พระราชวังสนามจันทร์

พระราชวังสนามจนั ทร หองสมดุ ประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อําเภอสามพราน

พระราชวงั สนามจันทร พระราชวังสนามจันทร เปนพระราชวังท่ี พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา เจาอยหู ัว รัชกาลท่ี 6 โปรดเกลาฯ ใหสรางขึ้นบนบริเวณที่คาดวาเปนพระราชวัง เกาของกษัตริยสมัยโบราณที่เรียกวา \"เนินปราสาท\" เพื่อเปนสถานที่ประทับครั้ง มานมัสการ พระปฐมเจดยี  และเมื่อบานเมืองถึงยามวกิ ฤต พระราชวังใชเวลากอสรา งนาน 4 ป โดยมี หลวงพิทักษมานพ (นอย ศิลป) ซึ่งตอมาไดรับโปรดเกลาฯ เลื่อนยศเปน พระยาวิศุกรรมศิลปประสิทธิ์ (นอย ศิลป) เปนแมงาน และสรางเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2450 เมื่อสรางแลวเสร็จจึงได พระราชทานนามวา \"พระราชวังสนามจันทร\" ตามชื่อสระนํ้าโบราณหนาโบสถ พราหมณ (ปจจุบันไมมีโบสถพราหมณเหลืออยูแลว) \"สระนํ้าจันทร\" หรือ \"สระบวั \" พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลาเจาอยูหัว มีพระราชพินัยกรรมแสดงพระราช ประสงคย กพระราชวงั สนามจันทรใหเปนสถานที่ต้ังของ โรงเรียนนายรอยทหารบก โดยมี ใจความวา บรรดาที่ดินตึกรามทั้งใหญ นอย ที่รวมอยูในเขตซึ่งเรียกวา \"พระราชวังสนาม จันทร\" เปนสมบัติสวนตัวของขาพเจาโดยแทไมไดรับมฤดกมาจาก สมเด็จพระบรมชนก นารถ มิได ขาพเจาไดเก็บทุนในตําแหนงหนาที่ พระยุพราช และทุนอ่ืน ๆ สรางท่ีสนาม จันทร และสรางพระท่ีนั่งซ่ึงเรียกวา พระพิมานประฐม น้ันข้ึนกอน ตอมาเม่ือขาพเจาได ราชสมบัติแลว ขาพเจาก็ไดเอาเงินพระคลังขางท่ีทํานุบํารุงที่น้ีตลอดมาเปนสวนตัวท้ังสิ้น เพราะฉะน้ันจะเอาที่พระราชวังสนามจันทรไปรวมเขากับกองมรดกใหญนั้นหาควรไม ขา พเจามีสิทธ์ติ ามกฎหมายเหมือนสามัญชน ทจ่ี ะยกทน่ี ้ีใหแ กผ ูใดก็ได เพราะฉะน้นั เม่ือสิ้น ตัวขาพเจาไปแลว ขาพเจาขอยกที่น้ีใหแกรัฐบาลสยามเปนสิทธิขาด เพ่ือทําเปนโรงเรียน นายรอ ยทหารบก – พระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกลาเจาอยูหัว

กรมศิลปากร ไดประกาศในราชกิจจานุเบกษา ใหพระราชวังสนามจันทร เปน โบราณสถาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เลม 98 ตอนที่ 177 วันที่ 27 ตลุ าคม พ.ศ. 2524 แตเดิม พระราชวังสนามจันทรอยูภายใตการดูแลของ สํานักพระราชวัง โดยเมือ่ วันที่ 1 ธนั วาคม พ.ศ. 2546 คณะกรรมการอํานวยการบูรณะพระราชวัง สนามจันทร ซึ่งมี สมเด็จพระเจาภคินีเธอ เจาฟาเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี เปนองคประธาน รวมกับ กระทรวงมหาดไทย นายนาวิน ขันธหิรัญ อดีตผูวาราชการจังหวัดนครปฐม และ มหาวิทยาลัยศิลปากร โดย รองศาสตราจารยลขิ ติ กาญจนาภรณ รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทรในขณะน้ัน ไดนอมเกลาฯ ถวายคืนพระราชวัง สนามจันทรแกสํานักพระราชวัง[4] ตอมา พระบาทสมเด็จพระวชิรเกลา เจาอยูหัว ทรงพระกรุณาโปรดเกลาฯ พระราชทานโฉนดที่ดินพระราชวังสนาม จันทร แก กระทรวงมหาดไทย[5] แลวทางจังหวัดนครปฐม รับมอบตอจาก กระทรวงมหาดไทย เมื่อวันท่ี 1 เมษายน พ.ศ. 2561 เพื่อนํามาดําเนินการ รบั ผิดชอบเอง

พระท่นี ่ัง พระทน่ี ่ังพมิ านปฐม พระทีน่ ่งั พมิ านปฐม เปน พระท่นี ง่ั องคแรกที่สรางข้ึนเมื่อราว พ.ศ. 2450 เปนอาคารกอ อิฐถือปนู 2 ชนั้ แบบตะวันตก แตด ดั แปลงใหเหมาะกับเมืองรอน ชองระบายลมและระเบียงลูกกรงโดยรอบฉลุฉลักเปนลวดลายตามแบบไทย อยางประณีตงดงาม พระที่นั่งช้ันบนประกอบดวยหองตาง ๆ ซึ่งยังมีปายชื่อ ปรากฏอยูจวบจนปจจุบัน คือ หองบรรทม หองสรง หองบรรณาคม หองภูษา หองเสวย และหองพระเจา ซ่ึงเปนหอพระ มีพระพุทธรูปปางปฐมเทศนาอยู องคหน่ึง และยังมีภาพเขียนจิตรกรรมฝาผนังฝมือ พระยาอนุศาสนจิตรกร (จนั ทร จิตรกร) ซ่ึงงดงามนาชมมาก พระท่ีน่ังองคนี้ใชเปนท่ีประทับ (โดยเฉพาะกอนเสด็จฯ ข้ึนเถลิงถวัล ราชยสมบัติ จนถึง พ.ศ. 2458) ท่ีทรงพระอักษร ที่เสด็จออกขุนนาง ที่รับรอง พระราชอาคันตุกะ และออกใหราษฎรเขาเฝาฯ มากกวาพระที่นั่งและ พระตําหนกั องคอืน่ ๆ ในปจจุบันบนพระท่นี ั่งไดจดั นทิ รรศการเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา เจา อยหู ัว

พระท่นี ่งั อภริ มยฤ ดี พระท่ีน่ังอภิรมยฤดี ตั้งอยูดานใตของพระที่นั่งพิมานปฐม เปนอาคาร กออิฐถือปูน 2 ช้ันแบบตะวันตก ประดับลวดลายไมฉลุเหมือนกับพระท่ีน่ังพิมาน ปฐม โดยมีทางเชื่อมกับพระท่ีนั่งพิมานปฐม ใชเปนท่ีประทับเจานาย ฝายใน ในสมัยน้ัน ปจจุบันพระที่น่ังอภิรมยฤดีชั้นบนจัดแสดงหองพระบรรทม หองทรงงาน เพื่อใหเขากับบรรยากาศในสมัยกอน ในปจจุบันบนพระที่นั่งไดจัด นิทรรศการเฉลิมพระเกียรติ พระนางเจาสุวัทนา พระวรราชเทวี และ สมเด็จ พระเจา ภคินเี ธอ เจาฟา เพชรรัตนราชสดุ า สิรโิ สภาพัณณวดี พระทีน่ ั่งวัชรีรมยา พระท่ีน่ังวัชรีรมยา เปนอาคารกออิฐถือปูน 2 ชั้น สรางขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2460 พระที่นั่งองคนี้มีลักษณะสถาปตยกรรมเปนแบบไทยแทวิจิตรงดงามตระการตา หลังคามุงดวยกระเบื้องเคลือบเปนหลังคา 2 ชั้นเหมือนกับหลังคา ในพระบรมมหาราชวัง มีชอฟา ใบระกา หางหงส นาคสะดุง คันทวย มีมุขเด็จ ดานทิศใต หนาบันมุขเด็ดแกะสลักเปนเข็มวชิราวุธอยูภายใตวงรัศมีมีกรอบ ลอมรอบ พรอมดวยลายกนกลงรักปดทอง หนาพระที่นั่งมีชานชาลาทอดยาว ออกมาจรดกับพระท่ีน่ังพิมานปฐมดวย พระทวารของบัญชรทั้ง 2 ชั้นของพระ ที่น่ังองคนี้มีลักษณะคลายกับเรือนแกว เปนบันแถลงเสียบไวดวยยอดวชิราวุธ ภายในมีเลข 6 อยูในลายพิจิตรเลขาเปนมหามงกุฎ มีลายกนกลงรักปดทอง ลอมรอบบนพื้นที่ประดับตกแตงไปดวยกระจกสีน้ําเงิน พื้นเพดานช้ันบนของ พระทีน่ ง่ั องคน้ีทาดวยสีแดงสดเขม มีดอกดวงประดับประดาละเอียดออนทําดวย ไมแ กะสลักปดทอง สวนช้ันลางนอกจากจะทาสีแดงและปดทองแลวนั้น ช้ันลางมี ความแตกตา งกันตรงทล่ี ายฉลุนนั้ เปนดาวประดับพระท่ีน่ังองคนี้ พระบาทสมเด็จ พระมงกุฎเกลาเจาอยูหัว ทรงใชเปนท่ีประทับเปนครั้งคราว โดยมากจะใชเปน หองทรงพระอักษรใน พ.ศ. 2462 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลาเจาอยูหัว เสด็จไปทรงซอมรบเสือปาที่อําเภอบานโปงและอําเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี และพระองคเสด็จกลับมาประทับ ณ พระที่นั่งองคนี้เปนเวลา 1 คืนกอนจะเสด็จ ไปประทับ ณ พระราชวังนันทอุทยาน 1 เดือน และกลับมาที่พระราชวังสนาม จันทรเปน เวลา 1 สัปดาหกอนกลบั พระบรมมหาราชวงั

พระที่นงั่ สามัคคมี ขุ มาตย พระที่น่ังสามัคคีมุขมาตย เปนพระท่ีน่ังท่ีมีสวนเชื่อมตอกับใกลเคียง คือพระท่ีน่ังวัชรีรมยา หนาบันพระที่น่ังสามัคคีมุขมาตยอยูทางทิศเหนือ เปนรูป หลักทา วอมรนิ ทราธิราชประทานพรประทบั อยใู นปราสาทสามยอด พระหัตถขวา ทรงวชิระ พระหัตถซายทรงประทานพร แวดลอมดวยบริวารซ่ึงประกอบดวย เทวดาและมนุษย 5 หมู ทองพระโรงยกพื้นสูงจากพื้นดินประมาณ 1 เมตร มีอัฒจันทร 2 ขางตอกับพระท่ีน่ังวัชรีรมยา มีพระทวารเปดถึงกัน 2 ขาง ซุมพระทวารท้ัง 2 และซุมพระบัญชรใกล ๆ พระทวารท้ัง 2 ขางแกะสลักเปนรูป กีรติ มุขลงรักปดทองภายในพระท่ีนั่งโดยรอบ มีเสานางจรัลแบงเขตทองพระโรง กับเฉลียงสวนที่เปนเฉลียงลดต่ําลงมา 20 เซนติเมตร เสานางจรัลมีลักษณะเปน เสาทรง 8 เหล่ียมเชนเดียวกับพระที่น่ังวัชรีรมยา ทําเปนลายกลีบบัวจงกล โดยรอบเสาตลอดทั้งตน เพดานพระท่ีน่ังมีลักษณะเชนเดียวกับเพดานชั้นลาง พระทีน่ ัง่ วชั รรี มยา เพดานสีแดงเขม ปดทองฉลุเปนลายดาวประดับมีโคมขวดหอย อยางงดงาม พระที่นั่งองคน้ี พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลาเจาอยูหัว ทรงใชเปน สถานที่จัดงานหลายอยาง เชน งานสโมสรสันนิบาต เสด็จฯ ออกพบปะขุนนาง เปนสถานท่ีฝกอบรม กองเสือปา และใชเปนที่แสดงโขนละครตาง ๆ เนื่องจาก พระที่น่ังองคนี้กวางขวางและสามารถจุคนเปนจํานวนมาก จึงมีชื่อเรียกติดปาก ชาวบานวา \"โรงโขน\" ซึ่งคร้ังหน่ึงพระองคไดเคยทรงพระกรุณาโปรดเกลาฯ ใหอญั เชญิ พระมหาเศวตฉัตรมาประดษิ ฐานไวภ ายในนี้ดว ย เมื่อวันท่ี 21 กุมภาพันธ พ.ศ. 2456 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา เจาอยูหัว ไดทรงใชพระท่ีนั่งองคน้ีในพระราชพิธีพระราชทานเหรียญตราแก นายทหาร และทรงประกอบพระราชพิธีถือนํ้าพระพิพัฒนสัตยาแกทหารรวมท้ัง เสือปา และวันท่ี 10 มิถุนายน พ.ศ. 2465 มีงานพระราชทานเล้ียงแก พระอินทราณี เนื่องในวันเกิด และใหรวมประทับโตะเสวยพรอมดวยเจานายและ ขาราชการ มีพระราชดํารัสวาวันน้ีพระองคจะทรงหลั่งพระมหาสังขแก พระอินทราณี และทรงมีพระบรมราชโองการใหสถาปนาข้ึนเปน พระวรราช ชายาเธอ พระอนิ ทรศักดิศจี (พระยศในขณะน้ัน)

พระที่นง่ั ปาฏิหารยิ ทศั ไนย พระท่ีน่ังปาฏิหาริยทัศไนย เปนพระท่ีน่ังโถงทรงไทย สรางขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2457 หลงั จากพระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา เจา อยหู ัว ทอดพระเนตรปาฏิหาริย แหงพระปฐมเจดีย เมื่อครั้งเสด็จไปประทับ ณ พระราชวังสนามจันทร หลังจาก น้ัน พระบาทสมเด็จพระปกเกลาเจาอยูหัว รัชกาลท่ี 7 โปรดเกลาฯ ใหกระทรวง วัง ยายพระที่นั่งปาฏิหาริยทัศไนยมาประดิษฐานบนชาลาดานหนา พระที่นั่งพุท ไธสวรรย พิพธิ ภัณฑสถานแหงชาติ พระนคร เมื่อ พ.ศ. 2470 และ กรมศิลปากร ไดอัญเชิญพระท่ีนั่งปาฏิหาริยทัศไนยไปประดิษฐานยังสนามหญาดานทิศเหนือ ของ พระท่นี ่ังอศิ ราวินจิ ฉยั ใน พ.ศ. 2550 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา กรมสมเด็จพระเทพ รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดําเนินไปยังพระราชวังสนาม จันทร โดยผูดูแลพระราชวังไดกราบบังคมทูลขอใหมีการอัญเชิญพระท่ีน่ัง ปาฏิหาริยทัศไนยกลับมาประดิษฐาน ณ พระราชวังสนามจันทร พระองคจึง มีพระราชดําริใหสํานักพระราชวังสงหนังสือมายังกรมศิลปากร ในการอัญเชิญ พระที่นั่งปาฏิหาริยทัศไนยกลับมาประดิษฐาน ณ พระราชวังสนามจันทรดังเดิม หลังจากการบูรณะซอมแซมเปน ทีเ่ รยี บรอ ยแลว

บรรณานุกรม สารานุกรมเสรี. (2563). พระราชวังสนามจันทร. สืบคน 20 พฤษภาคม 2563, จาก https://th.wikipedia.org/wiki/พระราชวังสนามจนั ทร