อุบัติการณ์โรคมะเร็งจังหวัดพะเยา ปี พ.ศ. 2553 - 2555

อบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งจังหวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 ก คํานาํ โรคมะเร็งเปนปญหาสําคัญทางสาธารณสุขที่มีผลกระทบตอคนทั่วโลกรวมทั้งประเทศ ไทย สาเหตุการเสียชีวิตเปนอันดับหน่ึงของประเทศไทยและมีแนวโน,มเพิ่มขึ้นอยางตอเน่ือง ลาสุดใน ป0พ.ศ.2557 อัตราตายจากโรคมะเร็งทั่วประเทศเพิ่มขึ้นเปน 107.9 ตอแสนประชากร อุบัติการณ9ของโรคมะเร็งมีความแตกตางกันในแตละพ้ืนท่ี อันเน่ืองจากประชาชนมีการสัมผัส ปจจัยเสี่ยงของโรคมะเร็งท่ีตางกัน โดยเฉพาะอยางย่ิงปจจัยเส่ียงภายนอก เชน สิ่งแวดล,อม พฤติกรรมการบริโภค พฤติกรรมเส่ียงทางสุขภาพ เปนต,น นอกจากน้ียังข้ึนอยูกับปจจัยเสี่ยง ภายใน เชน เชื้อชาติ เพศ พันธุกรรม ตั้งแตป0 พ.ศ. 2556 กระทรวงสาธารณสุขได,จัดทํา แผนพฒั นาระบบบรกิ ารสขุ ภาพ (Service Plan) ดา, นโรคมะเรง็ และกาํ หนดให,การจัดทําทะเบียน มะเร็งเปนหนึ่งในตัวช้ีวัดด,านระบบข,อมูลสารสนเทศโรคมะเร็ง ดังนั้นการจัดทําทะเบียนมะเร็ง ในระดับประชากร (Population-based cancer registration) จึงมีความจําเปนที่จะต,อง ดําเนินการเพ่ือเปนข,อมูลพ้ืนฐานที่จะนําไปสูการค,นคว,าวิจัยหาสาเหตุของโรคมะเร็งนั้นๆ การวางแผนนโยบายในการปWองกันควบคุมโรคมะเร็ง และที่สําคัญจะเปนข,อมูลที่ใช,ใน การเฝWาระวังโรคมะเร็งในพื้นท่ไี ดอ, ยางตอเนื่อง นพ. สมเกียรติ ลลติ วงศา ผ,ูอํานวยการโรงพยาบาลมะเร็งลําปาง กรมการแพทย9 กระทรวงสาธารณสุข

ข อุบัตกิ ารณโรคมะเร็งจงั หวัดลําปาง ปพ.ศ.2553-2555 กิตตกิ รรมประกาศ คณะผ,ดู ําเนนิ โครงการขอขอบคุณบคุ ลากรเครือขายทะเบียนมะเร็งจังหวัดพะเยาทุกทาน ที่มีสวนรวมในการรวบรวมข,อมูลโรคมะเร็งในจังหวัดพะเยา ประกอบด,วย โรงพยาบาลพะเยา โรงพยาบาลเชยี งคํา โรงพยาบาลชมุ ชนทั้ง 5 แหง โรงพยาบาลเอกชน และสาํ นักงานสาธารณสุข จังหวัดพะเยา นอกจากนี้ขอขอบคุณหนวยทะเบียนมะเร็ง คณะแพทยศาสตร9 โรงพยาบาล มหาราชนครเชียงใหม ท่ีอนุเคราะห9ข,อมูลผู,ปYวยโรคมะเร็งจังหวัดพะเยา รวมทั้งสํานักนโยบาย และยุทธศาสตร9 กระทรวงสาธารณสุข ที่ได,อนุเคราะห9ข,อมูลการเสียชีวิตจากใบมรณบัตรของ ประชากรในจงั หวัดพะเยา ขอขอบคุณผ,ูบริหารโรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ท่ีอนุมัติเงินบํารุงโรงพยาบาลเพื่อจัดทํา โครงการในครั้งน้ี ขอขอบคุณ แพทย9หญิงพรนภา สุริยะไชย คุณนุชนาฏ เหมวุฒิพันธ9และ หนวยงานควบคมุ โรคไมติดตอสํานักงานสาธารณสุขจังหวัดพะเยาท่ีประสานงานผลักดันให,มีการ จัดทําฐานข,อมูลจนสําเร็จ คณะผ,ูดําเนินโครงการหวังเปนอยางยิ่งวา รายงานสรุปผลการจัดทํา ฐานข,อมูลโรคมะเร็งระดับประชากรจังหวัดพะเยาจะเปนประโยชน9แกผู,สนใจข,อมูลโรคมะเร็ง และนําไปสูการรวบรวมข,อมูลโรคมะเร็งในจังหวัดพะเยาอยางตอเนื่อง คุณคาของผลงานน้ีเกิด จากความรวมแรง รวมใจในการรวบรวมข,อมูลโรคมะเร็งในจังหวัดพะเยาจนสําเร็จ เปนตัวอยาง ของการจัดทําฐานข,อมูลโรคมะเร็งแกจงั หวดั อ่ืนๆในภาคเหนือตอไป นพ.ดลสุข พงษน9 กิ ร รองผ,อู ํานวยการด,านพฒั นาระบบสขุ ภาพ โรงพยาบาลมะเร็งลาํ ปาง นางกาญจนา ดาวประเสรฐิ หัวหนา, งานทะเบยี นมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลาํ ปาง

อุบตั ิการณโรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 ค สารบญั หนา คาํ นาํ …………………………………………………..………………………………………………….....................ก กติ ติกรรมประกาศ……………………………………….…………………………………………………….……...ข รายช่ือคณะทาํ งาน…………………………………………..………………………………………………………...ซ บทที่ 1 บทนํา……………………………………………………………..…………………..…………………….....1 บทที่ 2 กระบวนการดาํ เนินโครงการ.……………………………………………………………………........6 บทท่ี 3 ผลการศกึ ษา…………………………………….……………………………………………………........15 บทท่ี 4 โรคมะเร็งท่ีพบมากในจังหวดั พะเยา 4.1 มะเร็งลาํ ไสใ, หญ …………………………………………………………………………….………29 4.2 มะเร็งตับ……………………………………………………………………………..…………….....35 4.3 มะเรง็ ปอด …………………………………………………………….……………………….…....41 4.4 มะเรง็ เตา, นม …………………………………………………………………………………………47 4.5 มะเร็งปากมดลูก………………………………………..……………………………………….....52 บทท่ี 5 ผลพยาธิวทิ ยาแยกตามอวัยวะ…………………..……………………………………………..…....57 บรรณานุกรม………………………………………………………………………………………….....................69 ภาคผนวก - จํานวน ร,อยละ อุบตั ิการณ9โรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา จาํ แนกตามอวัยวะ..................73 - โรคมะเรง็ ทพี่ บมากแยกตามอาํ เภอในจังหวดั พะเยา.................................................77

ง อุบัติการณโรคมะเร็งจงั หวดั ลําปาง ปพ.ศ.2553-2555 สารบัญตาราง หนา ตารางที่ 1 จํานวนผ,ูปYวยมะเรง็ รายใหมและอัตราปYวยโรคมะเรง็ จังหวัดพะเยา.........................15 ตารางท่ี 2 เปรียบเทยี บอบุ ตั ิการณโ9 รคมะเรง็ ในภาคเหนอื ........................................................23 ตารางที่ 3 เปรียบเทยี บคุณภาพของข,อมูลโรคมะเร็งในภาคเหนอื ............................................24 ตารางท่ี 4 ร,อยละของข,อมลู ทีม่ ีผลพยาธวิ ทิ ยาและข,อมูลที่ไดจ, ากใบมรณบตั รอยางเดยี ว จังหวัดพะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555..........................................................................25 ตารางท่ี 5 ร,อยละของสดั สวนผูป, Yวยมะเร็งท่ีเสียชวี ิตตอผูป, Yวยรายใหมของจังหวัดพะเยาป0 พ.ศ. 2553 – 2555……………………………………………………………………………………..26 ตารางที่ 6 จํานวนและอตั ราปYวยโรคมะเรง็ ลําไสใ, หญและลําไสต, รง จงั หวดั พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………….30 ตารางที่ 7 คณุ ภาพของข,อมูลโรคมะเรง็ ลาํ ไส,ใหญและลําไส,ตรงในจังหวัดพะเยา......................34 ตารางท่ี 8 จํานวนและอตั ราปวY ยโรคมะเรง็ ตับจังหวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555.....................36 ตารางท่ี 9 คณุ ภาพของข,อมูลโรคมะเรง็ ตบั ในจังหวดั พะเยา......................................................40 ตารางที่ 10 จาํ นวนและอตั ราปYวยโรคมะเร็งปอดจังหวดั พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555..................42 ตารางที่ 11 คุณภาพของขอ, มูลโรคมะเรง็ ปอดในจงั หวัดพะเยา..................................................46 ตารางท่ี 12 จํานวนและอตั ราปวY ยโรคมะเร็งเตา, นมในจงั หวัดพะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555..........47 ตารางท่ี 13 คุณภาพของขอ, มูลโรคมะเรง็ เตา, นมในจงั หวดั พะเยา...............................................51 ตารางที่ 14 จาํ นวนและอตั ราปYวยโรคมะเรง็ ปากมดลกู ในจังหวดั พะเยา ป0พ.ศ.2553-2555……52 ตารางที่ 15 คณุ ภาพของข,อมูลโรคมะเรง็ ปากมดลกู ในจังหวดั พะเยา.........................................56 ตารางท่ี 16 ผลพยาธวิ ทิ ยาโรคมะเร็งจังหวดั พะเยา ป0พ.ศ.2553-2555 แยกอวยั วะ..................57 ตารางท่ี 17 จาํ นวนและรอ, ยละของผ,ปู วY ยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลมุ อายุ เพศชาย จังหวดั พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555………………………………………………………………….73 ตารางท่ี 18 จํานวนและรอ, ยละของผปู, Yวยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลมุ อายุ เพศหญงิ จังหวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555………………………………………………………………….74 ตารางที่ 19 อัตราอุบตั กิ ารณ9โรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลุมอายุ เพศชาย จังหวดั พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...75 ตารางที่ 20 อัตราอุบตั ิการณ9โรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลุมอายุ เพศหญิง จังหวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...76 ตารางที่ 21 จํานวน รอ, ยละ อุบัตกิ ารณโ9 รคมะเร็ง อําเภอเมือง จงั หวดั พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...78 ตารางท่ี 22 จํานวน ร,อยละ อบุ ตั กิ ารณ9โรคมะเรง็ อาํ เภอเชียงคํา จังหวดั พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...80

อบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวดั พะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 จ หนา ตารางท่ี 23 จาํ นวน รอ, ยละ อุบัติการณ9โรคมะเร็ง อาํ เภอเชียงมวน จังหวดั พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...82 ตารางที่ 24 จาํ นวน ร,อยละ อุบตั ิการณโ9 รคมะเร็ง อําเภอจุน จงั หวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...84 ตารางท่ี 25 จํานวน รอ, ยละ อุบตั ิการณ9โรคมะเรง็ อาํ เภอดอกคําใต, จงั หวดั พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...86 ตารางท่ี 26 จํานวน ร,อยละ อบุ ตั กิ ารณโ9 รคมะเรง็ อําเภอแมใจ จงั หวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...88 ตารางที่ 27 จํานวน ร,อยละ อุบตั กิ ารณ9โรคมะเรง็ อําเภอภกู ามยาว จังหวัดพะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...90 ตารางที่ 28 จํานวน ร,อยละ อบุ ตั กิ ารณ9โรคมะเร็ง อาํ เภอภูซาง จงั หวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...92 ตารางท่ี 29 จํานวน รอ, ยละ อบุ ตั กิ ารณโ9 รคมะเร็ง อาํ เภอปง จังหวัดพะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555……………………………………………………………………………………...94

ฉ อบุ ัติการณโรคมะเรง็ จงั หวดั ลําปาง ปพ.ศ.2553-2555 สารบัญรูปภาพ หนา รปู ที่ 1 แผนท่ีจงั หวดั พะเยา........................................................................................................2 รูปที่ 2 แผนท่ีภูมิประเทศจงั หวัดพะยา.......................................................................................3 รปู ท่ี 3 ความหนาแนนของประชากรในเขตพื้นทีจ่ งั หวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555..................4 รปู ที่ 4 กระบวนการรวบรวมข,อมูลโรคมะเรง็ จังหวดั พะเยา.......................................................6 รปู ท่ี 5 กระบวนการรวบรวมข,อมลู โรคมะเร็งจากใบมรณบัตร...................................................8 รปู ท่ี 6 จํานวนประชากรจงั หวัดพะเยาแยกตามชวงอายุ ป0พ.ศ. 2553......................................11 รูปที่ 7 จาํ นวนประชากรจงั หวดั พะเยาแยกตามชวงอายุ ป0พ.ศ. 2554......................................12 รูปท่ี 8 จํานวนประชากรจังหวดั พะเยาแยกตามชวงอายุ ป0พ.ศ. 2555......................................13 รูปที่ 9 อุบตั กิ ารณ9โรคมะเร็งจังหวดั พะเยา ป0พ.ศ. 2553 – 2555 แยกตามชวงอายุ.................16 รูปที่ 10 โรคมะเร็งที่พบมาก 10 อันดับแรกในจงั หวัดพะเยา ป0พ.ศ. 2553–2555.....................17 รูปท่ี 11 โรคมะเร็งท่ีพบมากในจังหวดั พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555 เพศชาย แยกตามกลมุ อายุ..........................................................................................................19 รปู ท่ี 12 โรคมะเร็งท่ีพบมากในจงั หวดั พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555 เพศหญิง แยกตามกลมุ อายุ...........................................................................................................20 รูปที่ 13 อบุ ัติการณ9โรคมะเร็งท้ังหมดจาํ แนกตามภูมิลําเนาจงั หวดั พะเยา ป0พ.ศ.2553-2555........................................................................................................21 รูปท่ี 14 แผนท่แี สดงอุบตั ิการณ9โรคมะเรง็ ทกุ ชนิดจาํ แนกตามพ้นื ทจี่ งั หวัดพะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555.......................................................................................................22 รปู ที่ 15 อบุ ัติการณโ9 รคมะเรง็ ลําไสใ, หญและลาํ ไส,ตรงจังหวัดพะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555 แยกตามชวงอายุ……………………………………………………………………………………………..30 รูปที่ 16 อุบัติการณโ9 รคมะเร็งลาํ ไส,ใหญและลาํ ไสต, รงจังหวัดพะเยา แยกตามอาํ เภอ ปพ0 .ศ. 2553-2555..………………………………………………………………………………………..31 รูปท่ี 17 แผนท่ีแสดงอบุ ัติการณโ9 รคมะเรง็ ลําไสใ, หญและลําไส,ตรงจังหวัดพะเยาแยกตามอําเภอ ป0พ.ศ. 2553-2555.....................................................................................................32 รปู ท่ี 18 การเปรยี บเทยี บอุบัติการณ9ของโรคมะเรง็ ลาํ ไสใ, หญและลาํ ไสต, รง..............................33 รูปที่ 19 อบุ ตั ิการณโ9 รคมะเร็งตบั จงั หวดั พะเยา ป0พ.ศ.2553-2555 แยกตามชวงอายุ..............36 รปู ที่ 20 อุบัติการณโ9 รคมะเร็งตบั จังหวัดพะเยาแยกตามอําเภอ ปพ0 .ศ. 2553-2555................37 รูปที่ 21 แผนที่แสดงอุบตั ิการณโ9 รคมะเร็งตบั จังหวัดพะเยาแยกตามรายอาํ เภอ ป0พ.ศ. 2553-2555.....................................................................................................38 รูปที่ 22 การเปรียบเทยี บอบุ ัตกิ ารณ9ของโรคมะเรง็ ตับ.............................................................39 รปู ท่ี 23 อบุ ตั ิการณ9โรคมะเร็งปอดจังหวัดพะเยา ป0พ.ศ.2553-2555 แยกตามชวงอายุ...........42 รูปที่ 24 อุบัติการณ9โรคมะเรง็ ปอดจังหวดั พะเยาแยกตามอาํ เภอ ป0พ.ศ. 2553-2555.............43

อุบตั กิ ารณโรคมะเร็งจังหวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 ช หนา รปู ท่ี 25 แผนทแี่ สดงอบุ ตั ิการณ9โรคมะเร็งปอดจงั หวัดพะเยาแยกตามรายอาํ เภอ ป0พ.ศ. 2553-2555....................................................................................................44 รปู ท่ี 26 การเปรียบเทียบอุบัติการณ9ของโรคมะเรง็ ปอด..........................................................45 รปู ที่ 27 อุบัติการณโ9 รคมะเร็งเตา, นมจงั หวัดพะเยา ป0พ.ศ.2553-2555 แยกตามชวงอายุ.......48 รปู ที่ 28 แผนทีแ่ สดงอบุ ตั ิการณ9โรคมะเรง็ เตา, นมจังหวัดพะเยา แยกตามรายอําเภอ ป0พ.ศ. 2553-2555....................................................................................................49 รูปที่ 29 การเปรยี บเทยี บอุบัติการณ9ของโรคมะเรง็ เต,านม.......................................................50 รูปท่ี 30 อุบัติการณ9โรคมะเร็งปากมดลูกจังหวัดพะเยา ปพ0 .ศ.2553-2555 แยกตามชวงอายุ........................................................................................................53 รูปที่ 31 แผนท่แี สดงอุบตั ิการณโ9 รคมะเร็งปากมดลกู จังหวัดพะเยา แยกตามรายอําเภอ ป0พ.ศ. 2553-2555....................................................................................................54 รปู ท่ี 32 การเปรียบเทยี บอบุ ัตกิ ารณ9ของโรคมะเร็งปากมดลูก.................................................55 รปู ท่ี 33 โรคมะเร็ง 5 อันดับแรกของ อ.เมืองพะเยา จ.พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555.................77 รปู ที่ 34 โรคมะเร็ง 5 อันดบั แรกของ อ.เชยี งคํา จ.พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555.......................79 รปู ที่ 35 โรคมะเร็ง 5 อนั ดบั แรกของ อ.เชยี งมวน จ.พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555....................81 รูปท่ี 36 โรคมะเร็ง 5 อันดบั แรกของ อ.จุน จ.พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555..............................83 รูปท่ี 37 โรคมะเร็ง 5 อันดบั แรกของ อ.ดอกคําใต, จ.พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555...................85 รปู ที่ 38 โรคมะเร็ง 5 อันดับแรกของ อ.แมใจ จ.พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555..........................87 รูปที่ 39 โรคมะเร็ง 5 อันดับแรกของ อ.ภกู ามยาว จ.พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555...................89 รูปท่ี 40 โรคมะเร็ง 5 อนั ดบั แรกของ อ.ภูซาง จ.พะเยา ป0พ.ศ. 2553-2555..........................91 รปู ท่ี 41 โรคมะเร็ง 5 อนั ดับแรกของ อ.ปง จ.พะเยา ปพ0 .ศ. 2553-2555..............................93

ซ อุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ จังหวดั ลาํ ปาง ปพ.ศ.2553-2555 รายชอ่ื คณะทาํ งานเครอื ขา$ ยทะเบยี นมะเร็งจงั หวดั พะเยา 1. โรงพยาบาลมะเร็งลาํ ปาง จังหวดั ลาํ ปาง นายแพทย9สมเกยี รติ ลลติ วงศา ผ,อู าํ นวยการโรงพยาบาลมะเร็งลําปาง รองผอ,ู าํ นวยการด,านพฒั นาระบบสขุ ภาพ นายแพทย9ดลสุข พงษ9นิกร หวั หน,างานทะเบยี นมะเรง็ นักวชิ าการสถิติ นางกาญจนา ดาวประเสริฐ นักวิชาการสถิติ เจ,าพนกั งานธุรการ นางสาวศิรนิ ยา แสงคาํ เจา, พนักงานธรุ การ เจา, พนักงานเครื่องคอมพวิ เตอร9 นางสาวมนฐิตินนั ท9 ประดิษฐคาย นางปณดิ า สุวรรณเมือง นางสาวเนตรยา หวนั น,อย นายวสิ ารัฐ อตุ โม 2. สาํ นักงานสาธารณสุขจงั หวดั พะเยา นายแพทย9ขจร วินยั พานิช นายแพทย9สาธารณสุขจังหวดั พะเยา นกั วิเคราะหน9 โยบายและแผน นายอนนั ต9 สระสม นกั วชิ าการสาธารณสุขชํานาญการ เจ,าหน,าท่เี วชสถติ ิ นางนชุ นาฎ เหมวุฒิพนั ธ9 นายสเุ วยี ต ดวงแกว, 3. โรงพยาบาลพะเยา ธนไพศาล ผู,อํานวยการโรงพยาบาลพะเยา นายแพทย9ไชยเวช วฒั โนดม รองผูอ, ํานวยการฝYายการแพทย9 นายแพทย9อรุณชยั สุริยะไชย นายแพทยช9 ํานาญการพิเศษ แพทยห9 ญิงพรนภา ถึงแก,ว นายแพทย9ชาํ นาญการพิเศษ นายแพทย9ตะวนั ถาวร หัวหน,าฝYายการพยาบาล นางอนงค9 เดชอปุ การะกลุ พยาบาลวิชาชีพชาํ นาญการพิเศษ นางศริ ิพร ชยั วฒั นวสุ พยาบาลวิชาชพี ชํานาญการ นางสดุ ฤทัย ดลธนกจิ โสภณ พยาบาลวชิ าชีพชํานาญการ นางจริ าภรณ9 แววงาม พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นางสาวรัตนพร โรยสงู เนนิ พยาบาลวิชาชีพชํานาญการ นางเบญจวรรณ ไชยลังกา พยาบาลวชิ าชีพชํานาญการ นางมันทนา มาเมอื งกล พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นางสาวพทั ยา ทาจนิ ะ พยาบาลวชิ าชีพชํานาญการ นางจาํ เนียร ขายสุวรรณ พยาบาลวิชาชพี ชาํ นาญการ นางสาวศริ ลิ ักษณ9 สรรพานชิ พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นางเกษณี บุญทิพย9 พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นางสุชาฏา สาคะศุภฤกษ9 พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นางกชพร คํามาเรว็ พยาบาลวิชาชพี ชาํ นาญการ นางปวรศิ า

อบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ จังหวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 ฌ นางปาริชาติ ศิรวิ ัฒนา พยาบาลวิชาชพี ชํานาญการ นางจนั ทรเ9 พ็ญ อนิ นาค พยาบาลวชิ าชีพชํานาญการ นางจรรยา หงส9หนิ พยาบาลเทคนคิ ชาํ นาญงาน นางสาวสนุ นั ทา อินทนลิ พยาบาลเทคนคิ ชํานาญงาน นางวรางคณา เออื้ หย่ิงศักด์ิ นกั วิชาการคอมพิวเตอร9 นายสทิ ธิกร สมคั ร เจา, พนักงานเวชสถิติ 4. โรงพยาบาลเชียงคาํ ภทั รนุธาพร ผอู, ํานวยการโรงพยาบาลเชยี งคํา แพทยห9 ญิงจริ พร ใจซ่ือ เจา, พนกั งานเวชสถติ ิชํานาญงาน นายสนอง ภิญโญ พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นางวิราสินี ขันธเพชร นกั วิเคราะห9นโยบายและแผน นายวิสันต9 ศิริเพม่ิ สิน พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นางสาววันวิสาข9 กeองแกว, พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นางสาวณปภัช ทองเจือ พยาบาลวิชาชีพชํานาญการ นางสาวเพียงใจ ศรสี ุวรรณ9 พยาบาลวชิ าชีพชํานาญการ นางสาวธีระวรรณ9 5. โรงพยาบาลดอกคําใต ขัดทะสีมา ผอู, ํานวยการโรงพยาบาลดอกคาํ ใต, นายแพทย9นเรศฤทธิ์ ขยันดี นายแพทยป9 ฏบิ ตั ิการ แพทย9หญิงทพิ วรรณ9 ไชยรนิ คํา นายแพทย9ปฏิบัติการ แพทย9หญิงพรรณิพร ทองแฉล,ม พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นางปาณศิ า โพธา พยาบาลวิชาชีพชํานาญการ นางดวงเดอื น ชัยมณีวรรณ9 พยาบาลวิชาชพี ชาํ นาญการ นางธนัชญา นันตาลิต นักวชิ าการคอมพวิ เตอร9 นายยศพล 6. โรงพยาบาลแมใ$ จ ตณั ตวิ ฒั นากลุ ผ,อู าํ นวยการโรงพยาบาลแมใจ นายแพทย9สัมฤทธ์ิ เฟย9 พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นางฉตั รานาฎ ปญญาอาย พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นางจุฑาพร คเู คยี ง เจ,าพนักงานเวชสถิติชํานาญงาน นางจดิ าภา คําวะรัตน9 นักวชิ าการคอมพิวเตอร9 นายสินธุ9

ญ อบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ จงั หวดั ลําปาง ปพ.ศ.2553-2555 7. โรงพยาบาลจุน ปริญญา ผูอ, าํ นวยการโรงพยาบาลจุน นายแพทย9สุชาญ เสนาธรรม พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นางจาํ ลอง สุวรรณศกั ดิ์ พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นางเฉิดฉาย ใจบาน พยาบาลวิชาชพี ปฏิบัตกิ าร นางสาวนิภาพร 8. โรงพยาบาลปง ทิพทิมากร ผ,อู าํ นวยการโรงพยาบาลปง นายแพทย9สุกจิ สุทธการ นายแพทย9ปฏิบัติการ นายแพทย9อดิศกั ดิ์ ใจการ พยาบาลวิชาชพี ชาํ นาญการ นางสาวฐานิตร แกว, วรรณา พยาบาลวิชาชพี ชาํ นาญการ นางเพลิน นาแพร นกั เวชสถติ ิ นางสาวรตั นาพร 9. โรงพยาบาลเชียงม$วน เมืองชน่ื ผอู, าํ นวยการโรงพยาบาลเชียงมวน นายแพทย9สมภพ รัชตาจ,าย พยาบาลวิชาชพี ชํานาญการ นางลัดดา คํามาเร็ว พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นางวีรญา วงค9แพทย9 พยาบาลวิชาชีพชํานาญการ นางสาวสุพรรษา คํามาเรว็ นกั วชิ าการสาธารณสุขชาํ นาญการ นายวชั รนิ ทร9 10. โรงพยาบาลพะเยา-ราม คาํ วชิ ยั ผ,ูบริหารฝYายการบรหิ าร นายแพทยส9 ุคนธ9 กาญจนรัตนากร ผู,บรหิ ารฝYายการแพทย9 นายแพทยฐ9 านสิ ร9 ดวงเอือ้ ย เจา, หน,าทีธ่ ุรการ นางอมรรัตน9 เปงนวล เจ,าหนา, ทธ่ี ุรการ นางพรพิไล

อบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 1 บทท่ี1 บทนํา จังหวัดพะเยาเปนจังหวัดในภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย มีลักษณะภูมิประเทศ โดยทั่วไป ล&อมรอบไปด&วยเทือกเขา ท้ังด&านตะวันออก ตะวันตก ใต& และตอนกลางของจังหวัด จากสถิติสํานักนโยบายและแผน กระทรวงสาธารณสุขป/ พ.ศ. 2557 พบว4า โรคมะเร็งเปนสาเหตุ การเสียชีวิตอันดับ 1 (อัตรา 159.3 ต4อประชากร 100,000 ราย) ซ่ึงจํานวนผู&ท่ีเสียชีวิตจาก โรคมะเร็งเพ่ิมข้ึนต้ังแต4 ป/ พ.ศ.2553 จาก 666 ราย เปน 776 รายในป/พ.ศ.2557 (สํานักนโยบาย และยุทธศาสตรA กระทรวงสาธารณสุข 2557) จากข&อมูลดังกล4าวพบว4าโรคมะเร็งเปนปBญหาทาง สาธารณสุขสําคัญของจังหวัดพะเยา แต4ปBจจุบันยังขาดข&อมูลอุบัติการณAโรคมะเร็งของจังหวัด พะเยา จําเปนต&องอาศัยข&อมูลจากการรวบรวม วิเคราะหAอย4างเปนระบบ การจัดทําฐานข&อมูล ทะเบียนมะเร็งระดับประชากรจังหวัดพะเยา จะสามารถวิเคราะหAอุบัติการณAของโรคมะเร็งใน ภาพรวม และแยกตามพื้นท่ีได&ถูกต&อง งานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง จึงจัดทํา โครงการจดั ทาํ ฐานขอ& มลู โรคมะเร็งระดบั ประชากรจังหวัดพะเยาโดยมีวัตถุประสงคA เปEาหมายหลัก เพื่อรวบรวมข&อมูลผ&ูปFวยโรคมะเร็งรายใหม4ที่มีภูมิลําเนาในจังหวัดพะเยา ป/พ.ศ. 2553 - 2555 ข&อมูลดังกล4าวจะเปนข&อมูลพ้ืนฐานเพ่ือให&บุคลากรทางสาธารณสุข นักวิจัยและผู&ท่ีมีบทบาทใน การวางแผนกําหนด นโยบายทางดา& นสาธารณสุข สามารถนําข&อมูลอุบัติการณAโรคมะเร็งในจังหวัด พะเยา ไปใชป& ระโยชนAในการควบคุม ปอE งกันโรคมะเร็งในพน้ื ทีต่ 4อไป การดําเนินงานได&จัดทําฐานข&อมูลทะเบียนมะเร็งจังหวัดพะเยา เร่ิมต&นต้ังแต4ป/ 2557 ได&รับความร4วมมือจากผู&บริหารหน4วยงานและบุคลากรทางสาธารณสุขทุกแห4งในจังหวัดพะเยา ประกอบด&วยสํานักงานสาธารณสุขจังหวัดพะเยา โรงพยาบาลพะเยา โรงพยาบาลเชียงคํา โรงพยาบาลชุมชน 5 แห4ง และโรงพยาบาลเอกชน 1 แห4ง รายงานนี้เปนการรายงานฉบับแรก ของการจัดทําทะเบียนมะเร็งระดับประชากรในจังหวัดพะเยา และเปนผลงานวิชาการในลําดับที่ 29 ของงานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ข&อมูลท่ีนําเสนอในรายงานฉบับนี้ ประกอบด&วยรายละเอียดของอุบัติการณAเก่ียวกับโรคมะเร็งชนิดต4างๆแยกตามอําเภอของจังหวัด พะเยา นอกจากน้ีผ&ูศึกษาได&นําเสนอข&อมูลเกี่ยวกับคุณภาพของการรวบรวมข&อมูลทะเบียนมะเร็ง ของจังหวัดพะเยา ได&แก4 อัตราการรวบรวมข&อมูลจากใบมรณบัตร อัตราของข&อมูลที่มีผลพยาธิ วิทยา ในรายงานฉบับน้ีแสดงผลของอุบัติการณAของโรคมะเร็งแยกตามอวัยวะต4างๆ โดยแยกตาม ICD-10

2 อุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 ขอมูลทั่วไปของจงั หวดั พะเยา จังหวัดพะเยา ตั้งอยู4ตอนเหนือของประเทศไทย อยู4ระหว4างเส&นร&ุงท่ี 18 องศาเหนือ ถึง 19 องศา 44 ลิปดาเหนอื และเส&นแวงที่ 99 องศา 40 ลิปดา ถึง 100 องศา 40 ลิปดาตะวันออก อยูห4 4างจากกรงุ เทพมหานคร 735 กิโลเมตร (รปู ท่ี 1) ทศิ เหนอื ติดต4อกับอาํ เภอพาน อําเภอปาF แดด และอําเภอเทิง จังหวัดเชยี งราย ทิศใต ตดิ ต4อกบั อําเภองาว จงั หวดั ลําปาง และอาํ เภอสอง จังหวัดแพร4 ทิศตะวันออก ติดต4อกับอําเภอสองแควและอําเภอท4าวังผา จังหวัดน4านและประเทศ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ทศิ ตะวันตก ตดิ ต4อกบั อําเภองาวและอําเภอวงั เหนือ จังหวดั ลาํ ปาง รปู ที่ 1 แผนทีจ่ งั หวัดพะเยา

อบุ ัติการณโรคมะเรง็ จังหวดั พะเยา ปพ.ศ.2553-2555 3 สภาพภมู ิประเทศ จังหวัดพะเยา มีพ้ืนที่ประมาณ 6,335 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 3,959,412 ไร4 มีภูมิประเทศโดยทั่วไปล&อมรอบไปด&วยเทือกเขา ทั้งด&านตะวันออก ตะวันตก ใต& และตอนกลาง ของจังหวัด เทอื กเขาเหล4าน้จี ะทอดตวั เปนแนวยาวจากเหนอื ลงใต& มที ่ีราบเหมาะแก4การเพาะ ปลูก อยู4สองข&างเทือกเขาและระหว4างลําน้ํา มีเนื้อท่ีภูเขาสูงและสูงมากท่ีสุด ประมาณร&อยละ 47 ของ พื้นที่จังหวัด มีพ้ืนท่ีเนินเขาผสมที่ราบ ประมาณร&อยละ 35 และมีที่ราบล4ุมน&อยที่สุด ประมาณ ร&อยละ 18 เท4าน้ัน มีความสูงประมาณ 300 - 1,550 เมตร จากระดับน้ําทะเล โดยมีเทือกเขาสูง อยู4ทางทิศตะวันตก ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ และทิศตะวันออกเฉียงใต& บริเวณอําเภอเชียงคํา อําเภอปง อําเภอเชียงม4วน ทิศตะวันตกของอําเภอเมืองพะเยา และอําเภอแม4ใจ เทือกเขาเหล4าน้ี ทอดตัวในแนวเหนือ - ใต& ขนานไปกับท่ีสูงตอนกลางที่ค4อย ๆ เทลาดลงสู4ที่ราบบริเวณ อําเภอจุน อําเภอแมใ4 จ อาํ เภอดอกคําใต& และอําเภอเมอื งพะเยา นอกจากน้ี หากแบ4งภูมิประเทศตามลักษณะ ของลุ4มนํ้าจะพบได&ว4าจังหวัดพะเยา มีพื้นที่อยู4ท้ังในเขตล4ุมน้ําโขงและ ล4ุมนํ้าเจ&าพระยา ส4วนท่ีอยู4 ในล4ุมน้ําโขง คือ พ้ืนท่ีอําเภอแม4ใจ อําเภอเมืองพะเยา อําเภอดอกคําใต& อําเภอจุน อําเภอปง (บางส4วน) และอําเภอเชียงคํา ส4วนท่ีอย4ูในเขตล4ุมแม4น้ําเจ&าพระยาคือ อําเภอปง (บางส4วน) และ อําเภอเชียงม4วน ซึ่งเปนแหล4งต&นนํ้าของแม4นํ้ายม เทือกเขาที่สําคัญของจังหวัดพะเยา ได&แก4 เทอื กเขาดอยภูลังกา ดอยสันปBนน้ํา ดอยแม4สุก ดอยขุนแม4ฝาด ดอยขุนแม4ต๋ํา และดอยขุนแม4ตQอม แม4นํ้าสาํ คัญทไี่ หลผา4 นจงั หวดั พะเยามี 3 สาย คือ แม4นํา้ องิ แม4นํ้าลาว และแมน4 าํ้ ยม รปู ที่ 2 แผนทสี่ ภาพภมู ิประเทศจังหวัดพะเยา แมน) า้ํ อิง ลาํ นํา้ แมล) าว กว+านพะเยา แม)น้ํายม

42 อบุ ัติการณโรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 สภาพภมู ิอากาศ จงั หวัดพะเยามีสภาพอากาศ แบ4งได&เปน 3 ฤดู ดงั นี้ ฤดูรอน อยูร4 ะหวา4 ง เดอื นมีนาคมถงึ เดือนพฤษภาคม อากาศรอ& นจดั ในเดือนพฤษภาคม ฤดฝู น อยร4ู ะหวา4 ง เดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคม ฝนตกหนาแนน4 ในเดือนพฤษภาคม ฝนตกตลอดป/ ฤดหู นาว อย4รู ะหวา4 งเดือนพฤศจิกายน ถึงเดอื นกมุ ภาพนั ธA อากาศหนาวจัดในเดือน พฤศจิกายน และ เดือนมกราคม ลกั ษณะประชากร จังหวัดพะเยามีประชากรหลายเชื้อชาติ มีชาวบ&านอาศัยอย4ูตามบริเวณเทือกเขาสูง จาํ นวน 5 เผา4 ได&แก4 เผ4าเย&า แม&ว ถิ่น ลีซอ อาข4าและชนกล4ุมน&อย 2 กล4ุม ได&แก4 ไทลื้อ ลาว โดย กระจายอยู4ตามอําเภอต4างๆ เช4น เชียงคํา แม4ใจ เมืองพะเยา ดอกคําใต& เชียงม4วน และ ภูซาง เขตพื้นที่การปกครองจังหวัดพะเยาประกอบด&วย 9 อําเภอ คือ เมืองพะเยา แม4ใจ เชียงคํา ดอกคําใต& ปง จุน เชยี งม4วน ภูซาง และภูกามยาว แบ4งเปน 68 ตาํ บล 779 หมูบ4 า& น จํานวนประชากรของจังหวัดพะเยาท้ังหมดจากกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ป/พ.ศ.2555 มีจํานวน 488,120 คน แบ4งเปนเพศชาย 228,646 คน และเพศหญิง 249,474 คน ความหนาแน4นของจํานวนประชากรมีค4าเฉล่ียประมาณ 76.81 คนต4อตารางกิโลเมตร อําเภอที่มี ความหนาแน4นของประชากรมากที่สุด คือ อําเภอเมืองพะเยา (155.13 คนต4อตารางกิโลเมตร) ส4วนอําเภอที่มีความหนาแน4นของประชากรน&อยท่ีสุด คือ อําเภอเชียงม4วน (26.51 คนต4อตาราง กโิ ลเมตร) (รูปท่ี 3) รปู ที่ 3 ความหนาแน)นของประชากร (จํานวนประชากรต)อพน้ื ท่ี 1 ตารางกิโลเมตร) จาํ แนกตาม อาํ เภอ จงั หวดั พะเยา (ขอมูลจากกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ป5พ.ศ. 2555)

อุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวดั พะเยา ปพ.ศ.2553-2555 5 ศาสนา ประชากรจงั หวัดพะเยานับถือศาสนาพุทธเปนส4วนใหญ4ร&อยละ 97.9 และ ศาสนาคริสตA รอ& ยละ 2.1 การประกอบอาชพี อาชีพหลักคือ การทํานาและเลี้ยงสัตวA พืชเศรษฐกิจที่สําคัญ คือ ข&าว ข&าวโพด ลําไยและ ยางพารา เปนตน& การบริการทางการแพทย9 จังหวัดพะเยามีสถานบริการของสาธารณสุขภาพรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ประกอบด&วยโรงพยาบาลท่ัวไป 2 แห4ง ได&แก4 โรงพยาบาลพะเยา โรงพยาบาลเชียงคํา โรงพยาบาลชุมชน จํานวน 5 แห4ง ได&แก4 โรงพยาบาลแม4ใจ โรงพยาบาลดอกคําใต& โรงพยาบาล จุน โรงพยาบาลปง โรงพยาบาลเชียงม4วน โรงพยาบาลเอกชน 1 แห4ง โรงพยาบาลในสังกัด กระทรวงกลาโหม 1 แห4ง โรงพยาบาลส4งเสริมสุขภาพตําบล จํานวน 94 แห4ง สถานบริการ สาธารณสขุ ชุมชน 15 แห4ง และมีศูนยAบริการสาธารณสขุ เทศบาลเมือง 2 แหง4 จาํ นวนบุคลากรท่ีใหบ& รกิ ารประชาชนในสถานบริการภาครัฐและเอกชนในป/ พ.ศ.2555 อตั ราส4วนแพทยAตอ4 ประชากร 1 : 4,088 อตั ราส4วนทนั ตแพทยAต4อประชากร 1:10,135 อัตราส4วน เภสชั กรต4อประชากร 1 : 6,006 และอัตราส4วนพยาบาลวชิ าชพี ต4อประชากร 1:434 เครื่องมือท่ีให&บริการด&านการวินิจฉัยทางด&านโรคมะเร็งในจังหวัดพะเยา ได&แก4 รังสี วินิจฉัย เอ็กซเรยAอัลตราซาวดA เอ็กซเรยAคอมพิวเตอรA และการตรวจแมมโมแกรม การตรวจทาง พยาธิวิทยา การรักษาผ&ูปFวยโรคมะเร็งด&วยการผ4าตัด สามารถให&บริการโดยโรงพยาบาลพะเยา โรงพยาบาลเชียงคํา และโรงพยาบาลเอกชน ส4วนเคมีบําบัดให&บริการโดยโรงพยาบาลพะเยา บางส4วนถูกส4งตัวไปรับการตรวจวินิจฉัย, ผ4าตัด, เคมี ท่ีโรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะหA จังหวัดเชียงราย สําหรับการรักษาผ&ูปFวยโดยรังสีรักษาและผ&ูปFวยโรคมะเร็งส4วนหน่ึงจะส4งตัวไป รกั ษายงั โรงพยาบาลมหาราชนครเชยี งใหม4 และโรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ดังนั้น ผ&ูปFวยโรคมะเร็ง ส4วนใหญ4ได&รับการบริการตรวจวินิจฉัยและรักษาภายในจังหวัด ในส4วนของโรงพยาบาลทุก โรงพยาบาลในจังหวดั พะเยาสามารถให&บริการรักษาแบบประคับประคองแกผ4 &ปู Fวยโรคมะเรง็ ได& คาํ ขวญั ของจงั หวดั พะเยา “กว#านพะเยาแหล'งชีวิต ศักดิ์สทิ ธิพ์ ระเจ.าตนหลวง บวงสรวงพ'อขุนงาํ เมือง งามลอื เลอื่ งดอยบุษราคัม”

6 อบุ ัติการณโรคมะเร็งจงั หวดั พะเยา ปพ.ศ.2553-2555 บทที่ 2 กระบวนการดําเนนิ โครงการ 1. ขออนมุ ตั ิโครงการจดั ทาํ ฐานขอมูลโรคมะเรง็ ระดับประชากรจงั หวดั พะเยา 2. การรวบรวมขอมลู 2.1 แหล)งขอมูล ขอมูลผูปวยโรคมะเร็งทั้งหมดจะถูกเก็บรวบรวมดวยวิธีการส!งรายงาน มายังหน!วยทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง รวบรวมขอมูลโดยเจาหนาที่สาธารณสุข ซึ่งไดรับการอบรมเกี่ยวกับวิธีการรวบรวมขอมูลโรคมะเร็ง แหล!งขอมูลที่ใชในการศึกษาครั้งนี้ ประกอบดวย โรงพยาบาลท่ัวไป 2 แห!ง คือ โรงพยาบาลพะเยาและโรงพยาบาลเชียงคํา โรงพยาบาลเอกชน 1 แห!ง โรงพยาบาลชุมชน 5 แห!ง ภายใตการสนับสนุนจากสํานักงาน สาธารณสุขจังหวัดพะเยา รวมทั้งขอมูลจากโรงพยาบาลใกลเคียงที่มี การรับ-ส!งต!อผูปวย โรคมะเร็ง ไดแก! โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม! โรงพยาบาล เชียงรายประชานุเคราะห8 และขอมูลรายงานการเสียชีวิตของประชากรจากงานขอมูลสุขภาพ สาํ นกั นโยบายและยทุ ธศาสตร8ของกระทรวงสาธารณสุข โดยแหล!งขอมูลต!างๆ จะทําการคัดลอก ขอมูลและส!งมายังงานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปางเพื่อใหรหัสโรค บันทึกขอมูล ตรวจสอบและวเิ คราะห8ขอมลู (รปู ที่ 4) รูปที่ 4 กระบวนการรวบรวมขอมูลโรคมะเรง็ จังหวัดพะเยา New cancer cases Hospital in Other source Death Certificate Only Phayao province in Phayao - Chiang Mai Cancer Registry; - Phayao Hospital - Lampang Cancer Hospital - Bureau of Health Policy - Chiang kham Hospital - Chiang Rai Hospital and Strategy, Ministry of - 5 community Hospitals Public Health - 1 Private Hospitals Lampang Cancer Hospital -coding, entry data, analyze

อุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ จังหวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 7 2.2 วธิ กี ารรวบรวมขอมลู จากโรงพยาบาล ขอมลู ผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมจ! ะถูกรวบรวมจากทั้ง ภายในหน!วยบริการผูปวยในและผูปวยนอกจากแหล!งขอมูลต!างๆ การรวบรวมขอมูลตามแบบ รายงานโรคมะเร็ง ดงั น้ี 2.2.1 ขอมูลทั่วไปของผูปวยโรคมะเร็ง ไดแก! ชื่อ สกุล เลขประจําตัวประชาชน เพศ อายุ ทอ่ี ย!ู วันเกดิ สถานภาพ ศาสนา 2.2.2 ขอมูลเกี่ยวกับโรคมะเร็ง ไดแก! วันที่วินิจฉัยโรคมะเร็ง ตําแหน!งของ โรคมะเร็ง ผลพยาธิวิทยา วิธีการวินิจฉัย ระยะของโรค การกระจายของโรค วิธีการรกั ษา วันท่ีวินิจฉัยโรค คือ วันแรกท่ีทราบว!าเป^นโรคมะเร็งหรือไดรับการวินิจฉัยว!าเป^น โรคมะเร็ง ในการทําทะเบียนมะเร็งขอมูลบางส!วนไดขอมูลมากจากใบมรณบัตร ซึ่ง ใชวันท่ีวินิจฉัยเป^นวันเดียวกับท่ีเสียชีวิต เช!นเดียวกับผูปวยโรคมะเร็งท่ีไดจากการ ผา! ศพ วันวินิจฉยั เป^นวนั เดียวกับวนั ท่ีเสยี ชีวิต โดยเรียงลําดับการกําหนดวันวินิจฉัย โรคมะเร็ง ดงั น้ี 1. วนั ที่ตดั ชนิ้ เน้ือ/ตรวจเซลล8หรอื นาํ ชนิ้ เนื้อไปพิสจู น8 2. วันทีร่ ายงานผลการตรวจชิน้ เน้ือ/ตรวจเซลล8 3. ถาไม!ไดตรวจทางพยาธิ ใชวันท่ีมาพบแพทย8ดวยอาการของโรคมะเร็งและ แพทยว8 นิ ิจฉยั เป^นโรคมะเร็ง ชนดิ ของการวนิ จิ ฉัย แบง! ออกเปน^ 2 ประเภทคอื แบบไมมรี ายงานผลพยาธิวิทยา 0 กรณที ี่เป^นโรคมะเรง็ โดยวินิจฉยั จากใบมรณบัตรเพียงอยา! งเดียว 1 การซักประวัติและการตรวจร!างกาย 2 ผลการตรวจทางรงั สีวินจิ ฉยั 3 การผา! ตัดโดยไม!มผี ลชนิ้ เน้ือ 4 การตรวจทางอิมมโู นหรอื ทางชวี เคมี แบบมรี ายงานผลพยาธวิ ทิ ยา 5 ตรวจเลอื ดและเชลล8 6 ตรวจชน้ิ เนือ้ ทีก่ ระจาย 7 ตรวจช้ินเน้อื งอกปฐมภูมิ 8 ผลพยาธิจากการผา! ศพ ขอบเขตการแพร!กระจายของโรค ดังน้ี 1 ระยะกอ! นลกุ ลามเป^นโรคมะเร็ง 2 ระยะแรกเริ่ม 3 ระยะลกุ ลามไปยังเน้อื เยื่อใกลเคยี ง 4 ระยะกระจายไปยังต!อมน้ําเหลอื งใกลเคยี ง 5 ระยะกระจายไปยังอวยั วะอน่ื ๆ 8 ไม!สามารถระบุได 9 ไม!ทราบ

8 อบุ ัติการณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 ระยะของโรค ระยะของโรคมะเร็งที่ใชในการศกึ ษานี้กาํ หนดตาม American Joint Committee on Cancer (AJCC Cancer Staging Manual, 7th edition, 2010) 2.3 วิธีการรวบรวมขอมูลจากจากใบมรณบัตร หลังจากการรวบรวมขอมูลโรคมะเร็ง จากแหลง! ขอมูลในโรงพยาบาล จะตองรวบรวมขอมูลจากใบมรณบัตร เพ่ือใหการรวบรวมขอมูลมี ความครบถวนสมบูรณ8 โดยการตรวจสอบรายช่ือผูปวยจากใบมรณบัตรกับฐานขอมูลผูปวย โรคมะเร็งทม่ี อี ย!ู กรณที ่พี บว!ามีรายชอื่ ในฐานขอมลู เดิม จะทําการเพ่ิมเติมวันท่ีผูปวยเสียชีวิตและ สาเหตุการเสียชีวิต แต!ถาพบว!ารายชื่อผูปวยโรคมะเร็งท่ีเสียชีวิตไม!มีในฐานขอมูล จะส!งรายชื่อ กลับไปยังโรงพยาบาลเพื่อคนหาขอมูลยอนหลัง ถาไม!พบประวัติการเขารับการรักษาใน โรงพยาบาลดวยโรคมะเร็ง ขอมูลดังกล!าวจะถูกบันทึกในฐานขอมูล เป^นผูปวยโรคมะเร็งรายใหม! ท่ไี ดจากใบมรณบตั ร (รูปท่ี 5) รูปที่ 5 กระบวนการรวบรวมขอมลู โรคมะเรง็ จากใบมรณบตั ร Received death certificate from Bureau of Health Policy and Strategy, Ministry of Public Health Death certificate cases (Cancer death) Check with registered cases Registered cases Non registered cases Update date of death Known hospital Not known hospital Trace back Register if it be Delete if not Registered cancer case mention cancer as a Death Certificate Only (DCO)

อุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ จังหวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 9 3. การใหรหัสโรคมะเร็ง ขอมูลโรคมะเร็งที่รวบรวมจะมีการใหรหัสตําแหน!งโรคมะเร็งและผลพยาธิวิทยาโดยใช รหสั โรคมะเรง็ มาตรฐานสากล (International code disease-Oncology; ICD-O, 3rd edition) และใหรหัสทอ่ี ยโู! ดยใชรหัสของกระทรวงมหาดไทย 4. การตดิ ตามสถานะผปู วT ย การติดตามสถานะผูปวยโรคมะเร็งเป^นส!วนท่ีสําคัญมากอย!างหน่ึงในการทําทะเบียน มะเร็ง ถามีการติดตามสถานะครบถวนจะสามารถวิเคราะห8อัตราการอยู!รอดได การติดตาม สถานะควรทําทุกรายของผูปวยโรคมะเร็ง การติดตามสถานะผูปวยอาจติดตามจากหลายๆ วิธี เช!น การติดตามสถานะผูปวยโดยเจาหนาท่สี าธารณสขุ ไปเยี่ยมบาน จากการรายงานใบมรณบตั ร ขอมลู สถานะผปู วย ประกอบดวย สถานภาพของผูปวย(มีชีวิต/เสียชีวิต) วันที่ติดต!อคร้ัง สดุ ทายหรือวนั ทเ่ี สียชวี ิต สาเหตขุ องการเสียชวี ติ 5. การบนั ทกึ ขอมลู โรคมะเร็ง การบันทึกขอมูลโรคมะเร็งใชโปรแกรม Canreg 5 หากผูปวยรายนั้นเป^นโรคมะเร็ง มากกว!า 1 ตําแหน!ง (two primaries) จะลงทะเบยี นมะเรง็ รายใหม!สําหรับตําแหน!งนั้นๆ ส!วนใน กรณีทไ่ี ม!ไดเป^นโรคมะเรง็ อาจเปน^ ระยะกอ! นลุกลาม (In situ) ก็จะลงทะเบียนไวแต!ไม!นํามาใชใน การวิเคราะห8 หลังจากบันทึกขอมูลครบถวนจะมีการตรวจสอบความซ้ําซอนของบุคคลก!อนการ วเิ คราะห8ขอมลู 6.การวิเคราะหขV อมลู การวิเคราะห8ขอมูลใชโปรแกรม Canreg 5 เพ่ือแสดงค!าจํานวน รอยละ อุบัติการณ8แยก ตามเพศ กลมุ! อายุ และอวยั วะท่ีเปน^ โรคมะเรง็ ปqพ.ศ. 2553-2555 ประชากรในชว! งการศึกษา คือ จํานวนประชากรที่มีภูมิลําเนาอย!ูในจังหวัดพะเยา โดยจํานวนประชากรที่ใชในการวิเคราะห8 ค!าเฉลี่ยอุบัติการณ8โรคมะเร็งจังหวัดพะเยามาจากการสํารวจสํามะโนครัวประชากรในปqพ.ศ. 2543 และ 2553 เป^นฐานในการคํานวณคาดการประชากร (Estimated population) ใน ปq พ.ศ. 2553 และ 2555 (รปู ท่ี 5-8) คาํ จาํ กัดความทางสถติ โิ รคมะเร็ง อุบัติการณโรคมะเร็ง คือ จํานวนของผูปวยใหม!ต!อประชากร แยกตามชนิดของโรค โรคมะเรง็ ในแต!ละปq โดยทวั่ ไปมีหนว! ยการรายงานเป^นอัตราอุบตั ิการณ8ต!อแสนประชากร ช;วงอายุ คือ การจัดกลุ!มอายุของผูปวยโดยทั่วไปนิยมรายงานทุกช!วง 5 ปq เช!น 5-9 ปq คอื ผูปวยทม่ี ีอายุตงั้ แต! 5- 9.99 ปq เปน^ ตน อัตรา คือ อัตราที่ใชในการคํานวณนี้เป^นการแยกระหว!างผูชายและผูหญิงต!อประชากร 1 แสนคน ถาขอมูล 1ปq ถูกวิเคราะห8นั้นแสดงถึงการคํานวณจํานวนรายต!อประชากร 1แสนคน ในปนq ้ันๆ Crude Incidence rates คือ จํานวนของผูปวยโรคมะเร็งรายใหม!ระหว!างปqต!อ ประชากร 1 แสนคน Crude Incidence rates จะถูกคํานวณดวยจํานวนผูปวยโรคมะเร็งรายใหม! ทง้ั หมดในเพศที่ศึกษาต!อจํานวนประชากรทั้งหมดในเพศที่ศึกษาในปqน้ัน คูณดวย 100,000 วิธีน้ี อาจไม!เหมาะสมสําหรับการเปรียบเทียบของอัตราปวยซ่ึงมีในความแตกต!างของพื้นท่ีต!างๆ ถาโครงสรางของอายุของประชากรมีความแตกตา! งกนั

10 อุบัติการณโรคมะเร็งจงั หวดั พะเยา ปพ.ศ.2553-2555 Age-Specific rates เปน^ จาํ นวนของผูปวยโรคมะเรง็ รายใหมร! ะหวา! งปตq อ! ประชากร 1 แสนคน แบ!งตามเพศ ตําแหน!งของโรคมะเร็ง และช!วงอายุของผูปวยที่สนใจคํานวณ ดังนั้น Age-Specific rates ถูกคํานวณโดยการแบ!งจํานวนผูปวยโรคมะเร็งในแต!ละปqตามกลุ!มและเพศ ของประชากรใน 1 แสนคน Age- standardized Incidence Rates (ASR) คอื อัตราอบุ ัติการณ8ทีใ่ ชโครงสราง ของมาตรฐานอายุ โดยใชมาตรฐานประชากรโลก(World age standardized incidence rate) ในการคํานวณค!าอุบัติการณ8 มีหน!วยอัตราต!อจํานวนประชากร 1 แสนคน อัตราอุบัติการณ8ปรับ ตามมาตรฐานของประชากรโลกมีความเหมาะสมและสามารถใชเพื่อเปรียบเทียบความแตกต!าง ของการเกดิ โรคมะเรง็ ในพ้ืนที่ตา! งๆทวั่ โลก 7. ตัวชี้วัดคณุ ภาพขอมลู ทะเบียนมะเรง็ การควบคมุ คณุ ภาพของขอมูลทะเบียนมะเรง็ มีตัวช้วี ัดดังนี้ 7.1 Histologocally Verified Percentage (% HV) คือ รอยละของขอมูลท่ีมีผล พยาธิวิทยาหรือเซลล8วิทยาจากไขกระดูก และเลือด เช!น โรคมะเร็งเม็ดเลือด อัตราส!วนที่นอย เกินไปจากการวินิจฉัยทางพยาธิวิทยาอาจแสดงถึงการเก็บขอมูลที่มากเกินความเป^นจริง (over reporting) หรือไม!สามารถเก็บชิ้นเน้ือตรวจวินิจฉัยทางพยาธิวิทยาได แต!ขอมูลที่ไดจาก การวนิ ิจฉัยทางพยาธิวทิ ยาที่เปน^ รอยละ 100 อาจแสดงถึงการเก็บขอมูลที่ยังไม!ครบถวนสมบูรณ8 โดยเฉพาะขาดการเกบ็ ขอมลู ผปู วยบางส!วนที่ไดวนิ ิจฉยั จากการตรวจร!างกายเพียงอยา! งเดยี ว 7.2 Death Certificate Only Percentage (% DCO) คือ รอยละของขอมูลท่ี ไดรับการวินิจฉัยจากใบมรณบตั รอยา! งเดยี ว กรณที ีพ่ บรอยละของขอมูลท่ีไดจากใบมรณบัตรนอย กว!ารอยละ 5 แสดงถึงขอมูลที่มีคุณภาพและสมบูรณ8 แต!ถามีค!าเป^นรอยละ 0 แสดงถึงทะเบียน มะเรง็ ไม!ไดรวบรวมขอมลู การตายจากใบมรณบตั รในพ้ืนที่น้ันๆ

อบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 11 รปู ท่ี 6 จาํ นวนประชากรจังหวัดพะเยาแยกตามช)วงอายุ ปZพ.ศ. 2553 (ขอมูลจาก สํามะโนประชากร, 2553) Age Male Female Total 0-4 10266 9752 20018 5-9 11699 11089 22788 10-14 15645 14988 30633 15-19 15186 15537 30723 20-24 10121 9677 19798 25-29 9567 9155 18722 30-34 11267 11690 22957 35-39 14149 15110 29259 40-44 17121 19713 36834 45-49 20753 22213 42966 50-54 20365 21648 42013 55-59 16415 16923 33338 60-64 10926 11083 22009 65-69 7155 7235 14390 70-74 6207 6737 12944 75-79 4709 5362 10071 80-84 2402 2850 5252 85+ 1122 1543 2665 Total 205075 417380 212305

12 อบุ ตั ิการณโรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 รูปท่ี 7 จํานวนประชากรจังหวัดพะเยาแยกตามช)วงอายุ ปZพ.ศ.2554 (ขอมลู จากestimated population, 2554) Age Male Female Total 0-4 10100 9800 19900 5-9 11900 11500 23400 10-14 14300 14000 28300 15-19 14800 15100 29900 20-24 10100 9700 19800 25-29 9200 8500 17700 30-34 10800 11100 21900 35-39 13500 14400 27900 40-44 16400 18800 35200 45-49 20400 22200 42600 50-54 19900 21500 41400 55-59 17600 18200 35800 60-64 11100 11400 22500 65-69 7600 7800 15400 70-74 6100 6500 12600 75-79 4900 5800 10700 80-84 2600 3100 5700 85+ 1200 1600 2800 Total 202500 211000 413500

อุบัติการณโรคมะเร็งจังหวดั พะเยา ปพ.ศ.2553-2555 13 รปู ที่ 8 จํานวนประชากรจังหวัดพะเยาแยกตามช)วงอายุ ปZพ.ศ.2555 (ขอมูลจาก estimated population, 2555) Age Male Female Total 0-4 9700 9300 19000 5-9 11700 11300 23000 10-14 14000 13700 27700 15-19 14900 15200 30100 20-24 10300 10000 20300 25-29 9000 8300 17300 30-34 10400 10600 21000 35-39 13200 14100 27300 40-44 15700 17900 33600 45-49 20100 22000 42100 50-54 20000 21700 41700 55-59 18100 18900 37000 60-64 12000 12300 24300 65-69 7800 8000 15800 70-74 6200 6700 12900 75-79 5000 5800 10800 80-84 2800 3300 6100 85+ 1200 1800 3000 Total 202100 413000 210900

14 อบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555

อบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวดั พะเยา ปพ.ศ.2553-2555 15 บทท่ี 3 อบุ ัติการณโรคมะเร็งในจงั หวัดพะเยา Cancer incidence in Phayao Over the period 2010-2012, the most common cancer in Phayao was liver, lung and colorectal cancer in males. For females, it was breast, liver and cervical cancer. The total number of new cancer was 3,831 cases, 1,895 cases in males and 1,936 cases in females. Sex ratio male to female was 1:1. The average age-standardized incidence rates were 202.7 per 100,000 per year in males and 196.1 per 100,000 per year in females. The highest incidence of cancer is in Chiang Muan District for both sexes (ASR= 287 per 100,000 and 301.5 per 100,000 in males and females, respectively) and the lowest incidence rate in Phu Kamyao District for both sexes (ASR=154.5 and 122.6 per 100,000 per year in males and females respectively). อบุ ัติการณมะเร็งในจังหวดั พะเยา จากการศึกษาผูปวยมะเร็งในจังหวัดพะเยาต้ังแตปพ.ศ. 2553 - 2555 มีจํานวนทั้งหมด 3,831 ราย แบงเป,นเพศชาย จํานวน 1,895 รายและเพศหญิง จํานวน 1,936 ราย อัตราสวน ผูปวยมะเร็งเพศชายตอเพศหญิงคิดเป,น 1:1 จํานวนของผูปวยมะเร็งรายใหมแยกเป,นรายป เพศชายมจี าํ นวนในชวงตง้ั แต 602-666 รายตอป เพศหญงิ มีจํานวน 558-710 รายตอป อุบัติการณ<โรคมะเร็งจังหวัดพะเยา (Age-standardized incidence rate) แยกรายป พ.ศ. 2553-2555 ในเพศชายเทากับ 195.7 ถึง 207.1 ตอประชากร 100,000 ราย และในเพศ หญิงเทากับ 176.1 ถึง 207.6 ตอประชากร 100,000 รายตอป คาเฉลี่ยอุบัติการณ<โรคมะเร็งใน เพศชาย 202.7 ตอประชากร 100,000 รายตอป และในเพศหญิง 196.1 ตอประชากร 100,000 รายตอป (ตารางที่ 1) ตารางที่ 1 จาํ นวนผปู% 'วยมะเร็งรายใหมแ( ละอตั ราป'วยโรคมะเร็งจังหวดั พะเยา ป+พ.ศ. 2553-2555 Year No. of new Cancer ASR(per100,000) Male Female Male Female 2010 602 558 195.7 176.1 2011 627 668 203.2 207.6 2012 666 710 207.1 202.8 Total 1,895 1,936 202.7 196.1























อุบัติการณโรคมะเรง็ จังหวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 27 บทท่ี 4 โรคมะเรง็ ทพ่ี บมาก ในจังหวดั พะเยา

28 อบุ ตั กิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555

อุบัตกิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 29 4.1 มะเรง็ ลาํ ไสใหญและลําไสตรง (COLORECTAL CANCER; ICD-O: C18-20) Cancer of the Colorectal in Phayao Over the period 2010-2012, colorectal cancer is the third most common cancer after liver cancer and lung cancer in males. For females, it is the fifth after liver, breast cervical and lung cancer. The total number of colorectal can.cer was 139 cases, 78 cases in males and 61 cases in females, accounting about 5.1% of all cancers both sex. The average age-standardized incidence rates were 13.1 per 100,000 per year in males and 14.8 per 100,000 per year in females. Sex ratio male to female was 1:1. The age-specific incidence rate is higher in males than in females. The majority of cases occur after the age of 70 in both sexes. The highest incidence of colorectal cancer is in Chiang Muan District (ASR=28.8 per 100,000) and the lowest incidence rate in Mae Chai District C(AhSiRa. n=g6.2Khpaemr 100,000) among males. For females, the highest incidence is in District (ASR=20.9 per 100,000) and the lowest incidence rate is found in Mae Chai District (ASR=2.9 per 100,000). อุบตั ิการณ1โรคมะเร็งลาํ ไสใหญและลาํ ไสตรงจังหวัดพะเยา จากการศึกษาอุบัติการณโรคมะเร็งจังหวัดพะเยาชวงป! พ.ศ.2553-2555 ผู(ป)วยมะเร็ง ลําไส(ใหญและลําไส(ตรง ในเพศชายพบมากเป2นอันดับท่ี 3 รองมาจากมะเร็งตับและมะเร็งปอด ตามลําดับ สําหรับเพศหญิงพบมากเป2นลําดับท่ี 5 รองมาจากมะเร็งเต(านม มะเร็งตับ มะเร็ง ปากมดลกู และมะเร็งปอดตามลาํ ดับ ผู(ป)วยมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงในจังหวัดพะเยาชวงป!พ.ศ. 2553-2555 มีจํานวน ทั้งหมด 284 ราย เพศชาย จํานวน 133 ราย เทากับร(อยละ 7.02 ของมะเร็งทั้งหมดในเพศชาย และเพศหญิงจํานวน 151 ราย เทากบั รอ( ยละ 7.8 ของมะเรง็ ท้งั หมดในเพศหญิง อัตราสวนผู(ป)วย มะเรง็ ลาํ ไส(ใหญและลําไสต( รงเพศชายตอเพศหญงิ คิดเป2น 1:1 คาเฉลี่ยอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส(และลําไส(ตรงจังหวัดพะเยา ในเพศชายมีคาเทากับ 13.1 ตอประชากร 100,000 รายตอป! เพศหญิงมีคาเทากับ 14.8 ตอประชากร 100,000 ราย ตอป! (ตารางท่ี 6)

30 อบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 ตารางท่ี 6 จาํ นวนและอตั ราปวM ยโรคมะเร็งลําไสใหญและลาํ ไสตรง จังหวัดพะเยา ปN พ.ศ. 2553-2555 Colorectal cancer Sex Number(cases) Male Female Percentage(% of all cancer cases) 133 151 ASR per 100,000 population 7.0 7.8 13.1 14.8 อบุ ตั ิการณโ1 รคมะเร็งลาํ ไสใหญและลาํ ไสตรงแบงตามชวงอายุ โรคมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงในจังหวัดพะเยาพบในเพศชายมากกวาเพศหญิง โดยสวนใหญพบมากในคนที่มีอายุต้ังแต 65 ป!ขึ้นไปทั้งในเพศชายและเพศหญิง มะเร็งลําไส(ใหญ จึงเปน2 มะเรง็ ท่ีพบมากในชวงวัยผ(ูสูงอายุ อยางไรก็ตามโรคมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงสามารถ พบไดใ( นคนอายุน(อยกวา 40 ป! (รูปท่ี 15) รูปท่ี 15 อุบตั กิ ารณ1โรคมะเรง็ ลาํ ไสใหญและลาํ ไสตรงจังหวัดพะเยาปNพ.ศ. 2553-2555 แยกตามชวงอายุ ASR per 100 000 140 120 100 80 60 40 20 0 Age groups Male Female

อุบัติการณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 31 อบุ ตั กิ ารณโ1 รคมะเรง็ ลําไสใหญและลําไสตรงแยกตามอาํ เภอ อุบัติการณโรคมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงแยกตามอําเภอในจังหวัดพะเยา เพศชาย พบมากที่สุดในอําเภอเชียงมวน (อัตราอุบัติการณ = 28.8 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) รองลงมาได(แก อําเภอเชียงคํา (อัตราอุบัติการณ = 15.6 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) และ อําเภอเมืองพะเยา (อัตราอุบัติการณ = 14.2 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) ตามลําดับ อําเภอท่ีมอี บุ ตั ิการณตํา่ สุด คอื อาํ เภอแมใจ (อตั ราอุบตั ิการณ = 6.2 ตอประชากร 100,000 ราย ตอป!) เพศหญิง พบอุบัติการณของมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงมากที่สุดคือ อําเภอเชียงคํา (อัตราอุบัติการณ = 20.9 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) รองลงมาได(แก อําเภอเมืองพะเยา (อัตราอบุ ัตกิ ารณ = 17 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) และอําเภอเชียงมวน (อัตราอุบัติการณ = 15.8 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) ตามลาํ ดบั อําเภอทม่ี ีอบุ ตั ิการณตํ่าสุด คือ อําเภอแมใจ (อัตราอบุ ตั ิการณ = 2.9 ตอประชากร 100,000 รายตอป!) (รูปท่ี 16 และ 17) รูปที่ 16 อุบตั กิ ารณ1โรคมะเร็งลาํ ไสใหญและลําไสตรง จังหวัดพะเยาแยกตามอําเภอ ปNพ.ศ. 2553-2555 Mueang Phayao 17 28.8 Chun 14.2 Female Chiang Kham 11.4 Male Chiang Muan 11.9 30 40 Dok Khamtai 20.9 Pong 15.6 Mae Chai Phu Sang 15.8 Phu Kamyao 14.8 0 11.8 11.5 13.5 2.9 6.2 13.8 9 14.9 11.6 10 20 ASR per100,000

32 อบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ จังหวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 รูปที่ 17 แผนทีแ่ สดงอบุ ตั กิ ารณโ1 รคมะเร็งลาํ ไสใหญและลาํ ไสตรงจังหวดั พะเยาแยก ตามอาํ เภอ ปพN .ศ.2553-2555

อบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 33 การเปรียบเทียบอุบตั กิ ารณ1ของโรคมะเร็งลาํ ไสใหญและลําไสตรงกับภูมิภาคอื่นๆ อุบัติการณของโรคมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงท่ัวโลกสูงสุดท่ีเขตตะวันตกเฉียงเหนือ ของประเทศแคนาดาทั้งเพศชายและหญิง เม่ือเปรียบเทียบอุบัติการณมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส( ตรงในประเทศไทย พบวา จังหวัดพะเยาในเพศชายมีอุบัติการณต่ํากวาคาเฉลี่ยของประเทศไทย และภาคเหนือ เมื่อเปรียบเทียบรายจังหวัด จังหวัดพะเยามีอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส(ใหญและ ลําไส(ตรงต่ํากวาจังหวัดเชียงใหม ลําปาง ลําพูน แพร และเชียงราย แตมีอุบัติการณสูงกวา คาเฉล่ียของจังหวัดพิษณุโลก สําหรับเพศหญิง เมื่อเปรียบเทียบอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส(ใหญ และลําไส(ตรงในประเทศไทย พบวา จังหวัดพะเยามีอุบัติการณโรคมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรง สูงกวาคาเฉลี่ยของประเทศไทย และภาคเหนือ เมื่อเปรียบเทียบรายจังหวัด จังหวัดพะเยามี อบุ ตั กิ ารณโรคมะเร็งลําไส(ใหญและลําไสต( รงสูงกวาจังหวัดเชยี งใหม ลําปาง ลําพูน แพร เชียงราย และพษิ ณุโลก(รปู ท่ี 18) รูปท่ี 18 การเปรียบเทยี บอุบัตกิ ารณข1 องโรคมะเร็งลาํ ไสใหญและลําไสตรง Canada,Northwest,Territories¹ Male 70.8 Thailand² 14.7 North Thailand³ 13.5 Chiang Mai³ 14.2 Lampang³ 13.2 Lamphun³ 14.7 Phitsanulok³ 11.3 Phrae³ 14.7 Chiang Rai⁴ Phayao 16.9 13.1 0 20 40 60 80 ASR per 100000 Female Canada,Northwest,Territories¹ 58.7 Thailand² 11 North Thailand³ 10.3 Chiang Mai³ 10.8 Lampang³ 12 Lamphun³ 11 Phitsanulok³ 8.5 Phrae³ 8.9 Chiang Rai⁴ 10.9 Phayao 14.9 0 20 40 60 80 ASR per 100000 หมายเหตุ 1From CIV Volume X, 2003-2007, 2From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009 3From Cancer in Northern Thailand, 2008-2012, 4Cancer incidence in Chiang Rai ,2008-2010

34 อุบัติการณโรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา ปพ.ศ.2553-2555 คุณภาพของขอมลู โรคมะเรง็ ลาํ ไสใหญและลําไสตรง คุณภาพของข(อมูลโรคมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงจังหวัดพะเยาในภาพรวมคอนข(าง พอใช(เน่ืองจากมีผลทางพยาธิวิทยามากกวาร(อยละ 50 (ร(อยละ 66.7) (เพศชายร(อยละ 66.7 เพศหญิงร(อย 66.7) และข(อมูลผู(ป)วยมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงที่ได(จากใบมรณบัตรอยาง เดียวพบร(อยละ 6.8 (เพศชายร(อยละ 10.9 หญิงร(อยละ 3.2) เม่ือเปรียบเทียบกับคุณภาพของ ข(อมูล พบวา ข(อมูลมะเร็งลําไส(ใหญและลําไส(ตรงมีผลทางพยาธิวิทยาน(อยกวาจังหวัดเชียงใหม ลําปาง ลําพูน แตดีกวาจังหวัดเชียงราย แพร และพิษณุโลก ซ่ึงต(องพัฒนาการรวบรวมข(อมูล ตอไป (ตารางที่7) ตารางที่ 7 คุณภาพของขอมลู โรคมะเรง็ ลําไสใหญและลําไสตรงในจังหวัดพะเยา Province Data quality control(%) HV DCO Phayao 66.7 6.8 Chiang Mai* 91.2 0.1 Lampang* 85.7 1.5 Lamphun* 82.3 2 Phitsanulok* 65.7 5.4 Phrae* 65.7 3.4 Chiang Rai** 50 6.3 *From Cancer Incidence in Northern Thailand 2008 – 2012 **From Cancer Incidence in Chiang Rai,2008 - 2010

อบุ ตั กิ ารณโรคมะเร็งจงั หวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 35 4.2 มะเรง็ ตบั (LIVER CANCER; ICD-O: C22) Liver Cancer in Phayao Over the period 2010-2012, liver cancer is the first common cancer in both sexes. The total number of liver cancer was 866 cases, 580 cases in males and 286 cases in females, accounting about 30.61 % in males and 14.77 % in females. The average age-standardized incidence rates were 58.8 per 100,000 per year in males and 27.3 per 100,000 per year in females. Sex ratio male to female was 2:1. The age-specific incidence rate is higher in males than in females. The majority of cases occur after the age of 60 in both sexes. The highest incidence of liver cancer is in Phu Sang District (ASR=88 per 100,000) and the lowest incidence rate in Phu Kamyao District (ASR=28.3 per 100,000) among males. For females, the highest incidence is in Chiang Kham District (ASR=56.2 per 100,000) and the lowest incidence rate is found in Phu Kamyao District (ASR=13.8 per 100,000). อุบตั ิการณโ% รคมะเรง็ ตบั จังหวัดพะเยา จากการศึกษาอุบตั ิการณโรคมะเรง็ จงั หวัดพะเยาชวงป พ.ศ. 2553-2555 ผู(ป)วยโรคมะเร็ง ตับ พบมากเป*นอันดับที่ 1 ในเพศชาย สําหรับเพศหญิง พบมากเป*นอันดับท่ี 2 รองมาจากมะเร็ง เต(านม โดยมีจํานวนผู(ป)วยมะเร็งตับรายใหมท้ังหมด 866 ราย แบงเป*นเพศชายจํานวน 580 ราย เทากับร(อยละ 30.61 ของมะเร็งท้ังหมดในเพศชาย และเพศหญิงจํานวน 286 ราย เทากับร(อยละ 14.77 ของมะเร็งทั้งหมดในเพศหญิง มะเร็งตับในเพศชายพบมากกวาเพศหญิง อัตราสวนผ(ูป)วย มะเร็งตับเพศชายตอเพศหญิง เทากับ 2:1 คาเฉล่ียอุบัติการณโรคมะเร็งตับจังหวัดพะเยา ในเพศ ชายมีคาเทากับ 58.8 ตอประชากร 100,000 รายตอป เพศหญิงมีคาเทากับ 27.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป (ตารางท่ี 8) เม่ือแยกจํานวนผ(ูป)วยตามการวินิจฉัยของแพทยพบวาเป*นมะเร็ง เซลลตับจาํ นวน 485 ราย (ร(อยละ 56) และ มะเร็งทอทางเดนิ นํ้าดีจํานวน 381 ราย (รอ( ยละ 44)

36 อุบัติการณโรคมะเร็งจังหวดั พะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 ตารางท่ี 8 จาํ นวนและอัตราปวC ยโรคมะเร็งตับจงั หวดั พะเยา ปDพ.ศ. 2553-2555 Liver cancer Sex Male Female Number(cases) 580 286 Percentage(% of all cancer cases) 30.7 14.8 ASR per 100,000 population 58.8 27.3 อุบัติการณโ% รคมะเร็งตับแบงL ตามชวL งอายุ โรคมะเร็งตับในจังหวัดพะเยาพบในเพศชายมากกวาเพศหญิง โดยสวนใหญพบมากใน คนท่ีมีชวงอายุตั้งแต 65 ปข้ึนไปทั้งในเพศชายและเพศหญิง แตอาจจะพบได(เล็กน(อยในคนท่ีมี อายกุ อน 35 ป (รูปที่ 19) รปู ท่ี 19 อบุ ัติการณ%โรคมะเรง็ ตับจงั หวัดพะเยาปพD .ศ. 2553-2555 แยกตามชวL งอายุ ASR per 100 000 400 350 300 250 200 150 100 50 0 Age groups Male Female

อบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ จังหวดั พะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 37 อบุ ตั กิ ารณ%โรคมะเร็งตับแยกตามอาํ เภอ อุบัติการณโรคมะเร็งตับแยกตามอําเภอในจังหวัดพะเยา เพศชายพบมากที่สุดในอําเภอ ภูซาง (อัตราอุบัติการณ = 88 ตอประชากร 100,000 รายตอป) รองลงมาได(แก อําเภอจุนและ อําเภอเชยี งมวน ตามลําดบั (อัตราอุบัติการณ = 85.5 และ 83.6 ตอประชากร 100,000 รายตอ ป) สวนอําเภอที่มอี ุบตั กิ ารณโรคมะเร็งตับต่ําสุด คือ อําเภอภูกามยาว (อัตราอุบัติการณ = 28.3 ตอประชากร 100,000 รายตอป) เพศหญิง มะเร็งตับพบมากท่ีสุดใน อําเภอเชียงคํา (อัตรา อุบัติการณ = 56.2 ตอประชากร 100,000 รายตอป) รองลงมาได(แก อําเภอภูซางและอําเภอ เชยี งมวน ตามลาํ ดับ (อัตราอุบตั ิการณ = 41.6 และ 38.9 ตอประชากร 100,000 รายตอป) สวน อําเภอที่มีอุบัติการณโรคมะเร็งตับต่ําสุดคือ อําเภอภูกามยาว (อัตราอุบัติการณ = 13.8 ตอ ประชากร 100,000 รายตอป) (รปู ที่ 20 และ 21) รูปที่ 20 อุบตั ิการณ%โรคมะเร็งตับจังหวัดพะเยาแยกตามอําเภอ ปDพ.ศ.2553-2555 Mueang Phayao 14.9 Chun 41.5 Chiang Kham 37.2 Chiang Muan Dok Khamtai 56.2 85.5 69.8 83.6 Pong Mae Chai 38.9 88 Phu Sang Phu Kamyao 18 54.1 22.8 0 66 14 41.4 41.6 Female Male 13.8 28.3 20 40 60 80 100 ASR per 100,000

38 อุบตั ิการณโรคมะเร็งจังหวดั พะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 รูปท่ี 21 แผนท่แี สดงอบุ ตั กิ ารณโ% รคมะเรง็ ตับจังหวัดพะเยาแยกตามรายอําเภอปD พ.ศ. 2553-2555

อบุ ัติการณโรคมะเร็งจังหวัดพะเยา ปพ.ศ. 2553-2555 39 การเปรียบเทยี บอุบตั กิ ารณข% องโรคมะเรง็ ตับกับภมู ิภาคอ่ืนๆ อุบัติการณของโรคมะเร็งตับทั่วโลก เพศชายสูงสุดที่จังหวัดกวางจู ประเทศเกาหลีใต( (อัตราอุบัติการณ = 50.2 ตอประชากร 100,000 ราย) เพศหญิง สูงสุดที่จังหวัดปูซาน ประเทศ เกาหลีใต( (อัตราอุบัติการณ = 14.9 ตอประชากร 100,000 ราย) อุบัติการณโรคมะเร็งตับใน ประเทศไทย พบวา จงั หวัดพะเยามีอุบัติการณโรคมะเร็งตับสูงกวาคาเฉล่ียของประเทศไทย และ ภาคเหนือ ทั้งเพศชายและหญิง เมื่อเปรียบเทียบรายจังหวัด จังหวัดพะเยาท้ังเพศชายและเพศ หญิงมีอุบัติการณโรคมะเร็งตับสูงกวาจังหวัดเชียงใหม ลําปาง ลําพูน เชียงรายและพิษณุโลก ยกเว(นจงั หวดั แพร (รปู ที่ 22) รปู ท่ี 22 การเปรยี บเทียบอบุ ตั ิการณข% องโรคมะเร็งตับ Male China,Gidong,Counyry¹ 77.5 Thailand² 40.3 36.7 North Thailand³ 31 Chiang Mai³ 37.8 Lampang³ 33.2 Lamphun³ 23.5 Phitsanulok³ Phrae³ 77.8 Chiang Rai⁴ 43.5 Phayao 58.8 0 20 40 60 80 100 ASR per 100000 Female 16.6 26.1 13.3 China,Gidong,Counyry¹ 11.5 28.2 Thailand² 27 15 North Thailand³ 10.1 Chiang Mai³ 7.8 Lampang³ Lamphun³ 17.1 Phitsanulok³ Phrae³ Chiang Rai⁴ Phayao 0 5 10 15 20 25 30 ASR per 100000 หมายเหตุ 1From CIV Volume X, 2003-2007, 2From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009 3From Cancer in Northern Thailand, 2008-2012, 4Cancer incidence in Chiang Rai ,2008-2010