รายงานวิจัย แนวโน้มอุบัติการณ์โรคมะเร็งในภาคเหนือ ปี พ.ศ. 2536-2555

แนวโนมอุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 ก คํานํา การจัดทําทะเบียนมะเร็ง เปนกระบวนการรวบรวมขอมูลมะเร็งที่เปนระบบและดําเนินการ อยางตอเนื่อง การจัดทําทะเบียนมะเร็งเร่ิมตนจากการจัดทําทะเบียนมะเร็งในระดับโรงพยาบาล ขยายไปสกู ารจัดทําทะเบยี นมะเร็งระดบั ประชากร เพอื่ ใหสามารถติดตามการเปล่ียนแปลงของการเกิด โรคมะเรง็ เฝ+าระวงั โรคมะเรง็ ทีอ่ าจเปนปญ, หาทางสขุ ภาพของประชาชนในพ้นื ทน่ี ั้นๆ ในพ้ืนที่ภาคเหนือ ของประทศไทย โดยทะเบียนมะเร็งระดับประชากรแหงแรกของประเทศไทยเริ่มที่จังหวัดเชียงใหม รับผดิ ชอบโดยหนวยทะเบยี นมะเรง็ คณะแพทยศาสตร5 มหาวิทยาลยั เชยี งใหม ตอมาโรงพยาบาลมะเร็ง ลําปาง รับผิดชอบจัดทําทะเบียนมะเร็งของจังหวัดอื่นๆในเขตภาคเหนือ ไดแก ลําปาง ลําพูน แพร เชียงราย พะเยา และพิษณุโลก ซ่ึงเชียงใหม ลําปาง มีขอมูลมากกวา 20 ป; และขยายการจัดทํา ฐานขอมลู ทะเบียนมะเร็งในจังหวัดลําพูน พิษณุโลก ซ่ึงมีขอมูลมากกวา 15 ป; และจังหวัดแพรมีขอมูล มากกวา 5 ป; จากการรวบรวมขอมลู ทะเบยี นมะเร็งในจังหวัดเหลานี้มาระยะหนึ่ง เพื่อใชประโยชน5ของ ขอมูลทะเบยี นมะเร็งจงึ นาํ มาวิเคราะหแ5 นวโนมของอุบตั กิ ารณข5 องโรคมะเร็งตางๆในภาคเหนือ การศึกษาคร้ังน้ีนับเปนรายงานฉบับแรกของประเทศไทยท่ีไดมีการรายงานแนวโนมของ อบุ ัติการณ5โรคมะเร็งในระดบั รายภาคของประเทศไทย โดยใชหลักการวิเคราะห5ทางสถิติที่นาเชื่อถือได ผลการศึกษานี้สามารถตอบคําถาม หรือขอสงสัยไดวามะเร็งแตละชนิดในภาคเหนือมีแนวโนมเพิ่มข้ึน หรือลดลง สามารถนําไปสูการวางแผน กําหนดทิศทาง ยุทธศาสตร5 นโยบายในการดําเนินงานป+องกัน ควบคุมโรคมะเร็ง การพัฒนาระบบบริการสาธารณสุขใหมีความพรอมทางดานเคร่ืองมือ อุปกรณ5ทาง การแพทย5ในการวนิ จิ ฉัยและรกั ษาโรคมะเร็งใหเพียงพอกับจํานวนผูปวB ยโรคมะเร็งท่ีมีแนวโนมเพ่ิมข้ึนใน ภาคเหนือ ผลการศกึ ษาครั้งน้ีจะเปนประโยชนใ5 นดานสาธารณสุขตอไป นายแพทยส5 มเกยี รติ ลลิตวงศา ผอู าํ นวยการโรงพยาบาลมะเรง็ ลาํ ปาง กรมการแพทย5 กระทรวงสาธารณสุข

ข แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 กติ ตกิ รรมประกาศ รายงานแนวโนมอุบัติการณ5โรคมะเร็งในภาคเหนือป;พ.ศ. 2536-2555 ฉบับนี้มีวัตถุประสงค5 เพื่อวิเคราะห5รูปแบบและแนวโนมของการเกิดโรคมะเร็งในภาคเหนือในชวง 20 ป;ท่ีผานมา รับผิดชอบ โครงการโดยงานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง คณะผูดําเนินโครงการวิจัยขอขอบคุณ บุคลากรเครือขายทะเบียนมะเร็งในโรงพยาบาลรัฐบาลและโรงพยาบาลเอกชน ในจังหวัดเครือขาย ไดแก ลําปาง ลําพูน พิษณุโลก และแพร ที่มีสวนรวมในการรวบรวมขอมูลโรคมะเร็งอยางตอเนื่อง สม่ําเสมอ ขอขอบคุณหนวยทะเบียนมะเร็ง คณะแพทยศาสตร5 มหาวิทยาลัยเชียงใหม ท่ีไดสงขอมูล จังหวดั เชียงใหมรวมศึกษาวจิ ัยในครงั้ นี้ ขอขอบพระคุณ รศ. นพ. หัชชา ศรีปลั่ง คณะแพทยศาสตร5 มหาวิทยาลัย สงขลานครินทร5 ท่ีใหความรูและคําปรกึ ษาเกย่ี วกับการวเิ คราะห5ขอมลู แนวโนมโรคมะเร็ง ขอขอบคณุ ผูบริหารกรมการแพทยแ5 ละโรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ท่ีเห็นความสําคัญและอนุมัติ งบประมาณเพ่ือดาํ เนนิ โครงการวจิ ยั ในครัง้ นี้ คณะผูดําเนินโครงการวิจัยหวังเปนอยางยิ่งวา รายงานสรุปผลการศึกษาแนวโนมอุบัติการณ5 โรคมะเร็งในภาคเหนือป;พ.ศ. 2536-2555 จะเปนประโยชน5แกผูสนใจดานขอมูลโรคมะเร็ง คุณคาของ ผลงานนเ้ี กิดจากความรวมมอื รวมใจในการรวบรวมขอมลู โรคมะเรง็ ในพืน้ ท่ีภาคเหนือมาอยางตอเนือ่ ง นายแพทยด5 ลสขุ พงษ5นกิ ร รองผูอํานวยการดานพฒั นาระบบสุขภาพ โรงพยาบาลมะเร็งลาํ ปาง

แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 ค สารบญั หนา ก คาํ นํา ข กติ ติกรรมประกาศ ง สารบัญตาราง ฉ สารบัญรปู ภาพ 1 บทที่ 1 ความเปนมา 3 บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรมและงานวิจยั ทเ่ี ก่ียวของ 9 บทท่ี 3 วิธีดําเนินงานวิจัย บทท่ี 4 สรุปผลการศึกษาวจิ ยั 11 14 4.1 มะเรง็ ทุกชนดิ 17 4.2 มะเร็งชองปาก 20 4.3 มะเรง็ ลาํ ไสใหญ 23 4.4 มะเรง็ ลาํ ไสตรง 26 4.5 มะเร็งตับและทอนา้ํ ดี 29 4.6 มะเรง็ ปอด 31 4.7 มะเรง็ เตานม 33 4.8 มะเร็งปากมดลูก 35 4.9 มะเรง็ ตอมลูกหมาก 38 4.10 มะเร็งตอมน้ําเหลือง 41 4.11 มะเรง็ เม็ดเลอื ดขาว 43 บรรณานุกรม ภาคผนวก

ง แนวโนมอุบัติการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 สารบญั ตาราง ตารางท่ี 1 ความหนาแนนของประชากรในภาคเหนือแยกตามจงั หวดั หนา (ขอมูลจากผลการสํามะโนประชากร ป;พ.ศ. 2553) 4 ตารางที่ 2 อบุ ัติการณแ5 ละรอยละคาเฉลี่ยแนวโนมอบุ ัตกิ ารณโ5 รคมะเรง็ ทกุ ชนิดในภาคเหนอื ปพ; .ศ. 2536-2555 11 13 ตารางท่ี 3 แนวโนมคุณภาพขอมลู โรคมะเร็งทกุ ชนดิ ในภาคเหนอื ป;พ.ศ.2536-2555 ตารางท่ี 4 อบุ ัตกิ ารณ5และรอยละคาเฉล่ยี แนวโนมอุบตั กิ ารณ5โรคมะเรง็ ชองปากในภาคเหนือ 15 16 ป;พ.ศ.2536-2555 ตารางที่ 5 แนวโนมคุณภาพขอมลู โรคมะเรง็ ชองปากในภาคเหนอื ปพ; .ศ. 2536-2555 18 ตารางที่ 6 อบุ ตั กิ ารณแ5 ละรอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอบุ ตั ิการณโ5 รคมะเร็งลําไสใหญในภาคเหนอื 19 ปพ; .ศ.2536-2555 21 ตารางท่ี 7 แนวโนมคณุ ภาพขอมูลโรคมะเร็งลาํ ไสใหญในภาคเหนอื ป;พ.ศ. 2536-2555 22 ตารางท่ี 8 อบุ ตั กิ ารณ5และรอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอุบัตกิ ารณ5โรคมะเร็งลําไสตรงในภาคเหนือ 24 ปพ; .ศ. 2536-2555 25 ตารางที่ 9 แนวโนมคณุ ภาพขอมูลโรคมะเร็งลาํ ไสตรงในภาคเหนือป;พ.ศ. 2536-2555 ตารางที่ 10 อบุ ตั กิ ารณ5และรอยละคาเฉลี่ยแนวโนมอุบัติการณโ5 รคมะเรง็ ตบั และทอนาํ้ ดใี นภาคเหนือ 27 28 ปพ; .ศ. 2536-2555 ตารางท่ี 11 แนวโนมคณุ ภาพขอมูลโรคมะเร็งตบั และทอน้าํ ดีในภาคเหนอื ปพ; .ศ. 2536-2555 29 ตารางที่ 12 อบุ ัตกิ ารณ5และรอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอุบตั กิ ารณ5โรคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือ 30 ป;พ.ศ. 2536-2555 31 ตารางที่ 13 แนวโนมคณุ ภาพขอมูลโรคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือป;พ.ศ. 2536-2555 32 ตารางที่ 14 อบุ ตั กิ ารณแ5 ละรอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโ5 รคมะเรง็ เตานมในภาคเหนอื 33 ป;พ.ศ. 2536-2555 34 ตารางท่ี 15 แนวโนมคณุ ภาพขอมลู โรคมะเร็งเตานมในภาคเหนือป;พ.ศ. 2536-2555 ตารางท่ี 16 อุบตั กิ ารณ5และรอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอบุ ตั กิ ารณ5โรคมะเรง็ ปากมดลกู ในภาคเหนอื 36 ป;พ.ศ. 2536-2555 39 ตารางที่ 17 แนวโนมคณุ ภาพขอมลู โรคมะเร็งปากมดลกู ในภาคเหนือป;พ.ศ. 2536-2555 45 ตารางที่ 18 อุบตั ิการณ5และรอยละคาเฉล่ยี แนวโนมอุบัตกิ ารณ5โรคมะเร็งตอมลูกหมากในภาคเหนือ 46 47 ป;พ.ศ. 2536-2555 48 ตารางท่ี 19 แนวโนมคณุ ภาพขอมลู โรคมะเรง็ ตอมลูกหมากในภาคเหนอื ปพ; .ศ. 2536-2555 49 ตารางที่ 20 อุบตั กิ ารณ5และรอยละคาเฉลี่ยแนวโนมอบุ ตั ิการณ5โรคมะเรง็ ตอมนาํ้ เหลอื งในภาคเหนือ ปพ; .ศ. 2536-2555 ตารางที่ 21 อุบัติการณแ5 ละรอยละคาเฉลีย่ แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโ5 รคมะเร็งเมด็ เลอื ดขาวในภาคเหนือ ปพ; .ศ. 2536-2555 ตารางท่ี 22 จํานวน รอยละ อบุ ตั กิ ารณ5โรคมะเร็งในจังหวัดเชยี งใหม เพศชาย ปพ; .ศ.2536-2555 ตารางท่ี 23 จํานวน รอยละ อุบตั กิ ารณ5โรคมะเร็งในจงั หวัดเชียงใหม เพศหญงิ ปพ; .ศ.2536-2555 ตารางที่ 24 คุณภาพขอมลู ทะเบยี นมะเรง็ จังหวดั เชยี งใหม ปพ; .ศ.2536-2555 ตารางท่ี 25 จาํ นวน รอยละ อุบตั กิ ารณ5โรคมะเร็งในจงั หวัดลําปาง เพศชาย ปพ; .ศ.2536-2555 ตารางที่ 26 จํานวน รอยละ อุบตั กิ ารณ5โรคมะเร็งในจังหวัดลําปาง เพศหญงิ ป;พ.ศ.2536-2555

แนวโนมอุบตั ิการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 จ สารบัญตาราง (ตอ) ตารางท่ี 27 คณุ ภาพขอมลู ทะเบยี นมะเร็งจงั หวัดลาํ ปาง ปพ; .ศ.2536-2555 หนา ตารางท่ี 28 จํานวน รอยละ อบุ ตั ิการณ5โรคมะเร็งในจังหวดั ลําพูน เพศชาย ป;พ.ศ.2541-2555 50 ตารางท่ี 29 จาํ นวน รอยละ อุบตั กิ ารณโ5 รคมะเรง็ ในจังหวดั ลาํ พนู เพศหญงิ ปพ; .ศ.2541-2555 51 ตารางท่ี 30 คณุ ภาพขอมลู ทะเบยี นมะเรง็ จังหวดั ลําพูน ป;พ.ศ.2541-2555 52 ตารางท่ี 31 จํานวน รอยละ อบุ ตั กิ ารณ5โรคมะเร็งในจังหวดั พษิ ณุโลก เพศชาย ปพ; .ศ.2541-2555 53 ตารางท่ี 32 จาํ นวน รอยละ อบุ ตั กิ ารณ5โรคมะเรง็ ในจังหวดั พิษณุโลก เพศหญงิ ปพ; .ศ.2541-2555 54 ตารางที่ 33 คณุ ภาพขอมลู ทะเบยี นมะเร็งจงั หวดั พษิ ณโุ ลก ป;พ.ศ.2541-2555 55 ตารางที่ 34 จาํ นวน รอยละ อบุ ตั กิ ารณโ5 รคมะเร็งในจงั หวดั แพร เพศชาย ป;พ.ศ.2551-2555 56 ตารางที่ 35 จํานวน รอยละ อุบตั กิ ารณ5โรคมะเรง็ ในจงั หวดั แพรเพศหญงิ ป;พ.ศ.2551-2555 57 ตารางที่ 36 คณุ ภาพขอมลู ทะเบยี นมะเรง็ จงั หวัดแพร ปพ; .ศ.2546-2555 58 59

ฉ แนวโนมอุบัติการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 สารบัญรปู ภาพ รปู ที่ 1 แผนท่ีภาคเหนอื ของประเทศไทย หนา รปู ที่ 2 จํานวนประชากรในภาคเหนอื แยกตามจังหวดั 3 (ขอมูลผลการสาํ มะโนประชากร ปพ; .ศ.2553) รปู ท่ี 3 กระบวนการรวบรวมขอมลู ทะเบียนมะเรง็ ระดบั ประชากรในภาคเหนอื 4 รปู ที่ 4 กระบวนการรวบรวมขอมลู โรคมะเร็งจากใบมรณบัตร 5 รูปที่ 5 รอยละคาเฉล่ยี แนวโนมอุบตั กิ ารณโ5 รคมะเรง็ ทกุ ชนดิ ในภาคเหนือ ป;พ.ศ.2536-2555 6 รปู ท่ี 6 แนวโนมอบุ ัติการณโ5 รคมะเรง็ ทุกชนิดในภาคเหนอื แยกรายปพ; .ศ. 2536-2555 11 รูปท่ี 7 รอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอบุ ตั ิการณ5โรคมะเร็งชองปากในภาคเหนอื ปพ; .ศ.2536-2555 12 รูปท่ี 8 แนวโนมอุบตั ิการณม5 ะเรง็ ชองปากในภาคเหนอื แยกรายป;พ.ศ.2536-2555 14 รปู ท่ี 9 รอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอบุ ตั ิการณโ5 รคมะเรง็ ลาํ ไสใหญในภาคเหนอื ปพ; .ศ.2536-2555 15 รปู ท่ี 10 แนวโนมอบุ ตั ิการณโ5 รคมะเร็งลําไสใหญในภาคเหนอื แยกราย ป;พ.ศ.2536-2555 17 รปู ท่ี 11 รอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอุบตั กิ ารณโ5 รคมะเร็งลาํ ไสตรงในภาคเหนอื ป;พ.ศ.2536-2555 18 รปู ท่ี 12 แนวโนมอบุ ัติการณโ5 รคมะเรง็ ลําไสตรงในภาคเหนอื แยกราย ป;พ.ศ.2536-2555 20 รูปที่ 13 รอยละคาเฉลี่ยแนวโนมอุบตั กิ ารณ5โรคมะเร็งตับและทอน้ําดีในภาคเหนือ 21 ปพ; .ศ.2536-2555 รูปท่ี 14 แนวโนมอบุ ตั ิการณ5โรคมะเรง็ ตบั และทอนาํ้ ดีในภาคเหนือแยกราย ปพ; .ศ.2536-2555 23 รูปที่ 15 รอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอบุ ตั ิการณ5โรคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือ ปพ; .ศ.2536-2555 24 รปู ท่ี 16 แนวโนมอุบัตกิ ารณ5โรคมะเร็งปอดในภาคเหนือแยกราย ป;พ.ศ.2536-2555 26 รปู ท่ี 17 รอยละคาเฉลยี่ แนวโนมอบุ ตั ิการณโ5 รคมะเรง็ เตานมในภาคเหนือ ปพ; .ศ.2536-2555 27 รปู ท่ี 18 แนวโนมอุบัตกิ ารณโ5 รคมะเรง็ เตานมในภาคเหนือแยกราย ป;พ.ศ.2536-2555 29 รปู ที่ 19 รอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอบุ ตั ิการณ5โรคมะเรง็ ปากมดลูกในภาคเหนอื ปพ; .ศ.2536-2555 30 รปู ที่ 20 แนวโนมอบุ ัติการณโ5 รคมะเร็งปากมดลกู ในภาคเหนือ แยกรายป;พ.ศ.2536-2555 31 รปู ที่ 21 รอยละคาเฉล่ียแนวโนมอบุ ตั ิการณโ5 รคมะเร็งตอมลกู หมากในภาคเหนอื 32 ปพ; .ศ.2536-2555 รูปที่ 22 แนวโนมอบุ ัติการณ5โรคมะเรง็ ตอมลกู หมากในภาคเหนือแยกราย ป;พ.ศ.2536-2555 33 รปู ท่ี 23 รอยละคาเฉลย่ี แนวโนมอุบตั กิ ารณ5โรคมะเร็งตอมน้ําเหลืองในภาคเหนือ 34 ปพ; .ศ.2536-2555 รูปที่ 24 แนวโนมอุบตั ิการณโ5 รคมะเรง็ ตอมนํา้ เหลอื งในภาคเหนอื แยกราย ป;พ.ศ.2536-2555 35 รปู ท่ี 25 รอยละคาเฉลยี่ แนวโนมอบุ ตั ิการณ5โรคมะเรง็ เมด็ เลือดขาวในภาคเหนือ 36 ป;พ.ศ.2536-2555 รปู ที่ 26 แนวโนมอุบตั กิ ารณโ5 รคมะเร็งเม็ดเลอื ดขาวในภาคเหนือแยกราย ปพ; .ศ.2536-2555 38 39

แนวโนมอุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 1 บทที่ 1 ความเปนมา ภาคเหนือของประเทศไทยประกอบดวย 17 จังหวัด ในปพ.ศ. 2557 จํานวนประชากรใน ภาคเหนือมีประมาณ 11 ลานคน ในจํานวนจังหวัดเหล(านี้มีฐานขอมูลทะเบียนมะเร็งระดับประชากร (Population- based Cancer registry) ท่ีมีการรวบรวมขอมูลครบถวน 5 จังหวัด ไดแก( เชียงใหม( ลําปาง ลําพูน พิษณุโลก และแพร( การศึกษาท่ีผ(านมาอุบัติการณLโรคมะเร็งในภาคเหนือป พ.ศ. 2546- 2550 ในเพศชายเท(ากับ 125.7 ต(อ 100,000 ประชากร เพศหญิงเท(ากับ 119.4 ต(อ 100,000 ประชากร โรคมะเร็งท่ีพบมากในเพศชาย ไดแก( มะเร็งปอด มะเร็งตับ และมะเร็งลําไสใหญ(และลําไส ตรง ( อตั ราอุบัติการณL 30.0, 24.4 และ 10.4 ต(อ 100,000 ประชากร) ตามลําดับ ส(วนโรคมะเร็งที่พบ มากในเพศหญิง ไดแก( มะเร็งเตานม มะเร็งปากมดลูก และมะเร็งปอด (อัตราอุบัติการณL 20.8, 19.4 และ 16.7 ต(อ 100,000ประชากร) ตามลําดับ และล(าสุดจากรายงานเบ้ืองตนขอมูลอุบัติการณL โรคมะเร็งในภาคเหนือป พ.ศ. 2551-2555 เพิ่มข้ึนทั้งเพศชายและหญิง ในเพศชายเท(ากับ 155.7 ต(อ 100,000 ประชากร เพศหญิงเท(ากับ 143.7 ต(อ 100,000 ประชากร และแนวโนมโรคมะเร็งที่พบมาก เปลี่ยนไปโดยมะเร็งตับพบมากสุดในเพศชาย ส(วนมะเร็งเตานมยังเปVนมะเร็งที่พบมากในเพศหญิง จากขอมูลดงั กล(าวจะเห็นว(ามะเร็งตับและมะเรง็ เตานมเปVนปญW หาสําคญั ของประชากรในภาคเหนอื การวิเคราะหLขอมลู โรคมะเร็งโดยใชขอมูลในอดีตที่ผ(านมามีประโยชนLมากในการวางแผนการ ดาํ เนินการดานการใหบรกิ ารทางการแพทยLและสาธารณสุขดานโรคมะเร็ง โดยขอมูลแนวโนมของการ เกิดโรคมะเร็งในช(วงเวลาท่ีผ(านมาสามารถช(วยในการพยากรณLรูปแบบและแนวโนมการเกิดโรคมะเร็ง ในอนาคต รวมท้งั สามารถใชประเมนิ ประสิทธิภาพในการควบคุมปYองกันโรคมะเร็ง ทําใหหน(วยงานทาง การแพทยLและสาธารณสุขนําขอมูลดังกล(าวมาใชปรับปรุงพัฒนาโครงการและแผนการควบคุม โรคมะเรง็ ที่กาํ ลังดาํ เนินงานอยู(และทีว่ างแผนไวในอนาคตใหสอดคลองสถานการณLจริงไดอย(างถูกตอง และมีประสิทธภิ าพ ทะเบยี นมะเรง็ จังหวดั เชียงใหม(ไดเรม่ิ จัดทาํ ทะเบยี นมะเรง็ เปนV แห(งแรกของประเทศ ไทยแลวต้ังแต(ปพ.ศ.2528 และงานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ไดเริ่มสรางเครือข(าย ทะเบียนมะเร็งระดับประชากรในภาคเหนือมาตั้งแต(ปพ.ศ. 2545 เร่ิมจากจังหวัดลําปาง ลําพูน พิษณุโลก แพร( เชียงรายและ พะเยา ตามลําดับ ซ่ึงขอมูลดังกล(าวสามารถที่จะแสดงแนวโนมของการ เกิดโรคมะเร็งในพื้นท่ีภาคเหนือได การศึกษาแนวโนมของอุบัติการณLโรคมะเร็งในภาคเหนือจะทําให ทราบถึงการเปล่ียนแปลงการเกิดโรคมะเร็งแต(ละชนิดในพื้นที่ต(างๆ แนวโนมของมะเร็งแต(ละชนิด ซึ่งขอมูลดงั กล(าวเปVนขอมลู พ้ืนฐานท่ีสําคัญในการนํามาวางแผนการปYองกันควบคุม รักษาโรคมะเร็งทั้ง ในระดับปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และตติยภูมิ นําไปสู(การกําหนดนโยบายและการจัดการดานส่ิงแวดลอม เศรษฐกจิ สงั คมและวฒั นธรรม ค(านยิ ม และพฤตกิ รรมทางดานสขุ ภาพของประชาชนในภาคเหนืออย(าง เหมาะสม นอกจากนี้ยงั เปนV ขอมูลพ้ืนฐานในการศึกษาวิจัยทางดานระบาดวิทยาประยุกตLเพ่ือหาสาเหตุ ของโรคและปWจจัยเส่ียงของการเกิดโรคมะเร็งในพ้ืนท่ีเสี่ยงต(อไป ดังน้ันเพื่อทราบแนวโนมของ อบุ ัติการณLโรคมะเร็งในภาคเหนอื จึงจําเปนV ตองมีการศกึ ษาแนวโนมอุบตั กิ ารณLโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื

2 แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 วัตถุประสงคของการวิจยั วตั ถปุ ระสงคหลัก - เพื่อศึกษาแนวโนมของการเกิดโรคมะเร็งในภาพรวมทุกโรคมะเร็งในรูปแบบรอยละของการ เปลย่ี นแปลงอตั ราอุบัตกิ ารณตL (อป วตั ถปุ ระสงครอง - เพ่อื ศกึ ษาแนวโนมของการเกดิ โรคมะเร็งในรปู แบบรอยละของการเปล่ียนแปลงอตั ราอบุ ัติการณLต(อป แยกตามชนิดของโรคมะเร็ง ประโยชนท่คี าดว$าจะได&รบั 1. สามารถนําผลการวิเคราะหLแนวโนมอุบัติการณLโรคมะเร็งมาใชในการประเมินผล การควบคุมโรคมะเรง็ ในระดับพน้ื ทีต่ ามแผนการควบคุมปอY งกนั โรคมะเรง็ แหง( ชาติ 2. สามารถนําผลการคาดการณLอุบัติการณLโรคมะเร็งมาใชเพ่ือเปVนขอมูลในการตัดสินใจวาง แผนการจัดทํางบประมาณ การกําหนดนโยบายใหบริการดูแลรักษาโรคมะเร็งในแต(ละ จังหวัดในภาคเหนอื 3. สามารถใชเปนV ขอมลู ในการเปรยี บเทียบและอางอิงในระดบั ประเทศและระดับสากล 4. สามารถใชเปนV ตัวอยา( งในการใชประโยชนจL ากทะเบยี นมะเร็งเพ่ือผลักดันใหมีการขยายการ จัดทําทะเบยี นมะเรง็ ระดับประชากรใหมากขน้ึ ขอบเขตของการวจิ ัย การศึกษาครั้งนี้ศึกษาผูป^วยโรคมะเร็งรายใหม(ที่มีภูมิลําเนาอยู(ในจังหวัดลําปาง เชียงใหม( ลาํ พนู แพร( และพษิ ณโุ ลก ท่ีไดรับการวินิจฉัยเปVนมะเร็งตั้งแต( มกราคม พ.ศ. 2536 - ธนั วาคม พ.ศ. 2555 นยิ ามศัพท แนวโนม& อุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ หมายถึง การเปลยี่ นแปลงอัตราอุบัตกิ ารณโL รคมะเร็งโดย บ(งบอกถึงการเพิม่ ข้นึ หรือลดลงของอตั ราอุบัติการณL ในรูปแบบรอยละของการเปล่ียนแปลงตอ( ป (annual percent change; APC) ภาคเหนือ หมายถึง จังหวดั ในภาคเหนอื ท่ีมีการจัดทาํ ทะเบยี นมะเรง็ ในระดับประชากรที่ มีขอมลู ยอนหลังมากกวา( 5 ปขน้ึ ไป ไดแก(เชยี งใหม( ลําปาง ลาํ พนู แพร( และพิษณโุ ลก

แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 3 บทที่ 2 การทบทวนวรรณกรรมและงานวิจยั ท่ีเกีย่ วของ 2.1 บริบทของภาคเหนือ ภาคเหนือของประเทศไทยประกอบดวย 17 จังหวัด มีเนื้อที่ท้ังหมดประมาณ 169,644.3 ตาราง กโิ ลเมตร มีอาณาเขตตดิ ต+อ ดงั น้ี (รปู ที่ 1) ด า นเหนือ มีอาณา เขตติดต+อประเทศ สาธารณรัฐเมียนมาร2 และประเทศสาธารณรัฐ ประชาธิปไตยประชาชนลาว ดานตะวันออก มีอาณาเขตติดต+อสาธารณรัฐ ประชาธิปไตยประชาชนลาว จงั หวดั เลย ขอนแก+น และ ชยั ภูมิ ดานตะวันตก มีอาณาเขตติดต+อประเทศ สาธารณรฐั เมียนมาร2 ดานใต มีอาณาเขตติดต+อจังหวัดกาญจนบุรี สุพรรณบรุ ี ชยั นาท สิงหบ2 รุ ี และลพบุรี รูปที่ 1 แผนท่ภี าคเหนอื ของประเทศไทย ลักษณะทางประชากร ประชากรที่อาศยั อยูใ+ นภาคเหนือ ณ วันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2553 มีจํานวน 11,656,040 คน เป=นชาย 5,716,158 คน และหญิง 5,939,882 คน คิดเป=นอัตราส+วนระหว+างเพศชายต+อหญิงเท+ากับ 96.2 หรือมีประชากรเพศชาย 96 คน ต+อเพศหญิง 100 คน ในภาคนี้มีประชากรหญิงมากกว+าชาย เกือบทุกจังหวัด ยกเวน แม+ฮ+องสอน ที่มีประชากรชายมากกว+าหญิง อัตราเพิ่มโดยเฉลี่ยของประชากร ในช+วงปA 2543 –2553 คิดเปน= รอยละ 0.19 ต+อปA (รูปที 2) ความหนาแน'นของประชากร ภาคเหนอื มีจาํ นวนประชากรโดยเฉล่ียประมาณ 68.7 คนต+อพื้นที่ 1 ตารางกิโลเมตร จงั หวัดที่ มีความหนาแน+นของประชากรมากที่สุด คือ จังหวัดพิจิตร 121.0 คนต+อพื้นที่ 1 ตารางกิ โลเมตร รองลงมาคือ จังหวัดนครสวรรค2 และเชียงราย 103.4 และ 100.4 คนต+อพื้นท่ี 1 ตารางกิโลเมตร และจังหวัดที่มีความหนาแน+นของประชากรนอยท่ีสุด คือ จังหวัดแม+ฮ+องสอน 16.5 คนต+อพ้ืนที่ 1 ตารางกิโลเมตร (ตารางที 1) ศาสนาและสญั ชาติ ประชากรส+วนใหญน+ บั ถอื ศาสนาพทุ ธคือรอยละ 96.5 รองลงมาคือ ศาสนาครสิ ต2รอยละ 3.1 และศาสนาอิสลาม รอยละ 0.3 ประชากรในภาคเหนือส+วนใหญ+เป=นผูมีสัญชาติไทย คือ รอยละ 96.6 รองลงมาคือ สัญชาตพิ ม+า รอยละ 1.4 และท่เี หลอื เป=นผูมสี ัญชาตอิ ่นื ๆ เช+น จนี ลาว เป=นตน

4 แนวโนมอุบัติการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 รปู ที่ 2 จํานวนประชากรในภาคเหนอื แยกตามจงั หวัด (ขอมูลจากผลการสํามะโนประชากรป0พ.ศ. 2553) ตารางที่ 1 ความหนาแนน' ของประชากรในภาคเหนอื แยกตามจังหวัด (ขอมูลจากผลการสาํ มะโนประชากรปพ0 .ศ. 2553) การจดั ทาํ ทะเบยี นมะเรง็ ภาคเหนือ ฐานขอมูลทะเบียนมะเร็งระดับประชากร (Population- based cancer registry) ใน ภาคเหนือท่ีมีการรวบรวมขอมูลครบถวน 7 จังหวัด ไดแก+ เชียงใหม+ ลําปาง ลําพูน พิษณุโลก แพร+ เชยี งราย พะเยา และน+าน โดยทะเบียนมะเร็งจังหวัดเชียงใหม+ไดเริ่มจัดทําทะเบียนมะเร็งเป=นแห+งแรก ของประเทศไทยแลวตั้งแตป+ พA .ศ.2528 ต+อมางานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ไดเริ่มสราง

แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 5 เครือข+ายทะเบียนมะเร็งระดับประชากรในภาคเหนือและรวบรวมขอมูลของจังหวัดต+างๆ เริ่มจาก จังหวัดลําปางในปAพ.ศ. 2538 ลําพูนและพิษณุโลกเริ่มปAพ.ศ. 2547 แพร+เร่ิมปAพ.ศ. 2554 เชียงราย เริม่ ปพA .ศ. 2555 และพะเยาเรมิ่ ปพA .ศ. 2556 ตามลําดับ และล+าสุดในปAพ.ศ. 2558 จังหวัดน+านไดมีการ จดั ทาํ ทะเบียนมะเร็งระดบั ประชากร 2.2 กระบวนการจดั ทาํ ทะเบียนมะเรง็ ภาคเหนือ 2.2.1. แหลง' ขอมูลทะเบยี นมะเรง็ ขอมลู ทะเบยี นมะเร็งระดบั ประชากรรวบรวมจาก แหลง+ ขอมลู หลัก ดงั นี้ ขอมูลผูป6วยมะเร็งรายใหม'ของโรงพยาบาล ผูปZวยมะเร็งรายใหม+ท้ังหมดท่ีเขารับบริการใน หน+วยบริการผูปZวยในและผูปZวยนอก จากโรงพยาบาลภาครัฐและเอกชนทุกแห+ง ในจังหวัดลําปาง ลําพูน พิษณุโลก แพร+ เชียงรายและ พะเยา คัดลอกขอมูล และส+งขอมูลมายังหน+วยทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง เพื่อบันทึกขอมูล (จังหวัดเชียงใหม+ดําเนินการรวบรวมขอมูลโดยหน+วย ทะเบยี นมะเรง็ คณะแพทยศาสตร2 มหาวทิ ยาลัยเชยี งใหม+ และจังหวัดน+านดําเนนิ การรวบรวมขอมูลโดย สาํ นักงานสาธารณสุขจงั หวัดน+าน) โดยมีกระบวนการรวบรวมขอมลู จากโรงพยาบาล ดังนี้ (รปู ที่ 3) รูปท่ี 3 กระบวนการรวบรวมขอมลู ทะเบยี นมะเรง็ ระดับประชากรในภาคเหนือ - ข้นั ตอนเตรยี มการ ก+อนการรวบรวมขอมลู จะมีการอบรมความรทู ี่เกยี่ วของสําหรับการจัดทํา ทะเบียนมะเรง็ ใหแก+เจาหนาท่บี คุ ลากรทางการแพทย2 - ขั้นตอนการคดั ลอกขอมลู คัดลอกขอมูลตามแบบรายงานโรคมะเร็ง มตี วั แปรสาํ คญั ดงั นี้ ขอมูลท่วั ไปของผปู วZ ยโรคมะเรง็ ไดแก+ ช่อื สกุล เลขประจาํ ตัวประชาชน เพศ อายุ ที่อยู+ วันเกิด สถานภาพ ศาสนา ขอมูลเก่ียวกับโรคมะเร็ง ไดแก+ วันท่ีวินิจฉัยโรคมะเร็ง ตําแหน+งของโรคมะเร็ง ผลพยาธิ วทิ ยา วธิ ีการวินจิ ฉยั ระยะของโรค การกระจายของโรค วธิ กี ารรักษา

6 แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 - ขน้ั ตอนการส'งขอมลู การส+งขอมลู อาจรวบรวมในรปู แบบเอกสารบัตรรายงานโรคมะเรง็ หรอื เอกสารทางอเิ ลคทรอนิกส2 มายังงานทะเบยี นมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลาํ ปางเพือ่ บนั ทกึ ขอมลู ขอมูลรายงานการเสียชีวิตของประชากร เป=นการคนหาขอมูลโรคมะเร็งในกรณีที่ไม+พบ ขอมูลจากโรงพยาบาล จะตองมีการรวบรวมขอมูลจากรายงานการเสียชีวิต (ใบมรณบัตร) ของ ประชากรที่มีภูมิลาํ เนาในจงั หวัดลาํ ปาง เพ่อื ทําใหขอมูลมีความครบถวนสมบรู ณ2ขอมูล ในการศกึ ษาครัง้ นี้ไดรับอนุเคราะห2ขอมูลรายงานการเสียชีวิต จากสํานักนโยบายและยุทธศาสตร2ของกระทรวง สาธารณสขุ โดยกระบวนการรวบรวมขอมูลจากจากใบมรณบตั ร ดังน้ี (รปู ท่ี 4) - ตรวจสอบรายชอื่ ผูปZวยจากใบมรณบัตรกบั ฐานขอมูลผปู วZ ยโรคมะเร็งทมี่ ีอย+ู - กรณีท่ีพบว+ามีรายช่ือในฐานขอมูลเดิม จะทําการเพิ่มเติมวันท่ีผูปZวยเสียชีวิตและสาเหตุการ เสียชวี ิต - ถาไม+พบรายชอ่ื ผูปวZ ยโรคมะเร็งทีเ่ สียชีวิตในฐานขอมูล จะสง+ รายช่ือกลบั ไปยังโรงพยาบาลเพ่ือ คนหาขอมูลยอนหลัง ถาไม+พบประวัติการเขารับการรักษาในโรงพยาบาลดวยโรคมะเร็ง ขอมูลดงั กล+าวจะถกู บนั ทกึ ในฐานขอมลู เป=นผูปZวยโรคมะเรง็ รายใหม+ทไ่ี ดจากใบมรณบัตร รปู ที่ 4 กระบวนการรวบรวมขอมูลโรคมะเรง็ จากใบมรณบตั ร Death certificate cases reported from Bureau of Health Policy and Strategy, Ministry of Public Health Check with registered cases Registered cases Non registered cases Update date of death Trace back Known hospital Not known hospital Register if it be Delete if not Registered cancer case mention cancer as a Death Certificate Only (DCO) 2.2.2 การใหรหสั โรคมะเร็ง ขอมูลโรคมะเร็งท่ีรวบรวมจะมีการใหรหัสตําแหน+งโรคมะเร็งและผลพยาธิวิทยาโดยใชรหัส โรคมะเร็งมาตรฐานสากล (International classification of disease for oncology; ICD-O, 3rd edition) และใหรหัสที่อย+โู ดยใชรหัส 6 หลกั ของกระทรวงมหาดไทย 2.2.3 การตดิ ตามสถานะผูปว6 ย การติดตามสถานะผูปวZ ยโรคมะเรง็ เปน= สว+ นท่ีสําคญั มากอยา+ งหนึ่งในการทําทะเบียนมะเร็ง ถา มกี ารติดตามสถานะครบถวนจะสามารถวเิ คราะห2อัตราการอยู+รอดได การติดตามสถานะควรทําทุกราย

แนวโนมอบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 7 ของผูปZวยโรคมะเร็ง การติดตามสถานะผปู Zวยอาจติดตามจากหลายๆ วิธี เชน+ การตรวจสอบสถานะจาก ฐานขอมูลกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย การติดตามสถานะผูปZวยโดยเจาหนาท่ีสาธารณสุขไป เย่ียมบาน จากการรายงานใบมรณบตั ร ขอมลู สถานะผูปวZ ย ประกอบดวย สถานภาพของผูปZวย(มีชีวิต/ เสยี ชวี ิต) วนั ท่ตี ดิ ต+อครั้งสุดทายหรือวันที่เสียชีวติ สาเหตุของการเสียชีวติ 2.2.4 การบันทึกขอมลู โรคมะเร็ง การบนั ทึกขอมูลโรคมะเร็งใชโปรแกรม Canreg 5 หากผูปZวยรายน้ันเป=น โรคมะเร็งมากกว+า 1 ตําแหน+ง (two primaries) จะลงทะเบียนมะเร็งรายใหม+ สําหรับตําแหน+งนั้นๆ ส+วนในกรณีที่ไม+ไดเป=นโรคมะเร็ง อาจเป=นระยะก+อนลุกลาม (In situ) ก็จะลงทะเบียนไวแต+ไม+นํามาใชในการวิเคราะห2 หลังจากบันทึกขอมูล ครบถวนจะมกี ารตรวจสอบความซ้ําซอนของบุคคลกอ+ นการวิเคราะห2ขอมลู 2.2.5. ตัวชว้ี ดั คณุ ภาพขอมูลทะเบยี นมะเร็ง การควบคุมคณุ ภาพของขอมลู ทะเบียนมะเร็งมีตวั ชวี้ ัดดังน้ี - Histologically Verified Percentage (% HV) คือ รอยละของขอมูลที่มีผลพยาธิวิทยา หรือเซลล2วิทยาจากไขกระดูก และเลือด เช+น โรคมะเร็งเม็ดเลือด อัตราส+วนที่นอยเกินไปจากการ วินิจฉัยทางพยาธิวิทยาอาจแสดงถึงการเก็บขอมูลที่มากเกินความเป=นจริง (over reporting) หรือไม+ สามารถเก็บช้ินเนื้อตรวจวินิจฉัยทางพยาธิวิทยาได แต+ขอมูลที่ไดจากการวินิจฉัยทางพยาธิวิทยาที่เป=น รอยละ 100 อาจแสดงถึงการเก็บขอมูลท่ียังไม+ครบถวนสมบูรณ2 โดยเฉพาะขาดการเก็บขอมูลผูปZวย บางสว+ นทไี่ ดวนิ จิ ฉยั จากการตรวจร+างกายเพียงอยา+ งเดียว - Death Certificate Only Percentage (% DCO) คือ รอยละของขอมูลท่ีไดรับการ วินิจฉัยจากใบมรณบัตรอย+างเดียว กรณีที่พบรอยละของขอมูลท่ีไดจากใบมรณบัตรนอยกว+ารอยละ 5 แสดงถึงขอมูลท่ีมีคุณภาพและสมบูรณ2 แต+ถามีค+าเป=นรอยละ 0 แสดงถึงทะเบียนมะเร็งไม+ไดรวบรวม ขอมูลการตายจากใบมรณบตั รในพื้นทนี่ น้ั ๆ 2.3 การทบทวนวรรณกรรม/สารสนเทศ (information) ทีเ่ ก่ียวของ การศึกษาแนวโนมอุบัติการณ2ของโรคมะเร็ง จะทําใหรูว+าอุบัติการณ2การเกิดโรคน้ันๆ มีมาก หรือนอยเพียงใด และแนวโนมของการเกิดโรคมะเร็งแต+ละชนิดในพ้ืนท่ีต+างกัน เป=นขอมูลพื้นฐานท่ี สาํ คญั ในการศึกษาวิจยั ทางดานระบาดวิทยา เพ่ือหาสาเหตุของโรค และปqจจัยเสี่ยงของการเกิดโรค ซ่ึง วิธีการเกบ็ รวบรวมขอมลู ไดจากการจดั ทําทะเบยี นมะเร็งระดับประชากร ทําใหทราบระดับปqญหาชนิด ของมะเรง็ ท่ีพบบ+อย แนวโนมของโรคมะเรง็ นนั้ ๆ Imsamran W. และคณะ (2558) ศึกษาอุบัติการณ2เกิดโรคมะเร็งในประเทศไทยปA 2553- 2555 พบค+าเฉลี่ยอุบัติการณ2โรคมะเร็งของประเทศไทยต+อปA เพศชายเท+ากับ 143.3 ต+อประชากร 100,000 ราย และในเพศหญิงเทา+ กบั 131.9 ต+อประชากร 100,000 ราย โรคมะเร็งที่พบมากในประเทศไทย 3 อันดับ แรก เพศชายไดแก+ มะเร็งตับและท+อนํ้าดี มะเร็งปอด และมะเร็งลําไสใหญ+และลําไสตรง ตามลําดับ สําหรับ เพศหญิงโรคมะเรง็ ทพ่ี บมาก 3 อนั ดับแรกไดแก+ มะเร็งเตานม มะเร็งปากมดลูก และ มะเรง็ ปอด ตามลําดับ สมเกียรติ ลลิตวงศา และคณะ (2557) ศึกษาอุบัติการณ2เกิดโรคมะเร็งในภาคเหนือปA 2551- 2555 พบค+าเฉลี่ยอุบัติการณ2โรคมะเร็งของภาคเหนือต+อปA เพศชายเท+ากับ 155.7 ต+อประชากร 100,000 ราย และในเพศหญิงเท+ากับ 143.7 ต+อประชากร 100,000 ราย โรคมะเร็งท่ีพบมากในภาคเหนือ 3 อันดับ แรก เพศชายไดแก+ มะเร็งตับ มะเร็งปอด และมะเร็งลําไสใหญ+และลําไสตรง ตามลําดับ สําหรับเพศหญิง โรคมะเร็งที่พบมาก 3 อนั ดับแรกไดแก+ มะเรง็ เตานม มะเรง็ ปอด และมะเร็งปากมดลกู ตามลําดบั

8 แนวโนมอบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 ดลสุข พงษ2นิกร (2557) ศึกษาแนวโนมและการคาดการณ2อุบัติการณ2โรคมะเร็งของจังหวัด ลําปางปA พบว+าปAพ.ศ. 2536-2555 อัตราอุบัติการณ2รวมทุกโรคมะเร็งลดลงเล็กนอย โดยเพศชายลดลง รอยละ 0.7 ต+อปA และเพศหญิงลดลงรอยละ 0.6 ต+อปA มะเร็งปอดและมะเร็งปากมดลูกลดลงอย+าง ชัดเจน มะเรง็ ทีเ่ พ่มิ ขึน้ อยา+ งมนี ยั สําคัญทางสถิติ ไดแก+ มะเร็งลําไสใหญ+ มะเร็งเตานม และมะเร็งตับใน เพศชายและคาดการณว2 +าอัตราการเกิดมะเร็งปอดจะลดลงจาก 36.2 ต+อแสนประชากรในปAพ.ศ. 2555 เป=น 28.1 ต+อแสนประชากรในปAพ.ศ. 2565 และมะเร็งตับในเพศชายเพ่ิมข้ึนจาก 41.1 ต+อแสน ประชากรในปพA .ศ. 2555 เปน= 49.2 ต+อแสนประชากรในปAพ.ศ. 2565 และมะเร็งลําไสใหญ+ในเพศหญิง เพ่มิ ขน้ึ จาก 13.1 ตอ+ แสนประชากรในปAพ.ศ. 2555 เป=น 17.4 ต+อแสนประชากรในปพA .ศ. 2565

แนวโนมอบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 9 บทที่ 3 วธิ ีดําเนินการวิจยั ประชากรทศี่ กึ ษา ขอมลู จากฐานขอมูลทะเบียนมะเร็งภาคเหนือ ไดแก ผูปวยโรคมะเร็งรายใหมท่ีมีภูมิลําเนาอยู ในจังหวัดเชียงใหม ลําปาง เป)นผูปวยท่ีไดรับการวินิจฉัยเป)นมะเร็งในชวงป+ พ.ศ. 2536-2555 จังหวัด ลําพูน และพิษณุโลก เป)นผูปวยท่ีไดรับการวินิจฉัยเป)นมะเร็งในชวงป+ พ.ศ. 2541-2555 และจังหวัด แพร เป)นผปู วยทไี่ ดรบั การวินจิ ฉยั เปน) มะเรง็ ในชวงป+ พ.ศ. 2549-2555 การเกบ็ รวบรวมขอมลู ขัน้ ตอนและวิธีในการวจิ ัย - จัดอบรมแกเจาหนาทีค่ ณะผูวิจัยเพื่อศึกษาวิธีการวิเคราะห<ขอมูลแนวโนมโรคมะเร็งให ถกู ตอง - ตรวจสอบความถูกตองของขอมูลทะเบียนมะเร็งระดับประชากรของจังหวัดลําปาง เชียงใหม ลําพูน และพิษณุโลก และทําการดึงขอมูลผูปวยโรคมะเร็งรายใหมที่มี ภูมิลําเนาอยใู นจังหวดั ดงั กลาว โดยไดรับการวนิ จิ ฉยั ในชวง 1 มกราคม พ.ศ. 2536 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2555 ทกุ โรคมะเร็งที่มีตําแหนงของโรคมะเร็งปฐมภูมิอยูในกลุมโรค ตามบัญชีจําแนกโรคระหวางประเทศ ฉบับประเทศไทย ICD-10-TM7 กลุม C00-C96 และ D45-D47 โดยไมรวมระยะกอนเป)นมะเรง็ (in situ) - วิเคราะห<ขอมูลอัตราอุบัติการณ<อยางหยาบ (Crude incidence rate) และอัตรา อุบตั ิการณม< าตรฐานปรับอายุ (Age-standardization incidence rate) - วิเคราะห<แนวโนมและขนาดการเปลี่ยนแปลงอัตราอุบัติการณ< (Average annual percent change) โดยวิธี joinpoint regression analysis ทดสอบ model โดยวิธี Monte Carlo Permutation - จัดทํารายงานผลการวิจัยและพิมพ<เป)นเลม เพื่อเผยแพรผลงานท่ีไดจากการวิจัย แกหนวยงานทางสาธารณสุขท้ังในประเทศไทยและตางประเทศสําหรับใชประโยชน< ตอไป ทั้งในรูปแบบหนังสือรายงานวิจัยและการเผยแพรทาง web site การวเิ คราะห'ขอมูล การวเิ คราะห'ขอมลู แนวโนมโรคมะเร็ง แนวโนมอัตราอุบัติการณ<แบบ annual percent change (APC) เป)นดัชนีหนึ่งท่ีนิยมใชใน การบอกแนวโนมการเพ่มิ ขน้ึ หรอื ลดลงของ อตั ราอุบัติการณ< คือบอกในรูปรอยละของการเปล่ียนแปลง ตอป+ (annual percent change; APC) ซ่งึ อยูบนสมมตฐิ านท่วี าความคงท่อี ยูที่อัตราการเปลี่ยนแปลง ตอปซ+ ง่ึ ทาํ ใหสมการอยใู นรปู ของ

10 แนวโนมอุบัติการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 log(R) = b0+ b1y โดยที่ R คืออัตราอบุ ัติการณ< และ y คอื ป+ APC จากปท+ ่ี y ไปจนถึง y+1 จะมีคา = [ (Ry+1- Ry) / Ry ] x 100 = [ exp(b0+b1(y+1))- exp(b0+b1y) ]/ exp(b0+b1y)x 100 = (exp(b1)- 1) x 100 นั่นคือจะตองหาสัมประสิทธ์ิของความสัมพันธ<ระหวางคา logarithm ของอัตรา อุบัติการณ< (log(R)) กับป+ที่ผานไป (y) เสียกอน จากน้ันนําคา exponential ของความชัน (slope; b1) ซ่ึงมีคา exp(b1) หรือ eb1 ลบดวย 1 แลวทําเป)นรอยละโดยคูณดวย 100 หากเสนกราฟแนวโนมของการ เปล่ียนแปลงของอัตราอุบัติการณ<มีลักษณะท่ีแปลกไป โดยแสดงใหเห็นวานาจะมีการเปล่ียนแปลงคา ของแนวโนมคือเหน็ ความชันของเสนกราฟเปลี่ยนไปมากกวา 1 คร้ัง จะใชวิธคี าํ นวณทซ่ี บั ซอนขนึ้ คอื ใช average annual percent change (AAPC) ซ่ึงเปน) การแบงเสนกราฟทมี่ ีคาความชันตางกนั เป)นชวงๆ แลวคํานวณ APC ของแตละชวงเวลา จากนั้นนําคามารวมกันโดยถวงนํ้าหนักตามเวลา (จํานวนป+ ) ของแตละชวงเวลา ดงั น้ี APCi = [ exp(bi) - 1 ] x 100 โดยที่ i หมายถึงแตละชวงเวลาทมี่ ีความชนั ตางกนั และ biหมายถึงความชัน (slope) ของชวงเวลาน้นั ๆ และ AAPC = [ exp(Swibi/ Swi) - 1 ] x 100 อัตราอุบัติการณ<อยางหยาบ (crude incidence rate) อัตราอุบัติการณ<ปรับอายุมาตรฐาน (age-standardized incidence rate) และการคาดการณ<อุบัติการณ<โรคมะเร็ง วิเคราะห<โดยใช โปรแกรม R package CRStat รอยละการเปล่ียนแปลงอัตราอุบัติการณ<ปรับอายุมาตรฐานตอป+ (annual percent change) ของแตละชวงเวลา และคาเฉล่ียรอยละการเปลี่ยนแปลงอัตราอุบัติการณ< ปรับอายุมาตรฐานตอป+ (average annual percent change) วิเคราะห<โดยใช Joinpoint Regression software, version 4.1.1 ระยะเวลาการวิจัย ตุลาคม 2557-กนั ยายน 2558

แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 11 บทท่ี 4 สรปุ ผลการศกึ ษาวจิ ัย 4.1 มะเรง็ ทุกชนิด (All sites cancer; ICD O: C00-C80.9) แนวโน9มอุบตั ิการณ=โรคมะเร็งทกุ ชนดิ ในภาคเหนือ จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งทุกชนิดของภาคเหนือในชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบัติการณโรคมะเร็งทุกชนิดมีแนวโน-มเพิ่มขึ้นท้ังเพศชายและหญิง (คาเฉล่ียอุบัติการณโรคมะเร็ง เพศชายเทากบั 125.7 ตอประชากร 100,000 รายตอปเ! พ่ิมเป9น 143.7 ตอประชากร 100,000 รายตอ ป! และเพศหญิงเทากบั 119.4 ตอประชากร 100,000 รายตอป!เพ่ิมเป9น 155.7 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมลู คาเฉลี่ยแนวโนม- อุบัตกิ ารณโรคมะเร็งทกุ ชนิดชวงป!พ.ศ.2536-2555 แยกตามจังหวัด พบวา ในเพศชาย จังหวัดท่ีมีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งทุกชนิดเพิ่มขึ้น ได-แก ลําพูน พิษณุโลก และแพร โดยอุบัติการณเพิ่มข้ึนอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ พิษณุโลก (เพิ่มขึ้นร-อยละ 1.6 ตอป!) จังหวัดที่มีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งทุกชนิดลดลง ได-แก เชียงใหม และลําปาง โดยอุบัติการณลดลงอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ ลําปาง (ลดลงร-อยละ 0.6 ตอป!) สําหรับเพศหญิง จังหวัดท่ีมีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งทุกชนิดเพิ่มข้ึน ได-แก ลําพูน พิษณุโลก และแพร โดยอุบัติการณเพ่ิมข้ึนอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ ลําพูน (เพิ่มข้ึนร-อยละ 1.8 ตอป!) จงั หวดั ท่ีมคี าเฉลี่ยแนวโน-มอบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ ทุกชนดิ ลดลง ได-แก เชียงใหม และลาํ ปาง (รูปที่5 และตารางท่ี 2) รปู ท่ี 5 รอ9 ยละคEาเฉลย่ี แนวโน9มอุบตั ิการณ=โรคมะเรง็ ทุกชนดิ ในภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555

12 แนวโนมอุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 ตารางท่ี 2 อบุ ัติการณ=และร9อยละคาE เฉลี่ยแนวโนม9 อบุ ตั ิการณโ= รคมะเร็งทกุ ชนิดในภาคเหนอื ปพG .ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 187.8 130.0 134.8 148.7 -0.2 (-2.6,2.3) Female 200.7 153.2 163.3 143.3 -1.1 (-2.7,0.5) Lampang Male 177.9 166.4 166.3 157.3 -0.6 (-1.0,-0.2)* Female 161.2 165.0 158.3 140.2 -0.4 (-1.2,0.4) Lamphun Male NA 130.4 151.6 181.5 1.6 (-0.8,4.1) Female NA 138.9 173.1 170.8 1.8 (0.2,3.5)* Phitsanulok Male NA 91.7 95.0 123.4 1.6 (0.7,2.5)* Female NA 103.4 104.8 184.9 1.9 (-1.3,5.2) Phrae Male NA NA NA 183.0 0.1 (-4.5,5.0) Female NA NA NA 186.0 3.0 (-1.0,7.1) North Male NA NA 125.7 143.7 Female NA NA 119.4 155.7 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รปู ที่ 6 แนวโน9มอบุ ตั ิการณ=โรคมะเรง็ ทกุ ชนดิ ในภาคเหนอื แยกรายปGพ.ศ. 2536-2555

แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 13 แนวโน9มคุณภาพข9อมลู ทะเบยี นมะเร็งในภาคเหนอื คุณภาพข-อมูลทะเบียนมะเร็งในชวงปพ! .ศ. 2536-2555 ร-อยละของคาเฉลี่ยข-อมูลท่ีมีผลตรวจ ทางพยาธิวทิ ยา (Morphology verified; MV) โดยภาพรวมมีคาอยูในชวงร-อยละ 41.7-72.5 แตถ-าไม นับรวมมะเร็งตับร-อยละของคาเฉล่ียข-อมูลที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยามีคาเฉลี่ยอยูในชวงร-อยละ 53.6-78.0 เม่ือพิจารณารายจังหวัดในภาคเหนือ คุณภาพข-อมูลที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยาสูงสุดคือ ทะเบียนมะเร็งจังหวัดเชียงใหม (ร-อยละ 78.0) รองลงมา ได-แก ลําปาง (ร-อยละ 74.9) พิษณุโลก (ร-อยละ 66.1) ลําพูน (ร-อยละ 60.3) และแพร (ร-อยละ 53.6) ตามลําดับ สวนมากมีแนวโน-มคาเฉลี่ย ขอ- มลู ท่มี ีผลตรวจทางพยาธิวทิ ยาเพิ่มขึ้น ยกเว-นจังหวัดลําปางลดลงเล็กน-อยในชวงป!พ.ศ. 2551-2555 อาจเนื่องจากในชวงระยะเวลาดังกลาวจํานวนผ-ูปiวยมะเร็งตับในจังหวัดลําปางเพิ่มขึ้นมากกลายเป9น อันดับหนึ่ง แตมะเร็งตับมีการวินิจฉัยจากผลพยาธิวิทยาน-อย สงผลให-คาเฉลี่ยข-อมูลท่ีมีผลตรวจทาง พยาธิวิทยาลดลง ท้ังนี้ตามเกณฑมาตรฐานของทะเบียนมะเร็งประเทศไทย กําหนดให-ข-อมูลทะเบียน มะเร็งไมนับรวมมะเร็งตับควรมีคาเฉล่ียข-อมูลที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยามากกวาร-อยละ 65 ดังน้ัน จงั หวดั ท่ีมีคาเฉลยี่ ขอ- มูลท่ีมีผลตรวจทางพยาธิวทิ ยาตา่ํ กวาร-อยละ 65 ได-แก ลาํ พูน และแพร ควรมีการ ค-นหาขอ- มูลผลตรวจทางพยาธิวทิ ยาให-เพ่ิมขึน้ สําหรับสดั สวนของขอ- มูลมะเรง็ ที่ไดจ- ากมรณบตั รอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มีคาอยูในชวงร-อยละ 1.0-11.3 ท้ังน้ีตามเกณฑมาตรฐานของทะเบียนมะเร็งประเทศไทย กําหนดให- ขอ- มูลมะเร็งท่ไี ด-จากมรณบตั รอยางเดียวไมเกินรอ- ยละ 20 ซ่ึงข-อมลู มะเร็งทไ่ี ดจ- ากการรายงานมรณบัตร อยางเดียวของทุกจังหวัดมีคาไมเกินร-อยละ 20 และมีแนวโน-มลดลงอยางตอเนื่อง ซ่ึงแสดงถึง การรวบรวมข-อมูลครบถว- นมากขน้ึ คุณภาพข-อมลู ดขี ้ึน (ตารางท่ี 3) ตารางที่ 3 แนวโน9มคณุ ภาพข9อมลู โรคมะเร็งทุกชนิดในภาคเหนือ ปพG .ศ. 2536-2555 Province Indices of data quality 2536-2540 period 2551-2555 (%) 2541-2545 2546-2550 74.4 MV (all) 69.8 75.2 70.5 83.5 Chiang Mai MV except liver (C22,C24) 77.9 78.0 1.0 72.7 9.5 9.0 67.3 DCO 11.9 66.4 70.7 78.2 73.8 79.1 1.5 MV (all) 64.1 10.3 5.6 56.0 Lampang MV except liver (C22,C24) 57.7 53.5 61.8 68.6 60.4 58.6 7.0 8.2 14.9 61.5 DCO 9.2 60.1 58.7 67.1 64.8 66.3 9.7 MV (all) NA 18.1 14.9 42.1 Lamphun MV except liver (C22,C24) NA 41.2 55.1 NA NA 52.0 11.3 NA 26.7 DCO NA MV (all) NA Phitsanulok MV except liver (C22,C24) NA DCO NA MV (all) NA Phrae MV except liver (C22,C24) NA DCO NA MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

14 แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 4.2 มะเร็งชEองปาก (Oral cavity cancer; ICD-O: C00-089) แนวโน9มอบุ ัตกิ ารณ=โรคมะเรง็ ชอE งปากในภาคเหนือ จากรายงานอบุ ัติการณโรคมะเร็งชองปากในชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบอุบัติการณโรคมะเร็ง ชองปากของภาคเหนือมีแนวโน-มเพิ่มขึ้นทั้งเพศชายและหญิง (คาเฉล่ียอุบัติการณโรคมะเร็ง เพศชาย เทากับ 3.2 ตอประชากร 100,000 รายตอป!เพ่ิมเป9น 3.7 ตอประชากร 100,000 รายตอป! และเพศ หญิงเทากบั 2.4 ตอประชากร 100,000 รายตอปเ! พม่ิ เปน9 2.8 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมูลคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งชองปากชวงป!พ.ศ.2536- 2555 แยกตามจังหวัด พบวา ในเพศชาย จังหวัดที่มีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งชองปาก เพิ่มข้ึน ได-แก ลําพูน และพิษณุโลก จังหวัดท่ีมีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งชองปากลดลง ได-แก เชียงใหม ลําปาง และแพร สําหรับเพศหญิง จังหวัดที่มีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็ง ชองปากเพ่ิมขึ้น ได-แก พิษณุโลก และแพร จังหวัดท่ีมีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งชองปาก ลดลง ไดแ- ก เชยี งใหม ลําปาง และลําพูน โดยอบุ ตั ิการณลดลงอยางมีนัยสาํ คญั ทางสถิติ ไดแ- ก เชยี งใหม (ลดลงร-อยละ 3.3 ตอป!) (รูปที่ 7และตารางที่ 4) รปู ที่ 7 รอ9 ยละคาE เฉลีย่ แนวโนม9 อุบตั ิการณโ= รคมะเรง็ ชEองปากในภาคเหนือปGพ.ศ. 2536-2555

แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 15 ตารางที่ 4 อุบัติการณ=และรอ9 ยละคEาเฉลยี่ แนวโนม9 อบุ ัตกิ ารณโ= รคมะเรง็ ชอE งปากในภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536- 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 5.6 3.7 2.9 3.3 -0.4 (-4.1,3.4) Female 4.3 2.8 2.6 1.7 -3.3 (-4.7,-1.9)* Lampang Male 3.6 2.9 3.6 2.6 -0.8 (-3.6,2.1) Female 3.4 3.9 2.9 1.2 -1.8 (-4.3,0.7) Lamphun Male NA 2.8 2.8 3.2 2.7 (-0.5,6.1) Female NA 2.6 2.4 2.3 -1.3 (-6.0,3.6) Phitsanulok Male NA 3.3 4.2 5.2 2.0 (-1.7,5.9) Female NA 6.0 4.9 8 .7 2.2 (-1.6,6.2) Phrae Male NA NA NA 3.5 -5.5 (-22.9,15.9) Female NA NA NA 4.1 0.7 (-25.2,35.7) North Male NA NA 3.2 3.7 Female NA NA 2.4 2.8 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รปู ท่ี 8 แนวโน9มอบุ ัตกิ ารณม= ะเร็งชEองปากในจังหวดั ภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555

16 แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 แนวโน9มคุณภาพข9อมลู มะเร็งชอE งปากในภาคเหนอื คณุ ภาพขอ- มูลมะเร็งชองปากในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ร-อยละของคาเฉล่ียข-อมูลที่มีผลตรวจ ทางพยาธิวิทยาของมะเร็งชองปาก (Morphology verified; MV) มีคาอยูในชวงร-อยละ 60.2-97.3 เมื่อพิจารณารายจังหวัด สวนมากแนวโน-มคาเฉล่ียข-อมูลที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยาเพ่ิมขึ้น ยกเว-น จังหวัดพิษณุโลกและแพรลดลงเล็กน-อยในชวงป!พ.ศ. 2551-2555 ท้ังนี้ตามเกณฑมาตรฐานของ ทะเบียนมะเรง็ ประเทศไทย กําหนดให-ขอ- มูลทะเบยี นโรคมะเรง็ ชองปากควรมีคาเฉล่ยี ขอ- มูลท่ีมีผลตรวจ ทางพยาธิวิทยามากกวาร-อยละ 75 ดังนั้น จังหวัดท่ีมีคาเฉลี่ยข-อมูลที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยาต่ํากวา ร-อยละ 75 ได-แก แพร ควรมกี ารค-นหาข-อมลู ผลตรวจทางพยาธวิ ิทยาของมะเรง็ ชองปากใหเ- พิ่มขึน้ สําหรับสัดสวนของข-อมูลมะเร็งชองปากท่ีได-จากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มคี าอยูในชวงร-อยละ 0.0-3.2 และมีแนวโน-มลดลงอยางตอเน่ือง ยกเว-น ลําพูน และแพร มีแนวโน-มข-อมูลมะเร็งชองปากท่ีได-จากมรณบัตรอยางเดียวเพิ่มขึ้นเล็กน-อยในป!พ.ศ. 2551-2555 (ตารางที่ 5) ตารางท่ี 5 แนวโน9มคณุ ภาพขอ9 มูลโรคมะเรง็ ชอE งปากในภาคเหนือ ปพG .ศ. 2536-2555 Province Indices of period data quality 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 (%) MV 94.0 95.8 94.1 95.7 Chiang Mai DCO 0.7 0.4 3.0 0.3 97.3 Lampang MV 81.4 86.6 85.3 0.0 DCO 4.7 1.3 7.7 83.7 2.3 Lamphun MV NA 92.9 81.9 74.9 DCO NA 1.4 0.0 3.2 60.2 Phitsanulok MV NA 83.8 76.4 1.7 DCO NA 5.8 18.7 Phrae MV NA NA 65.6 DCO NA NA 1.6 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

แนวโนมอบุ ตั ิการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 17 3.3 มะเร็งลาํ ไสใ9 หญE (Colon cancer; ICD-O: C18) แนวโนม9 อบุ ัติการณ=โรคมะเรง็ ลําไสใ9 หญEในภาคเหนอื จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ใหญของภาคเหนือในชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ใหญภาคเหนือมีแนวโน-มเพิ่มข้ึนทั้งเพศชายและหญิง (คาเฉลี่ยอุบัติการณ โรคมะเร็ง เพศชาย 6.0 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพิม่ ขึ้นเปน9 10.3 ตอประชากร 100,000 ราย ตอป! และเพศหญิงเทากบั 4.6 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพมิ่ ข้ึนเป9น 9.5 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมูลคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ใหญชวงป!พ.ศ.2536- 2555 แยกตามจังหวัด ในเพศชายพบทุกจังหวัดมีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ใหญ เพ่มิ ขึ้น โดยอบุ ัติการณโรคมะเร็งลาํ ไสใ- หญเพ่มิ ข้นึ อยางมนี ัยสําคัญทางสถิติ คือ เชียงใหม (เพิ่มขึ้นร-อย ละ 3.0 ตอป!) และแพร (เพ่ิมข้ึนร-อยละ 18.6 ตอป!) เชนเดียวกันในเพศหญิงพบทุกจังหวัดมีคาเฉล่ีย แนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ใหญเพ่ิมขึ้น โดยอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ใหญเพิ่มข้ึนอยางมี นัยสําคญั ทางสถติ ิ คือ เชยี งใหม (เพิม่ ชึ้นรอ- ยละ 2.8 ตอป!) ลําพนู (เพิม่ ชน้ึ ร-อยละ 3.5 ตอป!) และแพร (เพ่ิมชนึ้ ร-อยละ 12.0 ตอป!) (รปู ที่ 9 และตารางท่ี 6) รูปที่ 9 ร9อยละคEาเฉลี่ยแนวโนม9 อุบตั ิการณโ= รคมะเรง็ ลําไสใ9 หญใE นภาคเหนือปพG .ศ. 2536-2555

18 แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 ตารางท่ี 6 อุบัติการณ=และร9อยละคEาเฉลีย่ แนวโนม9 อุบัติการณโ= รคมะเรง็ ลาํ ไส9ใหญใE นภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536- 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 5.8 4.7 6.3 7.0 3.0 (1.6,4.5)* Female 5.3 5.1 5.8 6.2 2.8 (1.7,3.9)* Lampang Male 7.1 8.0 8.7 7.2 0.3 (-1.2,1.9) Female 5.2 7.9 6.2 6.9 4.6 (-0.8,10.3) Lamphun Male 1.5 4.7 6.8 8.1 2.0 (-4.0,8.5) Female 2.3 5.0 7.5 7.1 3.5 (0.4,7.6)* Phitsanulok Male 2.3 5.0 4.4 6.6 2.3 (-0.0,4.7) Female 2.1 5.0 4.5 9.5 4.4 (-0.4,9.4) Phrae Male NA NA NA 8.0 18.6 (10.3,27.5)* Female NA NA NA 6.7 12.0 (2.3,22.6)* North Male NA NA 6.0 10.3 Female NA NA 4.6 9.5 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รูปท่ี 10 แนวโนม9 อบุ ตั กิ ารณ=มะเร็งลาํ ไสใ9 หญEในภาคเหนือแยกรายปพG .ศ. 2536-2555

แนวโนมอบุ ัติการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 19 แนวโนม9 คณุ ภาพข9อมลู มะเร็งลาํ ไส9ใหญE คุณภาพข-อมูลทะเบียนมะเรง็ ในชวงปพ! .ศ. 2536-2555 ร-อยละของคาเฉล่ียข-อมูลที่มีผลตรวจ ทางพยาธิวิทยาของมะเร็งลําไส-ใหญ (Morphology verified; MV) มีคาอยูในชวงร-อยละ 55.6-89.5 เมอ่ื พจิ ารณารายจังหวัด แนวโนม- คาเฉลยี่ ข-อมูลท่ีมีผลตรวจทางพยาธิวิทยาเพิ่มขึ้นทุกจังหวัด ทั้งน้ีตาม เกณฑมาตรฐานของทะเบียนมะเร็งประเทศไทย กําหนดให-ข-อมูลทะเบียนโรคมะเร็งลําไส-ใหญควรมี คาเฉลี่ยข-อมูลที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยามากกวาร-อยละ 75 ดังน้ัน จังหวัดที่มีคาเฉล่ียข-อมูลท่ีมีผล ตรวจทางพยาธิวิทยาตํ่ากวาร-อยละ 75 ได-แก พิษณุโลก และแพร ควรมีการค-นหาข-อมูลผลตรวจทาง พยาธิวทิ ยาของมะเร็งลาํ ไสใ- หญใหเ- พิ่มข้นึ สําหรับสัดสวนของข-อมูลมะเร็งลําไส-ใหญท่ีได-จากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มีคาอยูในชวงร-อยละ 0.1-8.4 และมีแนวโน-มลดลงอยางตอเนื่องในทุกจังหวัด แสดงถึง การรวบรวมข-อมูลโรคมะเรง็ ลําไส-ใหญครอบคลุมเพิม่ ขน้ึ (ตารางที่ 7) ตารางที่ 7 แนวโนม9 คุณภาพข9อมูลโรคมะเรง็ ลําไส9ใหญใE นภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Indices of period Chiang Mai data quality 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 (%) 80.2 86.6 82.7 89.5 MV 1.6 0.0 6.2 0.1 DCO 80.3 1.1 Lampang MV 59.7 52.8 75.2 79.1 DCO 12.8 25.7 7.2 1.2 61.5 Lamphun MV NA 56.4 66.9 8.4 DCO NA 10.1 6.0 55.9 4.3 Phitsanulok MV NA 62.2 58.3 DCO NA 14.1 10.7 Phrae MV NA NA 42.7 DCO NA NA 10.0 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

20 แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 3.5 มะเรง็ ลําไส9ตรง (Rectal cancer; ICD-O: C19-20) แนวโน9มอบุ ตั กิ ารณโ= รคมะเร็งลําไสต9 รงในภาคเหนอื จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ตรงของภาคเหนือในชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ตรงในภาคเหนือมีแนวโน-มเพิ่มขึ้นท้ังเพศชายและหญิง (คาเฉล่ียอุบัติการณ โรคมะเร็ง เพศชาย 4.4 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพ่ิมข้ึนเป9น 9.0 ตอประชากร 100,000 ราย ตอป! และเพศหญิงเทากับ 3.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพ่ิมข้ึนเป9น 6.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมูลคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส-ตรงชวงป!พ.ศ.2536- 2555 แยกตามจังหวัด ในเพศชาย พบมะเร็งลําไส-ตรงมีแนวโน-มเพิ่มข้ึนในทุกจังหวัด โดยอุบัติการณ เพ่ิมข้นึ อยางมีนยั สําคัญทางสถิติ คอื เชียงใหม (เพิ่มขึ้นร-อยละ 4.7 ตอป!) ลําปาง (เพิ่มขึ้นร-อยละ 4.6 ตอป!) ลําพูน (เพ่มิ ขนึ้ ร-อยละ 4.8 ตอป!) และพิษณุโลก (เพิ่มขึ้นร-อยละ 4.4 ตอป!) เชนเดียวกันในเพศ หญิง มะเร็งลาํ ไสต- รงมแี นวโนม- เพ่มิ ขึ้นในทกุ จงั หวดั โดยอบุ ตั กิ ารณเพิม่ ขนึ้ อยางมีนยั สําคัญทางสถิติ คือ เชยี งใหม (เพิ่มข้นึ รอ- ยละ 3.1 ตอป!) และลําปาง (เพ่ิมขึน้ ร-อยละ 5.3 ตอป!) (รูปท่ี 11 และตารางที่ 8) รปู ที่ 11 รอ9 ยละคาE เฉลยี่ แนวโนม9 อบุ ัตกิ ารณโ= รคมะเรง็ ลาํ ไสต9 รงในภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555

แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 21 ตารางที่ 8 อุบัติการณ=และรอ9 ยละคEาเฉล่ียแนวโนม9 อุบตั กิ ารณ=โรคมะเร็งลาํ ไส9ตรงในภาคเหนือ ปพG .ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 4.5 3.9 4.7 7.0 4.7 (3.2,6.2)* Female 3.7 3.7 4.4 4.5 3.1 (1.7,4.5)* Lampang Male 3.5 3.9 5.5 6.3 4.6 (3.2,6.1)* Female 2.7 2.6 3.9 5.2 5.3 (2.6,8.1)* Lamphun Male 3.7 3.9 4.3 6.4 4.8 (1.6,8.1)* Female 2.6 2.7 3.7 3.9 2.6 (-2.1,7.6) Phitsanulok Male 2.0 3.0 3.3 5.2 4.4 (0.8,8.2)* Female 1.9 2.9 3.5 5.3 4.4 (-0.2,9.3) Phrae Male NA NA NA 5.2 4.5 (-5.0,14.9) Female NA NA NA 3.7 6.3 (-11.1,27.0) North Male NA NA 4.4 9.0 Female NA NA 3.3 6.3 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รปู ท่ี 12 แนวโน9มอบุ ตั ิการณ=มะเร็งลาํ ไสต9 รงในภาคเหนอื แยกรายปพG .ศ. 2536-2555

22 แนวโนมอุบตั ิการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 แนวโนม9 คณุ ภาพข9อมลู มะเร็งลาํ ไส9ตรงในภาคเหนอื คุณภาพข-อมูลทะเบียนมะเร็งในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ร-อยละของข-อมูลมะเร็งลําไส-ตรงที่มี ผลตรวจทางพยาธิวิทยา (Morphology verified; MV) มีคาอยูในชวงร-อยละ 74.2-95.2 เมื่อพิจารณา รายจังหวัดแนวโน-มข-อมูลมะเร็งลําไส-ตรงท่ีมีผลพยาธิวิทยาเพ่ิมขึ้นในทุกจังหวัด ยกเว-น พิษณุโลกซึ่ง ลดลงเล็กน-อยในชวงป!พ.ศ. 2551-2555 ท้ังน้ีตามเกณฑมาตรฐานของทะเบียนมะเร็งประเทศไทย กําหนดให-ข-อมูลทะเบียนโรคมะเร็งลําไส-ตรงควรมีคาเฉล่ียข-อมูลท่ีมีผลตรวจทางพยาธิวิทยามากกวา ร-อยละ 75 ดังนั้น จงั หวัดท่ีมีคาเฉลี่ยขอ- มูลที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยาต่ํากวาร-อยละ 75 คือ พิษณุโลก ควรมกี ารรวบรวมขอ- มลู ผลตรวจทางพยาธวิ ทิ ยาของมะเร็งลาํ ไส-ตรงใหเ- พิ่มข้นึ สาํ หรับสดั สวนของข-อมูลมะเร็งที่ไดจ- ากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มคี าอยใู นชวงร-อยละ 0.0-2.4 และทุกจังหวดั มีแนวโน-มลดลงทําให-ในป! พ.ศ 2551-2555 ข-อมูลมะเร็ง ที่ได-จากมรณบัตรอยางเดียวมีคาเทากับร-อยละ 0 แสดงถึงการรวบรวมข-อมูลโรคมะเร็งลําไส-ตรง ครอบคลมุ เพิม่ ขนึ้ (ตารางท่ี 9) ตารางที่ 9 แนวโน9มคุณภาพข9อมูลโรคมะเร็งลาํ ไสต9 รงในภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Indices of period data quality 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 (%) MV 81.0 91.8 91.3 93.0 Chiang Mai DCO 0.0 0.0 0.0 0.0 95.2 Lampang MV 83.3 83.6 91.0 0.0 DCO 0.0 0.0 0.0 86.9 0.0 Lamphun MV NA 91.6 81.3 74.2 DCO NA 1.2 0.0 0.0 81.1 Phitsanulok MV NA 77.3 77.7 0.0 DCO NA 2.4 0.0 Phrae MV NA NA 80.7 DCO NA NA 0.0 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

แนวโนมอุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 23 3.6 มะเรง็ ตับและทอE นํ้าดี (Liver and intrahepatic bile duct cancer; ICD-O: C22, C24) แนวโน9มอบุ ตั กิ ารณ=โรคมะเร็งตบั และทEอนํา้ ดใี นภาคเหนอื จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งตับและทอน้ําดีในภาคเหนือชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบัติการณโรคมะเร็งตับและทอนํ้าดีมีแนวโน-มเพ่ิมข้ึนทั้งเพศชายและหญิง (คาเฉล่ียอุบัติการณ โรคมะเร็ง เพศชาย 24.4 ตอประชากร 100,000 รายตอป!เพิ่มขึ้นเป9น 36.7 ตอประชากร 100,000 รายตอป! และเพศหญิงเทากับ 7.9 ตอประชากร 100,000 รายตอป!เพ่ิมขึ้นเป9น 13.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมูลคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งตับและทอน้ําดีชวงป!พ.ศ. 2536-2555 แยกตามจงั หวัด พบในเพศชาย จังหวัดท่ีมีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งมะเร็งตับ และทอนํ้าดีเพ่ิมขึ้น ได-แก เชียงใหม ลําปาง ลําพูน และพิษณุโลก โดยอุบัติการณเพ่ิมขึ้นอยางมี นัยสําคัญทางสถิติ ได-แก ลําปาง (เพ่ิมขึ้นร-อยละ 2.0 ตอป!) ลําพูน (เพิ่มข้ึนร-อยละ 6.3 ตอป!) และ พิษณุโลก (เพิ่มข้ึนร-อยละ 2.5 ตอป!) จังหวัดท่ีมีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งตับและทอน้ําดี ลดลง คือ แพร สาํ หรบั เพศหญงิ จังหวัดที่มีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งมะเร็งตับและทอนํ้าดี เพิ่มขึ้น ได-แก ลําปาง ลําพูน และพิษณุโลก โดยอุบัติการณเพิ่มข้ึนอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ ได-แก ลาํ พนู (เพ่มิ ขนึ้ รอ- ยละ 4.7 ตอป!) และพษิ ณโุ ลก (เพิม่ ขน้ึ รอ- ยละ 4.9 ตอป!) จงั หวัดที่มคี าเฉลยี่ แนวโนม- อุบัติการณโรคมะเร็งตับและทอนา้ํ ดีลดลง ไดแ- ก เชยี งใหม และแพร (รูปท่ี 13 และตารางท่ี 10) รูปท่ี 13 รอ9 ยละคาE เฉล่ยี แนวโนม9 อุบตั กิ ารณ=โรคมะเร็งตบั และทอE น้ําดใี นภาคเหนอื ปพG .ศ. 2536-2555

24 แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 ตารางที่ 10 อุบัติการณ=และร9อยละคEาเฉล่ียแนวโน9มอุบัติการณ=โรคมะเร็งตับและทEอนํ้าดีใน ภาคเหนือ ปพG .ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 25.5 17.4 26.1 31.0 2.0 (-2.4,6.5) Female 12.8 7.6 11.8 11.5 -0.3 (-4.9,4.5) Lampang Male 28.0 33.7 37.2 38.1 2.0 (1.1,3.0)* Female 14.9 16.7 14.1 15.1 0.6 (-0.3,1.6) Lamphun Male NA 16.5 25.9 32.7 6.3 (4.1,8.5)* Female NA 5.6 9.9 10.0 4.7 (2.1,7.3)* Phitsanulok Male NA 16.8 20.6 23.8 2.5 (0.8,4.2)* Female NA 5.8 7.3 12.2 4.9 (1.4,8.4)* Phrae Male NA NA NA 69.3 -3.6 (-10.1,3.3) Female NA NA NA 33.0 -0.1 (-4.1,4.0) North Male NA NA 4.4 9.0 Female NA NA 3.3 6.3 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รปู ที่ 14 แนวโนม9 อบุ ัตกิ ารณ=มะเร็งตับและทอE น้าํ ดใี นภาคเหนอื แยกรายปGพ.ศ. 2536-2555

แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 25 แนวโนม9 คณุ ภาพข9อมลู มะเรง็ ตบั และทEอน้ําดี คุณภาพข-อมูลทะเบียนมะเร็งในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ร-อยละของข-อมูลมะเร็งตับและทอ นํ้าดีที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยา (Morphology verified; MV) มีคาอยูในชวงร-อยละ 8.3-24.2 เมื่อ พิจารณารายจังหวัด ข-อมูลมะเร็งตับและทอนํ้าดีท่ีมีผลตรวจทางพยาธิวิทยาลดลงในชวงป!พ.ศ.2551- 2555 เนื่องจากสวนมากวิธีการวินิจฉัยโรคมะเร็งตับและทอน้ําดีในประเทศไทยสวนใหญมาจากการ ตรวจทางรงั สีวินิจฉัย การตรวจชิ้นเนื้อทําได-น-อย ทําให-ข-อมูลที่มีผลพยาธิวิทยาไมถึงร-อยละ 30 ดังน้ัน จงึ ควรมีการพฒั นาวธิ กี ารตรวจวนิ ิจฉัยโรคมะเร็งตบั เพื่อให-ทราบผลพยาธิวิทยามากยิ่งขน้ึ สําหรับสัดสวนของข-อมูลมะเร็งตับและทอนํ้าดีที่ได-จากใบมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มีคาอยูในชวงร-อยละ 2.1-24.8 ซึ่งจังหวัดพิษณุโลกมีคาเฉล่ียข-อมูลมะเร็งตับ และทอนาํ้ ดที ไี่ ด-จากใบมรณบัตรอยางเดียวมากกวาร-อยละ 20 ควรพัฒนาการรวบรวมข-อมูลโรคมะเร็ง ตบั ให-ครอบคลมุ ยิง่ ข้นึ (ตารางท่ี 11) ตารางที่ 11 แนวโนม9 คุณภาพข9อมูลโรคมะเร็งตับและทEอนํ้าดใี นภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Indices of period Chiang Mai data quality 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 (%) 41.7 46.9 21.4 22.2 MV 11.4 0.1 16.3 2.4 DCO 18.0 2.1 Lampang MV 30.5 23.9 25.9 13.5 DCO 11.3 22.5 11.0 18.4 24.2 Lamphun MV NA 23.3 12.6 24.8 DCO NA 8.8 25.6 8.3 17.3 Phitsanulok MV NA 22.7 10.4 DCO NA 31.8 33.3 Phrae MV NA NA 9.7 DCO NA NA 42.9 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

26 แนวโนมอบุ ตั ิการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 3.7 มะเร็งปอด (Lung cancer; ICD-O: C34) แนวโน9มอบุ ตั กิ ารณ=โรคมะเรง็ ปอดในภาคเหนอื จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งปอดในภาคเหนือชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบอุบัติการณ โรคมะเร็งปอดในภาคเหนือมีแนวโน-มเพ่ิมข้ึนทั้งเพศชายและหญิง (คาเฉลี่ยอุบัติการณโรคมะเร็ง เพศ ชาย 24.4 ตอประชากร 100,000 รายตอปเ! พิม่ ขึน้ เป9น 36.7 ตอประชากร 100,000 รายตอป! และเพศ หญงิ เทากับ 7.9 ตอประชากร 100,000 รายตอป!เพมิ่ ข้ึนเปน9 13.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมูลคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งปอดชวงป!พ.ศ.2536-2555 แยกตามจังหวัด พบในเพศชาย จังหวัดที่มีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งปอดเพิ่มข้ึน ได-แก ลาํ พนู พษิ ณโุ ลก และแพร โดยอุบัติการณเพม่ิ ขน้ึ อยางมีนัยสําคญั ทางสถติ ิ ได-แก ลําพนู (เพ่มิ ข้ึนรอ- ยละ 3.4 ตอป!) และพิษณุโลก (เพ่ิมขึ้นร-อยละ 2.5 ตอป!) จังหวัดท่ีมีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็ง ปอดลดลง ได-แก เชียงใหม และลําปาง โดยอุบัติการณลดลงอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ ลําปาง (ลดลงร-อยละ 2.6 ตอป!) สําหรับเพศหญิง จังหวัดที่มีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งมะเร็งปอด เพ่ิมข้ึน ได-แก ลําพูน พิษณุโลก และแพร โดยอุบัติการณเพ่ิมขึ้นอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ ได-แก พษิ ณโุ ลก (เพ่มิ ขึน้ รอ- ยละ 5.1 ตอป!) จังหวัดท่ีมคี าเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งปอดลดลง ได-แก เชยี งใหม และลาํ ปาง โดยอบุ ัติการณโรคมะเร็งปอดลดลงอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ ลําปาง (ลดลง ร-อยละ 2.1 ตอป!) (รปู ท่ี 15 และตาราง ที่ 12) รูปที่ 15 ร9อยละคEาเฉล่ียแนวโน9มอบุ ัติการณ=โรคมะเร็งปอดในภาคเหนือปพG .ศ. 2536-2555

แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 27 ตารางที่ 12 อบุ ตั ิการณ=และร9อยละคาE เฉล่ยี แนวโนม9 อบุ ัติการณโ= รคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 37.0 31.1 34.5 32.5 -0.5 (-1.4,0.5) Female 26.9 22.5 24.1 21.5 -1.9 (-3.8,0.2) Lampang Male 55.4 51.9 46.5 36.3 -2.6 (-3.4,-1.8)* Female 28.2 26.9 25.1 20.4 -2.1 (-2.7,-1.4)* Lamphun Male NA 31.7 40.9 45.1 3.4 (1.9,5.0)* Female NA 19.3 25.6 25.8 1.7 (-1.8,5.2) Phitsanulok Male NA 19.2 19.2 18.8 2.5 (0.8,4.2)* Female NA 5.5 5.8 13.0 5.1 (1.7,8.5)* Phrae Male NA NA NA 30.9 1.6 (-7.1,11.2) Female NA NA NA 19.7 0.3 (-3.5,4.4) North Male NA NA 24.4 36.7 Female NA NA 7.9 13.3 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รปู ท่ี 16 คาE เฉลยี่ แนวโนม9 อบุ ัตกิ ารณ=มะเรง็ ปอดในภาคเหนอื แยกรายปGพ.ศ. 2536-2555

28 แนวโนมอุบัติการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 แนวโนม9 คณุ ภาพข9อมลู มะเรง็ ปอดในภาคเหนือ คุณภาพข-อมูลทะเบียนมะเร็งในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ร-อยละของข-อมูลมะเร็งปอดท่ีมีผล ตรวจทางพยาธวิ ทิ ยา (Morphology verified; MV) มคี าอยใู นชวงร-อยละ 25.4-62.3 เมอ่ื พิจารณาราย จังหวดั พบวาจังหวัดแพร ลําพูนและพิษณุโลก ร-อยละของข-อมูลท่ีมีผลตรวจทางพยาธิวิทยาไมถึงร-อย ละ 50 ซ่ึงควรมกี ารพัฒนาคณุ ภาพขอ- มูลตอไป สําหรับสดั สวนของขอ- มูลมะเรง็ ทไ่ี ด-จากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มีคาอยูในชวงร-อยละ 1.4-14.8 และทุกจังหวัด มีแนวโน-มข-อมูลมะเร็งที่ได-จากมรณบัตรอยางเดียว ลดลงแสดงถึงการรวบรวมขอ- มูลโรคมะเรง็ ปอดครอบคลุมเพ่ิมข้นึ (ตารางที่ 13) ตารางที่ 13 แนวโน9มคณุ ภาพข9อมูลโรคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือ ปพG .ศ. 2536-2555 Province Indices of period data quality 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 (%) MV 60.8 72.6 54.6 59.3 Chiang Mai DCO 9.9 0.0 12.3 1.4 62.3 Lampang MV 63.6 67.0 70.9 1.6 DCO 5.7 12.2 6.7 44.0 10.1 Lamphun MV NA 43.3 36.0 56.6 DCO NA 8.8 17.5 10.9 25.4 Phitsanulok MV NA 51.4 49.5 14.8 DCO NA 26.6 24.4 Phrae MV NA NA 31.7 DCO NA NA 35.0 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 29 3.9 มะเรง็ เตา9 นม (Breast cancer; ICD-O: C50) แนวโน9มอบุ ัติการณโ= รคมะเร็งเต9านมในภาคเหนอื จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งเต-านมในภาคเหนือชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบอุบัติการณ โรคมะเรง็ เต-านมในภาคเหนอื มแี นวโน-มเพม่ิ ขึน้ (คาเฉลีย่ อุบตั ิการณโรคมะเร็งเตา- นม 20.8 ตอประชากร 100,000 รายตอปเ! พิ่มขน้ึ เป9น 27.9 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมลู คาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งเต-านมชวงป!พ.ศ.2536-2555 แยกตามจังหวัด พบมะเร็งเต-านมมีแนวโน-มเพ่ิมขึ้นในทุกจังหวัด โดยจังหวัดที่มีคาเฉลี่ยแนวโน-ม อุบัตกิ ารณโรคมะเร็งเต-านมเพม่ิ ขึ้นอยางมีนยั สําคญั ทางสถิติ คือ พิษณุโลก (เพิ่มข้ึนร-อยละ 6.5 ตอป!) ลําพูน (เพิ่มข้ึนร-อยละ 4.6 ตอป!) เชียงใหม (เพ่ิมข้ึนร-อยละ 3.2 ตอป!) และลําปาง (เพ่ิมข้ึนร-อยละ 3.0 ตอป!) (รปู ที่ 17และตารางที่ 14) รปู ท่ี 17 ร9อยละคาE เฉลยี่ แนวโนม9 อบุ ัติการณ=โรคมะเร็งเตา9 นมในภาคเหนือปพG .ศ. 2536-2555 ตารางท่ี 14 อุบัติการณ=และร9อยละคาE เฉลีย่ แนวโน9มอบุ ัติการณม= ะเร็งเต9านมในภาคเหนอื ปพG .ศ. 2536-2555 Province ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai 21.5 21.1 27.0 27.0 3.2 (2.4,3.9)* Lampang 16.8 22.7 28.5 25.6 3.0 (1.6,4.4)* Lamphun NA 20.6 25.8 32.2 4.6 (2.8,6.4)* Phitsanulok NA 16.6 20.8 39.3 6.5 (3.4,9.6)* Phrae NA NA NA 36.2 9.2 (-0.0,19.2) North NA NA 20.8 27.9 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05

30 แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 รูปท่ี 18 แนวโน9มอุบัตกิ ารณ=มะเรง็ เต9านมในภาคเหนอื แยกรายปGพ.ศ. 2536-2555 แนวโน9มคุณภาพข9อมูล คณุ ภาพขอ- มูลทะเบียนมะเร็งในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ร-อยละของข-อมูลมะเร็งเต-านมท่ีมีผล ตรวจทางพยาธิวิทยา (Morphology verified; MV) มีคาอยูในชวงร-อยละ 74.6-98.5 ท้ังน้ีตามเกณฑ มาตรฐานของทะเบยี นมะเร็งประเทศไทย กาํ หนดให-ข-อมูลทะเบียนโรคมะเร็งเตา- นมควรมีคาเฉลี่ยขอ- มลู ท่ีมีผลตรวจทางพยาธวิ ิทยามากกวาร-อยละ 75 ซ่ึงทกุ จังหวดั มีคาเฉลีย่ ขอ- มูลทม่ี ผี ลตรวจทางพยาธิวทิ ยา มากกวาร-อยละ 75 ซึ่งแสดงถึงข-อมูลมะเร็งเต-านมมีคุณภาพสูงเนื่องจากโรงพยาบาลประจําจังหวัด สามารถตรวจวินิจฉัยจากผลพยาธิวิทยาได-ดี สาํ หรับสัดสวนของขอ- มลู มะเรง็ ทไ่ี ด-จากมรณบตั รอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มีคาอยูในชวงร-อยละ 0.2-2.6 ทุกจังหวัดมีแนวโน-มของข-อมูลมะเร็งที่ได-จากมรณบัตรอยางเดียวลดลง มีการรวบรวมข-อมลู ครอบคลุมเพมิ่ ขึน้ (ตารางท่ี 15) ตารางท่ี 15 แนวโนม9 คุณภาพข9อมลู โรคมะเร็งเตา9 นมในภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Indices of 2536-2540 period 2551-2555 Chiang Mai data quality 91.1 2541-2545 2546-2550 98.5 (%) 1.5 0.2 MV 95.7 96.3 DCO 0.1 1.3 Lampang MV 87.6 89.5 94.7 95.2 DCO 1.4 1.9 0.8 0.4 Lamphun MV NA 89.4 85.3 82.9 DCO NA 0.7 1.9 1.4 Phitsanulok MV NA 82.3 83.2 78.3 DCO NA 3.1 2.7 2.6 Phrae MV NA NA 68.6 74.6 DCO NA NA 6.6 2.3 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

แนวโนมอุบตั ิการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 31 3.10 มะเร็งปากมดลกู (Cervical cancer; ICD-O: C53) แนวโน9มอุบัตกิ ารณโ= รคมะเรง็ ปากมดลกู ในภาคเหนือ จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งปากมดลูกในภาคเหนือชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ ปากมดลูกในภาคเหนือมีแนวโน-มลดลง (คาเฉล่ียอุบัติการณโรคมะเร็งเต-านม 19.4 ตอประชากร 100,000 รายตอป! ลดลงเทากบั 17.2 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมูลคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งปากมดลูก ชวงป!พ.ศ. 2536-2555 แยกตามจังหวัด พบมะเร็งปากมดลูกมีแนวโน-มลดลงเกือบทุกจังหวัด ยกเว-นจังหวัดแพร โดยอุบัตกิ ารณโรคมะเร็งปากมดลกู ลดลงอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ เชียงใหม (ลดลงร-อยละ 2.9 ตอ ป!) (รปู ท่ี 19 และ และตารางท่ี 16) รปู ท่ี 19 รอ9 ยละคEาเฉลยี่ แนวโนม9 อบุ ัตกิ ารณโ= รคมะเร็งปากมดลูกในภาคเหนอื ปพG .ศ. 2536-2555 ตารางท่ี 16 อบุ ตั ิการณ=และร9อยละคEาเฉล่ียแนวโน9มอุบัติการณม= ะเร็งปากมดลกู ในภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555 Province ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai 33.7 25.9 25.1 19.0 -2.9 (-4.3,-1.5)* Lampang 24.2 23.5 19.8 12.1 -5.2 (-7.4,-2.9)* Lamphun NA 25.6 35.9 23.6 -0.6 (-4.3,3.3) Phitsanulok NA 17.2 16.3 19.1 -1.2 (-4.1,1.7) Phrae NA NA NA 22.6 1.1 (-6.4,9.2) North NA NA 19.4 17.2 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05

32 แนวโนมอบุ ตั ิการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 รูปท่ี 20 แนวโน9มอบุ ัติการณม= ะเร็งปากมดลูกในภาคเหนอื แยกรายปGพ.ศ. 2536-2555 แนวโนม9 คณุ ภาพข9อมูล คณุ ภาพข-อมูลทะเบยี นมะเร็งในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ร-อยละของข-อมูลมะเร็งปากมดลูกที่มี ผลตรวจทางพยาธิวทิ ยา (Morphology verified; MV) มคี าอยูในชวงรอ- ยละ 69.1-98.2 เมื่อพิจารณา รายจังหวัดพบจังหวัดเชียงใหม ลําปาง มีแนวโน-มคุณภาพข-อมูลดีขึ้นอยางตอเนื่อง สวนจังหวัดลําพูน แพร และพษิ ณุโลก ขอ- มูลมะเร็งปากมดลูกที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยาลดลง ท้ังน้ีตามเกณฑมาตรฐาน ของทะเบียนมะเร็งประเทศไทย กําหนดให-ข-อมูลทะเบียนโรคมะเร็งปากมดลูกควรมีคาเฉล่ียข-อมูลที่มี ผลตรวจทางพยาธวิ ิทยามากกวาร-อยละ 75 ซ่ึงจังหวัดทีม่ ีคาเฉล่ยี ข-อมลู ทมี่ ีผลตรวจทางพยาธิวิทยาน-อย กวาร-อยละ 75 ไดแ- ก ลําพนู พิษณโุ ลก และแพร ซึง่ ควรรวบรวมผลตรวจทางพยาธิวทิ ยาของมะเร็งปาก มดลูกเพ่ิมขึ้น สาํ หรับสัดสวนของขอ- มลู มะเรง็ ท่ไี ด-จากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มีคาอยูในชวงร-อยละ 0.1-4.0 ทุกจังหวัดมีแนวโน-มของข-อมูลมะเร็งที่ได-จากมรณบัตรอยางเดียวลดลง ยกเวน- พษิ ณโุ ลก ควรพฒั นาการรวบรวมขอ- มลู ให-ครอบคลุมเพม่ิ ขน้ึ (ตารางที่ 17) ตารางที่ 17 แนวโน9มคณุ ภาพข9อมูลโรคมะเรง็ ปากมดลกู ในภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Indices of period Chiang Mai data quality 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 (%) 96.2 96.9 96.8 98.2 MV 0.2 0.0 0.5 0.1 DCO 91.4 0.3 Lampang MV 89.6 92.5 87.4 70.9 DCO 2.0 0.9 1.1 0.5 71.9 Lamphun MV NA 89.8 81.2 4.0 DCO NA 0.3 0.6 69.1 0.8 Phitsanulok MV NA 74.6 82.4 DCO NA 4.8 3.4 Phrae MV NA NA 81.8 DCO NA NA 3.2 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 33 3.13 มะเร็งตEอมลกู หมาก (Prostate cancer; ICD-O: C61) แนวโน9มอบุ ัติการณ=โรคมะเรง็ ตอE มลูกหมากในภาคเหนือ จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งตอมลูกหมากในภาคเหนือชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบตั กิ ารณมะเร็งตอมลูกหมากในภาคเหนือมีแนวโน-มคงท่ี (คาเฉลี่ยอุบัติการณโรคมะเร็งตอมลูกหมาก 4.6 ตอประชากร 100,000 รายตอป! ) จากผลการวิเคราะหขอ- มูลคาเฉลยี่ แนวโน-มอบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งตอมลูกหมากชวงปพ! .ศ.2536- 2555 แยกตามจังหวัด พบมะเร็งตอมลูกหมากมีแนวโน-มเพ่ิมข้ึนทุกจังหวัด โดยจังหวัดท่ีมีคาเฉล่ีย แนวโนม- อบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งตอมลกู หมากเพิ่มขน้ึ อยางมนี ยั สาํ คัญทางสถิติ คอื แพร (ร-อยละ 15.3 ตอ ป!) ลาํ พูน (ร-อยละ 12.5 ตอป!) เชียงใหม (ร-อยละ 3.0 ตอป!) และลําปาง (ร-อยละ 2.8 ตอป!) (รูปที่ 21 และตารางท่ี 18) รูปท่ี 21 รอ9 ยละคาE เฉลย่ี แนวโน9มอุบัตกิ ารณ=โรคมะเร็งตEอมลูกหมากในภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555 ตารางที่ 18 อบุ ตั ิการณ=และร9อยละคEาเฉลี่ยแนวโน9มอบุ ัติการณม= ะเรง็ ตEอมลูกหมากในภาคเหนอื ปพG .ศ. 2536-2555 Province ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai 5.4 4.8 5.1 7.3 3.0 (1.6,4.6)* Lampang 4.0 4.1 4.8 6.5 2.8 (1.4,4.3)* Lamphun NA 2.0 2.5 9.2 12.5 (5.0,20.7)* Phitsanulok NA 4.4 3.8 7.0 2.0 (-1.8,5.8) Phrae NA NA NA 3.8 15.3 (3.4,28.5)* North NA NA 4.6 4.6 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05

34 แนวโนมอบุ ตั กิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 รูปท่ี 22 แนวโน9มอุบัตกิ ารณม= ะเร็งตอE มลกู หมากในภาคเหนือแยกรายปGพ.ศ. 2536-2555 แนวโน9มคุณภาพขอ9 มลู คณุ ภาพขอ- มลู ทะเบยี นมะเรง็ ในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ร-อยละของข-อมูลมะเร็งตอมลูกหมาก ท่ีมีผลตรวจทางพยาธิวิทยา (Morphology verified; MV) มีคาอยูในชวงร-อยละ 48.6-89.6 เม่ือ พิจารณารายจงั หวดั พบจังหวดั ที่มีแนวโน-มขอ- มลู มะเร็งตอมลูกหมากทมี่ ีผลตรวจทางพยาธิวิทยาเพิ่มข้ึน ได-แก เชยี งใหม ลําปาง และแพร สวนจงั หวดั ลําพูนและพิษณุโลก แนวโน-มข-อมูลมะเร็งตอมลูกหมากที่ มีผลตรวจทางพยาธิวทิ ยาลดลง โดยเฉพาะจงั หวัดลําพนู ข-อมูลมะเรง็ ตอมลูกหมากทม่ี ีผลตรวจทางพยาธิ วิทยาไมถึงรอ- ยละ 50 ซงึ่ ควรพัฒนาการรวบรวมขอ- มลู ตอไป สาํ หรับสดั สวนของข-อมูลมะเร็งที่ไดจ- ากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) มีคาอยูในชวงร-อยละ 0.2-6.5 ทุกจังหวัดมีแนวโน-มของข-อมูลมะเร็งท่ีได-จากมรณบัตรอยางเดียวลดลง ยกเวน- พิษณุโลก ควรพัฒนาการรวบรวมข-อมูลใหค- รอบคลมุ เพม่ิ ขึน้ (ตารางท่ี 19) ตารางที่ 19 แนวโน9มคุณภาพขอ9 มูลโรคมะเร็งตอE มลูกหมากในภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Indices of period data quality 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 (%) MV 91.0 91.5 86.2 89.6 Chiang Mai DCO 0.0 0.0 1.5 0.2 88.2 Lampang MV 89.6 83.7 82.0 1.0 DCO 2.6 3.9 1.9 48.6 3.5 Lamphun MV NA 86.7 50.0 65.3 DCO NA 0.0 9.7 5.6 55.8 Phitsanulok MV NA 76.3 67.6 6.5 DCO NA 1.0 2.7 Phrae MV NA NA 28.6 DCO NA NA 14.3 MV: Morphological Verified ; DCO: Death Certificate Only

แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 35 3.16 มะเรง็ ตEอมนาํ้ เหลือง (Lymphoma; ICD-O: C77) แนวโนม9 อบุ ตั กิ ารณ=โรคมะเรง็ ตอE มนํา้ เหลอื งในภาคเหนือ จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งตอมน้ําเหลืองในภาคเหนือชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบัติการณโรคมะเร็งตอมน้ําเหลืองในภาคเหนือมีแนวโน-มเพ่ิมขึ้นท้ังเพศชายและหญิง (คาเฉล่ีย อุบัติการณโรคมะเร็ง เพศชาย 5.8 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพ่ิมขึ้นเป9น 7.0 ตอประชากร 100,000 รายตอป! และเพศหญิงเทากับ 3.7 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพ่ิมข้ึนเป9น 4.7 ตอ ประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวิเคราะหข-อมูลคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งตอมน้ําเหลืองชวงป!พ.ศ. 2536-2555 แยกตามจังหวัด พบในเพศชาย จังหวัดที่มีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งตอม น้าํ เหลอื งเพิม่ ขึน้ ไดแ- ก ลาํ พูน พิษณุโลก และแพร โดยอุบัติการณเพ่ิมข้ึนอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ พิษณุโลก (เพ่ิมขึ้นร-อยละ 4.0 ตอป! ) จังหวัดที่มีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งตอมนํ้าเหลือง ลดลง ได-แก เชยี งใหม และลาํ ปาง โดยอุบัตกิ ารณลดลงอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ เชียงใหม (ลดลง ร-อยละ 1.6 ตอป!) เชนเดียวกันในเพศหญิง จังหวัดท่ีมีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งตอม นํ้าเหลืองเพ่ิมขึ้น ได-แก ลําพูน พิษณุโลก และแพร โดยอุบัติการณเพ่ิมข้ึนอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ คือ ลําพูน (เพิ่มข้ึนร-อยละ 6.8 ตอป!) จังหวัดท่ีมีคาเฉลี่ยแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งตอมน้ําเหลือง ลดลง ไดแ- ก เชียงใหม และลาํ ปาง (รูปที่ 23 และตารางท่ี 20) รูปท่ี 23 รอ9 ยละคาE เฉล่ียแนวโนม9 อุบัตกิ ารณ=โรคมะเร็งตEอมนา้ํ เหลืองในภาคเหนอื ปGพ.ศ. 2536-2555

36 แนวโนมอบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 ตารางที่ 20 อุบัติการณ=และร9อยละคEาเฉล่ยี แนวโน9มอบุ ตั ิการณ=โรคมะเร็งตอE มนํา้ เหลอื งในภาคเหนือ ปGพ.ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 9.0 6.9 6.6 7.4 -1.6 (-2.7,-0.6)* Female 5.9 4.7 5.4 5.3 -0.3 (-1.7,1.1) Lampang Male 6.4 6.2 6.7 7.5 -0.8 (-3.6,2.0) Female 4.5 4.8 4.5 4.7 -0.6 (-6.0,5.1) Lamphun Male NA 6.0 5.8 7.9 4.5 (-1.1,10.5) Female NA 4.8 3.9 4.5 6.8 (2.6,11.2)* Phitsanulok Male NA 2.7 4.9 6.0 4.0 (0.2,8.0)* Female NA 3.9 3.7 6.3 2.1 (-1.4,5.7) Phrae Male NA NA NA 7.2 14.1 (-9.8,44.2) Female NA NA NA 5.1 10.1 (-22.9,57.1) North Male NA NA 5.8 7.0 Female NA NA 3.7 4.7 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รปู ท่ี 24 แนวโน9มอุบตั กิ ารณม= ะเรง็ ตอE มน้าํ เหลอื งในภาคเหนือแยกรายปพG .ศ. 2536-2555

แนวโนมอบุ ัติการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 37 แนวโน9มคณุ ภาพข9อมลู มะเรง็ ตอE มนํา้ เหลือง คุณภาพข-อมูลทะเบียนมะเร็งในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ทะเบียนมะเร็งทุกแหงมีร-อยละของ ข-อมลู มะเรง็ ตอมนํา้ เหลืองที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยา (Morphology verified; MV) ครบร-อยละ 100 และไมมีข-อมูลมะเร็งที่ได-จากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) (ร-อยละ 0) เนื่องจากผู-ปวi ยได-รับการวินจิ ฉยั โรคจากเซลลวทิ ยา หรือการตรวจชิน้ เนื้อ

38 แนวโนมอบุ ัติการณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 3.17 มะเร็งเม็ดเลอื ดขาว (Leukemia; ICD-O: C42) แนวโน9มอุบตั ิการณโ= รคมะเรง็ เม็ดเลือดขาวในภาคเหนือ จากรายงานอุบัติการณโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวในภาคเหนือชวงป!พ.ศ. 2546-2555 พบ อุบัติการณโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวในภาคเหนือมีแนวโน-มเพ่ิมขึ้นทั้งเพศชายและหญิง (คาเฉล่ีย อุบัติการณโรคมะเร็ง เพศชาย 4.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพ่ิมข้ึนเป9น 5.2 ตอประชากร 100,000 รายตอป! และเพศหญิงเทากับ 3.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพิ่มขึ้นเป9น 4.1 ตอ ประชากร 100,000 รายตอป!) จากผลการวเิ คราะหข-อมูลคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเรง็ เม็ดเลอื ดขาวชวงป!พ.ศ.2536- 2555 แยกตามจังหวัด ในเพศชายพบทุกจังหวัดมีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว เพิม่ ขนึ้ โดยอุบตั ิการณเพิ่มขึ้นอยางมนี ัยสําคัญทางสถิติ ได-แก ลําปาง (เพิ่มขึน้ รอ- ยละ 2.3 ตอป!) และ ลําพูน (เพ่ิมข้ึนร-อยละ 6.5 ตอป!) สําหรับเพศหญิง ทุกจังหวัดมีคาเฉล่ียแนวโน-มอุบัติการณโรคมะเร็ง เม็ดเลือดขาวเพ่ิมขึ้นยกเว-นแพร โดยอุบัติการณเพิ่มข้ึนอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ ได-แก เชียงใหม (เพมิ่ ขึ้นร-อยละ 3.4 ตอป!) ลําปาง (เพิ่มขึ้นร-อยละ 2.8 ตอป!) และพิษณุโลก(เพิ่มข้นึ รอ- ยละ 5.0 ตอป! ) (รูปที่ 25 และตารางท่ี 21) รูปที่ 25 ร9อยละคาE เฉลยี่ แนวโนม9 อบุ ัตกิ ารณ=โรคมะเร็งเมด็ เลอื ดขาวในภาคเหนือปGพ.ศ. 2536-2555

แนวโนมอุบัติการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 39 ตารางท่ี 21 อุบัติการณ=และร9อยละคEาเฉลย่ี แนวโนม9 อุบัตกิ ารณโ= รคมะเร็งเมด็ เลอื ดขาวในภาคเหนือ ปพG .ศ. 2536-2555 Province Sex ASR AAPC (95% CI) 2536-2540 2541-2545 2546-2550 2551-2555 2536-2555 Chiang Mai Male 5.9 3.8 4.5 4.8 2.5 (-0.6,5.6) Female 3.8 3.4 4.7 4.3 3.4 (1.9,4.9)* Lampang Male 5.4 3.2 5.7 6.0 2.3 (0.0,4.7)* Female 3.5 4.3 5.4 4.6 2.8 (0.2,5.4)* Lamphun Male NA 3.0 3.5 4.1 6.5 (0.3,13.1)* Female NA 3.4 4.5 2.5 2.3 (-2.7,7.4) Phitsanulok Male NA 4.8 4.3 5.3 1.9 (-1.1,4.9) Female NA 3.5 4.0 6.3 5.0 (2.2,7.9)* Phrae Male NA NA NA 6.8 9.0 (-12.5,35.7) Female NA NA NA 4.4 -8.7 (-22.9,8.1) North Male NA NA 4.3 5.2 Female NA NA 3.3 4.1 ASR: Age-standardized rate (per 100,000 per year) / AAPC : Average annual percent change (% per year) *P value <0.05 รูปท่ี 26 แนวโน9มอบุ ตั กิ ารณ=มะเร็งเมด็ เลอื ดขาวในภาคเหนือแยกรายปGพ.ศ. 2536-2555

40 แนวโนมอุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 แนวโน9มคุณภาพข9อมลู คุณภาพข-อมูลทะเบียนมะเร็งในชวงป!พ.ศ. 2536-2555 ทะเบียนมะเร็งทุกแหงมีร-อยละของ ข-อมูลมะเร็งเม็ดเลือดขาวที่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยา (Morphology verified; MV) ครบร-อยละ 100 และไมมีข-อมูลมะเร็งที่ได-จากมรณบัตรอยางเดียว (Death certificate only; DCO) (ร-อยละ 0) เนอื่ งจากผูป- วi ยไดร- ับการวินจิ ฉัยโรคจากเซลลวิทยา

แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 41 บรรณานกุ รม - Imsamran W., Chaiwerawattana, A., Wiangson, S. et.al .(2015). Cancer in Thailand vol.VIII, 2010-2012. Bangkok. - Jensen, O.M, Parkin, D.M, Maclennan, R. et al. (1991). Cancer Registration Principles and Method. IARC Scientific Publications No. 95. Lyon, France :IARC, WHO. - Silva DS. (1999). Cancer epidemiology : Principles and Methods, Lyon, France :IARC, WHO - Sriplung H. . (2014). CRStat: Functions for Cancer Epidemiology. R package version 3.1.0.1 Statistical Methodology and Applications Branch, Surveillance Research Program, National Cancer Institute. Joinpoint Regression Program, Version 4.1.1. 2014. - National Cancer Registry Ireland. (2006). Trends in Irish cancer incidence 1994-2002 with predictions to 2020 [Internet]. [cited 2013 Oct 13]. Available from: http:// www. ncri.ie/publications/cancer-trends-and-projections/trends-irish-cancer-incidence- 1994-2002-predictions-2020 - ดลสุข พงษนิกร .(2557). แนวโนม- และการคาดการณอบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ ของจังหวดั ลําปาง. วารสาร โรคมะเรง็ ปท! ่ี 34 ฉบับที่ 4 : 172-186 - สมเกียรติ ลลติ วงศา, ดลสขุ พงษนิกร, กาญจนา ดาวประเสรฐิ , ทรงพล ศรีสุขโข, อุดมลกั ษณ เจนพาณชิ ย, วเิ ชยี รรตั น จํานงวทิ ย และคณะ. (2557). อุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ของประเทศไทยป! พ.ศ. 2551-2555. โรงพยาบาลมะเรง็ ลาํ ปาง กรมการแพทย - สํานกั งานจังหวดั ภาคเหนอื . (2557). ขอ- มูลจงั หวัดภาคเหนอื . Retrieved August 15, 2014 from http://www.lampang.go.th/ - สาํ นักงานสถิติแหงชาติ. (2555). สาํ มะโนประชากรและเคหะป!พ.ศ. 2553: ภาคเหนอื . สํานักงานสถติ ิ แหงชาติ กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสอ่ื สาร - สาํ นกั นโยบายและยทุ ธศาสตร กระทรวงสาธารณสุข .(2555) รายงานทรัพยากรสาธารณสุข ประจาํ ป! 2555 [Electronic version]. Retrieved August 1, 2014 from http://www.thcc.or.th/ download/ gishealth/gishealth55.pdf - หัชชา ศรปี ลัง่ .(2553). รายงานโครงการวิเคราะหคุณภาพข-อมลู มะเร็งและศึกษาสถานการณโรคมะเรง็ และความสัมพนั ธกับแนวโนม- และการกระจายของป~จจยั เสย่ี งจากแหลงขอ- มลู ตางๆ [Electronic version]. Retrieved August 1, 2014 from http://kb.hsri.or.th/dspace/download

42 แนวโนมอุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555

แนวโนมอบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งในภาคเหนอื ปพ.ศ.2536-2555 43 ภาคผนวก