หน่วย2

เนือ้ หาสาระการสอน/การเรียนรู้ หน่วยท่ี 2 เคร่ืงมือทั่วไป • ด้านความรู้(ทฤษฎ)ี เครื่องมอื ทวั่ ไป เครื่องมือทวั่ ไป หมายถึง เคร่ืองมือพ้ืนฐานในงานช่าง เป็ นเครื่องมือขนาดเล็กท่ีใชม้ ือบงั คบั ควบคุมการ ทางาน มีดงั น้ี ค้อน (Hammers) มีส่วนประกอบ 2 ส่วน คือ ส่วนหวั และส่วนด้าม ดา้ มสมยั ใหม่ทาจากพลาสติก สมยั ก่อนจะใช้ไมท้ าเป็ นดา้ ม แต่ตอ้ งเป็ นไมเ้ น้ือแข็งท่ีมีคุณสมบตั ิเฉพาะอยา่ ง เช่น ไมป้ ระดู่ เป็ นตน้ ดา้ ม คอ้ นจะตอ้ งมีน้าหนกั เบา ซ่ึงจะช่วยลดแรงสันสะเทือนมายงั มือจบั คอ้ นแบ่งออกเป็ น 2 ประเภทใหญ่ คือ คอ้ นหวั แขง็ , คอ้ นหวั อ่อน ค้อนหัวแข็ง ทาจากเหล็กกลา้ ชุบแข็ง หรือ เหล็กหล่อเหนียว ทนต่อแรงอดั และกระแทกได้ดี คอ้ น หวั แข็งแต่ละชนิดมี ดงั น้ี คอ้ นหวั กลม (Ball Peen Hammer) , คอ้ นหวั ตรง (Straight PeenHammer) , คอ้ น หวั ขวาง (Cross Peen Hammer) , คอ้ นตีเหล็ก , คอ้ นย้าตะเขบ็ (Setting Hammer) , คอ้ นย้าหมุด (Riveting Hammer) , คอ้ นเดินสายไฟ , คอ้ นปอนด์ หรือ พะเนิน , คอ้ นช่างไม้ (Carpenter Hammer) ค้อนหัวอ่อน ทามาจากวสั ดุออ่ น เช่น ไม้ พลาสติก หนงั ยาง เป็นตน้ เพือ่ ใชต้ ี ตดั ชิ้นงานท่ีมีผวิ อ่อน เคาะ ข้ึนรูปเพื่อป้ องกนั ไม่ใหผ้ ิวหนา้ ของโลหะเป็ นรอย และโลหะเคลือบไม่ใหห้ ลุดออกมา คอ้ นหวั อ่อน แต่ละ ชนิดมี ดงั น้ี คอ้ นไม้ (Wooden Mallet) , คอ้ นหนงั (Rawhide Hammer) , คอ้ นยาง (Rubber Hammer) , คอ้ น หนงั (Rawhide Hammer) , คอ้ นยาง (Rubber Hammer) , คอ้ นพลาสติก (Plastic Hammer) , คอ้ นทองเหลือง (Brass Hammer) , คีม (Pliers) มีส่วนประกอบที่สาคญั 3 ส่วนดว้ ยกนั คือ ปากบน ปากล่าง และสลกั เกลียว โดยจุดหมุน จะอยู่ท่ีหมุดย้าหรือสลกั เกลียว คีมมีหลายชนิดหลายขนาด แต่ละชนิดได้ออกแบบมาให้ใช้งานได้ หลากหลายและเป็ นงานเฉพาะอยา่ ง มีดงั น้ี คีมแบบผสม (Slip – Joint – Or –Combination Pliers) , คีมตดั ดา้ นขา้ ง (Side Cutting Fliers) , คีมปากแบน (Flat Nosed or Long Nose Fliers) , คีมปากจิ้งจก (Round Nosed Pliers) , คีมล๊อค (Lock – Grip - pliers) , คีมจบั ท่อ (Water Pump Pliers) , คีมตดั ปากทแยง (Diagonal Cutting Pliers) , คีมปากนกแกว้ (Pincers) , คีมถอดแหวนล๊อค (Snap Rig Pliers) , ประแจ (Wrench) ประแจเป็ นเครื่องมือสาหรับใช้ในการขนั หรือคลายนตั และสกรู แคปสกรู (Cap Screw) ประแจมีท้งั ระบบมาตรฐานอเมริกนั (ระบบนิ้ว) และระบบมาตรฐานเมตริก (ระบบมิลลิเมตร) ประแจแบ่ง ออกเป็ นประเภทใหญ่ๆ ไดแ้ ก่ ประแจชนิดแบบปรับได้ (Adjustable Wrench) , ประแจแบบปรับไม่ได้ (Non – Adjustable Wrench)

ประแจแบบปรับได้ (Adjustable End Wrench) หมายถึง ประแจท่ีสามารถปรับขยายปากของประแจเขา้ ออกได้ เพือ่ ใหพ้ อดีกบั ขนาดของนตั และสลกั เกลียว ประแจแบบปรับไม่ได้ (Non - Adjustable Wrench) หมายถึง ประแจท่ีไม่สามารถปรับใหป้ ากของ ประแจเคลื่อนเขา้ - ออกได้ ดงั น้นั จะมีขนาดเฉพาะ อาจจะเป็ นนมั เบอร์ การใช้งานจึงจะตอ้ งเลือกประแจ แบบน้ี ให้ตรงกบั นมั เบอร์หรือขนาดของนตั หรือโบลท์ แต่ประแจชนิดน้ีจะมีความคงทนแขง็ แรงกวา่ ชนิด แบบปรับได้ โดยเฉพาะความแขง็ แรงของส่วนปากจบั งาน ไขควง (Screw driver) เป็ นเครื่องมือขนาดเล็กที่ใชข้ นั หรือคลายสกรู (Screw) ในชีวติ ประจาวนั ของ เราจาเป็นตอ้ งใชม้ าก ไขควงท่ีใชม้ ีรูปร่างขนาด และสร้างจากวสั ดุต่างๆ กนั ส่วนประกอบหลกั ของไขควงมี ดงั น้ี  ดา้ ม (Handle) ทามาจากไม้ , พลาสติกและโลหะแลว้ แตล่ กั ษณะงาน  กา้ น (Shank - or - Blade) เป็ นส่วนที่ทาดว้ ยเหล็กชุบแข็งและผา่ นการอบคืนตวั กา้ นมี 2 แบบ คือ กา้ นกลม (Round) เหมาะกบั งานเบา , กา้ นเหลี่ยม (Square) เหมาะกบั งานหนกั  ส่วนปลายใบ (Point or Tip) เป็ นส่วนท่ีใชข้ นั หรือคลายสกรู โดยสวมลงไปในร่องบนหวั สกรู โดยมีท้งั ร่องตรงและร่องแฉก (Phil lop) บางคร้ังถา้ งานขนั หนกั จะตอ้ งใชป้ ระแจช่วยจบั หมุน  ตวั ยดึ ดา้ ม (Ferrule) เป็ นส่วนตีช่วยยึดดา้ มไขควงใหแ้ น่นติดกบั ส่วนกา้ นไขควงที่มีตวั ยึดดา้ ม จะมีราคาแพงกวา่ ไขควงที่ไมม่ ีตวั ยดึ ดา้ ม กรรไกร (Snips) กรรไกรทามาจากเหล็กกลา้ ที่ผ่านการตีข้ึนรูป ตวั เป็ นชนิดพิเศษใบตดั จะทาด้วย เหล็กกลา้ ผสม และมีดา้ มจบั ยาวเพอื่ ช่วยผอ่ นแรง ใชส้ าหรับตดั แผน่ สเตนเลสหรือแผน่ โลหะหนา คมตดั กรรไกรสามารถแบ่งออกได้ 3 ประเภท คือ 1. คมตดั ตรง ใชส้ าหรับตดั แผน่ โลหะตามแนวเส้นตรง 2. คมตดั โคง้ ใชส้ าหรับตดั แผน่ โลหะตามแนวเส้นโคง้ 3. คมตดั ผสม ใชต้ ดั ไดท้ ้งั แนวตรง และแนวโคง้ เหล็กส่ง (PUNCH) เหล็กส่งเป็ นเคร่ืองมือสาหรับส่งหรือถอดงานจาพวกสลกั มี 2 ลกั ษณะ คือ ปลาย เรียว(DRIFT PUNCH) ใช้สาหรับตอกเพื่อให้สลักมีการขยบั เคล่ือนตัว และปลายทรงกระบอก (DINPUNCH) ใชต้ อกเพือ่ ส่งใหส้ ลกั หลุดออกจากรู วธิ ีการใชเ้ หล็กส่ง ตอนแรกของการเร่ิมงานถอนควรใช้ เหล็กส่งปลายเรียว เพ่ือป้ องกนั การคดงอของเหล็กส่ง ถา้ ใชเ้ หล็กส่งปลายทรงกระบอกก่อนหากออกแรง มากเกินไปและไม่สามารถทาใหส้ ลกั หลุดออกมาไดจ้ ะทาใหเ้ หลก็ ส่งงอได้

แสดงลกั ษณะของเหลก็ ส่งชนิดตา่ ง ๆ เหล็กตอกเจาะรู (HOLLOW PUNCH) เหล็กตอกเจาะรูเป็ นเครื่องมือสาหรับเจาะรูบนวสั ดุแผน่ บาง เช่น โลหะ ยาง หนงั กระดาษ ฯลฯ การใชง้ านควรวางชิ้นงานบนไมแ้ ผ่นเรียบเพื่อป้ องกนั การเยินของเหล็ก ตอกเจาะรู แสดงลกั ษณะของเหล็กตอกเจาะรู แปรงปัดตะไบ (FILE BRUSH) แปรงปัดตะไบเป็ นเครื่องมือสาหรับทาความสะอาดร่องตะไบ หลงั จาก ใชง้ านในร่องตะไบจะมีเศษโลหะติดอยู่ หากไม่ทาความสะอาด เศษโลหะที่ติดอยจู่ ะไปขดู ผวิ งาน ทาให้เกิดรอยที่ไม่พึงประสงคส์ ่วนขนแปรง ของแปรงปัดตะไบควรทาดว้ ยเหล็ก เพราะสามารถทาความ สะอาดไดด้ ีกวา่ วสั ดุอยา่ งอ่ืน แปรงขนอ่อน (BRUSH) แปรงขนอ่อน เป็ นเครื่องมือสาหรับทาความสะอาดผิวหน้าชิ้นงานท่ีจะ ตรวจสอบขนาดหรือตรวจสอบขนาดหรือตรวจสอบผวิ งาน เพื่อไม่ให้เศษโลหะหรือเศษผงติดอยกู่ บั ผิวงาน อนั จะทาใหเ้ กิดการผดิ พลาดในการตรวจสอบได้ แปรงปัดขนอ่อนส่วนมากจะนิยมใชแ้ ปรงทาสีขนาด 3 นิ้ว เนื่องจาหาซ้ือไดง้ ่าย เหลก็ ขูด (SCRAPER) เหล็กขดู เป็ นเครื่องมือสาหรับตกแต่งเพ่ือใหผ้ วิ ชิ้นงานเรียบกวา่ ผิวงานท่ีทาการ ตะไบมาลดผวิ สัมผสั ระหวา่ งหนา้ สัมผสั ของผวิ งาน 2 ชิ้น และช่วยให้น้ามนั สามารถเกาะตวั อยกู่ บั ผวิ งานได้ งานท่ีพบส่วนใหญเ่ ป็นงานขดู แทน่ ระดบั , ขดู แบร่ิงเคร่ืองยนต์ ฯลฯ

อุปกรณ์จับยดึ (Figures) เป็นเครื่องมือท่ีใชส้ าหรับจบั ยดึ ชิ้นงานในงานเครื่องกล เช่น จบั ยึดชิ้นงานเพ่ือ ทาการตะไบจบั ยดึ ชิ้นงานเพือ่ ทาการตี ดดั จบั ยดึ ชิ้นงานเพ่อื ทาการเจาะเป็นตน้ อุปกรณ์จบั ยึด มีชื่อเรียกตาม รูปร่างและลกั ษณะการใชง้ านท่ีแตกต่างกนั ดงั น้ี ปากกาจับชิ้นงาน (Vise) มี 3 ชนิดคือ 1. ปากกาช่างกล (Mechanical Vise) เป็ นปากกาที่ยึดติดกบั โต๊ะปฏิบตั ิงาน ใช้สาหรับจบั ยึดชิ้นงาน เพ่ือปฏิบตั ิงานอ่ืนต่อไป เช่น งานเล่ือย งานสกดั งานตะไบ และอ่ืนๆ มีปาก 2 ดา้ น ดา้ นหน่ึงอยกู่ บั ท่ีอีกดา้ น หน่ึงเล่ือนเขา้ หาโดยการหมุนที่ดา้ มหมุนเคล่ือนที่ไดด้ ว้ ยเกลียว 2. ปากกาจบั งานโลหะแผน่ มีความบอบบางกวา่ ปากกาช่างกล ออกแบบมาเพ่ือจบั งานโลหะแผน่ เพื่อตี ดดั งอ หรือตะไบ 3. ปากกาจบั เจาะ (Drilling Vise) เป็ นปากกาที่ใช้จบั ยึดชิ้นงานเพื่อเจาะ โดยออกแบบมาให้จบั ยึด ชิ้นงานท้งั กลมและเหล่ียมได้ และสามารถปรับมุมเอียงได้ หากตอ้ งการเจาะรูเอียง รูปแสดงลกั ษณะของปากกาจบั ชิ้นงาน แคลมป์ (Clamp) เป็ นอุปกรณ์ท่ีใชจ้ บั ยึดขนาดเล็ก ใชง้ านเป็ นคร้ังคราวเม่ือมีความจาเป็ นแคลมป์ มี หลายชนิดมีรูปร่างและลกั ษณะการทางาน ดงั น้ี 1. ซีแคลมป์ (C - Clamp) มีรูปร่างคลา้ ยตวั ซี (C) ใชง้ านกนั อยา่ งแพร่หลาย มีหลายขนาด 2. แคลมป์ ขนาน (Parallel Clamp) ใชจ้ บั ยดึ ชิ้นงานท่ีขนานกนั เท่าน้นั 3. แคลมป์ ขอ้ ศอก (Toggle Clamp) ใชจ้ บั ยดึ ชิ้นงานท่ีเป็นงานโลหะแผน่ 4. แคลมป์ ข้นั บนั ได (Step Clamp) ใชจ้ บั ยดึ ชิ้นงานเพอ่ื เจาะรูสามารถปรับความสูงไดด้ ว้ ย 5. แคลมป์ สกรู (Screw Clamp) ใชง้ านกนั มากในอุปกรณ์นาเจาะและจบั ยดึ 6. แคลมป์ ลูกเข้ียว (Cam – action Champ) เป็ นแคลมป์ ที่มีประสิทธิภาพสูง สามารถจบั ยึดไดแ้ ข็งแรง และรวดเร็ว สร้างข้ึนไดง้ ่าย มีระยะผอ่ นคลายและระยะกดยดึ โดยอาศยั ระยะห่างของจุดศูนยก์ ลางที่

แตกต่างกนั ของลูกเข้ียว การออกแบบอาจออกแบบให้ทาการจบั ยึดด้วยลูกเข้ียวโดยตรงหรือ ทางออ้ มได้ รูปแสดงลกั ษณะของแคลมป์ ชนิดต่างๆ แท่นตัว - วบี ลอ็ ก (V - BLOCK) แท่นตวั - วี เป็ นเครื่องมือที่ใชส้ าหรับในการร่างแบบสามารถจบั ยึด ชิ้นงานที่เป็ น แท่งกลมหรือท่อกลมไดด้ ี สามารถจบั ชิ้นงานไดห้ ลายขนาดโดยชิ้นงานจะวางอยใู่ นร่องตวั วี ของแท่งเหล็กและยึดดว้ ยแคลมป์ เหมาะกบั งานเจาะ และหากชิ้นงานที่มีขนาดใหญ่มากตอ้ งใชแ้ ท่นตวั วี ร่วมกบั แคลมป์ ข้นั บนั ได แสดงวธิ ีการยดึ เหล็กแท่งกลมดว้ ยแท่นตวั – วี เคร่ืองมอื กลเบอื้ งต้น เครื่องเจาะ (Drilling Machine) มีหน้าท่ีหลกั ท่ีสาคญั คือ ใช้จบั ดอกสว่านเพ่ือเจาะรูชิ้นงานตาม ตอ้ งการ จบั ดอกสวา่ นเพ่ือควา้ นเจาะรูและจบั ดอกควา้ นรูเรียบ (รีมเมอร์) โดยใชแ้ รงขบั จากมอเตอร์ไฟฟ้ า เป็นตวั ขบั ดนั และส่งกาลงั ไปยงั หวั ขบั ดอกสวา่ นดว้ ยเฟื องหรือสายงาน มีลกั ษณะ ดงั รูป

รูปแสดงเครื่องเจาะ เครื่องกลึง (Lathe) เป็ นเคร่ืองจกั รท่ีสาคญั มากในงานอุตสาหกรรมทวั่ ไป เครื่องกลึงใช้ในการผลิต ชิ้นงานต่าง ๆ มากมาย เช่น ชิ้นงานเกลียว งานเจาะรูและงานควา้ นรูในงานในด้านช่างกลน้นั ส่วนใหญ่ จะตอ้ งอาศยั เคร่ืองกลึงแทบท้งั สิ้น การทางานของเคร่ืองกลึง จะใชแ้ รงขบั จากมอเตอร์ส่งกาลงั ไปยงั หวั จบั ชิ้นงานซ่ึงปฏิบตั ิงานในลกั ษณะหมุนในแนวนอน ลกั ษณะของเคร่ืองกลึงแสดงในรูป รูปแสดงลกั ษณะของเครื่องกลึง เคร่ืองเลอ่ื ย เป็นเครื่องมือกลข้นั พ้นื ฐานท่ีสาคญั อยา่ งมากในงานอุตสาหกรรม เพราะในการปฏิบตั ิดา้ น การผลิตแต่ละคร้ัง ชิ้นงานตอ้ งผา่ นการเลื่อยให้ไดข้ นาดใกลเ้ คียงอยา่ งหยาบ ๆ ก่อนหลงั จากน้นั ค่อยไปผา่ น กระบวนการข้ึนรูปใหไ้ ดต้ ามขนาดท่ีตอ้ งการดว้ ยกรรมวิธีอ่ืนๆ ไม่เฉพาะงานดา้ นการผลิตเท่าน้นั งานซ่อม

บารุงก็มีความจาเป็ นท่ีจะตอ้ งใชเ้ คร่ืองเล่ือยดว้ ยเช่นกนั เครื่องเล่ือยที่ใชใ้ นงานอุตสาหกรรมมีอยหู่ ลายแบบ ดงั น้ี 1. เคร่ืองเลื่อยกลแบบชกั (Power hack saw) ลกั ษณะการทางานคลา้ ยเล่ือยมือ คือมีจงั หวะท่ีใบเลื่อย กินงานช่วงชักเดินหน้า โดยใช้มอเตอร์ขบั ส่งกาลงั ไปยงั ระบบเฟื อง เหมาะสาหรับตดั โลหะท่ีมี ความโตต้งั แต่ 20 มม. ข้ึนไป เคร่ืองเลื่อยชนิดน้ีนิยมใชม้ าก เพราะตดั ไดด้ ี ราคาถูกโครงเล่ือยชนิดน้ี จะทาจากเหล็กหล่อเพื่อป้ องกนั การส่ันสะเทือนใบเล่ือยท่ีใช้จะเป็ นชนิดฟันสลบั ขนาด 36 นิ้ว ดงั แสดงในรูป รูปแสดงลกั ษณะของเครื่องเลื่อยกลแบบชกั 2. เครื่องเล่ือยวงเดือน เคร่ืองเลื่อยชนิดน้ีหากนามาใชต้ ดั เหล็กจะใชเ้ วลามากในการตดั แต่หากใชง้ าน ตดั วสั ดุอ่อนโดยใชค้ วามเร็วรอบสูงจะใช้งานไดด้ ี วสั ดุอ่อนที่ใช้ตดั ไดแ้ ก่ ไม้ อลูมิเนียม เป็ นตน้ ใบตดั ของเลื่อยวงเดือนมีลกั ษณะเป็ นแผน่ กลมมีฟันเลื่อยอยรู่ อบวง ใบตดั ทามาจากเหล็กกลา้ ผสม สูงหรือเหลก็ เครื่องมือ ดงั แสดงในรูป รูปแสดงลกั ษณะของเคร่ืองเล่ือยวงเดือน

3. เครื่องเล่ือยสายพาน เคร่ืองเล่ือยสายพานจะมีใบเล่ือยลกั ษณะคลา้ ยสายพาน เชื่อมต่อกนั เป็ นวงกลม มีคมตดั อยู่บริเวณสัน โดยรอบ โดยฟันเล่ือยจะตดั เฉือนชิ้นงานไปในทิศทางเดียวโดยไม่ชกั กลบั สามารถตดั เหล็กใหข้ าดไดร้ วดเร็วแตจ่ ะตอ้ งทาการหล่อเยน็ อยตู่ ลอดเวลา มี 2 ชนิด ไดแ้ ก่  เครื่องเล่ือยสายพานแนวนอน (The Horizontal band saw)  เคร่ืองเลื่อยสายพานแนวต้งั (The Vertical band saw) เครื่องเล่ือยสะพานแนวนอนมีลอ้ สายพาน 2 ล้อ เป็ นตวั ขบั ตวั ตามการป้ อนตดั ใช้ระบบ Hydrualic การทางานส่วนมากใชร้ ะบบอตั โนมตั ิ มีใชใ้ นโรงงานท่ีทนั สมยั ทวั่ ไป การควบคุมง่าย ไม่เสียเวลา ส่วนเคร่ืองเลื่อยสายพานแนวต้งั น้ัน การป้ อนชิ้นงานเขา้ หาใบเล่ือยโดยใช้มือจบั ชิ้นงานใชส้ าหรับเล่ือยโลหะแผน่ บาง ๆ เลื่อยตดั ภายนอกและเลื่อยภายในรูโต ๆ ตดั เป็ นรูปร่างต่าง ๆ ไดค้ ลา้ ยกบั การเล่ือยฉลุไม้ หากใบเล่ือยขาดสามารถตอ่ ใหม่ได้ โดยการเชื่อมซ่ึงจะมีอุปกรณ์การ เชื่อมใบเล่ือย ใหต้ ิดกนั อยทู่ ่ีเคร่ืองเลื่อยน้นั ดว้ ย รูปแสดงลกั ษณะของเครื่องเลื่อยสายพานแบบต่าง ๆ

•