สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

พ ร ะ ร า ช ป ร ะ วั ติ พระราชสมภพ สมเด็จพระนางเจาสิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ พระบรม ราชชนนีพันปหลวง เปนพระธิดาพระองคใหญของหมอมเจา นักขัตรมงคลกิติยากร (ภายหลังเปน พระวรวงศเธอพระองคเจา นักขัตรมงคล กรมหมื่นจันทบุรี สุรนาถ) ประสูติ แตหมอมหลวง บัว กิติยากร (ราชสกุลเดิม: สนิทวงศ) เมื่อวันศุกรท่ี ๑๒ สิงหาคม พ.ศ ๒๔๗๕ ณ บานของพลเอกเจาพระยาวงษานุ ประพัทธ (หมอมราชวงศสทาน สนิทวงศ) บานเลขท่ี 180๘ ถนนพระรามท่ี 6 ตําบลวังใหม อําเภอปทุมวัน จังหวัดพระนคร อันเปนบานของพระอัยกาฝายพระมารดา มีพระเชษฐาสองคน คือหมอมราชวงศกัลยาณกิต์ิ หมอมราชวงศอดุลกิต์ิ และมี พระกนิษฐาคนหนง่ึ คือ ทานผูห ญิง บษุ บา สธนพงศ สําหรับพระนาม \"สิริกิต์ิ\" ไดรับพระราชทานจากพระบาท สมเดจ็ พระปกเกลาเจาอยูห ัว รัชกาลที่ 7 มีความหมายวา “ผูเปนศรีแหง กิติยากร” เรียกโดยลําลองวา “คุณหญิงสิริ” สว นพระราชสวามี จะทรงเรยี กวา \"แมส ริ ิ\"

ในระหวางยังทรงพระเยาว ส ถ า น ก า ร ณ บ า น เ มื อ ง ไ ม สู สงบนักเนื่องจากเพิ่งพนจากชวง ของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ๒๔ มิ ถุ น า ย น พ .ศ . ๒4 ๗ ๕ ไมน านหมอ มเจา นักขัตรมงคล ตองทรงออกจากราชการทหารโดยรัฐบาลแตงต้ังใหไปรับตําแหนง เลขานุการเอกประจําสถานทูตสยาม ณ กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. สหรัฐ สว นหมอ มหลวงบัวซึ่งมีครรภแกยังคงอยูในประเทศไทย แตไดเดินทาง ไปสมทบหลังจากใหกําเนิดหมอมราชวงศสิริกิต์ิได ๓ เดือน โดยมอบ หมอมราชวงศสิริกิติ์ใหอยูในความดูแลของเจาพระยาวงษานุประพัทธ และทาววนิดาพิจาริณี บิดาและมารดาของหมอมหลวงบัว ดังน้ัน จึงตองอยูไกลจากบิดามารดาตั้งแตอายุนอย บางคราวตองเดินทางไป ตางจังหวัด เชน พ.ศ. ๒๔๗๖ หมอมเจาอัปษรสมาน กิติยากร พระมารดาของหมอมเจานักขัตรมงคล ไดทรงรับนัดดาตามเสด็จ พระบาทสมเด็จพระปกเกลาเจาอยูหัว รัชกาลท่ี 7 ไปอยูท่ีจังหวัด สงขลา ปลายป พ.ศ. ๒4๗7 หมอมเจานักขัตรมงคลทรงลาออก จากราชการแลวกลับมาประเทศไทย จึงทําใหหมอมราชวงศสิริกิติ์ ซ่งึ ขณะน้ันอายไุ ด ๒ ชันษา ๖ เดือน ไดกลับมาอยูรวมพรอมหนากนั ทั้งครอบครัว ณ ตําหนักในวังเทเวศร บริเวณถนนกรุงเกษม ปากคลองผดงุ กรุงเกษม รมิ แมน าํ้ เจาพระยา

การศึ กษ า พ.ศ. 24๗๙ เมื่อหมอมราชวงศหญิงสิริกิต์ิ ทรงมีอายุได ๔ ชันษา ก็ไดเขารับการศึกษาครั้งแรกในชั้นอนุบาลที่โรงเรียนราชินี ทวาในขณะน้ันแมเหตุการณดานการเมืองภายในประเทศไทย จะสงบลงแตสถานการณระหวางประเทศก็ไมสงบกลาวคือ สงครามมหาเอเชียบูรพา เร่ิมแผขยายมาถึงประเทศไทย กรุงเทพมหานครถูกโจมตีทางอากาศหลายคร้ังจนการคมนาคม ไมสะดวก พระบิดาจึงใหหมอมราชวงศสิริกิติ์ยายไปเรียน ท่ีโรงเรียนเซนตฟรังซีสชาเวียรคอนแวนต เพราะอยูใกลวัง พระบิดา ไดเรียนท่ีนั่นตั้งแตช้ันประถมศึกษาปที่ ๒ จนถึง ช้ันมัธยมศึกษา หมอมราชวงศหญิงสิริกิต์ิไดเร่ิมเรียนเปยโน ซ่งึ เรยี นไดดีและเรว็ เปน พิเศษ นอกจากนี้ยังไดศึกษาภาษาอังกฤษ และภาษาฝรง่ั เศสซง่ึ ทรงสันทัดเชนกนั พ.ศ. ๒๔๘๙ ครั้นเมื่อสงครามโลกครั้งท่ี 2 สงบลง หมอมเจานักขัตรมงคลตองเสด็จไปดํารงตําแหนงอัครราชทูตผูมี อํานาจเต็มประจําสํานักเซนตเจมส ประทศอังกฤษ ไดทรงพา ครอบครัวท้ังหมดไปอยูดวย ในเวลาน้ันหมอมราชวงศหญิงสิริกิต์ิ มีอายไุ ด ๑๓ ปเ ศษ และเรยี นจบช้นั มธั ยมศกึ ษาปที่ ๓ แลว

ขณะที่อยูในประเทศอังกฤษ หมอมราชวงศหญิงสิริกิติ์ได ศึกษาตอทั้งวิชาภาษาอังกฤษและฝร่ังเศสและวิชาเปยโนกับ ครูพิเศษ หลังจากน้ันไมนานพระบิดายายไปประเทศเดนมารก และฝรั่งเศส ตามลําดับ หมอมราชวงศสิริกิต์ิยังคงเรียนเปยโน และตั้งใจจะศึกษาตอในวิทยาลัยการดนตรีท่ีมีชื่อเสียงของ กรงุ ปารสี จนจบ ระหวา งทีอ่ ยใู นประเทศฝรง่ั เศส หมอ มราชวงศหญิงสิริกิติ์ได มีโอกาสรับเสด็จพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล อดุลยเดช (ขณะนั้นทรงศึกษาตอที่ประเทศสวิตเซอรแลนด หลงั จากเสด็จขึน้ ครองราชย) ซึ่งพระองคเสด็จประพาสกรุงปารีส เ พื่ อ ท อ ด พ ร ะ เ น ต ร โ ร ง ง า น ทํ า ร ถ ย น ต ทั้ ง นี้ เ นื่ อ ง จ า ก พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลท่ี 9 โปรดการดนตรี เปนพิเศษ ขณะที่หมอมราชวงศหญิงสิริกิต์ิก็สนใจศิลปะเชนกัน ทาํ ใหเ กดิ ความสมั พนั ธข ึ้น

อ ภิ เษ กสมรส วันท่ี ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๙1 พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัวฯ รัชกาลท่ี 9 ทรงประสบอุบัติเหตุ ท า ง ร ถ ย น ต ณ ป ร ะ เ ท ศ สวิตเซอรแลนด ทรงเขารับการ รกั ษาในโรงพยาบาลแหงหน่งึ โดยมีหมอมหลวงบัวและหมอมราชวงศหญิงสิริกิต์ิ เขาเฝาฯ เยย่ี มพระอาการเปนประจําและในชวงระยะเวลาท่ีหมอมราชวงศสิริกิต์ิ อ ยู เ ฝ า ถ ว า ย พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็ จ พ ร ะ เ จ า อ ยู หั ว รั ช ก า ล ท่ี 9 ที่สวิตเซอรแลนดนั้น สมเด็จพระราชชนนีศรีสังวาล(พระนามในเวลานั้น) ไดทรงรับเปนธุระจัดการใหหมอมราชวงศสิริกิต์ิเขาศึกษาในโรงเรียน Pensionnat Riante Rive ซึ่งเปนโรงเรียนประจําแหงหน่ึงของโลซาน ประทศสวิตเซอรแลนด ครั้นเมื่อพระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลที่ 9 ท รงห าย จากอาการป ระช วร แลว ก็ไดทรงหม้ัน หมอมราชวงศส ริ ิกติ ิ์ เปนการภายในเมื่อวนั ที่ ๑๙ กรกฎาคม พ.ศ. 2492 หลังจากทรงหม้ันแลวหมอมราชวงศหญิงสิริกิต์ิยังคงศึกษาตอ กระทั่ง พ.ศ. 2493 เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัวรัชกาลที่ 9 เสด็จพระนครเพื่อรวมพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัวอานันทมหิดล พระองคทานโปรดฯ ใหห มอมราชวงศหญงิ สริ กิ ติ ต์ิ ามเสดจ็ พระราชดาํ เนินกลบั ดวย

เมื่อวันที่ ๒8 เมษายน พศ. ๒๔๙๓ พระราชพิธีราชาภิเษกสมรส ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชกับหมอมราชวงศ สิริกิต์ิจึงจัดข้ึน ณ วังสระปทุม โดยมีสมเด็จพระศวีสวรินทิรา บรมราชเทวีพระพันวัสสาอัยยิกาเจา เสด็จฯ เปนองคประธานในการน้ี ส ม เ ด็ จ พ ร ะ เ จ า อ ยู หั ว ท ร ง ล ง พ ร ะ อ ภิ ไ ธ ย ใ น ท ะ เ บี ย น ส ม ร ส แ ล ะ โปรดใหหมอมราชวงศสิริกิต์ิ กิติยากร พรอมทั้งสักขีพยานลงนาม ในทะเบียนน้ัน หลังจากน้ันสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจาเสด็จออก ในพระราชพิธีถวายน้ําพระพุทธมนตเทพมนตแดสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลที่ 9 และรดน้ําพระพุทธมนตเทพมนตแดหมอมราชวงศสิริกิต์ิ กิติยากร ในการพระราชพิธีราชาภิเษกสมรสตามโบราณราชประเพณี ตอมาสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลท่ี 9 โปรดเกลาฯ ใหอาลักษณอาน ป ร ะ ก า ศ ส ถ า ป น า ห ม อ ม ร า ช ว ง ศ สิ ริ กิ ต์ิ กิ ติ ย า ก ร ขึ้ น เ ป น “สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์” พรอมทั้งทรงพระกรุณาโปรดเกลาฯ พระราชทานเครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณอันมีเกียรติคุณรุงเรืองยิ่ง มหาจกั รีบรมราชวงศในการน้ดี วย ตอมา ในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในพระบาทสมเด็จ พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. 24๙3 พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระราชดําริวาตามโบราณราชประเพณีเมื่อสมเด็จพระมหา กษัตริยาธิราชเจาไดเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติบรมราชาภิเษกแลว ยอมโปรดใหสถาปนาเฉลิมพระเกียรติยศสมเด็จพระอัครมเหสีข้ึนเปน สมเดจ็ พระบรมราชินี

ดงั นัน้ พระองคจ ึงทรงพระกรุณาโปรดเกลาฯ ใหประกาศสถาปนา เฉลิมพระเกียรติยศสมเด็จพระราชินีสิริกิต์ิ ข้ึนเปนสมเด็จพระนางเจา สิริกิติ์พระบรมราชินี หลังจากนั้นท้ังสองพระองคไดเสด็จฯ กลับไปยังสวิตเซอรแลนด เพื่อทรงรักษาพระองคและ ทรงศกึ ษาตอ จนกระทั่งพระองคมีพระประสูติกาลสมเด็จพระเจา ลูกเธอเจาฟาอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณว ดี และเมื่อสมเด็จพระเจาลูกเธอ มีพระชันษาได ๓ เดือน พระบาทสมเดจ็ พระเจา อยูหัว รัชกาลท่ี 9 และสมเด็จพระนางเจา สิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปหลวง จึงเสด็จ นิวัติประเทศไทย

พระราชโอรส และพ ระราชธิ ด า สมเด็ จพ ระนางเจ าสิ ริ กิ ต์ิ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราช ชนนีพันปหลวง ทรงมีพระราชโอรส และพระราชธดิ า ๔ พระองค ดงั นี้ 1. สมเด็จพระเจาลูกเธอเจาฟาหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี ประสูติ ณ สถานพยาบาลมองซัวซี นครโลซาน ประเทศสวิตเซอรแลนด เมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2494 ตอมาได ทรงลาออกจากฐานันดรศักด์ิ (ปจจุบันทรงพระนามวาทูลกระหมอม หญิงอุบลรัตนราชกัญญาสิริโสภาพรรณวดี) ทรงเคยสมรสกับ นายปเตอร เลด เจนเซน ชาวอเมริกันทรงมีพระโอรส 1 พระองค และพระธดิ า 2 พระองค 2. สมเด็จพระเจาลูกยาเธอเจาฟาวชิราลงกรณบรมจักราดิศร สันติวงศ เทเวศร ธํารงสุรบริบาล อภิคุณูประการ มหิตลาดุลเดช ภูมิพลนเรศวรวรางกูร กิติสิริสมบูรณ สวางควัฒนบรมขัตติยะ ราชกุมาร ประสูติ ณ พระท่ีน่ังอัมพรสถาน เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม 2495 ตอมาทรงไดรับการสถาปนาข้ึนเปนสมเด็จพระบรมโอรสา ธิ ร า ช เ จ า ฟ า ม ห า ว ชิ ร า ล ง ก ร ณ ส ย า ม ม กุ ฎ ร า ช กุ ม า ร เมื่อ พ.ศ. 2515 (ปจจุบันทรงพระนามวาพระบาทสมเด็จ พระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกลา เจา อยูหัว)

3. สมเด็จพระเจาลูกเธอ เจาฟา สิรินธรเทพรัตนสุดา กิติวัฒนาดุลโสภาคย ประสูติ ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน เมื่อวันท่ี 2 เมษายนพ.ศ. 2498 ตอมาทรงไดรับพระราชทานโปรดเกลาฯ ใหเฉลิมพระอิสริยยศ เปนสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาเจาฟา มหาจักรี สิรินธรรัฐสีมาคุณากรปยชาติ สยามบรมราชกุมารี เมื่อ พ.ศ. 2520 (ปจจุบันทรงพระนามวาสมเด็จพระกนิษฐา ธริ าชเจา กรมสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร)ี 4. สมเด็จพระเจาลูกเธอเจาฟาจุฬาภรณวลัยลักษณ อัครราช กุมารี (ปจจุบันทรงพระนามวา สมเด็จเจาฟาฯ กรมพระศรี สวางควัฒน วรขัตติยราชนารี) ประสูติ ณ พระท่ีน่ังอัมพรสถาน เมื่อวันท่ี 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2500 ทรงเคยอภิเษกสมรสกับ เรืออากาศโท (ยศในขณะน้ัน) วีระยุทธ ดิษยะศริน ทรงมีพระราชธิดา 2 พระองค

ผูสําเรจ็ ราชการแทนพระองค ในวันเฉลิมพระชนมพรรษา 5 ธันวาคม พ.ศ. 2499 พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลท่ี 9 มีพระบรมราช โองการประกาศวาตามราชประเพณี เมื่อสมเด็จพระนางเจา สิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชนนีพันปหลวง ไดทรง ดํารงตาํ แหนงผสู าํ เร็จราชการแทนพระองคเคยมีประกาศใหออก พระนามวา สมเด็จพระนางเจาสิริกิต์ิ พระบรมราชินี ไดทรง ดาํ รงตาํ แหนง ผูสําเรจ็ ราชการแทนพระองค ระหวางท่ีผนวช และ ไดปฏิบัติพระราชภารกิจแทนพระองคดวยพระปรีชาสามารถ สนองพระราชประสงคเปนที่เรียบรอย จึงพระกรุณาโปรดเกลาฯ ใหเฉลิมพระอภิไธยสมเด็จพระนางเจาสิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปหลวง \"สมเด็จพระนางเจาสิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ\" นับวาทรงเปนสมเด็จพระนางเจาฯ พระบรม ราชินีนาถพระองคที่ 2 ในประเทศไทย โดยพระองคแรก คือ สมเด็จพระนางเจาเสาวภาผองศรี พระบรมราชินีนาถ (ภายหลังไดรับ การสถาปนาเปนสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชนิ ีนาถพระบรมราชชนนพี ันปห ลวง

พ ร ะ ร า ช ก ร ณี ย กิ จ ดานการสง เสริมศิลปาชีพ สมเด็จพระนางเจาสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรม ราชชนนีพันปหลวง ทรงปฏิบัติพระราชภารกิจมากมาย โดยเฉพาะอยางย่ิงภารกิจในการสงเสริม คุณภาพชีวิต อาชีพ และความเปนอยูของบุคคลผูยากไร และ ประชาชนในชนบท หางไ กลไ ด โ ดยเสด็จพระ ราช ดําเนินพ ระบ าทส มเด็ จ พระเจาอยูหวั รัชกาลท่ี 9 ไปท่วั ทุกหนแหงในแผนดนิ ไทยนี้

โครงการที่มีสาขาขยายกวางไปท่ัวประเทศโครงการหน่ึง ก็คือโครงการสงเสริมศิลปาชีพ ซึ่งในภายหลังทรงพระกรุณา โปรดเกลาฯ ใหกอตั้งเปนรูปมูลนิธิ พระราชทานนามวา \"มูลนิธิสงเสริมศิลปาชีพพิเศษ ในพระบรมราชินูปถัมภ\" เมื่อวันท่ี 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2519 และเมื่อ พ.ศ. 2528 ไดเปลี่ยนชื่อเปน มูลนิธิสงเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจา สิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ อันเปนการสงเสริมอาชีพและ ขณะเดียวกันยังอนุรักษและสงเสริมงานศิลปะพื้นบานที่มี ความงดงามหลายสาขา เชน การปน การทอ การจักสาน เปน ตน

ดานการอนุรักษท รพั ยากรธรรมชาติ คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2553 ถวายพระราชสมัญญา \"พระมารดาแหงการคุมครอง ความหลากหลายทางชีวภาพ\" แดพระนามสมเด็จพระนางเจา สิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปหลวง เพื่อเปน การแสดงกตเวทิคุณของรัฐบาลและปวงชนชาวไทย ในพระมหา กรุณาธคิ ุณทท่ี รงมตี อการคุมครองความหลากหลายทางชีวภาพ ของประเทศ

ดานสาธารณสขุ โดยไดทรงดํารงตําแหนงสภานายิกาการสภากาชาดไทย และหากเสด็จฯ เยือนตางประเทศ ทรงเสด็จฯ ทอดพระเนตร กิจการกาชาดของประเทศนั้นๆ เพื่อทรงนํามาปรับปรุงกิจการ สภากาชาดไทยอยเู สมอ

ดานการศึกษา ท ร ง เ ป น ผู ว า ง ร า ก ฐ า น ก า ร ศึ ก ษ า ท ร ง ส ง เ ส ริ ม ดานการศึกษา ดวยทรงมีวิสัยทัศนอันกวางไกลมาต้ังแตคร้ัง ทรงพระเยาว มีพระราชดํารัสเกี่ยวกับการศึกษาอยูเนือง ๆ ทรงตระหนักถึงความสําคัญวา ผลของการศึกษาในวันนี้จะเปน ตัวกําหนดอนาคต พระราชทานทุนการศึกษา และสงเสริม การพัฒนาความรูในดานตาง ๆ ทรงมีกระแสพระราชดํารัส ดวยความหวงใยในการเรียนรูประวัติศาสตรไทยของนักเรียน นิสิตนักศึกษา วาการศึกษาประวัติศาสตรของชาติ เด็กไทยควร มีความรู เกี่ยวกับความเปนมาของประเทศชาติ วามีวิวัฒนาการ มาอยา งตอ เนือ่ ง และเปล่ียนแปลงมาสูป จจุบันไดอ ยา งไร

พระราชนิพนธ สมเด็ จพ ระนางเจ าสิ ริ กิ ต์ิ พระบรมราชินีนาถ พระบรม ราชชนนี พั นป หลวง ได ทรง พระราชนิพนธบันทึก เรื่อง \"ความ ทรงจําในการตามเสดจ็ ตางประเทศ ทางราชการ\" เมื่อ พ.ศ. 2505 เปนพระราชนิพนธ ที่คนไทยควรจะ ไดอาน และตระหนักถึงพระปรีชาสามารถในดานอักษรของ พระองคทานอีกอยางหนึ่งดวย ดวยความสํานึกในพระมหา กรณุ าธคิ ุณลนเกลา ลน กระหมอมปวงชนชาวไทยทง้ั ภาครฐั บาลและ เอกชนจึงไดรวมกันกําหนดใหวันท่ี 12 สิงหาคม ของทุกป เปนวันแมแหงชาติ ตั้งแตวันท่ี 12 สิงหาคม พ.ศ. 2519 เปนตน มา เพือ่ เปนท่ีราํ ลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณในพระองคทาน และเปน การสํานึกถึงคุณของแมไปพรอมดวย ดวยนับถือกันท่ัวไปวา พระองคเปรียบประดุจแมของปวงชนชาวไทยท้ังปวง เคียงขางพอ ของชาวไทย น่ันคือ พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลท่ี 9 เสมอมา

บรรณานุกรม พี่พี AdmissionPremium. (2563). พระราชกรณียกจิ \"ดา นการศกึ ษา\" ใน สมเด็จพระนางเจา สิรกิ ิติ์ พระบรมราชนิ นี าถ. สืบคน 5 กรกฎาคม ๒๕๖๓, จาก https://www.admissionpremium.com/content/2911 สานุกรมเสร.ี (2563). สมเด็จพระนางเจา สิรกิ ติ ิ์ พระบรมราชนิ นี าถ พระบรมราชชนนพี นั ปหลวง. สืบคน 5 กรกฎาคม ๒๕๖๓, จาก https://th. wikipedia.org/wiki/สมเดจ็ พระนางเจาสริ กิ ติ _์ิ พระบรมราชนิ ีนาถ_พระบรมราชชนนีพันปหลวง