อาเซียนศึกษา

สถานการณโ์ ลกและการเตรียมความพรอ้ ม ของไทยในเวทปี ระชาคมอาเซยี น นางสาวอศุ ณา พรี านนท์ รองอธิบดกี รมอาเซยี น กระทรวงการต่างประเทศ

จดุ กาเนิดอาเซยี น เมอื่ วนั ท่ี 8 สงิ หาคม พ.ศ. 2510 “บดิ าผู้กอ่ ตั้ง อาเซยี น”ประกอบดว้ ย รฐั มนตรีต่างประเทศ อนิ โดนเี ซยี มาเลเซยี ฟลิ ิปปินส์ สงิ คโปร์ และไทย ได้ลงนามในปฏญิ ญากรุงเทพ ณ วงั สราญรมย์ ต่อมา วันท่ี 8 สิงหาคม ของทุกปี จึงถือเปน็ \"วันอาเซียน\"

อาเซยี น (สมาคมประชาชาติแห่งเอเชยี ตะวนั ออกเฉียงใต)้ 10 ประเทศสมาชกิ • เมยี นมา • บรูไนดารสุ ซาลาม (23 ก.ค. 2540) (7 ม.ค. 2527) • ฟิลิปปนิ ส์ • กมั พชู า (8 ส.ค. 2510) (30 เม.ย. 2542) • สงิ คโปร์ • อินโดนีเซีย (8 ส.ค. 2510) (8 ส.ค. 2510) • ไทย • สปป. ลาว (8 ส.ค. 2510) (23 ก.ค. 2540) • เวยี ดนาม • มาเลเซีย (28 ก.ค. 2538) (8 ส.ค. 2510)

ขอ้ มลู ทั่วไปของอาเซียน ประชากร - 655 ลา้ นคน (2561) พ้นื ที่ - 4.5 ลา้ น ตร. กม. ขนาดเศรษฐกจิ - ใหญ่เปน็ อบั ดบั ท่ี 6 ของโลก - กองทุนการเงนิ ระหว่างประเทศ (IMF) คาดการณ์วา่ ขนาดเศรษฐกิจของอาเซยี น จะใหญ่เป็นอันดับที่ 4 ของโลก ภายใน ปี ค.ศ. 2050 สภาพสงั คมและวัฒนธรรม - มีความหลากหลายทางเชอื้ ชาติ วฒั นธรรม และศาสนา .

ความสาคัญของอาเซยี นตอ่ ไทย • เป็นกลไกสร้างความไว้เนื้อเช่อื ใจ รักษาสนั ตภิ าพและเสถยี รภาพในภูมภิ าค เอือ้ อานวยตอ่ การพัฒนาทางเศรษฐกจิ ของไทย • เปน็ คู่ค้าอันดับหน่งึ ของไทย มมี ลู คา่ การคา้ ระหว่างกนั 7 หมืน่ ลา้ น USD คิดเปน็ รอ้ ยละ 20 ของมลู คา่ การค้าท้ังหมดของไทย และไทยได้เปรียบ ดลุ การคา้ ถงึ 1 หม่นื ลา้ น USD • เปน็ ตลาดสง่ ออกทสี่ าคัญ คดิ เป็นร้อยละ 20.7 ของมลู ค่าการส่งออกท้ังหมด ของไทย • นกั ท่องเทีย่ ว 3.7 ลา้ นคน คิดเปน็ ร้อยละ 25.96 ของนักท่องเทีย่ วตา่ งชาติ ทง้ั หมด

ความทา้ ทายด้านการเมืองและความมัน่ คงในภูมิภาค ความท้าทายด้านการเมอื ง o ความหลากหลายดา้ นเช้ือชาติ ศาสนา รูปแบบการปกครอง o หลกั การไมแ่ ทรกแซงในกจิ กรรมภายในประเทศและการส่งเสรมิ ผลประโยชนข์ อง ภมู ิภาค ความทา้ ทายดา้ นความมั่นคง o Traditional: ความขดั แยง้ ในเรอื่ งการอา้ งสทิ ธทิ ับซอ้ น regional flash points – South China Sea, Korean Peninsula o Non-Traditional: อาชญากรรมข้ามชาติและภัยคกุ คามขา้ มพรมแดนอนื่ ๆ

สภาพแวดลอ้ มทม่ี ีผลกระทบต่อการดาเนนิ นโยบายของอาเซยี น สภาพแวดลอ้ ม  เปล่ยี นจากโลก 2 ขั้วในยคุ สงครามเยน็ เปน็ โลกท่ีมปี ระเทศมหาอานาจ ทัง้ ทางการเมอื ง ดา้ นการเมือง เศรษฐกจิ รวมทง้ั มี emerging powers มากขึ้น ระหว่างประเทศ  การแข่งขันระหวา่ งมหาอานาจ และความทา้ ทายจากสถานการณใ์ นทะเล จนี ใต้ คาบสมุทรเกาหลี และรัฐยะไข่  ยุทธศาสตร์ Indo-Pacific

สภาพแวดล้อมท่มี ผี ลกระทบต่อการดาเนินนโยบายของอาเซยี น สภาพแวดลอ้ ม  ความม่นั คงเปลย่ี นจากการเนน้ state security เปน็ เร่อื งขา้ ม ด้านความมั่นคง พรมแดน (trans-boundary challenges) ซ่ึงส่งผลกระทบตอ่ สงั คม และประชาชน เปน็ ปัญหาความม่ันคงในรปู แบบใหม่ (emerging challenges) เชน่ การก่อการรา้ ย อาชญากรรมขา้ มชาติ ยาเสพติด การค้ามนษุ ย์ แรงงานตา่ งด้าวผดิ กฎหมาย เอดส์ ซาร์ส ภัยธรรมชาติ  Transnational Crimes ปญั หาความม่ันคงมีความซบั ซ้อน และมหี ลายมิติมากข้นึ การกอ่ การรา้ ยสรา้ งความไม่แน่นอนใน สถานการณค์ วามม่นั คงระหวา่ งประเทศ  มตี วั แสดงด้านความมั่นคงมากยง่ิ ขึน้ ซ่งึ รวมถงึ ภาคประชาสังคม

ความทา้ ทายจากภายนอก ปัญหานิวเคลยี ร์ ความตงึ เครียดในทะเลจีนใต้ บนคาบสมุทรเกาหลี โจรสลัดและอาชญากรรมขา้ มชาติ ปัญหาระหว่างประเทศและขา้ มพรมแดน ทางทะเล 9

ความเช่อื มโยงในเอเชยี

โครงสร้างสถาปตั ยกรรมในภูมิภาค ท่ีมีอาเซยี นเปน็ แกนกลาง ความร่วมมอื อาเซยี น การประชุมสุดยอดเอเชยี ความรว่ มมือ บวกหนง่ึ ตะวนั ออก (EAS) อาเซยี นบวกสาม (ASEAN +1) (APT) กรอบพหภุ าคี อาเซียน ข้อตกลงเรื่องความมั่นคงทงั้ ในระดบั ทวิภาคแี ละพหภุ าคี ท่ปี ระชมุ อาเซยี นว่าดว้ ยความ กรอบการประชมุ รฐั มนตรีกลาโหม ร่วมมอื ด้านการเมอื งและความ อาเซียนกับรัฐมนตรกี ลาโหมประเทศ ม่ันคงในภมู ภิ าคเอเชีย-แปซิฟิก คเู่ จรจา (ARF) (ADMM Plus) ความร่วมมอื ทางเศรษฐกิจ กรอบความร่วมมอื องค์การ การประชุมวา่ ด้วย ในภมู ภิ าคเอเชีย-แปซิฟกิ ระดับอนภุ ูมภิ าค ความร่วมมอื เซย่ี งไฮ้ การส่งเสริมปฏสิ ัมพนั ธ์ และมาตรการสรา้ งความไวเ้ นอื้ เชอื่ ใจ (APEC) (SCO) ระหว่างประเทศ ในภูมภิ าคเอเชยี (CICA) 11

แนวคดิ หลกั ของไทย ในชว่ งทีด่ ารงประธานอาเซียน ปี 2562 “Advancing Partnership for Sustainability” “รว่ มมือ ร่วมใจ ก้าวไกล ยัง่ ยืน” 10 ประเทศกา้ วไปด้วยกนั เพอ่ื สรา้ งประชาคมอาเซียน ทีม่ ปี ระชาชนเป็นศนู ยก์ ลาง ไมท่ ิ้งใครไวข้ ้างหลัง และมองไปสอู่ นาคต

ประเดน็ สำคญั ทำงยุทธศำสตรท์ ี่ ไทยจะผลกั ดนั3 ประเดน็ สำคญั ทำงยุทธศำสตร ์(Strategic Drivers) ทคี่ ำบเกยี่ วกบั 3 เสำของปครวะำชมำคเชมอื่อมำโเซยยงี น ประชำคมกำรเมอื ง- (Connectivity ประชำคม ควำมมน่ั คง ) เศรษฐกจิ ประชำคมอำเซยี นทมี่ ี ประชำขน เป็ นศูนยก์ ลำง ไมท่ อดทกงิ ้ ำรเตรยี มควำม (Sคuวsำtaมiยnง่ัaยbในืคilรคiไtววขำ้ มำ้ พองหนรลอำ้ งคัมตแสลำหะเรตบัรยี มสแำลหะพรวบัรำออง้ นแมผำคนต y) (Future- ประชำคมสงั คมและorientation) วฒั นธรรม โครงสรำ้ งสถำปัตยกรรมในภูมภิ ำคทมี่ อี ำเซยี นเป็ นแกนกลำง Strategic New Equilibrium

ผลลพั ธท์ เี่ ป็ นรูปธรรมในชว่ งกำรเป็ น ประธำนอำเซยี นของไทย ศูนยอ์ ำเซยี นเพอื่ กำรศกึ ษำและกำรหำรอื ดำ้ นกำรพฒั นำท่ี ยง่ั ยนื (ASEAN Centre for Sustainable Development Studies and Dialogue: ACSDSD) ศูนยแ์ พทยท์ หำรอำเซยี น ศูนยอ์ ำเซยี นเพอ่ื ผูส้ ูงวยั อย่ำงมศี กั ยภำพและ (ASEAN Center of Military Medicine: นวตั กรรม ACMM) (ASEAN Centre for Active Ageing and ศูนยว์ ฒั นธรรมอำเซยี น Innovation: ACAI) (ASEAN Cultural Center) ศูนยค์ วำมรว่ มมอื อำเซยี น-ญปี่ ่ ุนเพอ่ื พฒั นำบคุ ลำกร ดำ้ น ควำมมน่ั คงปลอดภยั ไซเบอร ์ (ASEAN-Japan Cybersecurity Capacity Building Centre: ศูนยฝ์ ึ กอบAรJมCอCำBเซC)ยี นดำ้ นสงั คมสงเครำะหแ์ ละสวสั ดกิ ำร สงั คม (ASEAN Training Centre for Social Work and คลงั เก็บสงิ่ Sขoอcงiaชlว่ Wยเeหlfลaอื rผe:ูป้ AรTะสCบSภWยั )ของอำเซยี นในประเทศไทย (Disaster Emergency Logistics System for ASEAN: DELSA) ทจ่ี งั หวดั ชยั นำท