วันลอยกระทง

วันลอยกระทง เป็นวันสำคัญทำงศำสนำฮินดูวันหน่ึงของไทย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตรงกับวันข้ึน 15 ค่ำ เดือน 12 ตำมปฏิทินจันทรคติไทย ตำมปฏิทินจันทรคติ ล้ำนนำ มักจะตกอยู่ในรำวเดือนพฤศจิกำยน ตำมปฏิทิน สุริยคติ บำงปีเทศกำลลอยกระทงจะตรงกับเดือนตุลำคม เช่นปี พ.ศ. 2544 วันลอยกระทงปีนั้นตรงกับวันที่ 31 ตุลำคม และจะมำตรงกนั อีกครั้งในปี พ.ศ. 2563

ป ร ะ เ พ ณี น้ี ก ำ ห น ด ข้ึ น เ พื่ อ เ ป็ น ก ำ ร ส ะ เ ด ำ ะ เครำะห์และขอขมำต่อพระแม่คงคำ บำงหลักฐำนเช่ือว่ำ เปน็ กำรบชู ำรอยพระพุทธบำทท่ีริมฝั่งแม่น้ำนัมทำมหำนที และบำงหลักฐำนก็ว่ำเป็นกำรบูชำพระอุปคุตอรหันต์หรือ พระมหำสำวก สำหรับประเทศไทยประเพณีลอยกระทงได้ กำหนดจัดในทุกพื้นท่ีท่ัวประเทศ โดยเฉพำะบริเวณท่ีติด กบั แม่นำ้ ลำคลอง หรอื แหลง่ นำ้ ต่ำง ๆ ซง่ึ แตล่ ะพน้ื ทก่ี จ็ ะ มีเอกลักษณ์ที่น่ำสนใจแตกต่ำงกันไป นอกจำกน้ีบำง ประเทศก็มีเทศกำลลอยกระทงด้วย เช่น ประเทศลำว มักจะลอยกระทงในวันออกพรรษำ (ข้ึน 15 ค่ำ เดือน 11) ในงำนไหลเรือไฟของลำว ประเทศกัมพูชำ มีกำรลอย กระทง 2 ครั้ง คือลอยกระทงหลวงกลำงเดือน 11 รำษฎร จ ะ ท ำ ก ร ะ ท ง เ ล็ ก แ ล ะ บ ร ร จุ อ ำ ห ำ ร ล ง ไ ป ด้ ว ย ส่วนกลำงเดือน 12 จะมีกระทงหลวงเป็นกระทงใหญ่ รำษฎรจะไม่ได้ทำและกระทงนี้จะมีอำหำรบรรจุลงไปด้วย เชน่ กัน

โดยมีคติว่ำเพื่อส่งส่วนบุญไปให้เปรต เทศกำลน้ำจะมีกำร เฉลิมฉลองด้วยกำรแข่งเรือยำว กำรแสดงพลุดอกไม้ไฟ จัดขึ้นทุกปีตั้งแต่วันขึ้น 14 ค่ำ 15 ค่ำ จนถึงแรม 1 ค่ำ เดือนพฤศจิกำยน ส่วน ประเทศพม่ำ ในวันลอยกระทง ผู้คนจะพำกันทำกระทงตกแต่งเป็นรูปคล้ำยดอกบัวบำน ปักธูปเทียน และนิยมตัดเล็บ เส้นผม หรือใส่เหรียญ กษำปณ์ลงไปในกระทง แลว้ นำไปลอยในแหล่งน้ำ ส่วนใน พื้นท่ีติดทะเลก็นิยมลอยกระทงริมฝ่ังทะเล เชื่อว่ำเป็นกำร ลอยเครำะห์ไป นอกจำกนี้ยังเช่ือว่ำกำรลอยกระทงเป็น กำรบชู ำและขอขมำพระแมค่ งคำ

ประวัติ ประเพณีลอยกระทงเป็นประเพณีโบรำณของ อินเดียที่ประเทศไทยรับเข้ำมำปฏิบัติ แต่ไม่ปรำกฏ หลักฐำนชัดเจนว่ำทำกันมำตั้งแต่เม่ือไหร่ เท่ำที่ปรำกฏ ก ล่ ำ ว ไ ด้ ว่ ำ มี ม ำ ตั้ ง ส มั ย สุ โ ข ทั ย เ ป็ น ร ำ ช ธ ำ นี พระบำทสมเด็จพระจลุ จอมเกลำ้ เจ้ำอยู่หัว ทรงสันนิษฐำน วำ่ เดิมทีเดยี วเหน็ จะเปน็ พิธีของพรำหมณ์กระทำเพื่อบูชำ พระผู้เป็นเจ้ำทั้งสำม คือ พระอิศวร พระนำรำยณ์ และ พระพรหม ต่อมำได้ถือตำมแนวทำงพระพุทธศำสนำมีกำร ชั ก โ ค ม เ พื่ อ บู ช ำ พ ร ะ บ ร ม ส ำ รี ริ ก ธ ำ ตุ พ ร ะ จุ ฬ ำ ม ณี ในช้ันดำวดึงส์ และลอยโคมเพ่ือบูชำรอยพระพุทธบำท ซงึ่ ประดษิ ฐำน ณ หำดทรำยแม่น้ำนัมมทำ (แม่น้ำนัมมทำ เป็นแม่น้ำท่ีคู่ขนำนกับทิวเขำวินธัย ไหลลงภำคตะวันตก ของอินเดียแบ่งเขตอนิ เดยี ออกเป็นภำคเหนือและภำคใต้)

ตำนำนที่หำหลักฐำนยืนยันมิได้ กล่ำวไว้ว่ำ ในรัชสมัยพอ่ ขุนรำมคำแหง มนี ำงนพมำศหรือท้ำวศรีจุฬำ ลักษณ์ เป็นผู้ประดิษฐ์กระทงข้ึนคร้ังแรก โดยแต่เดิม เรียกว่ำพิธจี องเปรียง ท่ีลอยเทยี นประทปี และนำงนพมำศ ได้นำดอกโคทม ซ่ึงเป็นดอกบัวที่บำนเฉพำะวันเพ็ญเดือน สิบสองมำใช้ใส่เทียนประทีป ดังปรำกฏในตำรับ ท้ำวศรีจุฬำลักษณ์กล่ำวถึงพระดำรัสของพระร่วงว่ำ \"แต่นี้สืบไปเบ้ืองหน้ำ โดยลำดับกษัตริย์ในสยำมประเทศ ถึงกำลกำหนดนักขัตฤกษ์ วันเพ็ญเดือน 12 ให้ทำ โคมลอยเป็นรูปดอกบัว อุทิศสักกำรบูชำพระพุทธบำท นัมมทำนทีตรำบเท่ำกัลปำวสำน แต่ปัจจุบันมีหลักฐำนว่ำ ไม่น่ำจะเก่ำกว่ำสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยอ้ำงอิง หลักฐำนจำกภำพจิตรกรรมกำรสร้ำงกระทงแบบต่ำง ๆ ใ น ส มั ย รั ช ก ำ ล ที่ 1 จ ำ ก นั้ น ใ น ส มั ย รั ช ก ำ ล ที่ 2 ไดเ้ ปลี่ยนแปลงจำกกำรทำจำกดอกบัวเป็นต้นกล้วยเพรำะ ดอกบัวดังกล่ำวหำยำกและมีน้อย จึงใช้ต้นกล้วยทำแทน แล้วดูไม่สวยจึงใช้ใบตองมำพับแต่งจนสวยสืบทอดมำจน ปจั จุบนั

ประเพณีในแต่ละท้องถิน่ ภำคเหนือ นิยมทำโคมลอย เรียกว่ำ \"ลอยโคม\" หรือ \"ว่ำวลม\" หรือ \"ว่ำวไฟ\" ทำจำกผ้ำบำง ๆ แล้วสุมควัน ข้ำงใต้ให้ลอยข้ึนไปในอำกำศอย่ำงบัลลูนประเพณีของ ชำวเหนือนี้เรียกว่ำ ยี่เป็ง หมำยถึงกำรทำบุญในวันเพ็ญ เดือนย่ี (ซ่ึงนับวันตำมแบบล้ำนนำ ตรงกับวันเพ็ญเดือน สิบสองในแบบไทย) หรอื โคมลอยบนนำ้ รูปทรงต่ำง ๆ - จังหวัดเชียงใหม่ มีประเพณี\"ย่ีเป็ง\"เชียงใหม่ ในทุก ๆ ปีจะมกี ำรจดั งำนข้นึ อยำ่ งยง่ิ ใหญต่ ระกำรตำ และ มีกำรปล่อยโคมลอยขึน้ เต็มท้องฟำ้ - จังหวัดตำก จะลอยกระทงขนำดเลก็ ทยอยเรียง รำยไปเป็นสำย เรียกว่ำ \"กระทงสำย“ - จังหวัดสุโขทัย ขบวนแห่โคมชักโคมแขวน กำรเล่นพลุตะไล ไฟพะเนียง

- จังหวัดลำปำง มีประเพณี \"ล่องสะเปำ“ (สะเปำหมำยถึงกระทง) ซ่ึงจะมีกำรประกวดอยู่สองวัน ด้วยกัน ได้แก่วันแรก\"สะเปำน้ำ\"จัดขึ้นในแม่น้ำวังและ วันทส่ี องจะมี\"สะเปำบก\" ซึ่งกำรประกวดในท่ีนี้ จะมีต้ังแต่ ระดับกลุ่มหมู่บ้ำน ตำบล อำเภอ โรงเรียน มหำวิทยำลัย สถำบันกำรศึกษำต่ำงๆ รวมไปถึงหน่วยงำนของภำครัฐ แตล่ ะขบวนจะมีกำรแสดงตำ่ งๆไมว่ ่ำจะเป็นฟ้อนรำ ดนตรี พ้ืนเมือง ควำมสวยงำมของขบวน รวมไปถึงประกวดนำง นพมำศ ทั้งนี้ ชำวบ้ำนคนเมืองลำปำง ค่อนข้ำงให้ ควำมสำคัญแก่ประเพณีล่องสะเปำ เนื่องจำกเป็นวันที่ ทุกคนจะร่วมสนกุ สนำนคร้นื เครง พบปะเพ่ือนฝูงที่กลับมำ จำกกำรทำงำนในต่ำงจังหวัด และท่ีสำคัญเป็นเทศกำล กลำงแจง้ ทีจ่ ดั ข้นึ ทำ่ มกลำงอำกำศที่เยน็ สบำยในทุกๆปี

ภำคตะวันออกเฉียงเหนือ ในอดีตมีกำรเรียก ประเพณีลอยกระทงในภำคอีสำนว่ำ สิบสองเพ็ง หมำยถึง วันเพ็ญเดือนสิบสองซึ่งจะมีเอกลักษณ์แตกต่ำงกันออกไป เช่น - จังหวัดสกลนคร ในอดีตจะมีกำรลอยกระทง จำกกำบกล้วย ลักษณะคล้ำยกับกำรทำปรำสำทผ้ึงโบรำณ เรียกงำนน้ีว่ำเทศกำลลอยพระประทีปพระรำชทำน สิบ สองเพ็งไทสกล

- จังหวัดร้อยเอ็ด ถือเป็นตัวแทนจัดงำนลอย กระทงของภำคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมีชื่องำน ประเพณีว่ำ \" สมมำนำ้ คนื เพง็ เส็งประทปี \" ตำมภำษำถ่ิน มีควำมหมำยถึงกำรขอขมำพระแม่คงคำในคืนวันเพ็ญ เดือนสิบสอง ควำมพิเศษของงำนมีกำรแสดง แสงสีเสียง ตำนำนเมืองร้อยเอ็ด จัดให้มีกำรตกแต่งบริเวณเกำะบึง พลำญชัย (สถำนท่ีจัดงำน) ให้เป็นเกำะสวรรค์ ตกแต่ง สวยงำม ยิ่งใหญ่ มีขบวนกระทงอำเซียน มีกำรประกวด กระท งประทีปใหญ่ ชิง ถ้วย พ ระรำชท ำน ส มเด็จ พระกนิษฐำธิรำชเจ้ำ กรมสมเด็จพระเทพรัตนรำชสุดำฯ สยำมบรมรำชกุมำรี กำรประกวดกระทงอนุรักษ์ธรรมชำติ กำรประกวดขบวนแห่กระทงประทีป 12 หัวเมือง ตำมตำนำนเมืองร้อยเอ็ด กำรประกวดรำวงสมมำน้ำคืน เ พ็ ง เ ส็ ง ป ร ะ ที ป ก ำ ร ป ร ะ ก ว ด ธิ ด ำ ส ำ เ ก ต น ค ร และกิจกรรมอน่ื ๆ อีกมำกมำย

ภำคกลำง มีกำรจัดประเพณีลอยกระทงขึ้นทั่วทุก จังหวดั - ก รุ ง เ ท พ ม ห ำ น ค ร จ ะ มี ง ำ น ภู เ ข ำ ท อ ง เป็นรูปแบบงำนวัด เฉลิมฉลองรำว 7-10 วัน ก่อนงำน ลอยกระทง และจบลงในช่วงหลงั วันลอยกระทง - จังหวัดพระนครศรีอยุธยำ มีกำรจัดงำน ประเพณีลอยกระทงกรงุ เกำ่ ขน้ึ อยำ่ งย่ิงใหญ่บรเิ วณอุทยำน ประวัติศำสตร์พระนครศรีอยุธยำ ภำยในงำนมีกำรจัด แสดงแสง สี เสียง อย่ำงงดงำมตระกำรตำ - จังหวัดนครปฐม มีกำรจัดงำนประเพณี ลอยกระทง มีพิธีสวดนพเครำะห์ สะเดำะเครำะห์ เสริมดวงชะตำ กำรประกวดชิงเงินรำงวัล ณ วัดไร่ขิง พระอำรำมหลวง อำเภอสำมพรำน

ภำคใต้ - จังหวัดสงขลำ มีกำรจัดงำนอย่ำงยิ่งใหญ่ นอกจำกน้ัน ในจังหวัดอ่ืน ๆ ก็จะจัดงำนวันลอยกระทง ด้วยเชน่ กัน

บรรณำนกุ รม สารานุกรมเสร.ี (๒๕๖๓). วนั ลอยกระทง. สบื คน้ 26 ตลุ าคม 2563, จาก https://th.wikipedia.org/ wiki/วนั ลอยกระทง