈິ າລະນາ ຫຼື ປຽບທຽບໄດວ້ ່ າແພດໝໍທ່ ປີ ະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນເວລາ ຫຼື ສະຖານະການນນັ້ ເຮດັ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ເໝາະສມົ ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ໃນວງົ ການແພດ ແລະ ຖາ້ ຫາກວ່ າແພດໝໍທ່ ີ ຖກື ກ່ າວຫາວ່ າກະທໍາຜດິ ຍອ້ ນຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຢ່ າງຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ຍອມຮບັ ໄດກ້ ່ ຈໍ ະບ່ ໍຖວື ່ າ ກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາ ຊ່ ງຶ ຈະເປັນເງ່ອື ນໄຂພາໃຫພ້ ນົ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ແລະ ບ່ ໍຕອ້ ງຮບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ໍກບັ ຜນົ ເສຍຫາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ກ່ ໄໍ ດ.້ ມາດຕະຖານທາງການແພດ ຫຼື ຈະເອນີ້ ວ່ າວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງການແພດແມ່ ນຖກື ກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນປມື້ ຈນັ ຍາບນັ ວຊິ າຊບີ ທາງການແພດຂອງແຕ່ ລະສາຂາວຊິ າຊບີ ແລະ ລວມທງັ ບດົ ຮຽນ, ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ຫຼື ການປ່ ນິ ປວົ 41

ທ່ ໄີ ດຖ້ ກື ຮບັ ຮູ ້ ແລະ ຍອມຮບັ ຈາກອາຈານໝໍ, ຜູຊ້ ່ ຽວຊານທງັ ພາຍໃນ ແລະ ສາກນົ . ຜ່ ານການສອບຖາມຄໍາ ຄດິ ເຫນັ ຈາກນກັ ວຊິ າການທາງການແພດ, ທງັ ໝດົ ໄດໃ້ ຫທ້ ດັ ສະນະເປນັ ເອກະພາບວ່ າຕອ້ ງມກີ ານກໍານດົ ວທິ ີ ການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ໄວເ້ ປນັ ລາຍລກັ ອກັ ສອນ ແລະ ເຜຍີ ແຜ່ ຕ່ ໍສາທາລະນະ ຫຼື ຜູມ້ າຊມົ ໃຊບ້ ໍລກິ ານປ່ ນິ ປວົ ຢ່ ູ ໂຮງໝໍ ຊ່ ງຶ ໃນປີ 2017 ກ່ ໍໄດມ້ ກີ ານຮບັ ຮອງເອາົ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງແພດໝໍ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງວຊິ າຊບີ ສໍາລບັ ພະຍາດພະດຸງຄນັ ອງີ ຕາມຂໍຕ້ ກົ ລງົ ເລກທີ 0148 ແລະ 0147 ຕາມລໍາດບັ ຊ່ ງຶ ໄດກ້ າໍ ນດົ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ລະຫວ່ າງ ແພດໝໍ ແລະ ພະຍາບານ, ລະຫວ່ າງແພດໝໍ ແລະ ຄນົ ເຈບັ ລວມທງັ ຂອບເຂດສດິ ແລະ ພນັ ທະຂອງແພດໝໍ ທ່ ຕີ ອ້ ງໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ໃນເວລາເຂາົ້ ມາປ່ ນິ ປວົ ຢ່ ູໂຮງໝໍ. ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ຕໍ າມ, ຮອດປະຈບຸ ນັ ເອກະສານ ຫຼື ຂໍກ້ າໍ ນດົ ກ່ ຽວກບັ ມາດຕະຖານທາງການແພດ ຫຼື ວິ ທປີ ະຕບິ ດັ ຫຼາຍໆສາຂາແມ່ ນຍງັ ບ່ ໍໄດຖ້ ກື ຈດັ ພມິ ຫຼື ເຜຍີ ແຜ່ ຕ່ ໍສາທາລະນະ ຊ່ ງຶ ສ່ ວນຫາຼ ຍຈະມຢີ ່ ູເອກະສານປະ ກອບການຮຽນ-ການສອນຂອງອາຈານສະເພາະສາຂາວຊິ ານນັ້ ເພ່ ອື ໃຊເ້ ປນັ ບ່ ອນອງີ ແລະ ຍງັ ສອດຄ່ ອງກບັ ຄໍາ ຄິດເຫັນສ່ ວນຫຼາຍຂອງຜູໃ້ ຫສ້ ໍາພາດ ຊ່ ຶງໄດໃ້ ຫທ້ ັດສະນະວ່ າແພດໝໍທ່ ີຖືກມອບໝາຍໃຫປ້ ່ ີນປົວ ຫຼື ຮບັ ຜດິ ຊອບໜາ້ ທ່ ສີ ະເພາະຈະມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈ, ມຄີ ວາມຊໍານານໃນສາຂາວຊິ າສະເພາະຂອງຕນົ ກ່ ອນທ່ ຈີ ະໄດ້ ມາເຮດັ ໜາ້ ທ່ ວີ ຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ ແລະ ຕອ້ ງໄດຜ້ ່ ານການຄດັ ເລອື ກໃຫເ້ ຂາົ້ ມາປະກອບອາຊບີ ໝໍອງີ ຕາມຂນັ້ ຕອນ ແລະ ລະບຽບການທ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍວ່ າດວ້ ຍການປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ຂອບວຸດທດິ ່ ງັ ກ່ າວກ່ ມໍ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ເພາະມນັ ໝາຍເຖງິ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ໃນນາມນຕິ ບິ ຸກຄນົ ຫຼື ພະນກັ ງານຂອງລດັ . ການກໍານດົ ມາດຕະຖານທາງການແພດໂດຍທ່ ວົ ໄປລວມມຂີ ນັ້ ຕອນການກວດ, ການບນັ ທກຶ , ການ ຕດິ ຕາມ, ການທດົ ສອບ, ການປະເມນີ , ການວນິ ດິ ໄສ, ການປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດ ແລະ ຄໍາແນະນໍາໃນການຮກັ ສາ ຮ່ າງກາຍພາຍຫຼງັ ໄດຮ້ ບັ ການປ່ ນິ ປວົ ຊ່ ງຶ ມາດຕະຖານດ່ ງັ ກ່ າວຖວື ່ າມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຈາໍ ເປນັ ສໍາລບັ ແພດໝໍ ທ່ ຈີ ະຕອ້ ງໄດຮ້ ູ,້ ເຄາົ ລບົ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ ແລະ ເຄ່ ງັ ຄດັ . ຜູຖ້ ືກສໍາພາດທງັ ໝດົ ຖືວ່ າມາດຕະຖານທາງການແພດແມ່ ນວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ໃນເວລາປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ແລະ ໃຫຖ້ ເື ປນັ ເອກະພາບກນັ ລະຫວ່ າງແພດໝໍໃນວຊິ າສະເພາະຂອງຕນົ ທ່ ຕີ ອ້ ງເຄາົ ລບົ ຊ່ ງຶ ຖາ້ ບ່ ໍປະຕບິ ດັ ຕາມ ມາດຕະຖານດ່ ງັ ກ່ າວກ່ ໍອາດຈະເຂາົ້ ເງ່ອື ນໄຂການປະຕບິ ດັ ທາງການແພດທ່ ຜີ ດິ ພາດລວມເຖງິ ຄວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ , ການລະເລຍີ ຕ່ ໍຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕນົ ທ່ ອີ າດຈະເປັນສາເຫດຕນົ້ ຕໍໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ແບບປະຕບິ ດັ ຫຼື ມາດຕະຖານທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ເປັນສ່ ງິ ທ່ ສີ າ ມາດບ່ ງົ ບອກວ່ າການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງໝໍນນັ້ ເຮດັ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ສອດຄ່ ອງຕາມຫຼກັ ການວຊິ າສະເພາະໃນສາ ຂານນັ້ ແທ້ ຫຼື ບ່ ໍ. ຍ່ ງິ ໄປກວ່ ານນັ້ , ມນັ ຍງັ ສາມາດບ່ ງົ ບອກໄດອ້ ກີ ວ່ າໃນກໍລະນທີ ່ ແີ ພດໝໍປະຕບິ ດັ ຕາມໜາ້ ທ່ ີ ຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງຕາມມາດຕະຖານແລວ້ ແຕ່ ຖາ້ ວ່ າເກດີ ການສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງ ຄນົ ເຈບັ ກ່ ໃໍ ຫໝ້ າຍເຖງິ ມາຈາກສາເຫດສຸດວໄິ ສ ຫຼື ເຫດທ່ ບີ ່ ໍສາມາດຄາດຄະເນໄດ.້ ບນັ ດາສາເຫດສຸດວໄິ ສ ຫຼື ເຫດທ່ ບີ ່ ໍຄາດຄະເນມກັ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ພອ້ ມກບັ ການປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ທີ າງການແພດໃນເວລາປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ສາມາດຈາໍ ແນກໃຫໄ້ ດ.້ ສະນນັ້ , ເພ່ ອື ໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈສາຍພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງເຫດ ແລະ ຜນົ ຂອງຂໍຜ້ ດິ ພາດທາງການແພດວ່ າເປນັ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດຂອງແພດໝໍ ຫຼື ເປນັ ເຫດສຸດວໄິ ສໃນສະຖານະ ການນນັ້ , ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໄດພ້ ບົ ຫາຼ ຍກລໍ ະນທີ ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການເກດີ ລູກຂອງແມ່ ແລະ ບາງພະຍາດອ່ ນື ໆໃນ ເວລາແພດໝໍທໍາການປ່ ນິ ປວົ ຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ບ່ ໍຖວື ່ າເປນັ ຍອ້ ນຄວາມປະໝາດຂອງແພດໝໍ ປະກອບມີ 03 ກລໍ ະນີ ດ່ ງັ ລ່ ຸມນີ້ : 42

4.2.1 ເຫດທ່ ບີ ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ທາງການແພດ ເຫດທ່ ບີ ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ທາງການແພດມກັ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນບາງສະຖານະການຂອງການປ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ພາໃຫເ້ ກດີ ການສູນເສຍຕ່ ໍສຸກຂະພາບ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຈບັ . ເຫດທ່ ບີ ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ທາງການ ແພດຄາ້ ຍຄກື ນັ ກບັ ເຫດສຸດວໄິ ສທ່ ມີ ກັ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ຊ່ ງຶ ມາດຕາ 3 ຂໍ້ 3 ຂອງປະມວນກດົ ໝາຍ ແພ່ ງໄດກ້ ໍານດົ ຄວາມໝາຍຂອງເຫດສຸດວໄິ ສໄວວ້ ່ າ: “ເຫດສຸວໄິ ສໝາຍເຖງິ ເຫດການທ່ ບີ ່ ໍສາມາດຄາດຄະເນ ແລະ ຄວບຄຸມໄດ້ ເຊ່ ນັ ນໍາ້ ຖວມ້ , ຟາ້ ຜ່ າ, ແຜ່ ນດນິ ໄຫວ….’’ ຊ່ ງຶ ເປັນເຫດການທ່ ບີ ່ ໍສາມາດຮູໄ້ ດລ້ ່ ວງໜາ້ , ບ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ເຫດການນນັ້ ໄດ້ ຫຼື ໃນສະຖານະການນນັ້ ໄດມ້ ກີ ານປອ້ ງກນັ ທ່ ສີ ຸດແລວ້ ແຕ່ ກ່ ຍໍ ງັ ເກດີ ອນັ ຕະ ລາຍ ຫຼື ກ່ ຄໍ ວາມເສຍຫາຍເກດີ ຂນື້ ໃຫຖ້ ວື ່ າເປນັ ເຫດສຸດວໄິ ສເຊ່ ນັ : ເກດີ ເຫດໄຟໄໝຍ້ ອ້ ນລະບບົ ໄຟຟາ້ ລດັ ວງົ ຈອນ ເພາະເຖງິ ແມ່ ນວ່ າຈະມລີ ະບບົ ການປອ້ ງກນັ ທ່ ດີ ແີ ລວ້ ກ່ ໍຕາມ, ແຕ່ ເຫດໄຟໄໝກ້ ່ ໍອາດຈະຍງັ ເກດີ ຂນຶ້ ຫຼື ເຫດການຈາກໄພທໍາມະຊາດຕ່ າງໆທ່ ກີ ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍຊບັ ສນິ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາຊນົ ຊ່ ງຶ ເປນັ ເຫດການທ່ ບີ ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ຫຼື ຄວມຄຸມໄດ.້ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກ່ ໍຕາມ, ເຫດສຸດວໄິ ສອາດຈະຕດິ ພນັ ກບັ ເຫດບງັ ເອນີ ທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ອາດຈະພບົ ພໍ້ ແຕ່ ໄດພ້ ະ ຍາຍາມແກໄ້ ຂຕາມຄວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດຂອງຕນົ ແຕ່ ບ່ ໍສາມາດຫຼກີ ລຽ້ ງເຫດການ ຫຼື ຄວບຄຸມມນັ ໄດຕ້ າມ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງຕນົ ເຊ່ ນັ ການຍ່ າງຂາ້ ມທາງຂອງບຸກຄນົ ໜ່ ງຶ ໃນເສນັ້ ທາງການສນັ ຈອນຂອງລດົ ໂດຍບງັ ເອີນ ຫຼື ກະທນັ ຫນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອຸ ບປັດຕເິ ຫດລດົ ຕໍາ ຊ່ ງຶ ເຖິງແມ່ ນວ່ າຜູຂ້ ບັ ລດົ ຈະພະຍາຍາມຢຸ ດລດົ ຫຼື ລບົ ຫຼບີ ແຕ່ ກ່ ຍໍ ງັ ບ່ ໍສາມາດຫຼກີ ລຽ້ ງການຕໍານນັ້ ໄດ.້ ເມ່ ອື ເກດີ ຄວາມເສຍຫາຍຈາກເຫດການດ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງຶ ຍງັ ຖວື ່ າ ເປັນເຫດສຸດວໄິ ສທ່ ບີ ່ ໍສາມາດຫຼກີ ລຽ້ ງໄດ.້ ອງີ ໃສ່ ຄວາມໝາຍຂອງເຫດສຸດວໄິ ສອງີ ຕາມກດົ ໝາຍເຊ່ ນັ ດຽວ ກນັ ໃນເວລາດໍາເນນີ ການປ່ ນິ ປວົ ຂອງແພດໝໍ, ເຫດທ່ ບີ ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ທາງການແພດໝາຍເຖງິ ເຫດທ່ ອີ າດ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ໂດຍກງົ ຕ່ ໍກບັ ຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ແພດໝໍບ່ ໍສາມາດຮູໄ້ ດ,້ ບ່ ໍສາມາດຄາດຄະເນໄດ,້ ບ່ ໍສາມາດປອ້ ງກນັ ໄດ້ ຫຼື ໄດພ້ ະຍາຍາມຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ເຈບັ ຈນົ ເຖິງທ່ ສີ ຸ ດແລວ້ ແຕ່ ກ່ ໍບ່ ໍສາມາດຈະຊ່ ວຍເຫຼອື ຊວີ ດິ ຄນົ ເຈບັ ໄວໄ້ ດ.້ ສະນນັ້ , ບາງກໍລະນຄີ ວາມຜດິ ພາດທາງການແພດຍງັ ປະປນົ ກນັ ລະຫວ່ າງຍອ້ ນຄວາມປະໝາດ ຫຼື ເຫດສຸດວິ ໄສເປນັ ຕນົ້ ການແພຢ້ າຂອງຄນົ ເຈບັ ແລະ ການນາໍ ໃຊຢ້ າທ່ ີ ອາດຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ແພຈ້ ນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ ຊກັ ຈນົ ເສຍຊວີ ດິ ຫຼື ບາງພະຍາດພາຍໃນຂອງຄນົ ເຈບັ ເອງ ຊ່ ງຶ ຕອ້ ງມາພສິ ູດວ່ າແພດໝໍໄດມ້ ກີ ານສອບຖາມ ຫຼື ທດົ ສອບການແພຢ້ າ ຫຼື ໄດຮ້ ູຈ້ ກັ ພະຍາດພາຍໃນຂອງຄນົ ເຈບັ ມາກ່ ອນ ແລະ ໄດມ້ ກີ ານປອ້ ງກນັ ແລວ້ ຫຼື ບ່ ໍ. ສະນນັ້ , ບາງຄງັ້ ໃນໄລຍະທາໍ ການວນິ ດິ ໄສ ຫຼື ປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດ, ສ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວກອໍ າດຈະເກດີ ເຫດທ່ ບີ ່ ໍຄາດຄດິ ຕ່ ໍຄນົ ເຈບັ ຊ່ ງຶ ໝໍທ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບຕອ້ ງໄດໃ້ ຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ໃຫພ້ ຽງພໍ ແລະ ຮອບຄອບເປນັ ຕນົ້ ກ່ ອນຈະໃຫຢ້ າ ຫຼື ປ່ ນິ ປວົ ພະຍາດແກ່ ຄນົ ເຈບັ , ແພດໝໍຕອ້ ງທດົ ສອບປະຫວດັ ການແພຢ້ າ ຫຼື ຮູຈ້ ກັ ພະຍາດປະຈາໍ ຕວົ ຂອງຄນົ ເຈບັ ເສຍກ່ ອນ. ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ, ຖາ້ ແພດໝໍບ່ ໍໄດມ້ ກີ ານສອບຖາມ, ບ່ ໍໄດມ້ ກີ ານທດົ ສອບ ຫຼື ປະເມນີ ພະຍາດຂອງຄນົ ເຈບັ ຈນົ ກາຍເປັນຜນົ ພາໃຫແ້ ພດໝໍບ່ ໍຮູປ້ ະຫວດັ ຄນົ ເຈບັ ມາກ່ ອນເມ່ ອື ມກີ ານໃຫຢ້ າຜດິ ຫຼື ປ່ ິນປົວພະຍາດ ແລວ້ ເກດີ ຂໍຜ້ ດິ ພາດຈາກສາເຫດຄດື ່ ງັ ກ່ າວກ່ ຈໍ ະຖວື ່ າມຄີ ວາມບ່ ໍລະມດັ ລະວງັ ຫຼື ໃນກລໍ ະນຮີ ູຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນຕ່ ໍກບັ ຄວາມສ່ ຽງທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແຕ່ ແພດໝໍບ່ ໍໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສ່ ຕດິ ຕາມ, ບ່ ໍກະກຽມວທິ ກີ ານປອ້ ງກນັ ເບອື້ ງຕນົ້ ກ່ ໍອາດຈະຖື ວ່ າແພດໝໍມຄີ ວາມເລ່ ິນເລີ້ ຫຼື ລະເລີຍໜາ້ ທ່ ີຂອງຕນົ ຊ່ ຶງຈະຖືວ່ າເປັນເຫດສຸ ດວິໄສບ່ ໍໄດ.້ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ, ຖາ້ ແພດໝໍໄດໃ້ ຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ແລວ້ ແຕ່ ເຫດບງັ ເອນີ ຍງັ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນໄລຍະເວລາດ່ ງັ ກ່ າວຈນົ ໃຫຄ້ ນົ ເຈບັ 43