ความสำคัญของพระพุทธศาสนา

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยตุ ฺโต) ๙๕ พระพุทธศาสนา นอกจากเปนปจจัยสําคัญท่ีชวยให ชนชาติไทยมีศิลปวัฒนธรรมที่เจริญกาวหนามาในอดีตแลว ก็ยังคงเปนสถาบันหลักของประเทศ และเปนองคประกอบ สําคญั ของสงั คมไทยอยูแ มในปจ จบุ นั เพียงแตรอเวลา และรอความสามารถของคนไทย ท่ี จะนําศักยภาพของพระพุทธศาสนาท่ีมีอยูอยางสูง เอามาใช ใหเปนประโยชนในการรวมพัฒนาภูมิธรรมภูมิปญญาของ มนษุ ยชาติ ใหอารยธรรมของโลกเจริญประณตี ยง่ิ ขนึ้ ปจจุบันนี้ ถามองกวางออกไปในโลก ก็จะเห็นวา คน จํานวนมากมาย โดยเฉพาะผูที่มีการศึกษา ในประเทศท่ี พัฒนาแลวอยางสูง พากันหันมาสนใจศึกษามองเห็นคุณคา ของพระพุทธศาสนามากข้ึนๆ (นาสังเกตอยางชวนแปลกใจ ดวยวา ในทางกลับกัน พระพุทธศาสนาดูเหมือนวาจะเรียวรี และกําลังเสื่อมโทรมหรือสูญหายเหลือนอยลงไปทุกทีจาก ประเทศที่ดอยพฒั นา หรอื ลา หลงั ทง้ั หลาย) ทั้งนี้ เพราะพระพุทธศาสนามีส่ิงที่ชนชาตเิ หลาน้ันไมมี ซึ่งสามารถนําไปเสริมเติมสวนท่ีบกพรองขาดแคลนในภูมิ ธรรมภูมิปญญาของเขาใหบริบรู ณขึ้นมาได ประชาชนในประเทศท่ีพัฒนาแลวทั้งหลายน้ัน รู ตระหนักแลววา แมประเทศชาติของเขาจะเจริญกาวหนาใน

๙๖ ความสําคัญของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ ดานวัตถุและระบบการตางๆ แลวอยางมากมาย แตก็ยัง เกลื่อนกลนไปดวยปญหานานัปการท้ังที่ยังแกไมได และท่ี เกิดประดังข้ึนมาใหม ไมส ามารถบรรลสุ นั ตสิ ขุ ที่แทจ ริง ดวยเหตุนั้น เขาจึงคิดวา วัฒนธรรมและอารยธรรม ของเขาไดเดินทางผิดพลาด หรือมิฉะน้ันก็คงขาดปจจัยหรือ องคประกอบสําคัญบางอยางไป และจึงพากันแสวงหา วิถที างที่ถกู ตอ ง หรือปจ จยั สําคญั ท่ีขาดไปน้นั ในที่สุด หลายคนก็ไดมาพบคําตอบในพระพุทธศาสนา และมองเหน็ วา พระพทุ ธศาสนาสามารถช้ีและชักจูงพวกเขา เขาสูวิถีทางแหงการพัฒนาท่ีถูกตอง พรอมทั้งสามารถ อํานวยองคประกอบหรือปจจัยสําคัญที่ขาดไปในอารยธรรม ของเขา ซ่ึงจะทําใหเขาแกไขปญหาท่ีคางคาอยู เขาถึงชีวิตท่ี มคี วามหมายและความสุขท่แี ทจรงิ ได สิ่งท่ีขาดไปในอารยธรรมของชนชาติที่พัฒนาแลว เหลาน้ี ก็คือ การพัฒนาด้านจิตปัญญา หรือ การพัฒนา จิตใจ และการพัฒนาปญญา ท่ีเรียกวา สัมมาปญญา ซึ่ง เปนการพัฒนาสองดานหรือสองระดับ ที่เปนแดนถนัดเปน พิเศษของพระพุทธศาสนา ดังน้ัน พระพุทธศาสนาจึงอํานวยประโยชน มีคุณคา อยางยิ่ง ตออารยธรรมของมนุษยชาติ เพราะสามารถชี้นํา

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยุตฺโต) ๙๗ บอกทาง ที่จะทําใหการพัฒนาอารยธรรมดําเนินไปอยาง ถูกตองสมบูรณ สงผลใหมวลมนุษยประสบสันติสุขและ อิสรภาพไดต ามความมุงหมาย ในทางตรงขาม ประเทศดอยพัฒนา หรือลาหลัง บาง ประเทศ กลับปลอยใหพระพุทธศาสนาเสื่อมโทรมหรือสูญ หายไปจากประเทศของตน ที่ถึงกับตั้งเจตนาตัดรอน หรือ ทาํ ลายลางเสียก็มี การท่ีเปนเชนน้ีก็เพราะเหตุวา ประเทศเหลาน้ี ไดเริ่ม นบั ถอื พระพทุ ธศาสนาต้ังแตครั้งท่ีตนยงั มีความเจรญิ นอ ย การยอมรับนับถือในคร้ังน้ัน ก็คือ การตกลงที่จะ ป ฏิ บั ติ จ า ก จุ ด ที่ ต น ยั ง อ ยู ห า ง ไ ก ล ห ลั ก ก า ร ข อ ง พระพุทธศาสนา ใหกาวหนาไปในทิศทางที่จะเขาถึง พระพุทธศาสนามากขึ้นๆ ตามลําดับ และรับเอาไดเฉพาะ แตหลักการและคุณคาบางสวนที่ตนจะรูเขาใจและใช ประโยชนไ ดใ นเวลานน้ั ๆ หรือเทา ทีผ่ ูเ ผยแพรหลักธรรมในยุค สมัยนนั้ จะสามารถนาํ เสนอได ตอมา เม่ือปฏิบัติเจริญกาวหนาไปบางระยะหน่ึง ก็ กลับเส่ือมถอยลง เพราะเหตุปจจัยตางๆ เชน เหตุการณทาง การเมือง มีศึกสงครามภายนอกบางภายในบาง ความ เปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมในทางท่ีไมเอ้ืออํานวย

๙๘ ความสาํ คญั ของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ บาง ศาสนศึกษาและสถาบันศาสนาเส่ือมโทรมเสียเองบาง ความเช่ือถือหรือลัทธิศาสนาอ่ืนเขามาปะปนบาง เปนตน รวมทั้งภูมิหลัง ซ่ึงไมมีพื้นฐานท่ีหนักแนนเพียงพอที่จะตอรับ กบั คณุ คา ใหมไ ดด ี ตอ มา แมจ ะมีการปรับปรุงและกลบั เจริญขน้ึ อีก แลวก็ กลับเสื่อมลงอีก เจริญและเสื่อมสลับกันมาตลอดเวลา ยาวนาน และระหวางนั้น รูปแบบตางๆ ท่ีพัฒนาขึ้นมาทีละ นอยๆ ก็คอยๆ สะสมพอกพูนมากข้ึน จนทําใหเนื้อหาสาระ ของพระพทุ ธศาสนาถกู จํากัดปกคลุมอยูภายในเครื่องหอหุม แหง รูปแบบท่ีจบั ตัวแขง็ ท่ือ จากภาวการณที่เปนมาอยางนี้ เมื่อใกลจะถึงยุค ปจจุบัน ก็อยูในสภาพที่เฉื่อยชา ซึ่งจัดไดวาอยูขางเสื่อม ศาสนิกชนสวนใหญยังอยูหางไกลจากหลักการของพระ ศาสนา หรือมิฉะน้ัน ก็ดึงหลักการของพระศาสนาลงมาปรับ ใหเขากับสภาพของตน ความรูความเขาใจแทจริงในพระ ศาสนามีนอย พระพุทธศาสนาถูกพอกดวยความเช่ือถือและ ขอ ปฏบิ ัตทิ ีเ่ ขามาปะปนจากภายนอกเปน อันมาก ในสภาพที่วาน้ี พอดีวัฒนธรรมจากประเทศตะวันตก หลั่งไหลเขามา ประชาชนเห็นส่ิงดีแปลกใหมที่ตนไมมี โดยเฉพาะความเจริญกาวหนาทางวัตถุทั้งหลาย ก็ต่ืนเตน

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยุตฺโต) ๙๙ หันมาระดมใหความสนใจ ตอนรับเอาเขามาๆ และเพลินช่ืน ชม ซ่ึงในเวลาเดียวกันนั้น ก็เปนเหตุใหละเลยไมไดเอาใจใส ศาสนา ตลอดจนศลิ ปวฒั นธรรมของตน ศาสนาและศิลปวัฒนธรรมน้ัน เมื่อย่ิงถูกปลอยปละ ละเลยไมเอาใจใส ก็ยิ่งเฉื่อยยิ่งเสื่อมลงไปอีก ชนชาติน้ันก็ มวั เพลิดเพลินกับส่ิงดที ีต่ นไมม่ ี ซง่ึ ระดมรับเอาเขามา พรอม กับที่ไมใสใจและไมรูจักท่ีจะใชประโยชนจากพระพุทธ ศาสนา เพราะตนเองก็ไมมีความรูและไมไดศึกษาใหเขาใจ เปน อนั ไมไดประโยชนจากส่งิ ดที ต่ี นมี ในที่สุด ก็มองไมเห็นคุณคา พระพุทธศาสนาจึงคอยๆ เสื่อมโทรมหรือสูญหายหรือถึงกับถูกตัดรอนทําลายดวย เจตนา พูดสั้นๆ วา ประเทศเหล่านี้มัวสนใจแต่ส่ิงดีท่ีตนไม่มี ไม่ใส่ ใจสิ่งดีที่ตนมี ยิ่งกวานั้น ยังไมเพียรพยายามทําส่ิงดีที่ตนไมมี ใหมีข้ึนเปนของตนเอง โดยไมตองคอยรับเอาจากพวกอ่ืน และสิ่งดีท่ีตนมี ก็กลับทอดทิ้ง หรือคิดทําลาย แทนท่ีจะ พยายามขุดคนคุณคาหาทางนํามาใชใหเปนประโยชน อัน เปนสภาพอยางหน่ึงของประเทศที่ลาหลังหรือดอยพัฒนา ทงั้ หลาย

๑๐๐ ความสําคัญของพระพุทธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ สภาพที่เปนไปในประเทศพัฒนาแลวอยางสูง และ ประเทศดอยพัฒนา ท่ีไดกลาวมาตามลําดับนี้ ท้ังสองฝาย เปนบทเรียนทมี่ ีคา สําหรับชนชาติไทย ฝายแรก มีส่ิงดีที่ตัวทําไดเปนของตนเอง คือมีความ เจริญดานวัตถุและระบบการตางๆ และแสวงหาส่ิงดีท่ีตนไม มี (หรือมีไมพอ) โดยใฝจะรับเอาคุณคาทางจิตปญญาจาก แหลงท่ีศึกษาหาได ดังท่ีมาพบในพระพุทธศาสนาเพื่อเติม สว นท่ตี นยงั ขาดอยใู หบ ริบูรณ ฝายหลัง ส่ิงดีที่ตนไมมี ตนอยากจะได คืออยากได และคอยรับเอาความเจริญทางวัตถุท่ีตนไมมีและท่ีตนทํา ไมได สวนสิ่งดีท่ีตนมี กลับไมอยากไดหรือไมใสใจ ไดแก ละเลยหรือทอดท้ิงคุณคาทางจิตปญญาในพระพุทธศาสนา ทต่ี นมอี ยูแลว ไมร จู ักศกึ ษานาํ มาใชใ หเ ปน ประโยชน พูดอีกอยางหนงึ่ วา ฝา ยแรกกําลังจะมีหรือทําใหมีครบ ท้ังสองอยาง สวนฝายหลัง กําลังจะหมดหรือทําใหไมมีท้ัง สองอยาง จะเห็นวา ฝายแรกปฏิบัติถูก และกําลังจะกาวไปสู ความสมบูรณ ฝายหลังปฏิบัติผิด และกําลังจะไมมีอะไร เหลอื เปนของตนเองเลยแมแตอยา งเดยี ว จะดูความหมายท่ีวาพัฒนาหรอื ไม ก็ดไู ดท่ีปญญาตรงน้ี

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยตุ โฺ ต) ๑๐๑ วาท่ีจริง ทั้งสองฝายตางก็มีคนละอยาง และขาดคน ละอยาง ส่ิงที่ฝายแรกมี ฝายหลังไมมี สิ่งท่ีฝายหลังมี ฝาย แรกไมม ี วิธี ปฏิ บัติ ท่ีถู กต อ ง ก็คื อ ก า ร ทํ าอ ยา ง เ ส มื อ น แลกเปล่ียนกัน หมายความวา แตละฝายตางก็รักษาและ ฟนฟูหรือขัดเกลาส่ิงดีท่ีตนมีอยูแลวใหใชประโยชนไดเต็มที่ และตางก็ทําส่ิงดีที่ตนยังไมมี ซึ่งอีกฝายหนึ่งมี ใหมีข้ึนเปน ของตนเองบา ง โดยทําข้ึนมาใหมีอยางเขา กลา วคอื ฝายแรก(ประเทศท่ีพัฒนาอยางสูงแลว) รักษาความ เจริญทางวัตถุที่ตนมี ใหอยูในขอบเขตท่ีพอดี และศึกษา เสาะหาคุณคาทางจิตปญญา (ในกรณีน้ี คือ พระพุทธ ศาสนา) ท่ีตนไมมีหรือบกพรอง มาเสริมระบบชีวิตของพวก ตนใหส มบรู ณ ฝายหลัง (ประเทศที่ลาหลัง หรือกําลังพัฒนา) ศึกษา พระพุทธศาสนาท่ีตนมีอยู แลวนําเอาคุณคาทางจิตปญญา มาใชนําทางการจัดระบบชีวิตใหไดผลดี และเพียรพยายาม สรางสรรคความเจริญกาวหนาทางวัตถุ วิทยาการ และ ระบบการตางๆ ที่ตนไมมีหรือยังลาหลัง ใหมีข้ึนอยางเพียง พอที่จะเปนพื้นฐานรองรับคุณคาทางจิตปญญาในระบบ ชวี ิตทีพ่ ฒั นาอยา งสมบูรณ

๑๐๒ ความสําคัญของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ บทเรียนโดยสรุปคือ รักษาสิ่งดีที่ตนมีอยู่แล้ว ให้มี คุณค่าอํานวยผลดีอย่างแท้จริง และสร้างสรรค์สิ่งดีท่ีตนยัง ไมม่ ี ให้มีขนึ้ เปน็ ของตนเอง ทาํ ใหมีข้ึนครบถวน ๒ อยาง ทั้ง ความเจริญทางวัตถุใหเปนพื้นฐานท่ีเพียงพอสําหรับการมี ชีวิตที่ดี และคุณคาทางจิตปญญาจากพระพุทธศาสนาพอ สําหรบั นาํ ทางการดาํ เนนิ ชีวติ ท่ดี ี ความที่กลาวมานี้ ช้ีใหเห็นวา การที่ชนชาติไทยใน ปจจุบันจะมีความเปนตัวของตัวเอง และมีอะไรที่จะชวย เปนสวนเสริมใหแกอารยธรรมของมนุษยชาติไดนั้น จะตอง ปฏิบตั ิ ดงั นี้ ก. รักษาและสืบทอดศิลปวัฒนธรรมไทยในสวนที่ ดีงาม ซึ่งมีมาแตอดีต สามารถพัฒนาตอใหเติบขยาย งอก งาม มีคุณคาสบสมัย คือใหผลดีสอดคลองเขากันกับสภาพ ทั้งปจจุบันและท่ีจะเปนตอไป (ตออดีตกับปจจุบัน และโยง ถึงอนาคต) ข. นอกจากสืบตอ พฒั นา และถายทอดส่ิงดีท่ีตนมี ตามขอ ก. แลว จะตองเพียรพยายามสรางสรรคสิ่งดีที่ตนยัง ไมม ี ใหเปน ของทาํ ไดด ว ยตนเอง และใหมเี ปน ของตนเอง จน มีครบท้ังสองอยาง ทั้งสิ่งดีที่ตนมีก็ยังคงมีอยู และสิ่งดีที่ตน ไมม กี ท็ าํ ใหม ขี ้ึน

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยตุ ฺโต) ๑๐๓ โดยเฉพาะคุณคาทางจิตปญญาที่เคยมีมาใน พระพทุ ธศาสนาของตน กด็ าํ รงรกั ษาไว และสืบคนเอาข้ึนมา ใชได ความเจริญทางวัตถุของคนอ่ืนที่ตนตองการและควรจะมี ก็เพียรพยายามใหมีข้ึนโดยใหเปนของที่ทําไดดวยตน ไมใช เปนอยูเพยี งในฐานะผูเ สพหรือบริโภคของท่ีรอรับจากคนอ่ืน ค. ชนชาติไทยมีพระพุทธศาสนาเปนสมบัติลํ้าคา อัน แสดงหลักการพัฒนาทางจิตใจและสัมมาปญญาที่จะใช แกปญหาของโลกปจจุบันน้ีไดดี หลักการนี้เปนสิ่งท่ีขาดไป หรือพรองอยูในอารยธรรมของมนุษยชาติ ซ่ึงชนชาติที่ เรยี กวาพัฒนาแลวก็ยอมรบั กันมากขึ้น ชนชาติไทยน้ัน นอกจากจะพึงศึกษาคนควา พระพุทธศาสนาอยางจริงจัง และจับเอาเนื้อหาสาระของ หลกั การน้มี าใชพัฒนาประเทศชาติของตนแลว ก็พึงเห็นเปน โอกาสท่ีจะชวยแกปญหาของมวลมนุษย และพัฒนาอารย ธรรมของโลกใหสมบูรณ ดวยการนําเสนอพุทธธรรมแก ชาวโลก เฉพาะอยางย่ิงแกชาวประเทศพัฒนาแลวที่กําลัง ตองการอยูนั้น โดยวิธีฉลาดเฟน ฉลาดแสดงอยางสบสมัย สบสถานการณ ขอ พึงปฏบิ ตั ิ ๓ อยา งท่กี ลาวมาน้ีสัมพันธตอ เน่ืองกัน

๑๐๔ ความสาํ คัญของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ แตขอซึ่งเปนท่ีรวมแหงคุณคาอันสูงสุด ก็คือ ลําดับ สุดทาย ไดแก การท่ีชนชาติไทยสามารถมีสวนรวมในการ เสริมสรา งอารยธรรมของโลก ดวยการเจียดแจกสมบัติอันล้ํา คาของตน กลาวคือ พุทธธรรม ใหแกชนทุกชาติท่ีกําลัง ตองการ ในฐานะทพ่ี ระพุทธศาสนาน้ัน เปนสวนเติมเต็มแหง อารยธรรมของมวลมนุษย

สรุป พระพุทธศาสนาเทาท่ีคนไทยเราเกี่ยวของ อาจแยกได เปน ๒ ดา น คือ - ดานที่เปน ธรรมวินัย โดยเฉพาะสวนท่ีเรียกวาพุทธ ธรรม อยา งหนึ่ง และ - ดา นท่ีเปน วัฒนธรรม อกี อยางหนง่ึ อยางแรกคือ ธรรมวินัย หมายถึงหลักการเดิมแทๆ ลวนๆ ของพระพุทธศาสนา หรือตัวแทตัวจริงของ พระพุทธศาสนาน้ัน ตามที่พระพุทธเจาทรงสั่งสอน หรือทรง แ ส ด ง แ ล ะ ท ร ง บั ญ ญั ติ ไ ว ซ่ึ ง ป ร า ก ฏ อ ยู ใ น คั ม ภี ร พระพุทธศาสนา และรักษาสืบทอดตอกันมาดวยการจารึก จดจาํ และสือ่ สารอางอิงพระคมั ภรี เ หลา นั้น อยางหลังคือ วัฒนธรรม หมายถึง พระพุทธศาสนา อยางที่คนไทยรูเขาใจ และประพฤติปฏิบัติสะสมสืบตอกัน มา จนซึมแทรกเขาไปในชีวิตจิตใจ กลายเปนสวนหน่ึงแหง ลักษณะนิสัยและความเปนอยู ซ่ึงปรากฏออกมาทางวิถีชีวิต ของหมูชน และอาศัยหมูชนที่ดําเนินตามวิถีชีวิตน้ันนั่น แหละเปนเครื่องรักษาสบื ทอดตวั มนั เอง

๑๐๖ ความสาํ คัญของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย ตองอาศัยการศึกษา เลาเรียน และต้ังใจปฏิบัติ จึงจะปรากฏตัวและแสดงผลได แตพระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรม ปรากฏตัวและแสดงผล อยางเปน ไปเองในวิถีชวี ติ ท่ีดาํ เนินอยโู ดยไมต อ งรตู วั พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย และพระพุทธศาสนา ฝา ยวัฒนธรรมนัน้ ตางกส็ มั พนั ธอ งิ อาศยั ซึง่ กันและกัน กลาวคือ การท่ีพระพุทธศาสนาจะกลายเปนพระพุทธ ศาสนาของไทย เปนสวนหนึ่งของชีวิตไทย หรือเปนอันหนึ่ง อันเดียวกับความเปนไทยได ก็เพราะไดสะสมสืบทอดซึม แทรกเขาไปในชีวิตจิตใจของคนไทยทั่วไปจนกลายเปน วฒั นธรรมของไทย แตในเวลาเดียวกัน พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย ก็ เปนหลักกลางหรือเปนมาตรฐานสําหรับทบทวนตรวจสอบ วา พระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรมเขาใกลหรือถอยหาง ออกไปจากหลักการท่ีแทจริงของพระพุทธศาสนา และเปน แ ห ล ง ซึ่ ง อํ า น ว ย เ น้ื อ ห า ส า ร ะ สํ า ห รั บ ป รั บ ห รื อ ช ว ย ดึ ง พระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรมใหเขาสูหรือใหใกลเขามาสู หลกั การท่แี ทจ ริงของพระพุทธศาสนามากย่งิ ขึ้นๆ พดู งายๆ วา

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยตุ โฺ ต) ๑๐๗ - ถาไมกลายเปนพระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรม พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัยก็ไมอาจเขาสูความ เปนไทย และ - ถาไมไดศึกษาตรวจสอบและคอยเพ่ิมสาระจาก พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย พระพุทธศาสนาฝาย วัฒนธรรมก็จะถอยหาง หรือเคลื่อนคลาดจาก หลกั การท่ีแทจริงของพระพทุ ธศาสนาออกไปเรอ่ื ยๆ พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย โดยเฉพาะพุทธธรรม ไมมีการเส่ือม ไมมีการเจริญ เพราะเปนความจริงท่ีดํารงอยู ตามธรรมดาของมัน และเปนหลักการท่ีเปนกลางๆ สุดแตใคร จะศกึ ษา และนาํ มาใชใ หไดผลดีเหมาะกับกาลเทศะอยา งไร คําท่ีพูดวา พระพุทธศาสนาเจริญหรือเส่ือมนั้น หมายถึง พระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรม หรือพระพุทธ ศาสนาทเี่ ชือ่ ถอื และปฏบิ ัตกิ ันอยูในวถิ ชี ีวติ ของหมชู นน้ันๆ คําวา “พุทธศาสนาเสื่อม” หมายความวา พุทธศาสนาที่ หมูชนนั้นเชื่อถือและปฏิบัติอยูในเวลาน้ัน เลือนลางหรือหาง เหินจากหลักการที่แทจริง คือจากธรรมวินัยไกลออกไปมาก ขึ้น ความรูความเขาใจและการปฏิบัติตามธรรมวินัย จาง คลาย และลดนอยลงไปจากวิถีชวี ิตของหมชู นน้ัน

๑๐๘ ความสาํ คญั ของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ คําวา “พระพุทธศาสนาเจริญ” หมายความวา พระพุทธศาสนาที่หมูชนน้ันเชื่อถือและปฏิบัติอยูในเวลาน้ัน หนักแนนหรือใกลเคียงมากข้ึนในทางที่เปนไปตามหลักการ ที่แทจริง คือ ธรรมวินัย ความรูความเขาใจและการปฏิบัติ ตามธรรมวินัยเฟองฟู และซึมแทรกเขาไปอยูในวิถีชีวิตของ หมชู นนัน้ มากขน้ึ พระพุทธศาสนาในประเทศไทย ไดผานความ เปล่ียนแปลงตางๆ มามากมายตลอดเวลายาวนานใน ประวตั ิศาสตร มที ั้งความเสื่อมและความเจรญิ สลับกนั ไป มองในแงหน่ึง ความเจริญและความเสื่อมเปนเรื่อง ธรรมดา เพราะส่ิงทั้งหลายไมเที่ยง ตามหลักของความเปน อนิจจงั จะใหค งท่อี ยูอยางเดิม เปน ไปไมได โดยเฉพาะความเสื่อมยอมเกิดขึ้นไดงายกวาความ เจริญ เหมือนลอเลื่อนท่ีต้ังอยู ณ จุดหนึ่งบนทางลาด ถา ปลอ ยกย็ อ มเลอ่ื นไหลในทางทีต่ า่ํ ลงไป การท่ีจะไมใหไหลลง แมแตเพียงจะใหทรงอยูกับที่ ก็ ตอ งใชค วามพยายามขนื ไว ไมต องพดู ถึงการท่ีจะใหเลื่อนข้ึน ไป ซ่ึงจะตองใชกําลังมากมายในการขับเคล่ือนหรือผลักดัน ยิ่งถา ใหข นึ้ บนทางยาวจนถึงจุดสงู สดุ กย็ ่ิงยากแทบสดุ เข็น

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยตุ ฺโต) ๑๐๙ ขอเปรียบเทียบนี้เปนเพียงเร่ืองของวัตถุ ซ่ึงไมมีชีวิต จิตใจ ใชแ ตก าํ ลงั เพยี รพยายามดวยแรงกาย กย็ ังยาก ยิ่งวัฒนธรรมน้ี มีองคประกอบสลับซับซอน และเปน เร่ืองของมนุษยท่ีมีชีวิตจิตใจ การจัดการใหเปนไปในทางที่ มุงหมาย กย็ ิ่งยากมากกวา นน้ั พระพุทธศาสนาท่ีไดกลมกลืนเขามาเปนเนื้อหาของ วัฒนธรรมไทย เมื่อผานกาลเวลายาวนาน ถาไมเพียร พยายามคอยตรวจสอบเน้ือหานั้นกับหลักการท่ีแทคือธรรม วินัย ไมคอยดึงใหเดินหนาใกลเขามาสูหลักการท่ีแทนั้นมาก ขึ้นๆ หรือไมหมั่นเติมเน้ือหาสาระของธรรมวินัยเขาไปเสริม ไวเรอ่ื ยๆ กย็ อ มเส่อื มโทรมและเลอะเลือนไปอยางแนน อน ส า เ ห ตุ ซ่ึ ง มั ก พ ว ง ม า กั บ ค ว า ม เ ก า แ ก ค รํ่ า ค ร า ท่ี เนื่องจากความลวงกาลผานเวลายาวนาน อันทําใหเกิด ความเส่ือมโทรมเลอะเลอื นแกพระพุทธศาสนา มีขอที่สําคัญ ดังนี้ ก. ภาวะลงร่อง และแข็งท่ือ ซึ่งทําใหจํากัดตัวคับแคบ เวียนวนอยูในที่เดิม หรือย่ําอยูกับที่ และยากตอการแกไข ปรับปรุง ยากท่ีจะปรับใชใหเกิดประโยชนสบสมัย สบ เหตุการณ

๑๑๐ ความสําคัญของพระพุทธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ ภาวะนี้มักเกิดขึ้นเพราะเหตุวา สิ่งท่ีเชื่อถือและปฏิบัติ สืบๆ กันมายาวนาน เม่ือสักวาทําตามๆ กันไป ก็มักทําให เกิดการย้ําเนนเดนชัดอยูในความหมายเพียงแงหนึ่งแงเดียว หรือเกิดความซ้ําท่ีซํ้าทางตายตัว ตลอดจนเกิดมีรูปแบบ ข้นึ มาจับตัวแขง็ ทื่อ และกลายเปนเครื่องหอหุม คลุมปด ไว ข. ภาวะคลาดเคล่ือน และไขว้เขว ซ่ึงทําใหวิปริต ผิดเพี้ยนหางไกลออกไปจากหลักการและความหมายท่ี แทจรงิ ตลอดจนหลงพลาดออกไปนอกลูนอกทาง ภาวะน้ีเกิดข้ึนเพราะการแปลความหมายผิดพลาด และปฏิบัติดวยความประมาท ไมหมั่นตรวจสอบกับหลักการ เดมิ แทใหถ ูกตองชัดเจนอยูเสมอ ค. ภาวะเคลือบพอก และปะปน ซ่ึงทําใหลางเลือน และเลอะเลือน มองไมเห็นของจริง และสับสน จับผิดจับถูก หลงเอาสิง่ ทเี่ คลือบทพ่ี อกหรอื ปลอมปนอยู เปน ตวั แทตวั จรงิ ภาวะน้ีเกดิ จากการขาดความรูความเขาใจ และปลอย ใหความเช่ือถือและขอปฏิบัติภายนอกเขามาหุมหอบดบัง หรือคลุกเคลาปนเปกับเนื้อหาสาระท่ีแทจริง จนเห็นสิ่ง เคลอื บพอกเปนของจริง หรือแยกของจรงิ ไมอ อก

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยุตฺโต) ๑๑๑ ง. ภาวะถดถอย และล้าหลัง ซ่ึงทําใหไมสามารถ กาวหนาใกลเขาไปสูหลักการที่แทของพระพุทธศาสนา แต กลายเปนหา งไกลออกไปจากหลักการทแี่ ทน้ันมากย่งิ ข้ึน ภาวะนี้เกิดจากความขาดการศึกษา ขาดความรูความ เขาใจและปลอยปละละเลย มัวแตจมอยูกับเร่ืองราวเกาๆ ไมปรับปรุงความเชื่อถือและการปฏิบัติ ดวยการคอยดึงให ใกลเขาไปๆ สูหลักการท่ีแทของพระศาสนา ไมศึกษาธรรม วินัยใหรูเขาใจ โดยสัมพันธกับสภาพความคิดนึกและความ เปน ไปตา งๆ ทเ่ี ปน อยจู ริงในเวลานน้ั ๆ ปจ จบุ นั น้ี พระพุทธศาสนาในประเทศไทยมีสภาพดังที่ ไดกลาวขางตน คือ คนไทยสวนใหญละเลยหรือทอดทิ้ง ศิลปวัฒนธรรมของตนที่สืบมาแตอดีต หันไปตื่นเตนสนใจ รับและลอกเลียนวัฒนธรรมจากประเทศตะวันตก สภาพ เชน นี้ไดเปนมาตลอดเวลา ๑ ศตวรรษเศษๆ อยางไรก็ตาม ในชวงเวลาประมาณ ๒ ทศวรรษที่ผาน มาน้ี เปนที่สังเกตวา ประชาชนทั่วไป รวมทั้งคนรุนหนุมสาว ไดหันมาสนใจศึกษาพระพุทธศาสนากันมากขึ้น โดยเฉพาะ คนท่ีสนใจในการปฏิบัติบําเพ็ญสมาธิ หรือจิตภาวนา นับวา มจี ํานวนมากทีเดยี ว

๑๑๒ ความสาํ คัญของพระพุทธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ โดยนัยน้ี สภาพปจจุบันของพระพุทธศาสนาใน สังคมไทย เม่ือพิจารณาตามเกณฑแบงที่เคยพูดไว จึงตอง แยกพูดเปน ๒ ดา น คอื พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัยกําลัง ไดรับความสนใจ ต่ืนตัวศึกษาปฏิบัติกันแพรหลาย แต พระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรมกําลังเส่ือมถอย เลอะเลือน และถูกละเลย ภาวะท่ีแบงออกเปน ๒ ดานนี้ จะบังเกิดเปนผลดี ก็ ตอเม่ือมันเปนเพียงจุดเร่ิมตนแหงการที่จะกลับเขาประสาน กลมกลืนเปนอันหนึง่ อนั เดียวกันตอไป การที่พระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรม เส่ือมถอย เลอะ เลือน และถูกละเลย ยอมเกิดจากสาเหตุสําคัญ ๒ ประการ คอื ประการแรก คนไทยปลอยใหศิลปวัฒนธรรมของตน ตกอยูในภาวะลงรอง แข็งท่ือ ภาวะคลาดเคล่ือน ไขวเขว ภาวะเคลือบพอก แฝง ปะปน และภาวะถดถอย ลาหลัง ประการทส่ี อง คนไทยหนั ไปตนื่ เตนกบั ความเจริญทาง วัตถุและระบบการตางๆ ท่ีเขามาใหมจากภายนอก จน มองขาม ดูถูก ไมเห็นคุณคาและความสําคัญของ ศลิ ปวฒั นธรรมของตน

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยตุ โฺ ต) ๑๑๓ สาเหตุเหลาน้ีเปนปจจัยหนุนแกกันและกันเองดวย กลาวคือ เมื่อวัฒนธรรมของตนถูกปลอยใหตกอยูในภาวะลง รอ ง แขง็ ทือ่ ตลอดจนลาหลังแลว ก็ยอมชวนใหเบ่ือหนาย ไม นา สนใจ คนก็ยง่ิ หนั ไปชื่นชมวัฒนธรรมจากภายนอกมากขนึ้ เมื่อคนหันไปเอาใจใสเพลิดเพลินกับวัฒนธรรมจาก ภายนอก วัฒนธรรมของตนเองก็ยิ่งถูกปลอยใหอยูในภาวะ แข็งท่อื เปน ตน ตลอดจนลาหลงั ยง่ิ ขนึ้ ผลรวมก็คือ ความเสื่อมโทรม เลอะเลือน และถูก ละเลยแหง วฒั นธรรมของตนเองมากยิง่ ๆ ข้ึนไป ความจริง ความเส่ือมโทรม เลอะเลือน และถูกละเลย แหงวัฒนธรรมของตน พรอมกับการหลั่งไหลเขามาของ วัฒนธรรมจากภายนอกนั้น นับวาเปนการประสบ สถานการณรายและความกระทบกระเทือน ซ่ึงถาวางทาที ใหถูกตอง ก็จะทําใหเกิดผลดี คือเปนเหมือนสัญญาณปลุก ทที่ ําใหเ กดิ ความรูตัว ต่นื ตวั และลุกขึน้ มาแกไขปรบั ปรุง อยางนอยก็จะไดเกิดความตระหนักรูเทาทันธรรมดา ที่วา พระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรมท่ีถูกปลอยใหเปนไป เรื่อยๆ เฉื่อยๆ จะตกอยูในภาวะแข็งท่ือ คลาดเคล่ือน ถูก ปะปน และลา หลงั

๑๑๔ ความสาํ คัญของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ เม่ือรูตระหนักอยางน้ีแลว ก็จะไดรีบเรงดําเนินการ ตรวจสอบทบทวนตัวเอง ทําการชําระสะสาง เคาะขูดสนิม ลางสิ่งที่พอก ลอกสิ่งที่เคลือบ รอนกรองส่ิงปลอมปนท้ิงไป และจัดปรับใหมใหเขาที่เขาทาง กระปร้ีกระเปรา พรอมที่จะ เคลื่อนไหวอยา งคลอ งตัวตอ ไป ย่ิงมาประจวบพอดีวา ขณะน้ีคนไทยหันมาสนใจ ศึกษาปฏิบัติพระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัยมากขึ้น ก็เทากับ เปนโอกาสเหมาะท่สี ุด ท้ังน้ี ดวยเหตุผลดังไดกลาวมาแลววา ความเสื่อม โทรมเลอะเลือนของพระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรม จะแกไข ไดก็ดวยการตรวจสอบกับหลักการที่แทในพระพุทธศาสนา ฝ า ย ธ ร ร ม วิ นั ย แ ล ะ ค อ ย นํ า เ อ า เ น้ื อ ห า ส า ร ะ ใ น พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัยมาเติมใสอยูเสมอๆ เพื่อไมให จางคลาย และเพื่อดึงใหเดินหนาเขาไปหาหลักการที่แทน้ัน มากย่งิ ข้ึนๆ เมื่อคนหันมาสนใจ ศึกษาปฏิบัติตามธรรมวินัยกัน แลว ก็เทากับไดเคร่ืองตรวจสอบและเนื้อหาสาระท่ีตองการ ใชแกไขปรับปรุงน้ันมา โดยไมตองรอหรือหนักแรงกับการทํา เร่อื งนี้อกี

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยตุ โฺ ต) ๑๑๕ ในเวลาเดียวกัน แมวาจะเปนการดีท่ีคนไทยหันมา สนใจศึกษาปฏิบัติตามพระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัยกัน มากขึ้น แตผูท่ีเห็นแกประโยชนสุขของประเทศชาติอยาง แทจริง ก็ไมควรพอใจเพียงเทาน้ัน พึงตระหนักในหลักการที่ กลาวมาแลววา พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัยจะกลายเปน พระพุทธศาสนาของไทย ก็ตอเมื่อไดซึมซาบกลมกลืนเขาไป อยูในวิถีชีวิตของคนไทย จนกลายเปนพระพุทธศาสนาฝาย วฒั นธรรม ถาตระหนักดังน้ีแลว การที่คนไทยหันมาสนใจศึกษา ปฏิบัติพระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย ก็เทากับเปนการยาง เขาสูข้ันตอนที่สําคัญของการพื้นฟูพระพุทธศาสนาฝาย วัฒนธรรมใหกลับเจริญรงุ เรอื งข้นึ ใหมและกาวหนา ตอ ไปไดอกี ร ว ม ค ว า ม ว า ก า ร ศึ ก ษ า แ ล ะ ป ฏิ บั ติ ต า ม พระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย เปนปจจัยท่ีขาดไมไดสําหรับ การดํารงรกั ษาและพัฒนาพระพทุ ธศาสนาฝา ยวัฒนธรรม ดังน้ัน ในสภาพปจจุบัน แมวาพระพุทธศาสนาฝาย วัฒนธรรมจะเสื่อมโทรม เลือนลาง และถูกละเลย แตเมื่อคน หันมาสนใจศึกษาและปฏิบัติตามพระพุทธศาสนาฝายธรรม วินัยกันมากขึ้น ก็จึงเปนนิมิตดีวาพระพุทธศาสนาฝาย วฒั นธรรมจะกลบั มีชีวิตชีวารงุ เรืองเฟอ งฟขู ึ้นไดอ กี

๑๑๖ ความสําคญั ของพระพุทธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ แตการจะเปนอยางนี้ได จะตองเปนการกระทําดวย ความสํานึกตระหนักในเปาหมาย และต้ังใจโนมการปฏิบัติ ใหสงผลมายังเปาหมายน้ัน คือใหการศึกษาและปฏิบัติตาม หลักการแหงพระธรรมวินัย สงผลตอพระพุทธศาสนาฝาย วัฒนธรรม ดวยการประสานกลมกลืนเน้ือหาสาระแหงพระ ธรรมวินัยน้ันใหซึมซาบเขาไปในกระแสความรูความเขาใจ และการประพฤติปฏิบตั ิทเี่ ปนวิถีชวี ิตของหมชู น ถาการศึกษาและปฏิบัติตามพระพุทธศาสนาฝาย ธรรมวินัย กับการรักษาสืบทอดพระพุทธศาสนาฝาย วัฒนธรรม ยังดําเนินอยูคูเคียงกัน โดยมีความสัมพันธ ในทางที่อิงอาศัยเกื้อกูลกันดังไดกลาวมา พระพุทธศาสนา ของชาวไทยก็จะยังเจริญมั่นคงอยูในประเทศไทย เพื่อ ประโยชนสุขโดยตรงแกชนชาติไทย และโดยออมแกมวลชน ชาวโลก ตลอดกาลนาน พุทธมณฑล คือ พื้นที่ภายในขอบเขตพิเศษท่ีไดอุทิศ ถวายแดพระพุทธเจา หรือบริเวณที่อุทิศใหเปนศูนยกลาง ของพระพุทธศาสนา ซึ่งไดจัดสรางขึ้นเพ่ือแสดงถึง ความสําคัญของพระพุทธศาสนาในฐานะศาสนาประจําชาติ เปนหลกั ฐานและเปน ท่ีประกาศยืนยนั ความจรงิ ที่วา

พระพรหมคุณาภรณ (ป. อ. ปยุตฺโต) ๑๑๗ พระพุทธศาสนา - เป็นศาสนาของประชากรส่วนใหญข่ องประเทศไทย - เปน็ รากฐานสาํ คัญของวัฒนธรรมไทย - เป็นศูนย์รวมจิตใจให้ชนชาวไทยต้ังอยใู่ นสามัคคี - เปน็ หลกั การแห่งเสรีภาพในการนบั ถอื ศาสนา - เปน็ สถาบันทีด่ าํ รงยนื ยงมาคชู่ าตไิ ทย - เป็นหลักคําสอนสอดคล้องกับลักษณะนิสัยของคนไทยที่ รกั ความเป็นอสิ ระเสรี - เปน็ แหลง่ สาํ คญั ท่ีหลอ่ หลอมเอกลักษณ์ของชาติไทย - เปน็ มรดกและเปน็ คลงั สมบัติอันล้าํ คา่ ของชนชาตไิ ทย - เป็นหลกั นาํ ทางในการพัฒนาชาติไทย และ - เป็นแหล่งของดีมีค่าท่ีชนชาติไทยมอบให้แก่อารยธรรม ของโลก ศูนยกลางของศาสนาประจําชาติน้ี พึงเปนจุดรวม พลังชวี ิตของพระพุทธศาสนา ดุจหัวใจเปนศูนยรวมพลังชีวิต ของบุคคล เปนแหลงแพรกระจายหลักการท่ีแทของ พระพุทธศาสนาออกไปหลอเลี้ยงวัดวาอาราม และองคกรท่ี เผยแพรพระธรรมวินัย ดุจหัวใจเปนแหลงสูบฉีดโลหิตไป หลอ เลี้ยงอวยั วะท้งั ปวงทวั่ รา งกาย

๑๑๘ ความสําคัญของพระพทุ ธศาสนา ในฐานะศาสนาประจําชาติ พุทธมณฑล ในอุดมคติ พึงเปนศูนยกลางท่ีประมวล รักษา และเผยแพรพระพุทธศาสนาฝายธรรมวินัย เปนที่ ทบทวนตรวจสอบพระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรมท่ีเชื่อถือ และประพฤติปฏิบัติกันมาในสังคมไทย ใหคงอยูและคืนเขา สูมาตรฐานและครรลองที่ถูกตอง พรอมท้ังแพรกระจาย เน้ือหาสาระของพระธรรมวินัยออกไปผสมผสานซึมซาบเขา สูวิถีชีวิตของประชาชน ใหพระพุทธศาสนาฝายวัฒนธรรมมี กําลังม่ันคง และเจริญกาวหนาตามแนวทางแหงหลักการที่ แทของพระพทุ ธศาสนา ถาการณเปนไปไดเชนนี้ พุทธมณฑลที่รมรื่นดวยสวน ปาอันงอกงามนาร่ืนรมย ก็จะเปนสัญลักษณแหงความ เจรญิ งอกงามของพุทธธรรมที่แพรหลายออกไป อํานวยสันติ สขุ และความรมเย็นเบกิ บานแกประชาราษฎรทั่วทัง้ สังคม