การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ_1

เกณฑ์การประเมินและตัวชี้วัดการประเมินผลการพัฒนาการท่องเที่ยว อย่างรบั ผดิ ชอบหนว่ ยงานภาครฐั ผลทไี่ ดจ้ ากการศกึ ษาสถานการณแ์ ละนโยบายการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ในกรุงเทพมหานคร จังหวัดแม่ฮ่องสอน ภูเก็ต และสตูล ในปี 2562 ได้เกณฑ์ การประเมินและตัวช้ีวัดการประเมินผลการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ หนว่ ยงานภาครัฐ 8 ดา้ น ดงั นี้ เกณฑ์การประเมนิ ดชั นีช้ีวัดการประเมนิ ผลการพัฒนาการท่องเที่ยว การพฒั นาการทอ่ งเที่ยว อย่างรบั ผดิ ชอบหน่วยงานภาครฐั อย่างรบั ผิดชอบ 1) ลดผลกระทบทางลบ (1) มีการบูรณาการแผนงานการใช้ที่ดิน การโซนนิ่ง ดา้ นสงั คม เศรษฐกิจ และ การควบคุมอาคาร และการวางแผนการใช้ทรัพยากร สิง่ แวดล้อม เพือ่ รองรับการทอ่ งเท่ียว (2) บรรจุการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบไว้ในแผนงาน โครงการ พฒั นาและสง่ เสริมการทอ่ งเทยี่ ว (3) มีการฟื้นฟู อาคาร ตกึ ถนน โบราณสถาน โบราณ วตั ถุของพ้ืนท่ี เพอื่ เปน็ แหลง่ ทอ่ งเที่ยว (4) ควบคุมภาคธุรกิจท่องเที่ยวด้านการจัดการของเสีย ส่งิ ปฏกิ ูล การใชน้ ำ้� และพลังงาน เปน็ ตน้ (5) จดั ตงั้ องคก์ รขนึ้ มาปกปอ้ งและอนรุ กั ษแ์ หลง่ ทอ่ งเทย่ี ว (6) ตรวจสอบผู้ประกอบการธุรกิจท่องเที่ยวมีการ ตงั้ ราคาทเี่ ปน็ ธรรมและสอดคลอ้ งกบั คณุ ภาพของสนิ คา้ และบริการ (7) ฝึกอบรมด้านสุขอนามัยและการให้ความช่วยเหลือ นักท่องเท่ียว แก่ผู้ประกอบการและหน่วยงาน ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย 41

เกณฑ์การประเมินการ ดัชนีช้วี ัดการประเมนิ ผลการพฒั นาการทอ่ งเที่ยว พฒั นาการทอ่ งเท่ยี ว อย่างรบั ผดิ ชอบหน่วยงานภาครัฐ อย่างรับผิดชอบ 2) ยกระดับวฒั นธรรม (1) เปดิ โอกาสใหภ้ าคีที่เก่ยี วขอ้ งมสี ว่ นร่วมในกจิ กรรม สง่ิ แวดลอ้ ม และเศรษฐกจิ โครงการทเี่ ก่ียวข้องกบั การพัฒนาและสง่ เสรมิ การท่องเทีย่ ว ของชมุ ชนทอ้ งถน่ิ (2) มศี นู ย์ฝึกอบรมดา้ นการทอ่ งเท่ียว (3) มีการเกบ็ รวบรวมและตรวจสอบข้อมูลการท่องเทีย่ ว และสถติ นิ กั ทอ่ งเทย่ี วในเขตพน้ื ที่รบั ผดิ ชอบ (4) น�ำภาษที ีไ่ ดจ้ ากการท่องเท่ยี วไปใช้เพือ่ พัฒนา สิ่งแวดล้อมและสงั คม (5) เกบ็ ข้อมลู ความพงึ พอใจของนกั ท่องเท่ียวและ นำ� ไปปรับปรุงแกไ้ ข (6) ประชาสัมพันธ์ข่าวสารทเ่ี หมาะสมกับแหล่งทอ่ งเทยี่ ว โดยใหเ้ กยี รตแิ ละใหค้ วามเคารพตอ่ ชมุ ชนในพน้ื ที่ (7) ส่งเสรมิ ให้คนในทอ้ งถ่ินไดร้ บั การจ้างงาน ในอุตสาหกรรมการท่องเทีย่ ว (8) สง่ เสรมิ ให้คนในทอ้ งถิ่นได้จ�ำหนา่ ยสนิ คา้ และบริการ ท่ีเกีย่ วขอ้ งกับการท่องเทีย่ ว (9) ให้โอกาสกบั คนดอ้ ยโอกาสเพ่ือให้เกิดการจ้างงาน ในอตุ สาหกรรมการทอ่ งเทย่ี ว (10) ส่งเสริมใหเ้ กิดความหลากหลายของเศรษฐกิจ ฐานรากเพอ่ื รองรบั การทอ่ งเท่ียว (11) ส่งเสรมิ ผ้ปู ระกอบการธรุ กิจทอ่ งเท่ยี วทอ้ งถ่นิ ผ่านธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมเพอ่ื ให้แข่งขันได้ (12) สง่ เสริมและสนบั สนุนกจิ กรรมการท่องเท่ยี วโดย ชมุ ชนใหเ้ กดิ ประโยชนก์ ับชุมชนทอ้ งถนิ่ ไดจ้ ริง (13) สง่ เสริมประเพณี วัฒนธรรมทอ้ งถนิ่ อย่างรบั ผดิ ชอบ 42 การท่องเท่ยี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย

เกณฑก์ ารประเมนิ การ ดัชนชี ี้วดั การประเมินผลการพัฒนาการทอ่ งเท่ียว พัฒนาการทอ่ งเท่ียว อยา่ งรบั ผิดชอบหน่วยงานภาครฐั อย่างรบั ผิดชอบ 3) ใหค้ วามส�ำคญั กับ (1) นกั ทอ่ งเทยี่ วเขา้ ใจในวฒั นธรรมประเพณขี องชมุ ชน ธรรมชาติ และสภาพแวดล้อม เม่อื เดินทางมาทอ่ งเทย่ี วในพื้นท่ี ทางวัฒนธรรมของท้องถนิ่ (2) อนรุ กั ษแ์ ละสบื ทอดประเพณวี ฒั นธรรมของทอ้ งถน่ิ ผ่านกจิ กรรมการท่องเที่ยว 4) สรา้ งประสบการณ์ (1) มีคู่มือสำ� หรับนักท่องเทย่ี วในทุกกจิ กรรมท่องเที่ยว ท่ีเพลิดเพลินให้กบั (2) มกี ารสื่อความหมายในแหลง่ ทอ่ งเที่ยวทาง นักท่องเท่ียวโดยเชื่อมต่อ วฒั นธรรมดว้ ยภาษาทห่ี ลากหลาย กับธรรมชาติ วัฒนธรรม และวิถชี วี ิตของชมุ ชน ทอ้ งถ่นิ 5) ส่งเสริมและสร้างแรง (1) ฝกึ อบรมนกั สอื่ ความหมายทอ้ งถน่ิ เพอื่ ชว่ ยปกปอ้ ง จงู ใจทง้ั ทเ่ี ปน็ บคุ คลและกลมุ่ ทรัพยากรทางธรรมชาติ ประเพณี วัฒนธรรม วิถีชีวิต เปน็ ต้น 6) รับผิดชอบต่อความ (1) จดั ทำ� กฎระเบยี บในแหล่งทอ่ งเท่ียวเพอ่ื ให้ มั่นคงและความปลอดภัย นักทอ่ งเท่ียวปฏบิ ัติ ของนกั ทอ่ งเทยี่ ว (2) จัดทำ� ขอ้ มลู ทีช่ ว่ ยดูแลสขุ ภาพ สรา้ งความมั่นใจและ ปลอดภัยแก่นักท่องเทีย่ ว รว่ มกบั หนว่ ยงานที่เก่ียวข้อง (3) มอี ปุ กรณ์และวิธีการชว่ ยเหลอื นักทอ่ งเทีย่ ว เมอื่ เกดิ เหตฉุ ุกเฉนิ ในสถานทีท่ ่องเทย่ี ว (4) ทำ� งานรว่ มกบั เจา้ หน้าทที่ ่เี กย่ี วขอ้ งเพื่อปอ้ งกัน อาชญากรรมทอี่ าจเกดิ ขน้ึ กบั นกั ท่องเทีย่ ว (5) จัดทำ� คมู่ ือ Do and Don’t สำ� หรับนักทอ่ งเที่ยว (6) มีคมู่ ือป้องกนั การเล่นการพนนั การค้ายาเสพติด การค้ามนษุ ย์ เปน็ ต้น ผ่านการท่องเทยี่ ว การท่องเที่ยวอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย 43

เกณฑ์การประเมนิ การ ดัชนีช้วี ดั การประเมนิ ผลการพฒั นาการท่องเที่ยว พัฒนาการทอ่ งเทยี่ ว อย่างรบั ผิดชอบหน่วยงานภาครัฐ อย่างรบั ผดิ ชอบ 7) สร้างแหล่งท่องเท่ียว (1) พัฒนาโครงสร้างข้ันพื้นฐานในแหล่งท่องเที่ยวหลัก ใหน้ า่ อย่แู ละนา่ เที่ยว เพื่อรองรับนกั ท่องเทยี่ วทุกเพศ ทกุ วยั (2) มศี นู ยบ์ รกิ ารนกั ทอ่ งเทยี่ วในทกุ แหลง่ ทอ่ งเทยี่ วหลกั (3) พัฒนาการท่องเที่ยวในพื้นที่แสดงให้เห็นถึงความ แตกต่างจากพื้นที่อ่ืนโดยคงไว้ซึ่งความเป็นเอกลักษณ์ ของพ้ืนท่ี (4) ส่งเสริมและพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวและกิจกรรม ท่องเท่ยี วใหส้ อดคล้องกับทรัพยากรท่องเทยี่ วในพ้นื ท่ี (5) ป้องกันการใช้แรงงานเด็ก และแรงงานต่างด้าว ทไ่ี มไ่ ด้ขน้ึ ทะเบยี นอย่างถกู ตอ้ ง 8) พฒั นาและปลกู จติ สำ� นกึ (1) พัฒนาทักษะด้านการท่องเท่ียวให้กับพนักงานและ การท่องเทยี่ ว ลูกจา้ งด้านการท่องเที่ยว อยา่ งรบั ผดิ ชอบร่วมกัน (2) สร้างการรับรู้ให้กับชุมชนท้องถ่ินถึงคุณค่าของ ทกุ ภาคสว่ น ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม ประเพณี วัฒนธรรม ท้องถิ่น ทีใ่ หบ้ ริการแก่นักท่องเท่ยี ว (3) สรา้ งการรบั รดู้ า้ นคณุ คา่ ของทรพั ยากรทางธรรมชาติ ประเพณี วฒั นธรรมทอ้ งถน่ิ และพฤตกิ รรมการทอ่ งเทย่ี ว อย่างรบั ผดิ ชอบ ใหก้ ับนักทอ่ งเทยี่ ว (4) พัฒนาจรรยาบรรณส�ำหรับผู้ประกอบการธุรกิจ นำ� เทย่ี ว ผใู้ หบ้ รกิ ารรถยนตโ์ ดยสารสาธารณะ รา้ นอาหาร และทพี่ ัก เป็นตน้ เมื่อน�ำแนวทางปฏิบัติดังกล่าวไปใช้สอบถามเก่ียวกับนโยบาย แผนงาน โครงการทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบของหนว่ ยงานภาครฐั ทเ่ี กยี่ วขอ้ ง ท้ัง 4 จังหวัด คือ เมืองท่องเท่ียวหลัก ได้แก่ กรุงเทพมหานคร และภูเก็ต และ เมืองรองท่องเทยี่ ว ได้แก่ แม่ฮ่องสอนและสตลู พบความคืบหน้าของการท่องเที่ยว อย่างรับผิดชอบท้ัง 4 เมอื งหลัก 44 การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย

สรปุ ภาพรวมการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบทห่ี นว่ ยงานภาครฐั ใน 4 เมอื ง ดำ� เนินการ ◆ การบรู ณาการแผนงานกบั หน่วยงานท่ีเกย่ี วขอ้ ง ◆ บรรจกุ ารทอ่ งเทยี่ วอย่างรับผดิ ชอบไวใ้ นแผนงาน โครงการ ◆ การฟนื้ ฟู อาคาร ตกึ ถนน โบราณสถาน โบราณวัตถเุ ป็นแหล่งท่องเทย่ี ว ◆ ควบคมุ ภาคธรุ กิจทอ่ งเทย่ี วดา้ นการจดั การของเสีย ◆ จดั ตงั้ องคก์ รขน้ึ มาปกป้องและอนุรกั ษ์แหล่งท่องเท่ียว ◆ ตรวจสอบผปู้ ระกอบการธุรกจิ ทอ่ งเทย่ี วมีการตงั้ ราคาทเี่ ปน็ ธรรม ◆ ฝึกอบรมดา้ นสุขอนามยั และการให้ความชว่ ยเหลอื นกั ท่องเท่ียว ◆ เปิดโอกาสให้ภาคีทเี่ ก่ยี วขอ้ งมสี ว่ นรว่ มในกิจกรรมดา้ นการทอ่ งเทยี่ ว ◆ เก็บรวบรวมและตรวจสอบขอ้ มูลการท่องเทย่ี วและสถติ นิ ักทอ่ งเทยี่ ว ◆ ส่งเสริมให้คนในท้องถ่ินได้รับการจ้างงานและจ�ำหน่ายสินค้าและบริการ ท่เี กี่ยวขอ้ งกับการท่องเที่ยว ◆ สง่ เสรมิ ใหเ้ กดิ ความหลากหลายของเศรษฐกจิ ฐานรากเพอื่ รองรบั การทอ่ งเทย่ี ว ◆ ส่งเสริมและสนับสนุนกิจกรรมการท่องเท่ียวโดยชุมชนให้เกิดประโยชน์ กบั ชมุ ชนทอ้ งถิ่นไดจ้ ริง ◆ ส่งเสริมประเพณี วฒั นธรรมทอ้ งถ่ินอยา่ งรับผดิ ชอบ การท่องเท่ียวอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 45

◆ จัดทำ� ป้ายรณรงคต์ า่ งๆ ในแหลง่ ทอ่ งเท่ยี ว ◆ อนรุ กั ษแ์ ละสบื ทอดประเพณวี ฒั นธรรมของทอ้ งถนิ่ ผา่ นกจิ กรรมการทอ่ งเทย่ี ว ◆ พัฒนาระบบการสื่อความหมายในแหล่งท่องเท่ียวทางวัฒนธรรม ด้วยภาษาท่หี ลากหลาย ◆ ฝึกอบรมนักสื่อความหมายทอ้ งถนิ่ ◆ จดั ทำ� คู่มอื กฎระเบยี บในแหลง่ ทอ่ งเท่ียวเพื่อให้นกั ท่องเทยี่ วปฏิบตั ิ ◆ มีอปุ กรณแ์ ละวิธกี ารชว่ ยเหลอื นกั ท่องเที่ยว ◆ ท�ำงานร่วมเจ้าหน้าที่ท่ีเก่ียวข้องในการป้องกันอาชญากรรมที่อาจเกิดขึ้น กบั นักทอ่ งเทยี่ ว ◆ พัฒนาโครงสร้างข้ันพ้ืนฐานในแหล่งท่องเท่ียวเพ่ือรองรับนักท่องเท่ียว ทุกเพศ ทกุ วยั และศูนย์บริการนักทอ่ งเท่ียว ◆ พัฒนาการท่องเท่ยี วในพนื้ ท่ีแสดงให้เหน็ ถึงความแตกต่าง และสอดคล้อง กับกจิ กรรมท่องเท่ยี ว ◆ พฒั นาทกั ษะดา้ นการทอ่ งเทย่ี วใหก้ บั พนกั งานและลกู จา้ งดา้ นการทอ่ งเทย่ี ว ◆ สร้างการรับรใู้ หก้ บั ชุมชนท้องถนิ่ ถึงคณุ คา่ ของทรพั ยากรสง่ิ แวดล้อม ◆ พฒั นาจรรยาบรรณสำ� หรบั ผปู้ ระกอบการธุรกจิ นำ� เท่ียว 46 การท่องเท่ียวอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย

แนวทางเพ่อื กำ� หนดนโยบายของรัฐกับการทอ่ งเทย่ี วอย่างรบั ผิดชอบ การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบเป็นเส้นทางสู่การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบไม่ใช่กิจกรรมการท่องเที่ยวแต่เป็นกระบวนการท�ำงาน รว่ มกันของหน่วยงานท่เี ก่ียวขอ้ ง ภาครัฐ เอกชน และชุมชน เพ่ือให้เกิดความสมดลุ ด้านเศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อม ตามแนวทางการพัฒนาอย่างย่ังยืน ซ่ึงการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบได้ตอบโจทย์เป้าหมายของการพัฒนาอย่างย่ังยืน (Sustainable Development Goals) ขององค์การสหประชาชาติ และสอดคล้องกับ มาตรฐานความรับผิดชอบต่อสังคม (ISO 26000) และที่ส�ำคัญยังสอดคล้องกับ ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี “มั่นคง ม่ังคั่ง ย่ังยืน” สรุปแนวทางการก�ำหนดนโยบาย เพ่ือพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบเพ่ือน�ำไปสู่การปฏิบัติของประเทศไทย ท่ีได้จากการศึกษา 1) ระดบั นโยบาย หวั ใจสำ� คญั ของการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบคอื การบรู ณาการ การท�ำงานด้านท่องเที่ยวของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ประกอบด้วย รัฐบาลกลาง องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน ผู้ประกอบการธุรกิจ ในอตุ สาหกรรมทอ่ งเทยี่ ว และชมุ ชน ในดา้ นของขอ้ กฎหมาย กฎระเบยี บ งบประมาณ องค์ความรู้เฉพาะของแต่ละหน่วยงาน เป็นต้น ให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบไม่สามารถเกิดขึ้นได้อย่างครบองค์ประกอบโดย หน่วยงานเดียว แตต่ ้องเป็นการบูรณาการร่วมกันตามทก่ี ลา่ วแล้ว 2) แนวทางปฏิบัติเพ่ือน�ำไปสู่การพัฒนาการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ตามท่ีได้กล่าวแล้วว่า การบูรณาการของหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องกับการท่องเท่ียว ทั้งหน่วยงานหลักและหน่วยงานรอง คือปัจจัยที่ส�ำคัญท่ีสุดในการขับเคลื่อน การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ เชน่ กรณขี อ้ กฎหมาย กฎระเบยี บทม่ี อี ยเู่ ปน็ จำ� นวนมาก การท่องเท่ยี วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 47

แตไ่ ม่สามารถบงั คับใชไ้ ด้อยา่ งมีประสทิ ธิภาพ เน่ืองจากหนว่ ยงานที่ก�ำกบั ดแู ลไมไ่ ด้ มีหน้าท่ีรับผิดชอบการท่องเท่ียวโดยตรง แหล่งท่องเที่ยวทุกพ้ืนท่ีมีหน่วยงาน รับผิดชอบ แต่หน่วยงานเหล่านั้นไม่มีหน้าที่โดยตรงในการพัฒนาและส่งเสริม การท่องเที่ยว ในขณะที่หน่วยงานที่รับผิดชอบด้านการท่องเที่ยวกลับไม่มีพื้นท่ี เป็นของตนเอง ดังน้ัน การบูรณาการระหว่างหน่วยงานเป็นเร่ืองส�ำคัญส�ำหรับ การพัฒนาการท่องเทีย่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบของประเทศไทย นอกจากนกี้ ารเลอื กพนื้ ทเ่ี พอ่ื นำ� ไปสกู่ ารพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ก็มคี วามส�ำคัญไม่แพก้ ัน เนื่องจากมีองค์ประกอบและปจั จยั ทแี่ ตกตา่ งกนั บางพน้ื ท่ี มีทรัพยากรการท่องเที่ยวพร้อม แต่หน่วยงาน องค์กร หรือผู้คนในชุมชนไม่พร้อม ที่จะพัฒนาให้เป็นการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบได้เช่นกัน บางแห่งหน่วยงานหรือ องคก์ รพรอ้ ม แตพ่ น้ื ทไี่ มเ่ ออื้ ใหเ้ กดิ การพฒั นากม็ จี ำ� นวนมาก ดงั นน้ั การกำ� หนดพนื้ ท่ี เพื่อพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วอย่างรับผดิ ชอบประกอบด้วย 3 พ้นื ท่ี คอื 1) พน้ื ทตี่ ามนโยบายของหน่วยงาน อยา่ งไรก็ตาม ควรเป็นหน่วยงานรัฐ ทม่ี หี นา้ ที่รบั ผิดชอบต่อการพฒั นาและสง่ เสริมการทอ่ งเทีย่ วโดยตรง 2) พนื้ ทจ่ี ากความตอ้ งการของนกั ทอ่ งเทย่ี ว ถอื วา่ เปน็ พนื้ ทหี่ ลกั เนอื่ งจาก หลังจากการพัฒนาแล้วสามารถดึงดูดความสนใจให้นักท่องเท่ียวกลุ่มเป้าหมาย มาท่องเท่ยี วได้ 3) พ้ืนที่ที่มีศักยภาพ ในประเด็นน้ี ควรพิจารณาร่วมกันระหว่าง องค์กรหน่วยงานภาครัฐท่ีรับผิดชอบพ้ืนท่ี งบประมาณ และกฎระเบียบต่างๆ กับผู้ประกอบการธุรกิจท่องเที่ยว ซึ่งเข้าใจในพฤติกรรมและความต้องการ ของนกั ทอ่ งเทย่ี ว สรปุ แนวทางพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ดงั แสดงในแผนภมู ิ 48 การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย

← การบรู ณาการเพ่อื พัฒนาการทอ่ งเทยี่ วอย่างรับผิดชอบของประเทศไทย ➢ กกาารรบบูรรู ณณาากกาารร พน้ื ที่ เเคครรอื่ อื่ งงมมือือ รฐั วิสาหกิจ รัฐบาลกลาง พน้ื ทพี่ ฒั นาการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ แนวทางปฏบิ ตั กิ ารทอ่ งเทย่ี ว ภาคเอกชน ◆ พื้นทต่ี ามนโยบายของหนว่ ยงาน อยา่ งรับผิดชอบ ◆ พนื้ ท่ีจากความต้องการของนกั ท่องเท่ียว การบรู ณาการนโยบาย ◆ พ้ืนท่ีที่มศี ักยภาพ 1) ลดผลกระทบทางลบ ด้านสังคม การท่องเทย่ี ว เศรษฐกิจ และส่ิงแวดลอ้ ม 2) ยกระดับวัฒนธรรม ส่ิงแวดล้อม อมงหคา์กชานร องค์กรปกครอง ชมุ ชน และเศรษฐกิจของชุมชนทอ้ งถิ่น สว่ นทอ้ งถน่ิ 3) ให้ความส�ำคัญกับธรรมชาติ และ ส ภ า พ แว ด ล ้ อ ม ท า ง วั ฒ น ธ ร ร ม การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย 49 ของท้องถ่ิน 4) สร้างประสบการณ์ท่ีเพลิดเพลิน ให้กับนักท่องเที่ยวโดยเช่ือมต่อกับ ธรรมชาติ วัฒนธรรม และวิถชี วี ติ ของ ชมุ ชนท้องถิน่ 5) สง่ เสรมิ และสรา้ งแรงจงู ใจทง้ั ทเ่ี ปน็ บุคคลและกลุม่ 6) รับผิดชอบต่อความม่ันคงและ ความปลอดภัยของนกั ทอ่ งเทย่ี ว 7) สร้างแหล่งท่องเท่ียวให้น่าอยู่และ นา่ เที่ยว 8) พฒั นาและปลกู จติ สำ� นกึ การทอ่ งเทย่ี ว อย่างรับผดิ ชอบรว่ มกนั ทุกภาค

5. ความรบั ผดิ ชอบของชมุ ชนตอ่ การพฒั นาการทอ่ งเทยี่ ว การท่องเท่ียวโดยชุมชน ไม่ใช่แหล่งท่องเท่ียว ไม่ใช่กิจกรรมท่องเท่ียว แต่เป็นกระบวนการบริหารจัดการ หลายนิยามจากหลายส�ำนักท้ังในไทยและ ตา่ งประเทศ อธิบายความหมายเหมอื นๆ กันว่า การท่องเท่ียวโดยชมุ ชน ต้องเปน็ เรื่องท่ีชาวบ้าน รวมตัวกันบริหารจัดการทรัพยากรท่ีมีอยู่ในชุมชนให้เกิดเป็น การท่องเที่ยว และมีการแบ่งปันประโยชน์ที่ได้ร่วมกันอย่างเป็นธรรมและทั่วถึง ให้กบั คนในชุมชนทั้งคนท่เี ข้ามามสี ่วนเกี่ยวขอ้ งโดยตรงและโดยอ้อม การท่องเท่ียวโดยชุมชน เป็นการท่องเที่ยวทางเลือกท่ีมีความแตกต่างจาก การทอ่ งเทย่ี วกระแสหลกั ซงึ่ อาศยั ทนุ ทางธรรมชาติ สงั คมและวฒั นธรรมทม่ี อี ยภู่ ายใน ชุมชนมาเปลี่ยนเป็นสินค้าด้านการท่องเที่ยวโดยอาศัยกระบวนการมีส่วนร่วมของ ผคู้ นทม่ี อี ยภู่ ายในชมุ ชนมาจดั การทรพั ยากรรว่ มกนั และแบง่ ปนั ผลประโยชนท์ เ่ี กดิ ขน้ึ อย่างเสมอภาค ซึ่งเป็นรูปแบบของการท่องเท่ียวทางเลือกท่ีเกิดขึ้นเพ่ือตอบสนอง ความต้องการของนักท่องเที่ยวในปัจจุบันที่ต้องการประสบการณ์จากกิจกรรม การท่องเท่ียวท่ีเกิดข้ึนในชุมชน (local experience) และความรู้จากการเดินทาง ทอ่ งเทย่ี ว นอกจากความสนุ ทรยี ภาพอน่ื ทไี่ ดร้ บั ระหวา่ งการเดนิ ทาง ซงึ่ การทอ่ งเทยี่ ว โดยชุมชนได้ช่วยพัฒนาบุคลากรในชุมชนให้มีศักยภาพให้สามารถบริหารจัดการ ทรัพยากรท่ีมีอยู่ในชุมชนตนเองได้ รวมถึงเป็นรูปแบบการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับ สิ่งแวดล้อม สร้างความยั่งยืนให้กับทรัพยากร นอกจากน้ีการท่องเท่ียวโดยชุมชน ยังเป็นการพัฒนาเศรษฐกิจรายสาขาท่ีถือว่าเป็นหน่วยเล็กที่สุดแต่ให้ประสิทธิภาพ สูงสุดท้ังในด้านของการใช้ทรัพยากร การแบ่งปันผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม และ เป็นการจัดการทอ่ งเท่ียวทเ่ี ปน็ มิตรกบั สงิ่ แวดล้อม 50 การท่องเทยี่ วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย

จุดเริ่มต้นการท่องเท่ียวโดยชุมชนในประเทศไทย แนวคิดการท่องเท่ียวโดย ชมุ ชนในสมยั แรก ระหวา่ ง พ.ศ. 2530 - 2540 เพอ่ื สรา้ งกระบวนการมสี ว่ นรว่ มในการ ปกปอ้ ง ฟน้ื ฟู ทรพั ยากรทมี่ อี ยใู่ นชมุ ชนโดยใชก้ ารทอ่ งเทย่ี วเปน็ เครอื่ งมอื ในสมยั แรก การท่องเที่ยวโดยชุมชนได้เกิดข้ึนท่ัวทุกภูมิภาคของประเทศไทย อาทิ ภาคเหนือ ชุมชนแม่ก�ำปอง จังหวัดเชียงใหม่ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ชุมชนบ้านปราสาท จังหวัดนครราชสีมา ภาคกลางชุมชนปลายโพงพาง จังหวัดสมุทรสงคราม ภาคใต้ ชมุ ชนเกาะยาวน้อย จังหวดั พงั งา ชุมชนบ้านคีรวี ง จงั หวัดนครศรีธรรมราช เป็นต้น ชุมชนเหล่านี้ถือไดว้ า่ เปน็ ชุมชนตน้ แบบของการท่องเท่ยี วทีอ่ าศัยการมสี ่วนร่วมของ คนในชมุ ชนมาจดั การทอ่ งเทยี่ วรว่ มกนั นอกจากใชก้ ารทอ่ งเทยี่ วเปน็ เครอ่ื งมอื ในการ รกั ษาฐานทรพั ยากรแลว้ การทอ่ งเทยี่ วกลายเปน็ แหลง่ ใหเ้ กดิ รายไดเ้ สรมิ ใหก้ บั ชมุ ชน ซ่ึงในยุคแรกของการท�ำงานชุมชนเหล่านี้มีพี่เลี้ยงในการก้าวเดินสู่เป้าหมายโดยมี REST (โครงการท่องเท่ียวเพ่ือชีวิตและธรรมชาติ) ซ่ึงปัจจุบันรู้จักในนามของมูลนิธิ สถาบนั การท่องเท่ียวโดยชุมชน (CBT-I) ปที อ่ งเทย่ี วเชงิ นเิ วศนานาชาติ 2545 (International Year of Ecotourism 2002) กองอนรุ กั ษ์ การทอ่ งเทยี่ วแหง่ ประเทศไทย (ททท.) ไดส้ ำ� รวจและจดั ประชมุ เชงิ ปฏบิ ตั ิ การเพ่ือรวบรวมข้อมูลชุมชนทั่วท้ังประเทศไทย เพ่ือน�ำเสนอในการประชุมในเวที ขององค์การสหประชาชาติ การจัดประชุมในคร้ังนั้นท�ำให้ประเทศไทยมีฐานข้อมูล ด้านการท่องเทีย่ วโดยชุมชนทัง้ 4 ภาค และไดร้ ับรู้แนวคดิ ของการจัดการทอ่ งเท่ยี ว โดยชุมชนในประเทศไทย พร้อมกับรับทราบการมีอยู่ของการท่องเท่ียวโดยชุมชน ความต่อเนื่องของประเด็นดังกล่าวน�ำไปสู่การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนทั้งท่ี หน่วยงานภาครัฐผ่านแผนพัฒนาขององค์กร และผ่านกระบวนการงานวิจัย องค์กร ภาคเอกชน (ซึ่งบางองค์กรได้ด�ำเนินการมาก่อนแล้ว) ตลอดถึงชุมชนได้มีการตื่นตัว เพมิ่ มากขน้ึ ในการพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชนของตนเอง สง่ ตอ่ สกู่ ารสรา้ งเครอื ขา่ ย การท่องเท่ียวรว่ มกันทั้งเครอื ข่ายภายในและภายนอกชุมชน การเกิดข้ึนของท่ีพักสัมผัสวัฒนธรรมชนบท (Homestay) หลังจากท่ีได้มี การจดั ตัง้ กระทรวงการทอ่ งเทย่ี วและกีฬาในปี 2545 กระทรวงฯ ได้ด�ำเนนิ โครงการ ทพ่ี กั สมั ผัสวัฒนธรรมชนบทเพื่อสร้างงาน สรา้ งรายได้ เปน็ ชมุ ชนทเี่ ขม้ แขง็ สามารถ พึ่งตนเองได้และยั่งยืน เป็นส่วนหน่ึงของการท่องเท่ียวโดยชุมชน ค�ำนึงถึงความ ยง่ั ยนื ของทรัพยากรธรรมชาติ ดำ� รงไว้ซ่ึงเอกลกั ษณ์ทางวัฒนธรรม และชมุ ชนเขา้ มา การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย 51

มีส่วนร่วมและรับผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม ซ่ึงโดยความหมายของโฮมสเตย์ตาม พระราชบญั ญตั โิ รงแรม พ.ศ. 2547 หมายถงึ การทอ่ งเทย่ี วรปู แบบหนง่ึ ทน่ี กั ทอ่ งเทยี่ ว จะต้องพักรวมกับเจ้าของบ้านชายคาเดียวกัน โดยมีห้องพักหรือพื้นที่ใช้สอย ภายในบ้านเหลือสามารถน�ำมาดัดแปลงให้นักท่องเท่ียวได้พักชั่วคราว ซ่ึงมีจ�ำนวน ไม่เกิน 4 ห้อง มีผู้เข้าพักรวมกันไม่เกิน 20 คน โดยมีค่าตอบแทน และจัดบริการ สิ่งอ�ำนวยความสะดวกตามสมควร อันมีลักษณะเป็นการประกอบกิจการเพ่ือหา รายไดเ้ สริม ปี 2549 กรมการพฒั นาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ไดร้ ิเรม่ิ โครงการ OTOP (One Tambon One Product) เพอื่ การทอ่ งเทย่ี ว วตั ถปุ ระสงคห์ ลกั เพอ่ื พฒั นาหมบู่ า้ น OTOP เพอื่ การทอ่ งเทย่ี วใหม้ กี ารพฒั นาดา้ นการคน้ หาเอกลกั ษณเ์ ฉพาะของทอ้ งถน่ิ ท้งั ในด้านสนิ คา้ วัฒนธรรมประเพณี และกิจกรรมของท้องถิ่น และให้มคี วามพรอ้ ม ในการรองรับนักท่องเท่ียว และเพิ่มรายได้ของประชาชนในหมู่บ้านจากการบริการ ด้านการท่องเที่ยวและการจ�ำหน่ายผลิตภัณฑ์ OTOP ท้ังนี้ เพ่ือให้เกิดการกระจาย รายได้ไปสู่ชุมชนหมู่บ้านต่างๆ โดยได้คัดเลือกชุมชนที่มีการผลิตสินค้าและบริการ ทอ่ งเทยี่ วทมี่ คี ณุ ภาพ และสง่ เสรมิ ใหช้ มุ ชนดงั กลา่ วเปน็ หมบู่ า้ น OVC (OTOP Village Champion) ส่งผลให้ชุมชนต่างๆ ที่มสี ินค้า OTOP เกิดการตืน่ ตวั และต่อยอดใหเ้ ปน็ หมบู่ า้ นเพอื่ การทอ่ งเทย่ี ว ทง้ั ทบ่ี างหมบู่ า้ นมเี พยี งสนิ คา้ OTOP ไมม่ แี หลง่ ทอ่ งเทยี่ วอนื่ และรปู แบบการบรหิ ารจดั การมคี วามแตกตา่ งจากการจดั การการทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชน ปจั จบุ นั หมบู่ า้ น OTOP ไดเ้ ปลยี่ นรปู แบบจากการเสนอสนิ คา้ ของทรี่ ะลกึ ใหน้ กั ทอ่ งเทย่ี ว เดินทางไปชมและเลือกซ้ือ พัฒนาไปเป็นการน�ำจุดเด่นของแหล่งท่องเที่ยว มาเปน็ จดุ ขายดา้ นการทอ่ งเทยี่ วแทน 52 การทอ่ งเทีย่ วอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย

พัฒนาการการท่องเท่ียวโดยและในชุมชนของประเทศไทย ในสมัยแรกของ การเกดิ ขนึ้ การทอ่ งเทยี่ วในชมุ ชนทง้ั ทเ่ี ปน็ การทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชนหรอื การทอ่ งเทย่ี ว ที่มีข้ึนในชุมชนเพียงเพื่อ อนุรักษ์ ปกป้อง ฟื้นฟู ต่อยอด ทรัพยากรท่องเที่ยว ทมี่ อี ยใู่ นชมุ ชน และสรา้ งรายไดเ้ สรมิ จากการทอ่ งเทยี่ วใหก้ บั ผคู้ นทอี่ าศยั อยใู่ นชมุ ชน เม่ือความเป็นไปได้เกิดขึ้นจริงทั้งในด้านนโยบายของรัฐที่เข้ามาหนุนเสริมท้ังด้าน งบประมาณ วัสดุ อุปกรณ์ รวมถึงความต้องการของนักท่องเท่ียวที่มีอยู่จริง ต่อกิจกรรมการท่องเท่ียวท่ีเกิดขึ้นภายในชุมชน หน่วยงานท่ีเก่ียวข้องได้เล็งเห็น มาตรฐานในการรองรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น คร้ันเม่ือการท่องเที่ยวโดยชุมชน เปน็ ทรี่ บั รขู้ องนกั ทอ่ งเทย่ี วมากยง่ิ ขน้ึ มคี วามตอ้ งการเพมิ่ ขน้ึ ถงึ เวลาทก่ี ารทอ่ งเทย่ี ว โดยชมุ ชนตอ้ งยกระดบั ในการบรกิ ารจดั การเพอื่ ตอบสนองความตอ้ งการของผบู้ รโิ ภค การพฒั นาเพอื่ ยกระดบั การทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชนจงึ เปน็ ประเดน็ ทเี่ กดิ ขนึ้ ในประเทศไทย ทงั้ นเ้ี พอ่ื ยกระดบั มาตรฐานการบรหิ ารจดั การ หนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งไดจ้ ดั ทำ� มาตรฐาน ขน้ึ มารองรบั การท่องเทยี่ วโดยชมุ ชน เช่น ส�ำนักงานพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ได้จัดท�ำ คู่มอื เครอื ขา่ ยการท่องเทยี่ วโดยชมุ ชนในปี 2550 มูลนิธิสถาบันการท่องเที่ยวโดยชุมชน (CBT-I) ได้พัฒนาตัวช้ีวัดมาตรฐาน การท่องเทีย่ วโดยชุมชนในปี 2556 องค์การบริหารพัฒนาพ้ืนที่พิเศษเพ่ือการพัฒนาการท่องเท่ียวอย่างยั่งยืน (อพท.) ได้จัดท�ำคู่มือเกณฑ์มาตรฐานการบริหารจัดการแหล่งท่องเท่ียวโดยชุมชน ในปี 2558 การท่องเทย่ี วอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย 53

น อ ก จ า ก นี้ ยั ง มี เ ก ณ ฑ ์ ม า ต ร ฐ า น ก า ร ท ่ อ ง เ ที่ ย ว โ ด ย ชุ ม ช น อ า เ ซี ย น เกณฑ์มาตรฐานท่ีได้จากงานวิจัยของส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) เกณฑ์มาตรฐานการท่องเท่ียวโดยชุมชนที่ได้จากงานวิจัยของสถาบันการศึกษา ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ท�ำให้มีเกณฑ์มาตรฐานการท่องเที่ยวโดยชุมชน เป็นจำ� นวนมากในปจั จบุ ัน การจัดการการท่องเท่ียวโดยชุมชนในสมัยแรกเน้นกระบวนการจัดการ ด้านการพัฒนามากกว่าการส่งเสริมด้านการตลาด หน่วยงานส่วนใหญ่ที่เข้ามา สนบั สนุนจะเป็นฝ่ายสนับสนนุ การพัฒนา ปจั จบุ นั การทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชนซง่ึ เปน็ กระบวนการจดั การทอ่ งเทยี่ วโดยอาศยั ความร่วมมือจากคนในชุมชน มีพ่เี ลี้ยงทงั้ ท่เี ป็นสถาบนั การศึกษา NGOs หน่วยงาน ภาครฐั เอกชน และหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ งทม่ี ชี อื่ อยใู่ นประเทศไทยเกอื บ 3,000 ชมุ ชน ที่ใชง้ านไดจ้ ริง มคี วามพร้อมรองรับนักทอ่ งเทย่ี ว ประมาณ 700 ชุมชน สว่ นท่ีเหลอื ตอ้ งพฒั นาเพมิ่ เตมิ สว่ นใหญจ่ ะเปน็ การทอ่ งเทยี่ วในชมุ ชน (Tourism In Community = TIC) ท่ีได้ขยายตัวเพ่ิมข้ึนอย่างรวดเร็ว โดยการเข้าไปหนุนเสริมของหน่วยงาน ภาครฐั และเอกชน ความตอ้ งการของคนในชมุ ชนทตี่ อ้ งการเปลย่ี นแปลงจากสงั คมเกษตร มาสู่อุตสาหกรรมบริการ ซึ่งมีทั้งประสบความส�ำเร็จและล้มเหลว นอกจากน้ีเกิดขึ้น จากความต้องการของนักท่องเที่ยวบางกลุ่มที่ต้องการท่องเที่ยวในชุมชน ที่ไม่เน้นเนอ้ื หาสาระจากการเดินทาง ผลการศึกษาศักยภาพและพัฒนาฐานข้อมูลการท่องเท่ียวโดยชุมชนในปี พ.ศ. 2561 พบว่า การทอ่ งเท่ียวโดยชมุ ชน (CBT) เปลี่ยนเปน็ การท่องเทย่ี วในชมุ ชน (TIC) ดว้ ยปจั จัย ดังน้ี 1) ความขดั แยง้ จากผลประโยชนท์ เี่ กดิ ขนึ้ กับการท่องเทยี่ ว 2) สมาชกิ มภี ารกจิ ทรี่ ดั ตวั เนอ่ื งจากตา่ งคนตา่ งมภี ารกจิ สว่ นตวั ทตี่ อ้ งทำ� ให้ กระบวนการในการทำ� งานกลมุ่ เปลี่ยนไป สมาชกิ บางคนค่อยลดบทบาทของตวั เองลง และทำ� ใหเ้ กดิ “นกั จดั การ” 3) การรวมกันของเครอื ญาติเพ่อื จดั การการทอ่ งเทีย่ ว เป็นการรวมตัวกัน เฉพาะเครอื ญาตอิ ยา่ งเดยี วแลว้ มาจดั การการทอ่ งเทย่ี วโดยแบง่ งานกนั ทำ� ในแตล่ ะดา้ น ได้ผลก�ำไรก็น�ำไปแบ่งกนั โดยทไี่ ม่ได้มกี ารเกบ็ เขา้ กองทนุ กลางของชุมชน 54 การทอ่ งเท่ียวอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย

4) พเ่ี ลย้ี งเขา้ ไปจดั ตง้ั กลมุ่ เพอ่ื จดั การการทอ่ งเทย่ี วเนอื่ งจากเหน็ ศกั ยภาพ ของพ้ืนที่จึงได้เข้าไปชักชวนคนในชุมชนให้มาจัดการท่องเท่ียวโดยที่ชุมชนยังขาด ความพร้อม 5) แกนน�ำชมุ ชนริเริ่มเพือ่ ต้องการเพยี งงบประมาณ 6) สื่อมวลชน “บอกความจริงไม่หมด” เม่ือนักท่องเท่ียวติดตามและ เดนิ ทางไปในแหลง่ เหลา่ น้นั การจดั การในสว่ นทเ่ี กีย่ วขอ้ งยังไม่พร้อมจงึ สรา้ งปัญหา ให้กับพ้ืนท่ี ขณะทีน่ ักทอ่ งเท่ยี วเองกไ็ ดร้ ับผลกระทบไปด้วย 7) ผู้ประกอบการธุรกิจนำ� เที่ยวที่ขาดความเข้าใจการท่องเท่ียวโดยชุมชน เพอ่ื ทตี่ อ้ งการไดส้ นิ คา้ ไปขาย ไปใหช้ าวบา้ นทำ� ตามทตี่ วั เองตอ้ งการโดยทใ่ี นพน้ื ทน่ี นั้ ๆ ยังไม่มีการรวมตัวของชุมชน หรือรวมตัวกันบ้างแล้วแต่ต้องการให้กลุ่ม ทำ� ตามอยา่ งท่ตี อ้ งการ แ น ว ท า ง ป ฏิ บั ติ ก า ร ท ่ อ ง เ ท่ี ย ว อ ย ่ า ง รั บ ผิ ด ช อ บ ส� ำ ห รั บ ชุ ม ช น ท่ีจัดการทอ่ งเทย่ี ว การจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนเป็นกระบวนการมีส่วนร่วมของคน ในชมุ ชน เพอ่ื นำ� ไปสกู่ ารจดั การทรพั ยากรทอ่ งเทย่ี วทม่ี อี ยใู่ นชมุ ชนใหเ้ กดิ ความยง่ั ยนื ด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน มีการกระจายรายได้อย่างเป็นธรรม และท่ัวถึง พัฒนาแหล่งท่องเท่ียวให้น่าอยู่และน่ามาท่องเท่ียว ตลอดถึงการสร้าง ความเพลิดเพลินและความปลอดภยั แก่นกั ท่องเทยี่ วท่ไี ด้ไปท่องเทีย่ วสมั ผัสชมุ ชน 1) ลดผลกระทบทางลบ ดา้ นสังคม เศรษฐกจิ และสิ่งแวดล้อม (1) ใช้ผลิตภัณฑ์ท่ีท�ำจากวสั ดทุ ีม่ ใี นท้องถ่ินซง่ึ ไม่ทำ� ลายสงิ่ แวดล้อม (2) มีมาตรการ/วิธีการลดมลพิษและปริมาณขยะในแต่ละกิจกรรม ท่องเทีย่ ว เชน่ การใช้ถงุ ยา่ ม ถงุ ผ้า ป่นิ โต ขวด/กระติกนำ�้ แบบเติมใหม่ได้ เป็นต้น การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 55

(3) มขี ้อปฏบิ ตั ิสำ� หรับนกั ทอ่ งเทยี่ วเพอื่ ควบคมุ เสียงรบกวน (4) มีการรณรงค์ให้นักท่องเที่ยวประหยัดการใช้ทรัพยากรและพลังงาน เช่น นำ้� ไฟฟ้า เป็นต้น (5) ทำ� งานในระบบกลมุ่ ทอ่ งเทย่ี วซงึ่ มคี ณะกรรมการเขา้ มาบรหิ ารจดั การ (6) มีการแบ่งหนา้ ที่และกระจายบทบาทการท�ำงาน (7) มรี ะเบยี บ กฎ กติกา ร่วมกันเพ่ือคัดเลอื กสมาชกิ เข้ากลุ่มท่องเท่ียว (8) จ�ำกัดจ�ำนวนนักท่องเท่ียวให้เหมาะสมกับการใช้ประโยชน์ของ สภาพพ้นื ที่ชุมชน (9) มีข้อปฏบิ ัตสิ ำ� หรบั นักท่องเที่ยวในการทำ� กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี ว 2) ยกระดับวัฒนธรรม สง่ิ แวดลอ้ ม และเศรษฐกิจของชุมชนท้องถนิ่ (1) กลมุ่ จดั สรรรายไดเ้ พอื่ สนบั สนนุ กจิ กรรมสาธารณะประโยชนข์ องชมุ ชน อยา่ งตอ่ เน่อื ง (2) สมาชิกมีรายได้ภายใต้การจัดการโดยการหมุนเวียนการให้บริการ ทอ่ งเที่ยว (3) เปดิ โอกาสใหก้ ลมุ่ ตา่ งๆ ในชมุ ชนไดจ้ ำ� หนา่ ยสนิ คา้ ใหก้ บั นกั ทอ่ งเทยี่ ว (4) สว่ นประกอบของอาหารมาจากวัตถุดบิ ในท้องถน่ิ เปน็ หลกั (5) จา้ งแรงงานในชมุ ชน (6) เปิดโอกาสให้สมาชิกที่ด้อยโอกาสในชุมชน เช่น ผู้สูงอายุ คนพิการ เยาวชน เปน็ ตน้ มีสว่ นรว่ มในการได้รับผลประโยชน์อย่างเหมาะสม (7) สง่ เสริมการใช้และพฒั นาผลติ ภณั ฑ์ชมุ ชนเพอ่ื เพมิ่ รายได้ให้กบั ชมุ ชน (8) นกั สอ่ื ความหมาย มีคุณสมบัตพิ ้ืนฐานเป็นท่ยี อมรับของคนในชุมชน (9) มกี ารประเมนิ ผลความพงึ พอใจของนกั ทอ่ งเทย่ี วในรปู แบบตา่ ง ๆ เชน่ สมุดเยีย่ ม แบบสอบถาม เป็นตน้ 56 การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย

3) ใหค้ วามสำ� คญั กบั ธรรมชาติ และสภาพแวดลอ้ มทางวฒั นธรรมของทอ้ งถนิ่ (1) มีการจัดการข้อมูลและเผยแพร่มรดกทางธรรมชาติ และวัฒนธรรม ทางชมุ ชน เพอ่ื การท่องเท่ียว (2) มีส่วนร่วมในกิจกรรมอนุรักษ์ ฟื้นฟู และสืบทอดประเพณีและ วฒั นธรรมของชุมชน (3) มกี ฎ ระเบยี บ ด้านวฒั นธรรม และใหข้ อ้ มูลแกน่ ักทอ่ งเที่ยวรบั ทราบ เพ่ือปฏิบัติตามแนวทางท่ีชุมชนก�ำหนด 4) สร้างประสบการณ์ที่เพลิดเพลินให้กับนักท่องเท่ียวโดยเชื่อมต่อกับ ธรรมชาติ วฒั นธรรม และวิถชี วี ติ ของชมุ ชนท้องถ่นิ (1) กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วมคี วามสอดคลอ้ งกบั วถิ ชี วี ติ และสง่ิ แวดลอ้ มของชมุ ชน (2) กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเปดิ โอกาสใหน้ กั ทอ่ งเทย่ี วไดแ้ ลกเปลย่ี นเรยี นรแู้ ละ สัมผสั วฒั นธรรมและวถิ ีชีวิตของชุมชน (3) มกี จิ กรรมทอ่ งเทยี่ วทนี่ กั ทอ่ งเทย่ี วไดล้ งมอื ทำ� สมั ผสั ประสบการณต์ รง จากชุมชนหรอื เจา้ ของโฮมสเตย์ 5) ส่งเสริมและสรา้ งแรงจูงใจทั้งที่เปน็ บุคคลและกล่มุ (1) มกี ารทำ� งานรว่ มกบั ภาคเี ครอื ขา่ ยตา่ งๆ ทงั้ ภายในชมุ ชนและภายนอกชมุ ชน (2) มีวิธีการส่งเสริมหรือสร้างแรงจูงใจให้บุคคลหรือกลุ่มเข้ามาร่วมกับ กลมุ่ ทอ่ งเท่ียว 6) รับผิดชอบต่อความมั่นคงและความปลอดภยั ของนักท่องเทีย่ ว (1) มขี อ้ ควรปฏบิ ตั เิ กยี่ วกบั ความปลอดภยั แสดงและชแ้ี จงใหน้ กั ทอ่ งเทย่ี วไดร้ บั ทราบ (2) ยานพาหนะมกี ารจดทะเบยี นถกู ตอ้ ง มคี วามเหมาะสมและเพยี งพอกบั จำ� นวนนกั ทอ่ งเทย่ี วโดยมกี ารกำ� หนดจำ� นวนนกั ทอ่ งเทย่ี วทเี่ หมาะสมกบั ยานพาหนะ (3) มีแผนรองรบั ความปลอดภยั ในกรณเี กดิ อบุ ตั ิเหตุกบั นักทอ่ งเทยี่ ว (4) มีการเตรียมความพร้อมด้านบุคลากร อุปกรณ์ และยานพาหนะ เมื่อเกิดเหตุฉกุ เฉนิ (5) มีการท�ำประกนั อุบัติเหตุใหก้ ับนกั ท่องเท่ยี วก่อนการเดนิ ทาง การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย 57

7) สร้างแหล่งท่องเที่ยวใหน้ า่ อยู่และน่าเท่ียว (1) มีการก�ำหนดขีดความสามารถในการรองรับนักท่องเที่ยว (Carrying Capacity) ในพื้นทที่ อ่ งเทย่ี ว (2) อปุ กรณจ์ ำ� เปน็ พนื้ ฐาน เพยี งพอกบั จำ� นวนนกั ทอ่ งเทยี่ ว พรอ้ มในการ ใชง้ าน และมกี ารทำ� ความสะอาดทกุ ครัง้ ก่อนท่นี กั ทอ่ งเทยี่ วเข้าพกั (3) ภูมิทศั นร์ อบบา้ นมีความสะอาด ปลอดภัย สวยงาม (4) หอ้ งน�ำ้ มีความสะอาด ถูกสขุ ลกั ษณะ ปลอดภยั และสามารถรองรับ นักท่องเที่ยวทุกกลุ่ม ทกุ เพศ ทุกวยั (5) พัฒนาส่งิ อำ� นวยความสะดวกใหก้ ับนกั ท่องเท่ยี วกลุม่ เฉพาะ (6) ท�ำอาหารใหส้ อดคลอ้ งกับกลุ่มนักทอ่ งเทย่ี ว เชน่ อาหารมสุ ลมิ หรอื อาหารมงั สวิรัติ เปน็ ตน้ สรุป ความรับผิดชอบของชุมชนในการจัดการท่องเที่ยวใน 4 จังหวัด คือ กรงุ เทพมหานคร จงั หวัดแมฮ่ ่องสอน ภูเกต็ และสตลู ◆ ใช้ผลติ ภัณฑ์ทีท่ �ำจากวัสดุที่มใี นทอ้ งถน่ิ ซึง่ ไม่ท�ำลายสิง่ แวดล้อม ◆ มขี ้อปฏบิ ัตสิ �ำหรับนกั ท่องเทย่ี วเพอ่ื ควบคุมเสียงรบกวน ◆ มกี ารรณรงค์ให้นักท่องเที่ยวประหยัดการใชพ้ ลงั งาน ◆ มีมาตรการ/วธิ ีการลดมลพษิ และปรมิ าณขยะในแต่ละกจิ กรรมทอ่ งเทยี่ ว ◆ ทำ� งานในระบบกล่มุ ท่องเที่ยวซ่งึ มีคณะกรรมการเขา้ มาบริหารจดั การ ◆ แบง่ หน้าทีแ่ ละกระจายบทบาทการทำ� งาน ◆ มี ระเบยี บ กฎ กติกา ร่วมกนั เพอื่ คดั เลอื กสมาชกิ เข้ากลุ่มท่องเทยี่ ว ◆ มีขอ้ ปฏบิ ัติสำ� หรับนักท่องเทย่ี ว ◆ จัดสรรรายได้เพ่ือสนับสนุนกิจกรรมสาธารณะประโยชน์ของชุมชน อยา่ งตอ่ เนอื่ งสมาชกิ มรี ายไดภ้ ายใตก้ ารจดั การโดยการหมนุ เวยี นการใหบ้ รกิ ารทอ่ งเทยี่ ว ◆ เปดิ โอกาสให้กลมุ่ ต่างๆ ในชุมชนไดจ้ �ำหน่ายสนิ ค้าใหก้ ับนักท่องเทีย่ ว ◆ เปิดโอกาสให้สมาชิกที่ด้อยโอกาสในชุมชน มีส่วนร่วมในการได้รับ ผลประโยชน์อย่างเหมาะสม ◆ ใชว้ ัตถดุ บิ ในท้องถน่ิ มาประกอบอาหารเปน็ หลกั 58 การทอ่ งเท่ียวอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย

◆ ใชภ้ มู ปิ ญั ญาทอ้ งถ่นิ มาประกอบอาหารเป็นหลกั ◆ จ้างแรงงานในชุมชน ◆ สง่ เสริมการใชแ้ ละพัฒนาผลติ ภณั ฑ์ชุมชนเพอื่ เพม่ิ รายได้ใหก้ ับชุมชน ◆ มนี กั สอื่ ความหมายมคี ุณสมบัติพ้นื ฐาน ◆ กลุ่มท่องเท่ียวมีส่วนร่วมในกิจกรรมอนุรักษ์ ฟื้นฟู และสืบทอดประเพณี และวัฒนธรรมของชมุ ชน ◆ กจิ กรรมทอ่ งเท่ยี วมคี วามสอดคลอ้ งกบั วิถชี วี ติ และสิง่ แวดลอ้ มของชมุ ชน ◆ มีกิจกรรมท่องเที่ยวให้นักท่องเที่ยวได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้และสัมผัส วัฒนธรรมและวถิ ีชีวิตของชุมชน ◆ การทำ� งานร่วมกบั ภาคเี ครอื ขา่ ยตา่ ง ๆ ◆ มีการประเมินความพงึ พอใจของนักทอ่ งเที่ยวในรปู แบบต่าง ๆ ◆ มกี ารจดั การขอ้ มลู และเผยแพรม่ รดกทางวฒั นธรรมชมุ ชนเพอ่ื การทอ่ งเทยี่ ว ◆ มีแผนรองรับความปลอดภัยในกรณีเกิดอุบัติเหตุกับนักท่องเที่ยว ด้านอปุ กรณ์ ยานพาหนะ และประกนั ชีวติ นกั ทอ่ งเที่ยว ◆ มีวิธีการส่งเสริมหรือสร้างแรงจูงใจให้บุคคลหรือกลุ่มเข้ามาร่วมกับ กลุ่มทอ่ งเทยี่ ว ◆ จดั ภูมิทศั นร์ อบบา้ นมคี วามสะอาด ◆ จดั อาหารสอดคลอ้ งกับกลุ่มนกั ท่องเทยี่ ว ◆ พัฒนาส่งิ อ�ำนวยความสะดวกใหก้ บั นักทอ่ งเท่ียวกลุม่ เฉพาะ ทั้งหมดคือ ภาพรวมการจัดการการท่องเท่ียวของชุมชนท่ีมีความรับผิดชอบ ในแต่ละดา้ น ซงึ่ สะท้อนใหเ้ หน็ ถึงความรบั ผดิ ชอบท่ีชมุ ชนไดด้ ำ� เนนิ การมาท้งั ชมุ ชน ในเมืองและชุมชนนอกเมือง อย่างไรก็ตาม ความรับผิดชอบในแต่ละด้านอาจจะ ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกชุมชนที่จัดการท่องเท่ียว ท้ังนี้ ข้ึนอยู่กับศักยภาพความสามารถ ในการบรหิ ารจดั การ และความพร้อมของแตล่ ะชมุ ชน การทอ่ งเท่ียวอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 59

ตัวอยา่ งการจัดการการทอ่ งเทยี่ วโดยชมุ ชนอยา่ งรับผิดชอบ ปัจจุบัน ประเทศไทยมีการท่องเที่ยวโดยชุมชนประมาณ 700 ชุมชน การจัดการการท่องเท่ียวโดยชุมชนส่วนใหญ่สอดคล้องกับแนวทางการท่องเท่ียว อยา่ งรบั ผิดชอบ เนือ่ งจากเป้าหมายหลักของการทอ่ งเท่ียวโดยชุมชนคอื การพฒั นา ที่อย่างยืนอีกแขนงหนึ่ง ตัวอย่างชุมชนท่ีมีการจัดการการท่องเท่ียวท่ีสอดคล้องกับ แนวปฏิบัติการท่องเที่ยวอย่างรับผดิ ชอบทวั่ ประเทศไทย ชุมชนบ้านแหลมสัก อ�ำเภออ่าวลึก จังหวัดกระบี่ ชุมชนมีคณะกรรมการ ในการบรหิ ารจดั การทอ่ งเทย่ี วทมี่ าจากตวั แทนของแตล่ ะหมบู่ า้ น พฒั นาโบราณสถาน โบราณวัตถุของผู้คน 3 เช้ือชาติ พุทธ มุสลิม และจีน มาเป็นแหล่งท่องเที่ยว ใหน้ กั ทอ่ งเทย่ี วไดม้ าทอ่ งเทยี่ วสกั การะ บชู า ตามความเชอ่ื ของตนเอง รวมถงึ นำ� เอา วิถีชีวิตชาวประมงของผู้คนในชุมชนมาพัฒนาเป็นจุดท่องเที่ยว บรรจุกิจกรรม ปลูกกล้วยไม้ไว้ในโปรแกรมท่องเท่ียวเพื่ออนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ ใหก้ บั แหลง่ ทอ่ งเทย่ี ว จดั หาอปุ กรณด์ แู ลความปลอดภยั แกน่ กั ทอ่ งเทย่ี ว จดั ทำ� ประกนั อุบัติเหตุแก่นักท่องเท่ียว การจัดต้ังกองทุนท่องเท่ียวโดยการหักรายได้ส่วนหน่ึง จากการใหบ้ รกิ ารท่องเท่ียว 60 การท่องเท่ยี วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย

ชุมชนทุ่งหยีเพ็ง อ�ำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ ชุมชนน�ำเท่ียว ในป่าโกงกางบริเวณชุมชนท่ีมาจากการอนุรักษ์ของคนในหมู่บ้านที่ได้รางวัล ในระดับประเทศ การฟื้นฟูเรือที่เคยใช้บรรทุกถ่านในอดีตมาเป็นเรือน�ำเที่ยวโดย การตกแตง่ ให้มคี วามสะดวกมากยง่ิ ขนึ้ การใช้วัตถุดิบท่ีมอี ยู่ในทอ้ งถน่ิ มาปรุงอาหาร บริการแก่นักท่องเที่ยว การต้ังคณะกรรมการในการบริหารจัดการท่องเท่ียวร่วมกัน มีการจดั ตง้ั กองทุนชมุ ชนจากการทอ่ งเทยี่ ว ชุมชนยา่ นเมอื งเก่าภูเกต็ อำ� เภอเมอื ง จังหวัดภูเกต็ ชมุ ชนรว่ มกบั หนว่ ยงาน ท่ีเกี่ยวข้องบูรณะและฟื้นฟูอาคารและตึกเก่าพัฒนาเป็นจุดท่องเที่ยว ท่ีพัก รา้ นอาหารเครอ่ื งดม่ื ฟื้นฟูรายการอาหาร และการแต่งกาย น�ำเอา อาคาร อาหาร และอาภรณ์ มาเปน็ จดุ ขายดา้ นการทอ่ งเทย่ี ว เปดิ โอกาสใหค้ นพกิ ารและคนดอ้ ยโอกาส ในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการท่องเที่ยว มีกฎระเบียบให้นักท่องเท่ียวปฏิบัติ เช่น ให้นักท่องเที่ยวดับเครื่องยนต์เมื่อน�ำรถมาจอดบนถนนหน้าอาคารหรือร้านค้า การจัดท�ำประกันอุบัติเหตุให้กับนักท่องเท่ียว ตลอดถึงการจัดหาอุปกรณ์ดูแล ความปลอดภัยแก่นกั ทอ่ งเท่ียวในวนั ทีม่ ีตลาดนดั เปน็ ต้น การท่องเทีย่ วอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย 61

การจดั การการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบของชมุ ชนทา่ หนิ “วถิ โี หนด นา เล” ตำ� บลทา่ หิน อำ� เภอสทิงพระ จงั หวดั สงขลา ชุมชนแห่งนี้เปิดการท่องเทยี่ วมาต้ังแต่ ปี 2544 กิจกรรมการท่องเที่ยวชุมชนเป็นการน�ำเสนอวิถีชีวิตของคนในชุมชนท่ี สืบทอดกันมาตั้งแต่อดีต มาพัฒนาเป็นกิจกรรมการท่องเท่ียว คือ วิถีโหนด นา เล เป็นการน�ำเอาการท�ำตาลโตนด เริ่มต้ังแต่ การไปปีนต้นตาล การคาบตาล ของคน ในชุมชนแล้วน�ำมาเค่ียว แปรรูปเป็นน้�ำตาลผง ท�ำขนม โดยน�ำเอากระบวนเหล่าน้ี มาพฒั นาเปน็ กจิ กรรมการทอ่ งเทยี่ วใหน้ กั ทอ่ งเทยี่ วไดท้ ดลอง ลงมอื ปฏบิ ตั ทิ ำ� ดว้ ยตวั เอง โดยมพี เ่ี ลยี้ งเปน็ คนในชมุ ชนมาเปน็ พเ่ี ลย้ี งชว่ ยสอนใหค้ ำ� แนะนำ� รวมถงึ กจิ กรรมการ ท�ำนาตามฤดูกาลที่เรียกว่าการท�ำนา และการท�ำอาชีพประมง ท่ีเรียกว่าเป็นวิถีเล โดยการน�ำนักท่องเท่ียวไปล่องเรือหางยาวชมวิถีชีวิตชาวประมงในทะเลสาบสงขลา ใหน้ ักทอ่ งเทยี่ วได้สมั ผสั การจบั ปลา ทอดแห ยกไซ หรือตกปลาให้นกั ท่องเทยี่ วได้ดู และทดลองลงมือท�ำตัวเอง ซึ่งการน�ำเอาวิถีชีวิตดังกล่าวมาพัฒนาเป็นกิจกรรม ทอ่ งเทยี่ ว ใหน้ กั ทอ่ งเทยี่ วไดล้ งมอื ปฏบิ ตั ิ สมั ผสั เรยี นรไู้ ดด้ ว้ ยตวั เอง เปน็ ความรบั ผดิ ชอบ ในการยกระดับวัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจของชุมชนท้องถิ่น และ ใหค้ วามส�ำคญั กับธรรมชาติ และสภาพแวดลอ้ มทางวัฒนธรรมของทอ้ งถิ่น 62 การทอ่ งเทยี่ วอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย

หม่บู า้ นจฬุ าภรณพ์ ัฒนา 9 อ�ำเภอธารโต จังหวัดยะลา ชุมชนจดั ต้งั วิสาหกจิ การท่องเที่ยวโดยชุมชนขึ้นมาบริหารจัดการการท่องเท่ียวภายในชุมชน เก็บรักษา ภาพถา่ ยวสั ดุ อาวธุ ยทุ โธปกรณท์ เ่ี คยใชใ้ นสมยั เปน็ สมาชกิ พรรคคอมมวิ นสิ ตม์ าลายา จดั ทำ� เปน็ พพิ ธิ ภณั ฑช์ มุ ชนใหน้ กั ทอ่ งเทย่ี วไดเ้ ทยี่ วชม เรยี นรปู้ ระวตั ศิ าสตร์ นำ� องคค์ วามรู้ ดา้ นสมนุ ไพรทมี่ อี ยใู่ นชมุ ชนมาตม้ บรกิ ารแชเ่ ทา้ ใหก้ บั นกั ทอ่ งเทยี่ ว แยกครวั ประกอบ อาหารท่ัวไปและอาหารส�ำหรับนักท่องเท่ียวชาวมุสลิม เปิดโอกาสให้กลุ่มเยาวชน มบี ทบาทในการบรหิ ารจดั การการทอ่ งเทยี่ วภายในชมุ ชนรว่ มกนั จดั ทำ� ประกนั อบุ ตั เิ หตุ ให้กับนกั ท่องเทย่ี ว ร่วมกบั อุทยานแหง่ ชาติให้บรกิ ารท่องเท่ียวภายในเขตอุทยานฯ ชุมชนตลาดริมน�้ำคลองแดน อ�ำเภอระโนด จังหวัดสงขลา ชุมชนได้ฟื้นฟู บ้านเรือนอาคารริมน�้ำท่ีเคยเป็นตลาดมาก่อน พัฒนาเป็นจุดท่องเท่ียว การจัดต้ัง คณะกรรมการขน้ึ มาบรหิ ารจดั การการทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชน การสบื ทอดการรำ� มโนราห์ ซง่ึ เปน็ ศลิ ปะการแสดงพนื้ บา้ นโดยกลมุ่ เยาวชนจากรนุ่ สรู่ นุ่ ฐานเรยี นรภู้ มู ปิ ญั ญาชมุ ชน เชน่ การทำ� ของเลน่ รอ้ ยลกู ปดั มโนราห์ ทำ� ขนม เปน็ ตน้ การฟน้ื ฟตู ลาดรมิ นำ้� ใหเ้ ปน็ ตลาดชุมชนขายสินค้าประเภทอาหารและเครื่องดื่มจากวัตถุดิบที่มีอยู่ในชุมชน โดยคนในชุมชนเฉพาะวันศุกร-์ อาทิตย์ เป็นตน้ ชุมชนบ้านเมืองปอน อ�ำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน ชุมชนได้จัดตั้ง คณะกรรมการขึ้นมาบริหารจัดการการท่องเที่ยว ชุมชนน�ำเอาวัฒนธรรมการแต่งกาย การทำ� อาหารของชาวไทใหญม่ าพฒั นาเปน็ กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ ว ใชว้ ดั เปน็ จดุ เรยี นรปู้ ระวตั ิ ความเป็นมา และสถาปัตยกรรมของชุมชน ตลอดถึงการน�ำเสนอศิลปะหัตถกรรม ภายในชมุ ชนใหน้ กั ทอ่ งเท่ียวได้มาสัมผัสผา่ นการนำ� เสนอของคนในชุมชน การทอ่ งเท่ยี วอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย 63

ชมุ ชนบา้ นนำ้� จำ� อำ� เภอสนั กำ� แพง จงั หวดั เชยี งใหม่ ชมุ ชนตง้ั อยใู่ กลก้ บั เมอื ง ทอ่ งเทยี่ วหลกั แตช่ มุ ชนยงั คงชว่ ยเหลอื เกอื้ กลู ซง่ึ กนั และกนั มคี วามรกั ความสามคั คี กนั อยา่ งกลมเกลยี ว ยงั รกั ษาเอกลกั ษณก์ ารแสดงทางวฒั นธรรม เชน่ ฟอ้ นดาบ ฟอ้ นเทยี น ตีกลองสะบัดชัย มวยไทย ฟ้อนเจิง (พ้ืนฐานการเรียนมวยไทย) การแสดงดนตรี พื้นเมือง น�ำมาเป็นกิจกรรมท่องเท่ียวเพ่ือสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมดั้งเดิมซึ่ง ผสมผสานระหว่างไทยพวน ไทยใหญ่ ไทยเขิน โยนก เป็นตน้ ชนุ ชนหว้ ยแรง้ ตำ� บลห้วยแร้ง อ�ำเภอเมือง จงั หวัดตราด เป็นแหลง่ ท่องเทีย่ ว เชิงนิเวศ และสถานที่เรียนรู้วัฒนธรรมของหมู่บ้านริมล�ำน�้ำ ท่ียังคงยึดอาชีพ เกษตรกรรม ชุมชนมีการจัดตั้งคณะกรรมการมาบริหารการท่องเที่ยวร่วมกัน เป็นชุมชนตัวอย่างท่ีได้น�ำเอาทรัพยากรชีวภาพที่มีอยู่ในท้องถิ่น มาผลิตเป็นสินค้า จากภูมิปัญญา จนได้รับรางวัลชุมชนดีเด่นด้านการท่องเท่ียวจากเศรษฐกิจพอเพียง สกู่ ารทอ่ งเทยี่ วแบบยงั่ ยนื ของการทอ่ งเทยี่ วแหง่ ประเทศไทย (ททท.) ในปี 2550 และ รางวลั อตุ สาหกรรมทอ่ งเทยี่ วไทย (รางวลั กนิ ร)ี ครง้ั ท่ี 8 ประจำ� ปี 2553 จากการทอ่ งเทยี่ ว แห่งประเทศไทย (ททท.) การจัดการการท่องเที่ยวของชุมชนแห่งนี้แสดงให้เห็นถึง ความรับผิดชอบในการน�ำเอาทรัพยากรในชุมชนผสมผสานกับภูมิปัญญามาพัฒนา ให้เกิดการท่องเที่ยว พร้อมท้ังมีกิจกรรมท่ีสร้างความเพลิดเพลินให้กับนักท่องเที่ยว ดว้ ยเรียนรกู้ ารทำ� จกั สาน การทำ� ขนม เปน็ ต้น 64 การท่องเทีย่ วอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย

บา้ นปราสาท ตำ� บลปราสาท อำ� เภอเมอื ง จงั หวดั นครราชสมี า เรมิ่ ทำ� การทอ่ งเทย่ี ว เมื่อปี พ.ศ. 2535 เป็นชุมชนท่องเท่ียวท่ีเคยได้รับรางวัลชนะเลิศ PATA GOLD AWARDS 1994 ในประเภท PATA HERITAGE & CULTURE จาก PACIFIC ASIA TRAVEL ASSOCIATION กิจกรรมการท่องเท่ียวภายในชุมชน ประกอบด้วย ชมอาคารพิพิธภัณฑ์ แหล่งโบราณคดีอายุ 2,500 – 3,000 ปี หัตถกรรมพ้ืนบ้าน จากกกจันทบรู ณ์ เชน่ หมวก กระเปา๋ แฟ้ม การทอผา้ ทอ้ งถนิ่ เชน่ ผ้าฝา้ ย ผา้ โทเร การผลติ เครอ่ื งดนตรไี ทย การทำ� พณิ ซอดว้ ง ซออู้ ทำ� ขนมและอาหาร พธิ บี ายศรสี ขู่ วญั ชมวิถีชีวิตของชาวบ้าน เช่น การด�ำนา เก่ียวข้าว น่ังเรืออีโปงชมล�ำน้�ำศักด์ิสิทธ์ิ นั่งรถอีแต๋นชมแหล่งท่องเที่ยว แสดงให้เห็นการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนในการ อนุรักษ์ ปกป้องโบราณสถาน โบราณวัตถุ และการสืบทอดวัฒนธรรมและวิถีชีวิต ของคนในชมุ ชนมาต้ังแต่อดตี การท่องเทย่ี วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 65

6. ความรับผดิ ชอบของผ้ปู ระกอบการธรุ กิจนำ� เทย่ี ว ผปู้ ระกอบการธรุ กจิ นำ� เทยี่ ว เปน็ ผดู้ ำ� เนนิ การทส่ี ำ� คญั ของอตุ สาหกรรมทอ่ งเทย่ี ว เน่ืองจากเป็นคนกลาง สะพานเชื่อมระหว่างสินค้าทางการท่องเท่ียวกับผู้บริโภค (นักท่องเที่ยว) บริษัททัวร์มี 2 ประเภท คือ ผู้ประกอบการที่ขายทัวร์ท่ัวไป กลุ่มนี้ เน้นก�ำไรสูงสุดเหมือนกับการท�ำธุรกิจทั่วไป ท่ีผ่านมาคงจะเคยได้ยินค�ำว่า “ค่าน�้ำ” หรอื คา่ บรกิ าร (Commission หรอื Service fee) ซงึ่ เปน็ ทร่ี จู้ กั กนั ของคนในวงการตลาด การท่องเท่ียว จากการบวกก�ำไรจากลูกค้าแล้วน�ำมาให้กับคนที่ติดต่อประสานงาน หรืออ�ำนวยความสะดวก โดยไม่เปิดเผยรายละเอียด กับอีกกลุ่มหนึ่ง เรียกว่า เป็นกลุ่มตลาดเฉพาะ ส่วนใหญ่จะเป็นผู้ประกอบการรายย่อย กลุ่มน้ี จะท�ำงาน กบั ชุมชน ชาวบ้านในพ้ืนท่ี กอ่ นที่จะเอาโปรแกรมไปขาย โดยเรม่ิ จากการไปสำ� รวจ แหลง่ ท่องเทยี่ ว ออกแบบกิจกรรมทอ่ งเที่ยวร่วมกันกบั เจา้ ของพื้นท่ี แลว้ มาก�ำหนด ราคาร่วมกัน ช่วยกันออกแบบรายการน�ำเท่ียว หรือ โปรแกรม ให้ค�ำแนะน�ำและ รับฟังคนในพ้ืนที่เพื่อหาข้อสรุปร่วมกัน บางรายยังคืนก�ำไรจากการขายให้กับชุมชน ในรปู แบบตา่ งๆ อกี ดว้ ย กลมุ่ หลงั น้ี กลา่ วไดว้ า่ ทำ� การคา้ อยา่ งมคี วามยตุ ธิ รรม (Fair trade) แนวทางปฏิบัติที่เป็นความรับผิดชอบของผู้ประกอบการธุรกิจน�ำเท่ียว ได้เน้นถึง การลดผลกระทบจากการประกอบการและเพ่ิมประโยชน์ทางบวกด้านสังคม วฒั นธรรม เศรษฐกจิ และสงิ่ แวดล้อม โดยมแี นวทางในการปฏิบัติ 5 แนวทาง ดงั น้ี 66 การทอ่ งเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย

ด้านที่ 1 ลดผลกระทบทางลบ ด้านสังคม เศรษฐกิจ และส่ิงแวดล้อม ประกอบดว้ ย (1) บุคลากร เจ้าหน้าท่ีทุกคนปฏิบัติงานภายใต้แนวทางการท่องเที่ยว อย่างรับผิดชอบ (2) บคุ ลากร เจา้ หนา้ ที่ไดร้ ับการฝึกอบรมด้านการท่องเทย่ี วอย่างรับผดิ ชอบ (3) เจ้าหน้าท่ีทุกคนได้รับค่าจ้างอย่างยุติธรรม และมีการแบ่งค่าทิป ตามแนวทางที่ได้ตกลงกันไว้ (4) เนน้ การท�ำงานกับกลุม่ มากกวา่ การท�ำงานกับบคุ คลในชมุ ชน (5) จำ� กัดกลุ่มนกั ท่องเทีย่ ว 20 - 30 คน ต่อครั้ง (6) กิจกรรมท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เช่น ใช้ถุงผ้า กระติกน�้ำ ใช้กล่องพลาสตกิ ป่ินโต แทนถงุ พลาสตกิ กลอ่ งโฟม เป็นต้น (7) ส่งเสริมกิจกรรมท่องเที่ยว low carbon เช่น ใช้จักรยาน เดินแทน การใช้รถยนต์ ใช้พลงั งานจากแสงอาทิตยท์ ดแทน ไม่ติดเครือ่ งยนต์ท้ิงไว้ เป็นต้น (8) ใชก้ ิจกรรม 3 R คอื Reuse (น�ำกลบั มาใชใ้ หม)่ Reduce (การลด) Recycle (นำ� กลับมาใชซ้ ้ำ� อีก) เพ่อื ลดผลกระทบดา้ นสิง่ แวดลอ้ ม ด้านท่ี 2 ยกระดับวัฒนธรรม ส่ิงแวดล้อม และเศรษฐกิจของชุมชน ท้องถ่ิน จำ� นวน 4 ตวั ช้วี ัด ประกอบด้วย (1) ใชบ้ ริการห่วงโซอ่ ุปทานดา้ นการท่องเท่ียว (อาหาร ทีพ่ ัก พาหนะเดินทาง ของท่ีระลกึ นักสอื่ ความหมายทอ้ งถิ่น) ทคี่ นในชุมชน/คนในพ้นื ท่ีเปน็ เจา้ ของ (2) มวี ธิ กี ารหรอื กลไกในการตง้ั ราคาโปรแกรมทอ่ งเทย่ี วทย่ี อมรบั รว่ มกนั ทง้ั 2 ฝา่ ย (3) จา้ งแรงงานในชมุ ชน (4) แบง่ ปนั ผลกำ� ไรบางสว่ นทไ่ี ดจ้ ากการทอ่ งเทย่ี วนำ� ไปพฒั นาชมุ ชนในรปู ตา่ งๆ การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 67

ดา้ นที่ 3 ใหค้ วามสำ� คญั กบั ธรรมชาติ และสภาพแวดลอ้ มทางวฒั นธรรม ของชุมชน ประกอบดว้ ย (1) ให้ความรู้แก่มัคคุเทศก์และหัวหน้าทัวร์ด้านประเพณีและวัฒนธรรมและ การปฏบิ ตั ขิ องการท่องเทย่ี วอย่างยั่งยืน (2) สง่ เสรมิ ใหน้ กั ทอ่ งเทยี่ วไดเ้ รยี นรู้ และเคารพตอ่ วฒั นธรรมชมุ ชนทไี่ ดไ้ ปเยอื น ดา้ นท่ี 4 สรา้ งประสบการณท์ เี่ พลดิ เพลนิ ใหก้ บั นกั ทอ่ งเทยี่ วโดยเชอื่ มตอ่ กบั ธรรมชาติ วัฒนธรรม และวิถีชวี ติ ของชมุ ชนทอ้ งถนิ่ ประกอบดว้ ย (1) กิจกรรมท่องเที่ยวช่วยส่งเสริมการอนุรักษ์ และฟื้นฟูศิลปะ วัฒนธรรม วถิ ีชีวิตทอ้ งถ่ิน และสร้างความเข้าใจทีด่ ีระหวา่ งเจา้ ของพ้นื ทก่ี ับนกั ท่องเทย่ี ว ด้านที่ 5 รบั ผิดชอบต่อความมน่ั คงและความปลอดภัยของนักทอ่ งเทีย่ ว ประกอบดว้ ย (1) จัดท�ำคู่มือและอธิบายให้นักท่องเที่ยวทราบถึงสิ่งที่ต้องปฏิบัติเกี่ยวกับ สถานทแ่ี ละกิจกรรมท่องเท่ียวของแต่ละพน้ื ท่ี 68 การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย

ตัวอยา่ ง การศึกษาการพัฒนาเส้นทางการท่องเท่ียวท่ีเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ในจังหวัดสรุ าษฎรธ์ านี ในปี 2560 ไดส้ รปุ คณุ สมบัตผิ ้ปู ระกอบธรุ กจิ นำ� เทีย่ วบางราย ในฝั่งอันดามัน ที่ด�ำเนินการธุรกิจอย่างรับผิดชอบด้านเศรษฐกิจ สังคม และ สง่ิ แวดล้อม ดงั นี้ ดา้ นเศรษฐกจิ ผลการด�ำเนนิ การ การกระจายรายได้จากการขาย • การตั้งราคาท่ีพอใจกนั ทัง้ 2 ฝ่าย ผลิตภัณฑ์ทางการท่องเที่ยว • จา่ ยตรงให้กบั ชมุ ชน และชุมชนกระจายกนั เอง ลงถงึ ชุมชน • ชุมชนกันเงินไว้เป็นกองทุนชุมชน ข้ึนอยู่กับ การบริหารจดั การของกลมุ่ สนับสนุนผลิตภัณฑ์ชุมชนของ • ใหน้ กั ทอ่ งเทย่ี วทำ� กจิ กรรมทำ� ผลติ ภณั ฑร์ ว่ มกบั ท้องถ่นิ ชมุ ชน สินค้าทผี่ ลิตเป็นของนักท่องเที่ยว • ทำ� การตลาดใหก้ บั สินคา้ ชุมชนบางสว่ น จ้างแรงงานในชุมชน • นำ� เท่ยี ว ใชบ้ ริการพาหนะ ทีพ่ ัก อาหาร ของคนในพืน้ ที่ คืนก�ำไรสู่ชมุ ชน • 50 เปอรเ์ ซน็ ตข์ องผลกำ� ไรของบรษิ ทั ใหก้ บั มลู นธิ ิ • 25 เปอร์เซน็ ต์ ของ 50 เปอรเ์ ซน็ ต์ของผลก�ำไร ของบริษัทใช้ในการพฒั นาชมุ ชน มีวิธีการ/กลไกในการตั้งราคา • มกี ารประชมุ รว่ มกนั กอ่ นฤดกู าลทอ่ งเทยี่ วจะมาถงึ ที่ยอมรบั ทง้ั 2 ฝ่าย เพื่อทำ� ความเข้าใจรว่ มกนั ดา้ นสังคม ผลการดำ� เนินการ มีกระบวนการสรา้ ง • ทำ� งานกบั กลุ่มชมุ ชน ไมท่ �ำงานกับบุคคล การมสี ว่ นรว่ มในการท�ำงาน • มกี ารประชุมกลุ่มก่อนร่วมงานกบั ชมุ ชน เคารพในการเป็นท้องถนิ่ • ไมพ่ ยายามทจี่ ะเปลย่ี นแปลงชมุ ชนเพอื่ การทอ่ งเทยี่ ว • ท�ำตามกฎเกณฑข์ องชุมชน • ให้ข้อมูลชุมชนแก่นักท่องเที่ยวก่อนท่ีจะเข้าไป ท่องเท่ยี วในชุมชน กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วทสี่ ง่ เสรมิ การ • ให้นักท่องเท่ียวแต่งกายเพ่ือเรียนรู้วัฒนธรรม อนุรักษ์ฟื้นฟูศิลปะ วัฒนธรรม ชมุ ชน เรยี นรวู้ ถิ ชี วี ติ ชมุ ชน เชน่ การจบั ปลา ทำ� นา และวิถีชีวติ ทอ้ งถิ่น กรีดยาง การทอ่ งเทีย่ วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 69

ดา้ นส่งิ แวดล้อม ผลการดำ� เนินการ กิจกรรม 3 R • ใหน้ ักท่องเท่ยี วน�ำขวดน�้ำมาเอง ใช้ขวดซำ�้ Reuse (นำ� มาใช้ใหม่) • ไม่สนับสนุนการใช้น้�ำขวดเลก็ Reduce (การลด) • ใช้กาแฟบรรจุขวดแทนที่กาแฟซอง Recycle (นำ� กลับมาใชซ้ ำ�้ อีก) • กระดาษนำ� กลับมาใชใ้ หม่ เมือ่ ใช้ทงั้ 2 ดา้ น แลว้ นำ� ไปขาย • แยกขยะพษิ • ใช้ไฟฟ้าใหแ้ สงสวา่ งเทา่ ทจ่ี �ำเปน็ • ใหพ้ นักงานใน office ลดการให้พลาสติก • ส่งเสรมิ ใหพ้ นกั งานใชถ้ ุงผ้าแทนถุงพลาสติก กิจกรรมท่องเที่ยวท่ีเป็นมิตร • ใช้วัสดุดิบจากธรรมชาติมาเป็นภาชนะ เช่น กับส่ิงแวดล้อม เช่น ใช้ถุงผ้า ใบตอง เชอื กกลว้ ย ใชก้ ลอ่ งพลาสตกิ แทนกลอ่ งโฟม กระติกน้�ำ ใช้กล่องพลาสติก ใชถ้ ุงผา้ แทนถุงพลาสติก แทนถุงพลาสติก กล่องโฟม เป็นตน้ กิจกรรม low carbon เช่น • โปรแกรมเส้นทางท่องเที่ยวโดยจักรยาน ใช้ จักรยาน เดิน พลังงานจาก • สนับสนุนเงนิ กปู้ ลอดดอกเบี้ยแก่ชมุ ชน แสงอาทิตย์ เป็นตน้ ในการติดตั้งแผงพลังงานแสงอาทติ ย์ • สนบั สนุนการใช้จักรยานแกน่ กั ทอ่ งเท่ยี ว อาสาสมัคร (Volun-tourist) 70 การทอ่ งเทย่ี วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย

ตวั อย่างโปรแกรมทอ่ งเที่ยวอย่างรับผดิ ชอบ การด�ำเนินการโครงการสร้างสรรค์สินค้าการท่องเที่ยวรูปแบบการท่องเที่ยว อย่างมีความรับผิดชอบของการท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย (ททท.) ในปี 2562 ในจังหวัดกระบ่ี ซ่ึงเป็นเมืองท่องเท่ียวหลักและจังหวัดแม่ฮ่องสอน ซ่ึงเป็นเมือง ท่องเท่ียวรอง เพ่ือสร้างสรรค์และออกแบบสินค้าท่องเท่ียวรูปแบบการท่องเท่ียว อยา่ งมคี วามรับผิดชอบ สรุปโปรแกรมการท่องเท่ยี วอย่างรบั ผดิ ชอบ ดงั น้ี โปรแกรมทอ่ งเทย่ี วที่ 1 เสน้ ทางการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบบา้ นแหลมสกั อำ� เภอเหนือคลอง จังหวดั กระบี่ สำ� รวจชุมที่พกั ชุมชนบ้านแหลมสกั เกบ็ เกี่ยวประสบการณ์วถิ ชี วี ิตดง้ั เดิมของ คนในชุมชนด้วยกจิ กรรมอนรุ ักษก์ ลว้ ยไม้ เขยี นลายผา้ บาตกิ สนุกสนานกับกิจกรรม พายเรือคะยักในถำ้� ชาวเล และเที่ยวชมฟารม์ ปลกู สาหรา่ ยพวงองนุ่ วันท่ี 1 แลกเปล่ยี นประสบการณก์ บั ชุมชน เชา้ เดินทางจากทีพ่ กั ในเมอื งกระบี่หรอื อ่าวนางไปชมุ ชนแหลมสัก เที่ยวชม สวนปลกู กลว้ ยไมป้ า่ ทบ่ี า้ นอา่ วนำ�้ เรยี นรกู้ ลว้ ยไมไ้ ทยหลายๆ สายพนั ธท์ุ ปี่ ลกู ในพน้ื ท่ี เช่นรองเท้านารี เอ้ืองกุหลาบ ลงเรือหางยาวเท่ียวชมป่าโกงกาง 2 ข้างทาง และ เดินทางกลบั มาทีโ่ ครงการอนรุ ักษป์ า่ ในหมบู่ ้าน เที่ยง อร่อยกับอาหารจานเด็ดพ้ืนบ้าน “ข้าวคลุกกะปิ” กับน้�ำพริกกุ้งเสียบ เดนิ ทางกลบั ทบี่ า้ นแหลมสกั เดนิ ทางเขา้ ทพี่ กั รสี อรท์ ชมุ ชน บา่ ย ทำ� กจิ กรรมเขยี นลาย ผา้ บาตกิ เตมิ สสี นั บนผนื ผ้าขาว และเกบ็ เปน็ ของทร่ี ะลกึ เทย่ี วรอบหมู่บา้ น เยี่ยมชม 3 วฒั นธรรม ไทยพทุ ธ คนไทยเชือ้ สายจีน และไทยมสุ ลมิ ทีอ่ ยู่รว่ มกนั มานบั ร้อยปี เยน็ รับประทานอาหารเยน็ ท่รี ีสอร์ทชมุ ชน วนั ท่ี 2 มหศั จรรยธ์ รรมชาติ เช้า รับประทานอาหารเช้าท่ีรีสอร์ทชุมชน ทัวร์พายเรือคะยักไปดูภาพเขียน ก่อนประวัติศาสตร์ เพลิดเพลินกับความสวยงามของธรรมชาติทางทะเล แวะชม กิจการฟาร์มเล้ียงปลา และฟาร์มสาหร่ายพวงองุ่น เพิ่มเติมความรู้เกี่ยวกับ วถิ ชี าวประมงและการเลยี้ งสาหรา่ ย เดนิ ทางกลบั หมบู่ า้ นและอรอ่ ยกบั อาหารปกั ษใ์ ต้ กลา่ วลาเจ้าของบา้ นและเดินทางกลบั การทอ่ งเท่ียวอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 71

โปรแกรมท่ี 2 เส้นทางการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบบ้านเมืองปอน อำ� เภอขนุ ยวม จังหวัดแม่ฮอ่ งสอน • บา้ นเมอื งปอนเปน็ 1 ในหมบู่ า้ นชมุ ชนชาตพิ นั ธไ์ุ ทใหญ่ อยใู่ นอำ� เภอขนุ ยวม ตัง้ อยทู่ างทศิ ใตข้ องเมืองแม่ฮ่องสอน ประมาณ 75 กิโลเมตร • บ้านเมืองปอนมีทัวร์ครึ่งวันให้สัมผัสความงามของศิลปะ งานฝีมือ สถาปัตยกรรมเกา่ แก่ อาหารพนื้ บา้ นท่มี คี วามเป็นเอกลักษณข์ องชาวไทใหญ่ • เช้า : ขับรถไปเส้นทางเลาะเชิงเขา ใช้เวลาประมาณ 1.5 ช่ัวโมง เม่ือ มาถึงจะพบไกด์ท้องถ่ินให้การต้อนรับที่วัดเมืองปอน ซ่ึงเป็นสถานท่ีส�ำคัญของ คนในชมุ ชน หลงั จากนน้ั เดนิ ชมวถิ ชี วี ติ ของชาวบา้ น ชมศลิ ปะไทใหญแ่ ละงานฝมี อื จาก ช่างมืออาชีพของชุมชน เรียนรู้วิธีท�ำต�ำข่อน ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา ท่ีใช้ประกอบพธิ กี รรมแบบดัง้ เดมิ เรยี นรู้การทำ� หมวกจากไมไ้ ผห่ รือกบุ ไต • ก่อนอาหารกลางวันของคุณ : เย่ียมชมบ้านไตแบบดั้งเดิมและเรียนรู้ วธิ ีการทำ� อาหารแบบไทใหญ่ เพอ่ื เปน็ อาหารในม้อื กลางวนั ของคุณ • บา่ ย : สมั ผสั ภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่ ตอ่ ผา่ นกลมุ่ ผลติ เสอ้ื ผา้ และกลมุ่ หตั ถกรรม ไทใหญ่ ช่วงสายๆ บอกลาชุมชนและเดินทางกลับเขา้ สเู่ มืองแมฮ่ ่องสอน • ช่วงเวลาทำ� กจิ กรรม : 08:00 - 17:00 น. • อตั ราคา่ บรกิ ารนรี้ วม : ไกดภ์ าษาองั กฤษ รถรบั สง่ ไกดท์ อ้ งถนิ่ นำ�้ ดมื่ ของวา่ ง สนับสนนุ ชมุ ชน และภาษี 7% 72 การทอ่ งเทย่ี วอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย

7. ความรับผิดชอบของนักท่องเทย่ี ว การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ Responsible Tourism (RT) หมายถึง ความรับผิดชอบทไ่ี ปขยายค�ำวา่ การทอ่ งเทยี่ ว ซ่ึงไมใ่ ชค่ วามรับผิดชอบหลกั แต่เปน็ ความรบั ผดิ ชอบทเี่ กดิ จากความสมคั รใจ เปน็ ความรบั ผดิ ชอบทท่ี ำ� แลว้ อาจจะรสู้ กึ วา่ ดีกบั ตวั เอง คนอนื่ สง่ิ อนื่ ในดา้ นธรุ กจิ เป็นการช่วยสง่ เสริม เพม่ิ มูลคา่ ให้กบั องคก์ ร หรอื หนว่ ยงาน ทส่ี ามารถนำ� มาเปน็ เครอื่ งมอื ทางดา้ นการตลาดได้ เปรยี บเสมอื นกบั การรกั ษาศลี ธรรม ซง่ึ กฎหมายไมไ่ ดบ้ งั คบั ใหป้ ฏบิ ตั ใิ นบางขอ้ แตถ่ า้ ปฏบิ ตั แิ ลว้ สง่ ผลดี กบั ตวั เอง คนรอบขา้ ง กจ็ ะชว่ ยลดผลกระทบทจ่ี ะตามมาตงั้ แตต่ น้ กลา่ วไดว้ า่ ทกุ คน สามารถเปน็ นกั ทอ่ งเทยี่ วไดท้ กุ วนั ขน้ึ อยกู่ บั วา่ จะเปน็ นกั ทอ่ งเทยี่ วประเภทไหน เชน่ นกั ท่องเท่ยี วท่วั ไป นกั ทอ่ งเทยี่ วทางวฒั นธรรม นักทอ่ งเทีย่ วผจญภยั นักทอ่ งเที่ยว เชิงนิเวศ เป็นต้น กล่าวได้ว่าจะเป็นนักท่องเท่ียวรูปแบบไหนขึ้นอยู่กับกิจกรรม ที่ต้องการทำ� การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 73

ลกั ษณะและพฤตกิ รรมของนกั ทอ่ งเท่ยี วอยา่ งรบั ผิดชอบ คือ ◆ เปน็ นกั ทอ่ งเทยี่ วทบ่ี รโิ ภคบรกิ าร และใชก้ ำ� ลงั ซอื้ ทสี่ ง่ ผลดแี ละแสดงออกถงึ ความหว่ งใยตอ่ สงั คมและสิ่งแวดล้อม ◆ เตม็ ใจทจี่ ะเสียสละความสะดวกสบาย ◆ ปรารถนาที่จะเดนิ ทางไปกับบริษัททัวร์ท่มี คี วามรับผิดชอบ ◆ มีความตงั้ ใจที่จะปกปอ้ งทรัพยากรในท้องถนิ่ ◆ ยอมรับทจ่ี ะไมเ่ ดินทางไกลเกนิ ไป ◆ ปรารถนาทจ่ี ะปกปอ้ งมรดกทางวฒั นธรรมและธรรมชาตขิ องพนื้ ทที่ เ่ี ยย่ี มชม ◆ มรี ายละเอียดของนกั เดินทางท่มี จี ริยธรรม ◆ เคารพทนุ ทางสังคม วฒั นธรรมและธรรมชาติของพืน้ ท่ีที่เย่ียมชม ◆ หลกี เลีย่ งวิธีท่ีก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศทเ่ี กดิ จากการขนสง่ นอกจากนี้ ต้องคำ� นงึ ถึงการมสี ่วนทางสังคม (social engagement) ในแหล่ง ท่องเท่ียวท่ีได้ไปเยือน เพ่ือให้เกิดความยั่งยืน ไม่ฝืนกฎกติกาของพื้นท่ี แสดงออก ต่อความรับผิดชอบ โดยเร่ิมจากการมีจิตส�ำนึกก่อนว่าจะเป็นนักท่องเที่ยว อยา่ งรบั ผิดชอบ โดยเร่ิมจาก (1) มคี วามกระตอื รอื ร้นในการช่วยเหลือสังคม (2) ตระหนกั รตู้ ่อเรือ่ งทเี่ กย่ี วข้องกับสงั คม (3) ใสใ่ จต่อผูอ้ ่ืน หรอื รูเ้ กรงใจตอ่ ผู้อ่นื (4) กระตือรือร้นเก่ยี วกบั การแบง่ ปันประสบการณ์ทางสงั คมใหม่ ๆ (5) ชอบใชเ้ วลาว่างไปกบั คนท่มี ีโอกาสนอ้ ยกว่า (6) ต้องการเรยี นร้เู กย่ี วกับปรากฏการณ์ทางสงั คมเพม่ิ ข้ึน ต่อมาเป็นเร่ืองของการควบคุมพฤติกรรมของนักท่องเที่ยว เม่ือเดินทาง ท่องเที่ยวแต่ละคร้ังได้สร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจให้กับพื้นที่ เข้าใจในวัฒนธรรม ท้องถิน่ ทีไ่ ด้ไปเยอื น และไม่สร้างผลกระทบสง่ิ แวดลอ้ ม โดยมแี นวทางปฏิบตั ิ ดังน้ี 74 การท่องเทย่ี วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย

1) ศึกษาแหล่งท่องเท่ียวท่ีจะเดินทางไป เช่น ภาษา วัฒนธรรม ของแหล่ง ท่องเทยี่ วนน้ั ๆ 2) เดินทางโดยยานพาหนะท้องถิ่นของแหล่งท่องเท่ยี วท่ไี ด้ไปเยอื น 3) เอาใจใส่ต่อส่ิงแวดล้อม ไม่ท�ำกิจกรรมท่ีจะส่งผลกระทบทางลบต่อ สง่ิ แวดลอ้ มของแหล่งท่องเท่ียว 4) การใชน้ ำ้� อยา่ งประหยดั และคมุ้ คา่ รวมถงึ ลดการใชพ้ ลงั งานอยา่ งฟมุ่ เฟอื ย 5) การปกปอ้ งสตั วป์ า่ โดยการหลกี เลย่ี งการซอื้ หรอื บรโิ ภคสนิ คา้ ทมี่ าจากสตั วป์ า่ 6) ใหค้ วามเคารพตอ่ วฒั นธรรม และประเพณขี องสถานทที่ อ่ งเทย่ี วทไี่ ดไ้ ปเยอื น 7) เลือกเดินทางกับผู้ประกอบการธุรกิจน�ำเที่ยวท่ีมีการจดทะเบียนถูกต้อง ตามกฎหมาย 8) หลีกเลีย่ งการให้ขนม เงนิ แก่เด็ก เพ่ือไม่สร้างใหเ้ กิดนิสยั เคยชนิ 9) สนบั สนนุ สนิ ค้าพืน้ เมอื ง เพอ่ื ชว่ ยกระจายรายได้ใหก้ บั คนในท้องถ่ิน 10) เลอื กรับประทานอาหารทป่ี รุงจากวตั ถดุ ิบในชมุ ชน 11) เลือกใช้บริการโรงแรม ท่พี กั ทคี่ นในท้องถิ่นเป็นเจา้ ของ 12) การบนั ทกึ ภาพเพอ่ื เกบ็ เปน็ ความทรงจำ� ระหวา่ งการเดนิ ทาง ควรใหเ้ กยี รติ กบั ผู้คนในพ้ืนที่ ซ่ึงควรขออนุญาตก่อนบันทึกภาพ การเปน็ นกั ทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบนน้ั จติ สำ� นกึ ตอ้ งมากอ่ น หากมคี วามพรอ้ ม จะสง่ ผลตอ่ พฤตกิ รรมการแสดงออก แนน่ อนวา่ หากนกั ทอ่ งเทย่ี วมคี วามรบั ผดิ ชอบ ตัวเองและคนอื่นนอกจากช่วยลดผลกระทบที่เกิดข้ึนจากเศรษฐกิจแล้ว ท่ีส�ำคัญ จะช่วยลดอุบัติเหตุจากการเดินทางท่องเท่ียวโดยเฉพาะในเทศกาลวันหยุดส�ำคัญ ในแต่ละปไี ดด้ ้วย การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 75

8. แนวทางการกำ� หนดนโยบายเพอ่ื พฒั นาการทอ่ งเทยี่ ว อยา่ งรบั ผิดชอบ ปัจจุบันกระแสการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ มีกลุ่มผู้ประกอบการ เริ่มตระหนักรู้ถึงหลักการจัดการกันมากข้ึน ในระดับวงการท่องเท่ียวของโลก และ เป็นที่ยอมรับโดยท่ัวไปของหน่วยงานที่ก�ำหนดนโยบายการพัฒนาและส่งเสริม การท่องเที่ยว นักการตลาด และนักท่องเท่ียว การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบน้ัน เปน็ กระบวนจดั การการทอ่ งเทย่ี ว ทอี่ าศยั การมสี ว่ นรว่ มของผทู้ เ่ี กยี่ วขอ้ ง (partnership) โดยมกี ารบรู ณาการทรพั ยากรในพนื้ ท่ี งบประมาณ และขอ้ กฎหมายทเ่ี กย่ี วขอ้ งรว่ มกนั เพอื่ อำ� นวยความสะดวกตอ่ กนั และกนั ดงั นนั้ ในการกำ� หนดนโยบายเพอื่ การพฒั นา การทอ่ งเทยี่ วอย่างรบั ผดิ ชอบ มอี งค์ประกอบท่สี ำ� คัญ 3 ด้าน ดงั น้ี 1) การบูรณาการทรัพยากรของหน่วยงานเข้าด้วยกัน ทรัพยากรท่ีส�ำคัญ ในการก�ำหนดนโยบาย ประกอบด้วย การจัดการ (Management) คน (Man) และ งบประมาณ (Money) ปัจจุบันการพัฒนาการท่องเท่ียวของประเทศไทยมีเป้าหมาย 2 ประเภท คอื เพือ่ พัฒนาสังคม และเพื่อสง่ เสริมเศรษฐกิจ ที่ผ่านมาต้องยอมรับวา่ รัฐบาลมีนโยบายในการพัฒนาและส่งเสริมการท่องเที่ยวออกมาอย่างต่อเนื่อง ซง่ึ เปน็ เรอ่ื งท่ีดีท�ำให้เกิดการพัฒนาการทอ่ งเที่ยวของชาติ ท�ำใหก้ ารทอ่ งเท่ียวอย่ใู น กระแสของการพัฒนา เนื่องจากรายได้จากการท่องเท่ียวเป็นเคร่ืองมือท่ีส�ำคัญ 76 การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย

ในการขบั เคลอ่ื นเศรษฐกจิ ของประเทศ อยา่ งไรกต็ าม สงิ่ ทา้ ทายทเ่ี กดิ ขน้ึ มาตลอดกบั การพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วของประเทศคอื หนว่ ยงานในแตล่ ะระดบั ยงั ขาดการบรู ณาการ ในการทำ� งานรว่ มกนั อยา่ งจรงิ จงั ซง่ึ การบรู ณาการมหี ลายระดบั ตงั้ แตร่ ะดบั นโยบาย ในสว่ นกลาง ไปจนถงึ ในระดบั การปฏบิ ตั ใิ นพนื้ ท่ี ผลกระทบทต่ี ามมาคอื หลายโครงการ ไม่สามารถตอบโจทยค์ วามตอ้ งการทป่ี ลายทางได้จริง นอกจากน้ี การพัฒนาการท่องเที่ยวส่วนใหญ่ไม่ได้ถามความต้องการของ ผเู้ กยี่ วขอ้ งทจ่ี ะนำ� ผลการพฒั นาไปใชป้ ระโยชน์ ทงั้ ผปู้ ระกอบการธรุ กจิ ทอ่ งเทยี่ ว และ นกั ทอ่ งเทยี่ วซงึ่ เปน็ ผไู้ ดร้ บั ผลกระทบโดยตรง ดงั นนั้ การบรู ณาการทรพั ยากรทกี่ ลา่ วมา เป็นปัจจัยส�ำคัญท่ีจะท�ำให้การพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบในประเทศไทย เกดิ ข้ึนไดจ้ รงิ เปน็ รูปธรรม และเกิดการยอมรับ การบูรณาการต้องเรมิ่ จากนโยบาย ของแตล่ ะหนว่ ยงานทตี่ อ้ งทำ� งานรว่ มกนั ใหไ้ ดก้ อ่ น แลว้ สง่ ตอ่ ไปสรู่ ะดบั ปฏบิ ตั ใิ นพน้ื ที่ 2) พื้นท่ีพัฒนา การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบไม่สามารถพัฒนาให้เกิดข้ึน ได้กับพ้ืนท่ี เพราะปัจจุบันมีการพัฒนาการท่องเที่ยวเกือบทุกต�ำบลท่ัวประเทศโดย เฉพาะการท่องเท่ียวโดยชุมชน แต่มีจ�ำนวนน้อยที่พัฒนาแล้วสามารถตอบสนอง ความต้องการของพื้นท่ีและนักท่องเที่ยวได้จริง ดังนั้น การพัฒนาการท่องเท่ียว อย่างรับผิดชอบควรน�ำเอาเงื่อนไขความพร้อมเหล่าน้ีไปเป็นองค์ประกอบในการ เลือกพ้นื ที่พฒั นา คอื ◆ ความพร้อมด้านนโยบายของหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องท้ังระดับนโยบายและ ฝา่ ยปฏิบตั ิ ◆ การมีส่วนร่วมของคนในพ้นื ท่ี ◆ ศกั ยภาพทรัพยากรแหล่งทอ่ งเทยี่ ว ◆ และความต้องการของผปู้ ระกอบการธุรกิจท่องเที่ยวและนักท่องเท่ียว การท่องเทีย่ วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย 77

เอกสารอา้ งอิง ภาษาไทย การท่องเทยี่ วแห่งประเทศไทย. การประกวดรางวลั อุตสาหกรรมท่องเท่ยี วไทย (Thailand Tourism Awards) สืบคน้ เมอ่ื วันท่ี 7 กรกฎาคม 2562 จากเว็บไซต์ https://tourismawards.tourismthailand.org/about ______.แนวคิดสเี ขยี ว 7 ประการ สืบคน้ เมอ่ื วันท่ี วันที่ 20 มิถนุ ายน 2562 จากเวบ็ ไซต์ https://7greens.tourismthailand.org/howtobe7green/ ______. 2562. โครงการสรา้ งสรรค์สนิ ค้าการทอ่ งเท่ียวรปู แบบการท่องเทย่ี ว อยา่ งมคี วามรบั ผดิ ชอบ. กองสรา้ งสรรค์ สนิ คา้ ทอ่ งเท่ยี ว กรมการทอ่ งเทีย่ ว. 2546. มาตรฐานโฮมสเตย์ไทย. สืบค้นเม่อื วันท่ี 7 มนี าคม 2562 จากเวบ็ ไซต์ http://www.homestaythai.net/Homepages/Read- Page/2 ______. สถติ นิ ักทอ่ งเท่ยี วนักท่องเทย่ี วตา่ งชาติท่เี ดนิ ทางเขา้ ประเทศไทย พ.ศ.2562. สืบค้นเมอ่ื วนั ท่ี 25 เมษายน 2563 จากเว็บไซต์ www.tourism. go.th ______. แผนยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนาการทอ่ งเทีย่ ว พ.ศ.2561 - 2564. สืบค้นเม่ือ วันท่ี 10 กมุ ภาพนั ธ์ 2563 จากเว็บไซต์ https://www.dot.go.th/storage ปรชั ญากรณ์ ไชยคช และคณะ. 2560. การพัฒนาเส้นทางการทอ่ งเทยี่ วทีเ่ ปน็ มิตร กบั สง่ิ แวดล้อมในจงั หวัดสรุ าษฎร์ธานี. คณะบรหิ ารธุรกจิ มหาวทิ ยาลยั หาดใหญ่ ______. 2561. การยกระดับการทอ่ งเที่ยวโดยชุมชนใน 5 จังหวัดชายแดน ภาคใต้ (สตลู สงขลา ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส). คณะบริหารธุรกิจ มหาวทิ ยาลยั หาดใหญ่ ______. 2563. การศึกษาการเช่ือมโยงเส้นทางการท่องเท่ียวโดยชมุ ชนกับแหลง่ ท่องเท่ยี วหลกั ใน 4 จงั หวดั ฝัง่ อา่ วไทย (ชุมพร สรุ าษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช และพทั ลุง) และ 5 จงั หวัดฝั่งอนั ดามัน (ตรัง กระบี่ พังงา ภูเก็ต และระนอง). คณะบรหิ ารธุรกจิ มหาวทิ ยาลัยหาดใหญ่ 78 การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย

______. 2563. การศกึ ษาสถานการณ์และนโยบายการทอ่ งเที่ยวอย่างรับผดิ ชอบ ในกรงุ เทพมหานคร จงั หวัดแม่ฮอ่ งสอน ภเู กต็ และสตลู . คณะบรหิ ารธุรกิจ มหาวิทยาลยั หาดใหญ่ พจนา สวนศรี. 2546. คมู่ อื การจดั การทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชน Community-Based Tourism Handbook. โครงการท่องเทย่ี วเพอื่ ชวี ติ และธรรมชาต.ิ พิมพ์ครงั้ ที่ 1. กรุงเทพฯ : บริษทั มายด์กราฟฟกิ จำ� กัด. มูลนธิ ิใบไม้เขียว. เอกสารประกอบการการงานสมั มนา Green Hotel Supplier & Customer Conference At Pattaya. สบื ค้นเม่อื วนั ที่ 20 มิถุนายน 2562 จากเวบ็ ไซต์ : http://www.greenleafthai.org/th/green_news/activity/detail. php?ID=3913 สมาคมไทยท่องเที่ยวอย่างรับผดิ ชอบ. นิยามการทอ่ งเทีย่ วอยา่ งรับผิดชอบของ ประเทศไทย. สบื คน้ จากเว็บไซต์ www.rt-thai.org เมอ่ื วนั ท่ี 12 กรกฎาคม 2561 ปณต ประคองทรพั ย์ และคณะ. 2561. การพฒั นาการทอ่ งเที่ยววถิ ชี าวนาไทย เพอ่ื ตลาดการทอ่ งเท่ยี วระดบั โลก สมาคมไทยทอ่ งเทยี่ วอย่างรบั ผดิ ชอบ สำ� นกั งานสภาพัฒนาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาต.ิ แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คม แหง่ ชาติ. สืบค้นเมอ่ื วันท่ี 15 มกราคม 2563 จากเวบ็ ไซต์ https://www. nesdc.go.th ______. ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ป.ี สืบคน้ เมือ่ วันท่ี 15 มกราคม 2563 จากเว็บไซต์ https://www.nesdc.go.th สำ� นกั วฒั นธรรม กฬี า และการทอ่ งเท่ียว กรงุ เทพมหานคร. สบื คน้ เมอ่ื วันท่ี 5 มกราคม 2563 จากเวบ็ ไซต์ http://www.bangkok.go.th/cstd สถาบนั การทอ่ งเท่ียวโดยชุมชน. 2556. คู่มอื มาตรฐานการทอ่ งเท่ยี วโดยชุมชน. เชยี งใหม่ : วนิดาการพมิ พ.์ หนังสอื พิมพก์ รงุ เทพธรุ กิจ. กรงุ เทพฯ เมอื งท่องเท่ยี วโลก นทท. ทะยานแตะ 23.6 ล้านคน. สืบคน้ เมือ่ วันที่ 5 มกราคม 2563 จากเว็บไซต์ https://www. bltbangkok.com/CoverStory การท่องเท่ียวอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 79

องคก์ ารบรหิ ารการพัฒนาพ้ืนที่พเิ ศษเพอ่ื การท่องเท่ียวอยา่ งยงั่ ยืน (องคก์ ารมหาชน) (อพท.). 2559. คมู่ อื เกณฑ์มาตรฐานการบรหิ ารจัดการแหลง่ ทอ่ งเทย่ี ว โดยชุมชน สืบค้นจากเวบ็ ไซต์ : http://www.gspa.buu.ac.th/roc/images/ stories/food/up2/1.pdf เมอ่ื วนั ที่ 1ตุลาคม 2559 BBC News ไทย. กรุงเทพฯ ร้ังอันดับ 1 จดุ หมายสดุ ค้มุ ในใจนักทอ่ งเทย่ี วองั กฤษ สบื ค้นเมอื่ วันท่ี 5 มกราคม 2563 จากเวบ็ ไซต์ https://www.bbc.com/thai/ international-40837175 ภาษาองั กฤษ Adriana Ford and Tim Acott. 2015. Responsible Tourism: a guide for tourism and sustainability in small-scale fisheries and agri-food. สบื คน้ เมือ่ วันที่ 26 เมษายน 2562 จากเวบ็ ไซต์ : http://gala.gre.ac.uk/14576/1/14576_ Ford_Thompson_Responsible_tourism_(pub_PDF%2C_Greenwich_ pub)_2015.pdf ASEAN Tourism Standard. 2008. Bureau for Economic Integration and Finance ASEAN Secretariat. สบื คน้ เมอื่ วันท่ี 12 มถิ นุ ายน 2558 จากเว็บไซต์ : http://aseantourism.travel/m edia/files/20130111081324_ asean_tourism_standards_book.pdf Charity challenge.2020. Responsible tourism policy. สบื คน้ เมื่อวันท่ี 19 พฤศจิกายน 2562 จากเว็บไซต์ : https://www.charitychallenge.ca/pdf/ responsibletourism_ca.pdf CREST. The Case for Responsible Travel: Trends & Statistics 2018. สืบค้น เมอ่ื วันท่ี 9 มกราคม 2563 จากเวบ็ ไซต์ : https://www.responsibletravel. org/docs/The%20Case%20for%20Responsible%20Travel%202017_ Final%20for%20Release.pdf) Essays, UK. 2013.The Green Concept In The Hotel Industry. สืบคน้ เม่ือวนั ที่ 27 เมษายน 2562 จากเวบ็ ไซต์: https://www.ukessays.com/essays/tourism/ the-green-concept-in-the-hotel-industry-tourism-essay.php?vref=1 80 การทอ่ งเท่ยี วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย

Harold Goodwin. WHAT IS RESPONSIBLE TOURISM. สืบค้นเมอื่ วนั ท่ี 27 เมษายน 2562 จากเว็บไซต์ : http://responsibletourismpartnership.org/ what-is-responsible-tourism/. Green Hotel Association 2018. Green Ideas. สืบค้นเมอื่ วนั ที่ 21 มนี าคม 2562 จากเวบ็ ไซต์ : www.greenhotels.com/grnideas.php Global Stewards. 2018. Go Green Hotels: Green Ideas for Hotels and Resorts. สบื ค้นเมอ่ื วันที่ 21 พฤศจิกายน 2561 จากเว็บไซต์ : http://www. globalstewards.org/green-hotel.htm Nicole Hausler.et al. 2012. Myanmar Responsible Tourism Policy. สืบคน้ เมือ่ วันที่ 20 มนี าคม 2562 จากเว็บไซต์ https://southeastasia.hss.de/ fileadmin/migration/downloads/120901-Responsible-Tourism-Policy- Myanmar.pdf Mbasera, M., et al. 2016. ‘Environmentally friendly practices in hotels’, Act aCommercii 16(1), a362. สบื ค้นเมือ่ วันท่ี 18 กันยายน 2561 จากเว็บไซต์ : http://dx.doi.org/10.4102/ac.v16i1.362 Pearson schools and Fecolleges. Responsible Tourism. สืบคน้ เมอื่ วันท่ี 9 มกราคม 2563 จากเว็บไซต์ : https://www.pearsonschoolsandfecolleges. co.uk/FEAndVocational/TravelAndTourism/ALevel/A2GCETravel AndTourism/Resources/Freeresources/A2TTedexcelUnit7.pdf Responsible Tourism in Cape Town. สืบคน้ เมื่อวันท่ี 12 ธนั วาคม 2563 จาก เวบ็ ไซต์ http://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/ Graphics%20and%20educational%20material/Responsible_tourism_ bro_web.pdf Responsible Tourism Partnership. Cape Town Declaration on Responsible Tourism. สืบคน้ เมือ่ วันที่ 12 ธนั วาคม 2563 จากเว็บไซต์ https:// responsibletourismpartnership.org/cape-town-declaration-on- responsible-tourism/ การทอ่ งเท่ยี วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 81

Stefania Guglielmi. 2014. 10 simple rules for the responsible tourist. สบื คน้ เมอ่ื วันท่ี 12 กันยายน 2562 จากเว็บไซต์ : https://www.everysteph.com/ rules-responsible-tourist/ ZgolliaandImedZaiemb. 2017. The responsible behavior of tourist : The role of personnel factors and public power and effect on the choice of destination Style/Leisure. Singapore ranked 1st in World’s 50 Best Cities for Street Food survey, but does Hong Kong get a spot? สืบค้นเม่ือวนั ที่ 5 มกราคม 2563 จากเวบ็ ไซต์ : https://www.scmp.com/magazines/style/leisure/ article/3032155/singapore-ranked-1st-worlds-50-best-cities-street-food Thomas Cook Group. Making a difference with every holiday. Sustainability Report 2017. สืบคน้ เม่ือวนั ที่ 5 พฤศจิกายน 2562 จากเวบ็ ไซต์ : https:// www.thomascookgroup.com/wp- Tracy Johnson. 2017. WHAT IS RESPONSIBLE TOURISM?: สืบค้นเมือ่ วันที่ 3 มนี าคม 2562 : จากเว็บไซต์ : http://responsibletravelnicaragua.com. Travelife Training. Corporate Social Responsibility for Tour Operators and Travel Agents. สบื คน้ เมือ่ วันท่ี 15 มิถุนายน 2562 จากเว็บไซต์: https:// www.travelife.info Wolfe, K. L., &Shanklin, C. W. 2007. Environmental Practices and Management Concerns of Conference Center Administrators.  Journal of Hospitality & Tourism Research, 25(2), 209–216. https://doi. org/10.1177/109634800102500207 World Economic Forum. The travel and tourism competitiveness Report 2019, travel and tourism at a tipping point. สบื ค้นเมื่อวนั ท่ี 5 มกราคม 2564 จากเวบ็ ไซต์ : http://www3.weforum.org/docs/WEF_TTCR_2019.pdf UNWTO. the “Responsible Tourist and Traveler”. สบื ค้นเม่อื วนั ท่ี 9 กนั ยายน 2562 : จากเว็บไซต์ : http://ethics.unwto.org/sites/all/files/docpdf/ responsibletouristbrochureen.pdf 82 การท่องเที่ยวอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย

______. Tourism Highlights 2018 Edition. สืบค้นเมื่อวนั ท่ี 30 เมษายน 2563 จากเว็บไซต์ : https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419876 ______. International Tourism Highlights 2019 Edition. สืบค้นเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2564 จากเว็บไซต์ https://www.e-unwto.org/doi/ pdf/10.18111/9789284421152 ______. African Sustainable and Responsible Tourism Charter. สืบค้นจาก เวบ็ ไซต์ https://www.unwto.org/archive/africa/event/african-sustainable- and-responsible-tourism-charter-0 Zgolli, S. and Zaiem, I. 2018. The responsible behavior of tourist: The role of personnel factors and public power and effect on the choice of destination. Arab Economic and Business Journal 13 (2018) 168-178 การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย 83

ประวตั ผิ ู้แต่ง ดร.ปรัชญากรณ์ ไชยคช การศึกษา ศลิ ปศาสตรบณั ฑิต ภาควชิ าภาษาองั กฤษ คณะมนุษยศาสตร์ 2535 (ภาษาองั กฤษ) มหาวิทยาลัยรามค�ำแหง 2549 รัฐประศาสนศาสตร์ ภาควิชารัฐประศาสนศาสตร์ มหาบัณฑิต คณะวิทยาการจดั การ 2554 (รฐั ประศาสนศาสตร์) มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์ ปรชั ญาดษุ ฎีบัณฑติ ภาควิชาการจดั การส่งิ แวดลอ้ ม (การจัดการส่ิงแวดล้อม) คณะการจัดการส่งิ แวดล้อม มหาวิทยาลัยสงขลานครนิ ทร์ E-mail : [email protected], [email protected] การท�ำงาน สงิ หาคม 2562 - ปจั จบุ นั อาจารย์ประจำ� คณะการจดั การส่งิ แวดลอ้ ม มหาวทิ ยาลยั สงขลานครินทร์ 2560 – ปัจจุบนั อปุ นายกสมาคมไทยทอ่ งเที่ยวอยา่ งรบั ผดิ ชอบ (TRTA) 2558 – กรกฎาคม 2562 อาจารยป์ ระจ�ำสาขาอุตสาหกรรมบรกิ าร คณะบริหารธรุ กิจ มหาวทิ ยาลยั หาดใหญ่ 2540 – 2557 การทอ่ งเท่ยี วแหง่ ประเทศไทย (ททท.) 84 การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย

งานวิจยั ทเ่ี กย่ี วข้องกับการทอ่ งเทยี่ วโดยชุมชน ไดร้ บั ทุนวจิ ัยจาก ส�ำนักงานกองทนุ สนบั สนนุ การวจิ ยั (สกว.) 2562 การศึกษาสถานการณ์และนโยบายการท่องเที่ยว อยา่ งรับผิดชอบ ในกรุงเทพมหานคร จงั หวดั แมฮ่ ่องสอน ภเู ก็ต และสตูล 2562 การรวบรวมขอ้ มลู และการจดั การฐานขอ้ มลู การทอ่ งเทย่ี ว โดยชมุ ชนแบบมสี ว่ นรว่ มในพน้ื ทภี่ าคใต้ (14 จงั หวดั ) และ ภาคกลาง (กรุงเทพมหานคร สุพรรณบุรี สมุทรสงคราม สมุทรสาคร เพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์) ประเทศไทย ระยะที่ 2 2562 การศึกษาศักยภาพการท่องเท่ียวจังหวัดยะลาเชื่อมโยง อาเซียน 2561 โครงการกลไกหนุนเสริมชุมชนเพ่ือการพัฒนาศักยภาพ การจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงบูรณาการภายใต้ อัตลักษณ์วถิ ีในพ้นื ทีภ่ าคใต้ 2561 การศึกษาการเชื่อมโยงเส้นทางการท่องเที่ยวโดยชุมชน กบั แหลง่ ท่องเทยี่ วหลัก ใน 4 จังหวัดฝัง่ อา่ วไทย (ชุมพร สรุ าษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช และพทั ลุง) และ 5 จงั หวดั ฝงั่ อนั ดามัน (ตรงั กระบี่ พงั งา ภเู กต็ และระนอง) 2561 การศกึ ษาศกั ยภาพและรวบรวมสารสนเทศการทอ่ งเทยี่ ว โดยชมุ ชนในพนื้ ทภี่ าคใตป้ ระเทศไทย 2561 โครงการส�ำรวจศักยภาพและพัฒนาฐานข้อมูลการ ท่องเทยี่ วโดยชมุ ชนของประเทศไทย 2560 โครงการศกึ ษาศกั ยภาพทรพั ยากรการทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชน ในพน้ื ท่อี า่ วปัตตานี ล่มุ นำ�้ ทะเลสาบสงขลา และอทุ ยาน ธรณีสตลู 2559 การศึกษาองค์ประกอบสินค้าทางการท่องเที่ยวของ การท่องเท่ียวโดยชุมชนใน 5 จังหวัด ชายแดนภาคใต้ (สตลู สงขลา ปตั ตานี ยะลา และนราธิวาส) การทอ่ งเทย่ี วอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 85

2559 การศึกษาศักยภาพทรัพยากรชุมชนสู่การท่องเท่ียว ใน 4 จงั หวดั ชายแดนภาคใตส้ งขลา ปัตตานี ยะลา และ นราธวิ าส 2558 การเปรียบเทียบมาตรฐานการท่องเที่ยวโดยชุมชน ใน 5 จงั หวัดชายแดนภาคใต้ (สตูล สงขลา ปัตตานี ยะลา และนราธวิ าส) และ 4 รฐั (กลนั ตนั เปรคั เคดาห์ และเปอรล์ สิ ) ประเทศมาเลเซยี 2556 การพัฒนาศักยภาพเพื่อน�ำไปสู่มาตรฐานการท่องเท่ียว โดยชมุ ชนในจงั หวัดยะลา ปตั ตานี และนราธวิ าส 86 การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย