เทคนิคการเพาะเห็ดฟาง กรณีศึกษา กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเห็ดเละผักปลอดสารพิษบ้านหนองหว้า อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา

เทคนคิ การเพาะเหด็ ฟาง กรณีศึกษา : กล่มุ วิสาหกิจชุมชนเห็ดและผกั ปลอดสารพิษ บา้ นหนองหว้า อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา หวั เช้อื เตรียมการ · เกบ็ รกั ษาอย่างถูกตอ้ ง · เลือกหัวเชื้อทีค่ ณุ ภาพดี · ถ้าเป็นไปไดค้ วรผลติ เอง อณุ หภมู ิ เสน้ ใยสีขาวและ จะชว่ ยลดการปนเปอื้ น 22-25 ๐C และสามารถควบคมุ หรืออุณหภมู หิ อ้ ง เดนิ หนาแน่นสม่ำ�เสมอ คุณภาพได้ ตลอดถุง ** ไม่ควรต่อเชอื้ ** ไม่ควรเกบ็ เกิน 6 เดือน ** เกิน 3 ครง้ั ** มจี ดุ ขาวเลก็ ๆ ท่เี สน้ ใยรวมตวั กนั หมักวสั ดเุ พาะ -- เพอื่ ให้เส้นใยเหด็ เติบโตดี -- 1. ผสมกากมันสำ�ปะหลงั กบั ฟางขา้ วตัด ยาว 5-10 ซม. 2. ทำ�ให้กากมันสำ�ปะหลงั และฟางข้าวอ่อนตัว ในน้ำ�ปนู ขาวหรอื ยปิ ซมั เข้มข้น 4% + ผสมรวมกันท้ิงไว้ กากมนั สำ�ปะหลงั 100 กก. ฟางข้าวตัด 5 กก. จนกวา่ กากมนั สำ�ปะหลัง และฟางขา้ วออ่ นตวั 3. นำ�กากมันสำ�ปะหลังและฟางข้าวทอี่ ่อนตัวแล้วมาใส่ส่วนผสม ดงั นี้ อาหารหมกั 100 ก. ยิปซัม 60 ก. ปนู ขาว 200 ก. ผสมทุกอย่างคลุกเคล้ากัน มูลวัวแห้ง 1.2 กก. ปยุ๋ ยูเรยี (46-0-0) 60 ก. [ [ไม่จำ�เป็นต้องใส่อาหารเสริม แต่หากต้องการใส่ให้ลดสัดส่วนลง รำ�ละเอยี ด 0.3 กก. ปยุ๋ NPK (15-15-15) 60 ก. กากมันสำ�ปะหลังหมกั 100 กก. 4. ตงั้ กอง แลว้ คลุมพลาสตกิ 5. หมัก 5 วนั พลกิ กลับกองหนึง่ คร้งั ในวันที่ 3 หรือ 4 รักษาความช้นื และป้องกันแมลง สูง 1.2 เมตร กลางกองหมักควรมีอุณหภูมิ 70 ๐C ถ้าตำ่ �กว่านีจ้ ะเสยี่ งต่อการปนเป้ือน pH 9, ความชนื้ สัมพัทธ์ 70%

1. นำ�วสั ดเุ พาะขนึ้ ชนั้ ลงมอื เพาะ - ความหนา 15-18 ซม. เกลีย่ ใหเ้ รยี บเสมอกัน - ไมต่ ้องตบ - เมอื่ วางเสร็จให้พรางแสงโรงเรือนทนั ที - บม่ ไว้ 2 วนั 2. อบไอน้ำ� : เพอื่ กำ�จัดจุลินทรยี ์ ไส้เดือนฝอย ไร ไขแ่ มลง เหด็ ถ่ัว และเชื้อราท่เี ป็นศัตรูเห็ด ปดิ โรงเรอื น ปลอ่ ยไอน้ำ�รอ้ นเขา้ โรงเรือน เมอื่ ครบเวลา หยดุ อบไอนำ้ � รอจนอุณหภูมโิ รงเรอื นสงู 65๐C รอให้อุณหภูมิโรงเรือนลดลง จงึ เริ่มจบั เวลาอบไอน้ำ� นาน 4-6 ช่ัวโมง จนกระท่ังอณุ หภูมิ โรงเรือนอยทู่ ี่ 50-55๐C 3. ลงเชอ้ื ลงเชื้อ ก่อนลงเชื้อ - โรยหัวเชื้อบนวัสดุเพาะ โดยอาจผสมแป้งข้าวเหนียว - เปิดโรงเรือน เพื่อระบายอากาศ หรือวัสดุเสริมอื่นๆได้ - อุณหภูมิในโรงเรือน - ใช้หัวเชื้อ 6 ก้อน 30-36๐C ต่อวัสดุเพาะขนาด 1.5 x 5 เมตร หรือเข้าไปแล้วรู้สึกสบายตัว

4. บ่มเส้นใยเห็ด เมื่อเส้นใยเหด็ ฟางเดนิ ทั่วแล้ว ให้เปิดโรงเรอื นให้แสงเข้าและช่วยระบายอากาศ ปิดโรงเรอื นพรางแสงนาน 3 วัน อุณหภมู คิ วรอยทู่ ี่ 32-34๐C (ถา้ สงู ไปอาจพน่ น้ำ�ชว่ ย) ในโรงเรอื นมีแสงพอ ที่จะเห็นตัวหนังสอื ได้ (ถา้ แสงธรรมชาติไมพ่ อ สามารถตดิ ตง้ั หลอดไฟได)้ 5. กระตุ้นการออกดอก หลังเสน้ ใยเหด็ ฟางเดนิ ท่ัวแล้ว อุณหภมู ิโรงเรอื น ให้รดนำ้ � (ตดั เส้นใย) ไมเ่ กิน 34๐C หรือ เพ่ิมการระบายอากาศ เขา้ ไปแลว้ รู้สกึ สบายตัว ความชน้ื 90% 6. ระยะเม็ดแฟ็บ (กลมุ่ เสน้ ใยสขี าวหนาแนน่ เปน็ เม็ดๆ) -- เมื่อเม็ดแฟ็บขึ้น ให้เริ่มพรางแสง -- อุณหภมู ิวสั ดุเพาะ อณุ หภูมโิ รงเรอื นเข้าไป ความชื้นในอากาศ 90% แล้วรสู้ ึกสบายตวั 30-36 ๐C ถ้าความชื้นตำ�่เกินไป ห้ามรดน้ำ�ใส่วัสดุเพาะโดยตรง ให้รดใส่พื้นหรือผนังแทน ช่วงเปิดดอก หมั่นตรวจสอบอุณหภูมิ และความชื้นสัมพัทธ์ในโรงเรือนไม่ควรเกิน 35๐C ความชื้น 90% หากอุณหภูมิสูงเกินไปให้เปิดโรงเรือนระบายอากาศ

7. เก็บผลผลติ หากการเพาะเห็ดฟางมีความถูกต้องตามขั้นตอน ควบคุมปัจจัยได้ตามที่กำ�หนด จะได้ผลผลิตเห็ดฟางคุณภาพดี ขนาดดอกใหญ่ และขึ้นหนาแน่น - เมอื่ เหด็ ฟางเจรญิ เติบโตมีขนาดดอกเหด็ ที่เหมาะสม ให้เรม่ิ เกบ็ เกย่ี วผลผลิต รอบแรก โดยเกบ็ ผลผลติ ไดต้ ่อเน่ืองทกุ วนั นานประมาณ 7 วนั - เหด็ ฟางเจรญิ เตบิ โตเรว็ ดอกเหด็ ฟางบานเร็วมาก ควรเก็บเกยี่ ว 2 รอบต่อวัน อาจจะแบง่ เปน็ เก็บผลผลติ ช่วงเชา้ มืด ชว่ งบา่ ย หรอื ตามความเหมาะสม ห้ามนำ�เห็ดฟางแช่น้ำ� เพื่อเพิ่มน้ำ�หนักก่อนนำ�ไปจำ�หน่าย เพราะจะทำ�ให้ดอกเห็ดฟางเสียสภาพ ดอกเหลือง และเน่าเสียเร็วขึ้น ส่งผลต่อความน่าเชื่อถือของเกษตรกร การเก็บรักษาผลผลิตเห็ดฟาง หากยังไม่จำ�หน่าย ควรเก็บใส่ในภาชนะที่ระบายอากาศได้ดี อุณหภูมิที่เหมาะสมในการเก็บรักษาควรอยู่ในช่วง 12-15 ๐C เก็บไม่เกิน 24 ชั่วโมง หลังจากนั้นเห็ดฟางจะค่อยๆสูญเสียสภาพ เพราะเห็ดฟางมีความไวต่ออุณหภูมิ ความชื้น และปริมาณออกซิเจน 8. ทำ�ความสะอาดโรงเรอื น - หลงั เก็บผลผลิตหมดแลว้ ให้เอาวัสดเุ พาะบนช้นั ออก เปิดโรงเรอื นให้โลง่ - ควรทำ�ความสะอาดโรงเรือนด้วยไฮเตอรท์ ุกจดุ ตั้งแตเ่ พดานจนถงึ พื้นโรงเรอื น รวมถงึ ชน้ั วางวัสดุเพาะ - พักโรงเรอื น 7-10 วัน เพอื่ ปอ้ งกันการปนเป้อื นและแมลงศัตรเู ห็ด ขอ้ มลู จากคำ�แนะนำ�ของ Prof. Dr. Chi-Chen Chen บริษทั Farm 69 Organiculture (Pty) Ltd. ผเู้ ชยี่ วชาญดา้ นการผลติ เหด็ เศรษฐกิจ ออกแบบและภาพประกอบ : Nature Toon การต์ นู สอ่ื ความหมายธรรมชาติ จดั ทำ�โดย : สำ�นักงานพัฒนาวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยีแหง่ ชาติ (สวทช.)