ebookหน่วยที่ 2 การวิเคราะห์รายการค้า

หน่วยท่ี 3 การวิเคราะหร์ ายการคา้

73 หน่วยที่ 3 การวเิ คราะห์รายการคา้ 3.1 รปู แบบขององค์กรธุรกจิ องค์กรต่าง ๆ จาแนกกว้าง ๆ ได้ 2 ลักษณะ คือ องค์กรทแี่ สวงหากาไร และองคก์ รท่ีไม่ แสวงหากาไร สามารถจัดประเภทได้หลายลักษณะขึน้ อยู่กับหลกั เกณฑท์ ใี่ ชใ้ นการจัด เชน่ 1. แบง่ ตามลกั ษณะการดาเนินงาน สามารถแบง่ ได้ 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ 1.1 ธรุ กจิ ใหบ้ รกิ าร (service firm) เชน่ โรงแรม โรงพยาบาล รา้ นเสริมสวย อซู่ ่อมรถ 1.2 ธุรกจิ จาหนา่ ยสินคา้ แบง่ ได้ 2 ประเภท คือ 1.2.1 ธุรกิจซื้อมาขายไป (merchandising firm) เป็นธรุ กจิ ที่จดั หาสนิ คา้ จาก กิจการอ่ืนมาขาย เชน่ หา้ งสรรพสนิ คา้ 1.2.2 ธรุ กิจผลติ สินคา้ (manufacturing firm) เป็นธรุ กิจท่ีแปรสภาพ วตั ถดุ ิบใหเ้ ปน็ สินคา้ สาเร็จรูป แล้วขายต่อหรือส่งให้ผ้อู ่ืนขาย เช่น บรษิ ทั เบอรี่ยคุ เกอร์ (มหาชน)จากดั 2. แบง่ ตามลักษณะการจัดต้งั แบ่งได้ 3 ประเภท คือ 2.1 กจิ การเจ้าของคนเดียว (Single Proprietorship) ไดแ้ ก่กจิ การท่ีมีบคุ คลคนเดียว เปน็ เจา้ ของ นาทรพั ยส์ ินของตนมาลงทนุ ในกจิ การเพอ่ื หากาไร เจา้ ของเป็นบคุ คลเดยี วที่มอี านาจ จดั การ ควบคมุ และตัดสนิ ใจในการดาเนนิ งานของกิจการ ดงั นัน้ เมื่อกิจการมผี ลการดาเนนิ งานกาไร หรอื ขาดทนุ กจ็ ะเปน็ ของเจา้ ของแตเ่ พียงผ้เู ดียว ขอ้ ดีของธุรกิจรปู แบบน้ีคือ การจดั ตง้ั และการเลกิ กจิ การทาได้งา่ ย การบรหิ ารงานเป็นอิสระ มีความคล่องตวั สว่ นขอ้ เสียคือ กิจการมีเงนิ ทุนจากดั ส่วนใหญ่เป็นกจิ การขนาดเลก็ การบรหิ ารงาน อาจเกดิ ขอ้ ผิดพลาดได้งา่ ย ความรบั ผดิ ชอบในหนสี้ ินไม่จากดั จานวน ดงั นั้นหากสนิ ทรัพยข์ องกจิ การ ไมพ่ อชาระหนี้สิน เจา้ ของกิจการต้องนาสนิ ทรพั ย์ส่วนตัวมาชาระหน้ีจนครบถ้วน 2.2 หา้ งหุน้ ส่วน (Partnership) ไดแ้ ก่ กิจการค้าท่ีมีบุคคลตั้งแต่ 2 คนขน้ึ ไป เป็นเจ้าของ โดยตกลงรวมทุนกันทาการค้าโดยมวี ัตถุประสงคจ์ ะแบ่งกาไรกนั ผู้เป็นหุ้นสว่ นทกุ คนอาจช่วยกันบรหิ าร งานหรอื อาจมอบให้ผู้เปน็ หุน้ ส่วนคนใดคนหนึง่ บรหิ ารงานเพียงคนเดยี วกไ็ ด้ หา้ งหนุ้ ส่วนสามารถแยก ได้ 2 ประเภท คือ 2.2.1 ห้างห้นุ ส่วนสามัญ (Ordinary Partnership) คอื หา้ งหุ้นสว่ นทีผ่ เู้ ปน็ หุน้ ส่วน ทุกคนรับผิดชอบร่วมกนั ในหนีส้ ินท้งั หมดของหา้ งหุ้นส่วนโดยไมจ่ ากดั จานวน ผเู้ ปน็ ห้นุ สว่ นมีสิทธิ จดั การหา้ งได้ทกุ คน ห้างหุน้ ส่วนสามัญจะจดทะเบยี นเป็นนิตบิ ุคคลหรอื ไม่กไ็ ด้ หากจดทะเบยี น จะตอ้ งใชค้ าว่า “หา้ งหนุ้ ส่วนสามัญนิติบุคคล” 2.2.2 ห้างหนุ้ สว่ นจากดั (Limited Partnership) คือ หา้ งหุ้นสว่ นทีม่ ีผู้เปน็ หุน้ ส่วน 2 ประเภท คือ หนุ้ สว่ นประเภทจากัดความรบั ผดิ ในหนีส้ นิ ไมเ่ กนิ เงนิ ลงทนุ และหุ้นสว่ นประเภท รับผดิ ชอบในหนส้ี ินไมจ่ ากัดจานวน ห้างหุน้ ส่วนประเภทนตี้ อ้ งจดทะเบยี นเป็นนิตบิ ุคคล ใชช้ ่ือวา่ “หา้ งหุ้นส่วนจากัด” ผู้เป็นหุ้นสว่ นทม่ี ีสิทธิบริหารงานไดค้ ือผู้เปน็ หนุ้ สว่ นท่รี ับผิดชอบในหนี้สนิ ไม่ จากดั จานวน ขอ้ ดีของธุรกจิ รูปแบบน้คี ือ การจัดตงั้ ไม่ยงุ่ ยาก การหาเงนิ ทุนมากกว่ากจิ การเจ้าของ คนเดยี ว ส่วนข้อเสียคือ ผเู้ ป็นหนุ้ ส่วนบางคนตอ้ งรบั ผดิ ชอบในหน้ีสินของห้างหนุ้ สว่ นไม่จากดั จานวน

74 2.3 บรษิ ัทจากัด (Corporation หรอื Limited Company) คือ ธุรกิจทีม่ ีผลู้ งทนุ หรอื เริ่มจัดต้ังบริษัท ไม่นอ้ ยกว่า 7 คน มีการแบง่ ทนุ ออกเป็นห้นุ มูลค่าห้นุ ละเท่า ๆ กนั ผูล้ งทุน เรียกวา่ ผถู้ ือหุ้น มีความรับผิดชอบในหน้สี นิ เพียงไมเ่ กนิ จานวนเงินทย่ี ังสง่ ใช้ไม่ครบมลู ค่าที่ตนถอื ผู้ถือ หุ้นไมม่ สี ทิ ธจิ ดั การกบั บริษทั เวน้ แตจ่ ะได้รบั การแต่งต้งั ให้เป็นกรรมการ บริษัทจากัดตอ้ งจดทะเบียน เป็นนติ บิ ุคคลเสมอ ใชช้ ือ่ วา่ “บรษิ ัท” นาหนา้ ชอื่ และมีคาว่า “จากดั ” ต่อทา้ ยเสมอ บริษัทจากัด แบง่ เป็น 2 ประเภท คือ 2.3.1 บรษิ ทั เอกชนจากัด (Private Company Limited) หมายถงึ บรษิ ัทที่จัดตง้ั ขน้ึ ตามประมวลกฎหมายแพง่ และพาณชิ ย์ 2.3.2 บริษัทมหาชนจากดั (Public Company Limited) หมายถงึ บรษิ ัทท่จี ดั ต้ัง ขน้ึ ตามพระราชบญั ญัติมหาชนจากัด พ.ศ.2535 เพื่อให้นกั เรยี นมีความเขา้ ใจเก่ียวกบั การบนั ทึกบญั ชีเบื้องต้น ในเอกสารประกอบการสอน ฉบบั นีจ้ ะกล่าวถึงเฉพาะธุรกิจให้บริการ ประเภทกิจการเจา้ ของคนเดยี วเท่านัน้ ส่วนธุรกจิ จาหน่าย สินค้า จะมีรายละเอยี ดของรายการค้าทม่ี คี วามแตกต่างกันไป แต่หลักการบันทึกบัญชยี งั คงเดิม และประเภทของกิจการท่ีแตกต่างกัน จะมคี วามแตกต่างกนั เฉพาะช่อื เรยี กของส่วนของเจา้ ของ เทา่ น้ัน 3.2 ความหมายของรายการค้า รายการค้า (Businesss Transaction) หมายถึง เหตกุ ารณ์ทางเศรษฐกจิ ที่เกิดขน้ึ ในกจิ การ อนั มผี ลทาให้เกิดการเปลยี่ นแปลงในสินทรัพย์ หนส้ี นิ และสว่ นของเจ้าของ และต้องเปน็ รายการทวี่ ัด คา่ เปน็ หน่วยเงินตราได้ โดยปกตกิ ิจการต่าง ๆ ทต่ี ้ังขึ้นเพือ่ ประกอบธรุ กจิ บริการ จะมีรายการหรอื เหตุการณท์ ี่เกิดขนึ้ เปน็ จานวนมากและตลอดเวลา เช่น การลงทนุ การซื้อวัสดอุ ุปกรณ์ การรับสมคั รพนกั งาน การติดต่อ ลูกคา้ การรบั เงนิ การจา่ ยเงนิ แต่รายการท่เี กิดขึน้ บางรายการไม่ถือเป็นรายการค้าเน่ืองจากไม่มผี ล เปลีย่ นแปลงในสินทรพั ย์ หน้ีสิน และสว่ นของเจา้ ของ สว่ นตวั อยา่ งรายการทถ่ี ือเป็นรายการคา้ มีดังนี้ 1. นาเงนิ สดหรอื สินทรัพย์อื่นมาลงทนุ 2. ซ้ือสินทรัพยเ์ ป็นเงนิ สดหรือเงินเชือ่ 3. กเู้ งนิ จากธนาคาร 4. จ่ายชาระหน้ีใหเ้ จ้าหน้ี 5. รับรายไดค้ า่ บรกิ าร 6. สง่ บลิ เกบ็ เงนิ ค่าบรกิ าร 7. รับชาระหนี้จากลูกหนี้ 8. จา่ ยค่าใช้จา่ ย 9. นาเงินฝากธนาคาร 10. ถอนเงินจากธนาคาร 11. เบกิ เงนิ จากกจิ การเพื่อนาไปใช้สว่ นตัว 3.3 หลกั การวเิ คราะห์รายการคา้

75 การวเิ คราะหร์ ายการคา้ (Business transaction analysis) หมายถงึ การพิจารณารายการ ค้าท่เี กิดข้ึนวา่ มผี ลกระทบเพ่ิมขนึ้ หรอื ลดลงต่อทรัพย์สนิ หนสี้ ิน และส่วนของเจา้ ของอย่างไร ในรายการคา้ หนึ่ง ๆ เม่ือวเิ คราะหแ์ ลว้ จะเปน็ ไปตามหลกั การดังน้ี 1. สนิ ทรัพย์เพิ่ม หนีส้ ินเพ่ิม 2. สนิ ทรพั ย์เพมิ่ ส่วนของเจ้าของเพ่มิ 3. สนิ ทรพั ย์ลด หน้ีสินลด 4. สินทรัพย์ลด สว่ นของเจ้าของลด 5. สินทรพั ยอ์ ย่างหนง่ึ เพ่ิม สินทรัพย์อีกอยา่ งหนึ่งลด ตวั อย่างท่ี 1 การวิเคราะห์การเพิ่มขน้ึ หรือลดลงของสนิ ทรัพย์ หนส้ี นิ และสว่ นของเจ้าของ รายการคา้ สนิ ทรัพย์ หน้สี ิน สว่ นของ เจ้าของ นาเงินสดหรือสินทรัพย์อนื่ มาลงทุน เพม่ิ ลด เพิม่ ลด เพม่ิ ลด ซ้ือสนิ ทรัพย์เป็นเงนิ สดหรือเงินเช่อื   กเู้ งนิ จากธนาคาร   จ่ายชาระหน้ใี หเ้ จา้ หน้ี    รบั รายได้ค่าบริการ  ส่งบิลเกบ็ เงินค่าบริการ   รับชาระหนี้จากลูกหนี้   จา่ ยค่าใชจ้ ่าย  นาเงินฝากธนาคาร   ถอนเงนิ จากธนาคาร ถอนเงินจากกจิ การเพ่ือนาไปใช้สว่ นตวั     จากตวั อย่างการวิเคราะห์รายการคา้ จะเห็นไดว้ ่า หากสนิ ทรพั ยเ์ พิ่มขน้ึ หนี้สิน หรอื ส่วนของ เจ้าของต้องเพ่มิ ขึ้นเท่านัน้ หากสินทรพั ยล์ ดลง หนสี้ ิน หรือ ส่วนของเจา้ ของต้องลดลงเท่านน้ั หรือ สินทรัพย์อย่างหนง่ึ เพ่ิมขน้ึ สนิ ทรพั ยอ์ ีกอยา่ งหนึง่ ต้องลดลงเท่านั้น ตัวอยา่ งท่ี 2 การวเิ คราะห์รายการค้าแสดงความสัมพนั ธข์ องสินทรพั ย์ หนีส้ ิน และ ส่วนของเจา้ ของ

76 รายการคา้ สนิ ทรพั ย์ หนีส้ ิน สว่ นของ +5,000 เจา้ ของ นาเงนิ สดมาลงทนุ 100,000 บาท +100,000 +20,000 +100,000 ซือ้ วัสดเุ ป็นเงินเชอ่ื 5,000 บาท +5,000 -3,000 กู้เงินจากธนาคาร 20,000 บาท +20,000 +10,000 จา่ ยชาระหน้ีให้เจ้าหน้ี 3,000 บาท -3,000 22,000 +20,000 รับรายได้คา่ บริการ 10,000 บาท +10,000 -2,500 ส่งบลิ เกบ็ เงนิ คา่ บริการ 20,000 บาท +20,000 -5,000 จ่ายค่าเช่า 2,500 บาท -2,500 122,500 ถอนเงินสดในร้านใช้ส่วนตัว 5,000 บาท -5,000 144,500 รวม จากตัวอย่างที่ 2 จะเห็นได้ว่าเงนิ รวมในหมวดของสินทรัพย์ (144,500) จะเทา่ กับเงินรวม ของหนส้ี นิ กบั ส่วนของเจา้ ของ (22,000 + 122,500 = 144,500) ตวั อย่างที่ 3 การวิเคราะหก์ ารเพิม่ ข้นึ หรือลดลงของบญั ชีต่าง ๆ ในหมวด สินทรพั ย์ หนี้สนิ และส่วน ของเจ้าของ รายการค้า สนิ ทรัพย์ หนีส้ นิ สว่ นของ เพิม่ ลด เจ้าของ นาเงนิ สดมาลงทนุ 100,000 บาท เพม่ิ ลด เพมิ่ ลด ซ้ือวัสดเุ ป็นเงินเชื่อ 5,000 บาท เจา้ หนี้ กูเ้ งินจากธนาคาร 20,000 บาท เงินสด เงินกู้ ทุน จ่ายชาระหน้ีให้เจา้ หนี้ 3,000 บาท วัสดุ รับรายไดค้ ่าบริการ 10,000 บาท เงินสด เจา้ หน้ี รายได้ ส่งบลิ เกบ็ เงนิ คา่ บริการ 20,000 บาท รายได้ จ่ายคา่ เชา่ 2,500 บาท เงินสด เงินสด คา่ เชา่ ถอนเงนิ สดในร้านใชส้ ว่ นตัว 5,000 บาท ลูกหนี้ ถอนใช้ ส่วนตวั เงินสด เงินสด 3.4 การวิเคราะห์รายการคา้ ตามหลักบัญชีคู่

77 เม่อื เกิดรายการคา้ ขนึ้ กิจการตอ้ งบนั ทึกผลกระทบของรายการค้าตามหลักบญั ชีคู่ (double entry) คือมีการบนั ทึกรายการท้ังสองด้านคอื ดา้ นเดบติ และดา้ นเครดติ จากสมการบญั ชที ี่กาหนดไว้ คอื สนิ ทรัพย์ = หนีส้ นิ + สว่ นของเจ้าของ จากสมการบญั ชีขา้ งต้นจะเห็นว่าสมการถูกแบง่ เปน็ 2 ด้าน ดา้ นซ้ายคอื ด้านเดบติ ส่วน ดา้ นขวาคอื ดา้ นเครดติ แต่สมการดังกล่าวประกอบดว้ ยบญั ชีเพยี ง 3 หมวดเทา่ นนั้ ขาดอีก 2 หมวด คือหมวดรายไดแ้ ละหมวดคา่ ใช้จา่ ย ในสว่ นของหมวดรายไดม้ ผี ลทาใหท้ นุ เพม่ิ ขนื้ จึงบนั ทึกบัญชี ทางด้านเครดิต ส่วนหมวดคา่ ใช้จ่ายมผี ลทาให้ทุนลดลงให้บนั ทึกทางดา้ นเดบิต จึงไดส้ มการบญั ชที ่ี ครบถ้วนท้งั 5 หมวด ดังน้ี สินทรัพย์ + คา่ ใช้จา่ ย = หนีส้ ิน + ส่วนของเจา้ ของ + รายได้ จากสมการท่ีมีบัญชีครบทงั้ 5 หมวด เมื่อมีรายการคา้ เกดิ ขึ้นใหพ้ จิ ารณาว่ารายการคา้ ดงั กลา่ วมีผลกระทบกับบัญชีใดบา้ ง ถา้ วิเคราะห์แลว้ พบวา่ รายการดังกลา่ วทาให้สินทรพั ย์หรือ คา่ ใชจ้ า่ ยเพ่ิมข้ึนจะบันทกึ รายการนัน้ ๆ ไว้ทางด้านเดบิต แต่ถ้าวิเคราะหร์ ายการค้าแล้วพบว่ามผี ลทา ใหห้ นีส้ ิน ส่วนของเจ้าของ หรือรายได้เพม่ิ ขึ้นจะบันทึกรายการทางด้านเครดติ ในทางกลบั กันหาก รายการคา้ ที่เกดิ ขึ้นมผี ลทาให้สินทรัพยห์ รือค่าใชจ้ า่ ยลดลงให้บันทึกรายการนัน้ ๆ ไว้ทางด้านเครดติ ส่วนรายการค้าทวี่ เิ คราะห์แล้วมผี ลทาให้หน้สี ิน สว่ นของเจ้าของ หรือรายไดล้ ดลงจะบันทกึ รายการ ทางดา้ นตรงกันขา้ มคือดา้ นเดบิต ดังตารางสรปุ การวเิ คราะห์รายการคา้ ตามหลักบัญชีคู่ ดังนี้ ด้านเดบิต ดา้ นเครดติ สนิ ทรพั ย์เพิ่มขน้ึ สนิ ทรพั ยล์ ดลง หนส้ี นิ ลดลง หน้สี ินเพมิ่ ขึ้น สว่ นของเจา้ ของเพมิ่ ขนึ้ ส่วนของเจา้ ของลดลง ค่าใชจ้ า่ ย รายได้ ตัวอย่างการวิเคราะหร์ ายการค้าตามหลักบัญชีคู่

78 1. นาเงนิ สดมาลงทนุ การวิเคราะหร์ ายการค้าเปน็ ดังนี้ สนิ ทรัพย์ประเภทเงนิ สดเพิ่มขนึ้ ส่วนของเจา้ ของเพ่มิ ข้นึ เดบิต เงินสด เครดติ ทนุ – (ช่ือเจ้าของกจิ การ) 2. ซอ้ื เครือ่ งตกแต่งเป็นเงินเชอื่ สนิ ทรพั ยป์ ระเภทเครอื่ งตกแตง่ หน้สี นิ ประเภทเจา้ หนกี้ ารคา้ เพ่มิ ขึ้น เพมิ่ ขึ้น เครดิต เจ้าหน้ีการค้า เดบติ เคร่ืองตกแต่ง 3. ก้เู งนิ จากธนาคาร สนิ ทรพั ย์ประเภทเงนิ สดเพ่ิมข้ึน หน้ีสินประเภทเจ้าหน้ีเงินกู้เพมิ่ ข้ึน เดบิต เงนิ สด เครดติ เจา้ หนีเ้ งนิ กู้ 4. จ่ายชาระหนีใ้ หเ้ จา้ หนี้ท่ซี ื้อสนิ คา้ เป็นเงินเช่ือ หนีส้ นิ ประเภทเจา้ หนก้ี ารค้าลดลง สินทรัพยป์ ระเภทเงนิ สดลดลง เดบิต เจ้าหนเี้ งินกู้ เครดติ เงนิ สด 5. รับรายไดค้ ่าบริการ สินทรัพยป์ ระเภทเงินสดเพิ่มข้นึ รายไดเ้ พมิ่ ขึ้น เดบิต เงนิ สด เครดติ รายไดค้ ่าบริการ 6. สง่ บลิ เก็บเงนิ ค่าบรกิ าร สนิ ทรพั ยป์ ระเภทลูกหนเ้ี พมิ่ ขึน้ รายได้เพิม่ ขน้ึ เดบติ ลูกหน้ี เครดติ รายไดค้ ่าบรกิ าร 7. รับชาระหน้จี ากลกู หน้ี

79 สนิ ทรพั ยป์ ระเภทเงินสดเพิ่มขนึ้ สนิ ทรัพย์ประเภทลูกหนี้ลดลง เดบิต เงนิ สด เครดิต ลกู หน้ี 8. จา่ ยค่าใช้จ่าย ค่าใช้จา่ ยเพิม่ ขน้ึ สนิ ทรพั ยป์ ระเภทเงินสดลดลง เดบติ คา่ ใช้จ่าย – (ระบุค่าใช้จ่าย) เครดติ เงินสด 9. นาเงนิ ฝากธนาคาร สนิ ทรัพยป์ ระเภทเงินฝากธนาคาร สินทรพั ย์ประเภทเงนิ สดลดลง เพ่ิมข้นึ เครดิต เงินสด เดบติ ธนาคาร 10. ถอนเงินจากธนาคาร สินทรัพยป์ ระเภทเงนิ สดเพ่ิมขึ้น สนิ ทรพั ยป์ ระเภทเงนิ ฝากธนาคาร เดบิต เงนิ สด ลดลง เครดิต ธนาคาร 11. เบิกเงนิ จากกจิ การเพือ่ นาไปใชส้ ่วนตวั สว่ นของเจา้ ของลดลง สินทรัพย์ประเภทเงนิ สดลดลง เดบิต ถอนใช้สว่ นตวั เครดิต เงินสด