diary-66-Key-re รอบรู้สุขภาพดี

ประชาชนจะอายุยนื ยาวพรอมสขุ ภาพยอดเยี่ยม ตองมคี วามรอบรูดา นสขุ ภาพ สามารถจัดการสุขภาพ ไดด ว ยตนเอง (Self Management) และอยูในสงั คม รอบรู (Literate Society) ปจ จยั สำคญั ทสี่ ง ผลใหป ระชาชนเกดิ พฤตกิ รรม สขุ ภาพทเี่ หมาะสมอยา งยงั่ ยืนคอื ความรอบรดู านสุขภาพ (Health Literacy) หมายถงึ กระบวนการทางปญญาและทกั ษะ ทางสงั คม ทก่ี อเกิดแรงจงู ใจและความสามารถของ ปจเจกบุคคลทจ่ี ะเขาถงึ เขาใจ และใชขอมูลขาวสาร เพ่อื นำไปสกู ารตัดสินใจท่เี หมาะสม นำไปสูสุขภาวะทด่ี ี ผลลพั ธค ือ เกิดการตดั สนิ ใจดานสขุ ภาพทดี่ ขี น้ึ ลดพฤตกิ รรมเสยี่ งดา นสขุ ภาพ เพมิ่ พลงั อำนาจ ดา นสุขภาพของแตล ะบคุ คล (Empowerment) สถานะสขุ ภาพดีข้นึ และลดคาใชจ า ยดา นสขุ ภาพ นายแพทยว ชริ ะ เพ็งจันทร อธิบดีกรมอนามัย

แม และ เดก็

หญงิ หลงั คลอดบตุ รลดความเสี่ยง จากอาการซึมเศราดวยการให นมแม ขยบั เขยอื้ นเคลื่อนไหวรางกาย และชวนพูดคยุ หากมีอาการซึมเศรา ควรพบจติ แพทยห รอื นักจิตวิทยา ตอ งใหลกู กนิ นมแม อยา งเดียว 6 เดือน โดยไมต องกินน้ำ เมื่อครบ 6 เดอื น จึงใหอ าหารตามวยั ไปพรอ มกนั และ ควรใหนมแมตอ เนอื่ ง จนถึงอายุ 2 ป หญงิ วัยเจรญิ พนั ธุ ควรกนิ ยาเมด็ เสริมธาตุเหลก็ และวติ ามนิ โฟลิกสัปดาหล ะครง้ั เพื่อใหสขุ ภาพแข็งแรงและไมซ ดี

หญงิ ตั้งครรภแ ละหญงิ ใหนมบตุ ร ควรกนิ อาหารที่มีประโยชน มผี กั ผลไมท ุกวัน เนน ปลา ตับ ไข และเสริมดวย ยาเมด็ บำรุงครรภ ประกอบดวย ไอโอดนี ธาตเุ หลก็ วติ ามินโฟลิก (วิตามนิ บี 9) เพอ่ื ลกู จะไดฉ ลาดและแขง็ แรง หญงิ ตั้งครรภต องหา มดื่มเครอื่ งด่ืมท่ีมแี อลกอฮอล เพราะอาจทำใหค ลอดกอนกำหนด ทารกตายในครรภ หรอื เกิดมาพิการ มพี ฒั นาการผิดปกติ

หา มเด็กอายตุ ่ำกวา 2 ป ใชอ ปุ กรณเทคโนโลยี เชน โทรทัศน สมารท โฟน แท็บเล็ต ตามลำพัง หรอื ไมควรใชเ กนิ 1 - 2 ชม. ตอ วนั เพราะจะสง ผลกระทบตอพฒั นาการของสมองและ สมาธขิ องเด็กภายหลังได

หากพบเดก็ ทีซ่ ุกซนไมอยูนิ่ง ใจลอย ไมอ ดทนรอ ไมคอ ยพดู ไมส บตา ไมเขาสังคม บอกความตอ งการไมไ ด ควรพาไปพบแพทยผเู ชีย่ วชาญ เมื่ออยูใ กลแ หลงที่มนี ำ้ ควรใหเ ดก็ อายุ ตำ่ กวา 2 ปอ ยูในความดแู ลอยางใกลชิด และสอนเดก็ ทีร่ คู วามใหร ูจักปองกนั การ จมนำ้ ดวยหลกั “อยาใกล อยาเก็บ อยากม” ควรตรวจสอบ อปุ กรณเ ครื่องเลน ใหอ ยใู นสภาพดกี อ นใหเ ดก็ เลน และดแู ลใหเ ลน อยา งปลอดภยั

ตอ งสนบั สนุนพอแม ผูดแู ล ใหเลี้ยงเดก็ โดยให กินดี โอบกอด เลนดวย เลา นทิ านใหฟ ง นอนใหพ อ ดแู ลชอ งปากและฟน เพอ่ื ใหเ ดก็ มพี ัฒนาการสมวัยในทกุ ดา น

เดก็ แรกเกดิ ถงึ อายุ 12 ป ตองไดรบั วัคซนี ทค่ี รบถวน ตามวยั ตองสงเสริมให เดก็ แรกเกดิ ถงึ 6 ป ทุกคน ไดร ับการประเมิน พฒั นาการ และฉีดวคั ซนี ตาม ท่ีควรไดร บั

สนับสนุนการคลอด โดยธรรมชาติ ซ่ึงเปนวธิ กี ารท่มี ี ความเสีย่ งนอยกวา การผาคลอด ควรสรา งการรับรวู า ชว งอายุ 20 - 30 ป เหมาะสม ในการต้งั ครรภ มากที่สุด

วยั เรยี น ควรสนบั สนุนให วยั เรียนและวัยรนุ ทำกิจกรรม ทไ่ี ดอ อกแรงจนรูสึกเหนอื่ ย อยา งนอยวันละ 1 ช่วั โมง

วัยรนุ ตอ งใชถ ุงยางอนามัย เพือ่ ปอ งกนั การติดเช้ือเอชไอวี โรคตดิ ตอทางเพศสัมพันธ และการตั้งครรภไมพ งึ ประสงค ควรสงเสริม การเรียนเพศศึกษา การใชถุงยางอนามยั เพอื่ ใหมีเพศสัมพันธ ท่ปี ลอดภัยและปองกัน การตงั้ ครรภไ มพ งึ ประสงค ตองมเี ปา หมายในชีวิต และจัดการตนเอง ใหไ ปสเู ปาหมายนน้ั ใหไ ด

ผูหญิงอายุ 20 ปขึ้นไป สามารถตรวจ เตา นมดว ยตนเอง อยา งนอยเดอื นละ 1 ครง้ั เพ่ือเฝา ระวงั มะเรง็ เตานม วยั ทำงาน ผูหญงิ อายุ 30 - 60 ป ควรเขา รับการตรวจ คดั กรองมะเรง็ ปากมดลูก ทกุ 5 ป ในกรณปี กติ

สนบั สนนุ ใหผ สู ูงอายุ เขา รว มกจิ กรรมทางสงั คม เพือ่ ชะลอวัย มีจิตใจทแ่ี จม ใส ลดภาวะหลงลมื สงู อายุ วยั สูงอายุ ควรสังเกตอาการของผูสูงอายุ ควรปรับโครงสรางและ ทเ่ี ปลี่ยนไป เชน เหมอลอย สภาพแวดลอ มของบา น ชอบอยูคนเดียว นอนไมหลับ ใหเ หมาะสมกบั ผูส ูงอายุ หงดุ หงิดงายตอ เนอ่ื งกัน 2 สัปดาหข้นึ ไป อาจเปน โรคซึมเศรา ควรปรกึ ษาจติ แพทยส ูงอายุ

กนิ อาหาร ไมหวาน ไมม นั

ไมเ ค็มและเพ่มิ ผักผลไม

ผลไมบ างชนิด มนี ำ้ ตาลและ พลังงานสงู เชน ทุเรียน ลำไย จงึ ควรกินแตน อย โดยเฉพาะในผูท ม่ี ี โรคประจำตวั เชน โรคหวั ใจ เบาหวาน และความดัน

กินอาหารหวาน มนั เคม็ มาก กินผกั และผลไมน อย ดืม่ เหลา สูบบุหร่ี ไมออกกำลงั กาย ทำใหเ กิดความเสีย่ งตอ โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจขาดเลอื ด โรคหลอดเลือดสมองตบี

ด่ืมนำ้ สะอาด 6 - 8 แกว ตอวนั และกินอาหารใหครบทั้งเนอ้ื สัตว ผัก ขา ว ผลไมแ ละสบั เปลย่ี น รายการอาหาร โดยไมจ ำเปน ตองกินอาหารเสริม

กนิ อาหารปรงุ สกุ ใหม ใชชอนกลาง และลา งมือใหสะอาด ซอื้ อาหารปรงุ สำเรจ็ จากรา นคา ท่สี ะอาด มกี ารปด คลุมอาหาร ปอ งกันความสกปรกและเชื้อโรค ไมใ ชม ือเปลาหยิบจบั อาหาร หากบรรจุมาแลวตองมี วนั หมดอายทุ ่ีชดั เจน

ควรลกุ ขน้ึ เดนิ ทุก 2 ช่ัวโมง จะทำใหร างกายแข็งแรง ควรออกแรง เพอ่ื เสริมสรา งความแขง็ แรง ใหแกก ลามเน้ือวนั เวน วัน

ควรประเมินภาวะอว นลงพงุ ไดด วยตนเอง โดยการวัด เสน รอบเอวแนวสะดือ ผชู ายไมค วรเกนิ 90 เซนติเมตร ผหู ญิงไมควรเกิน 80 เซนตเิ มตร

สามารถปอ งกันหรือเลีย่ งอาการ ออฟฟศ ซนิ โดรมดว ยการพกั สายตา จากจอคอมพวิ เตอรท กุ 10 นาที เปล่ียนทา การทำงานทุก 20 นาที และยืดเหยียดกลามเนือ้ มอื และแขน ทุก 1 ชว่ั โมง

ควรดแู ล สุขภาพชองปาก และฟน ดวยการแปรงฟน ดวยยาสฟี นผสมฟลอู อไรด อยา งนอ ยครง้ั ละ 2 นาที วันละ 2 ครงั้ และงดกินอาหาร หลังแปรงฟน 2 ชว่ั โมง

ควรนอนหลบั (สนทิ ) 7-8 ชวั่ โมงตอคนื

ลางเขยี ง ใหสะอาด เขียงไมต องหมน่ั นำออกผึง่ แดด เพื่อปอ งกัน เชอ้ื รา เก็บไวใ หส งู กวา พนื้ อยางนอ ย 60 เซนตเิ มตร แยกใชเขยี งสำหรับอาหารดบิ อาหารปรุงสุก และผักผลไม

รกั ษาสิง่ แวดลอมดวย การลดปรมิ าณขยะ ลดการใชโฟม และพลาสติกทีใ่ ชแลว ทงิ้ ใชภาชนะที่เหมาะกบั การบรรจอุ าหารแทน อาหารรอนจดั ตองใชวสั ดทุ ่ีเหมาะสม ใชถ งุ ผาหรอื กระเปา แทนถงุ พลาสติก

ตอ งไมขบั ถายบนพนื้ ดินหรอื แหลงนำ้ และใชสว มอยางถกู ตอ ง เชน ไมขน้ึ ไปเหยยี บบนโถสว มแบบน่งั ราบ ชำระลางโถสวมหลังการใช ลา งมือ อยา งถูกวธิ ที กุ คร้ังหลงั การใชส วม

ควรรู สญั ญาณ เสย่ี งฆา ตวั ตาย เชน พยายามทำรายตวั เอง เฝา ระวังผทู พี่ ยายามฆา ตวั ตาย เพราะอาจทำซ้ำได สามารถจดั การ ความเครียด ของตนเองไดอ ยางเหมาะสม

ไมควรสบู บหุ รี่ หรือสูดดมควันบหุ ร่ี เพราะเปน อนั ตรายถงึ ชวี ติ และผดิ กฎหมาย หากสูบในทีห่ า มสูบ

ไมค วรด่ืมเคร่อื งดืม่ แอลกอฮอล เพราะทำใหเส่ียงตอ การเกิดโรครา ยแรง เชน โรคตับแขง็ โรคหัวใจ ความดันโลหติ สูง ควรอานและตรวจสอบขอ มลู กอนตดั สินใจซ้ือบริการสุขภาพ ผลิตภณั ฑส ุขภาพและสมุนไพร ซึง่ ควรดทู ม่ี ีเครื่องหมายรับรอง มาตรฐานการผลิตที่ดี (GMP)

“3 เกบ็ 3 โรค” ไดแก เก็บบานไมใหรก เกบ็ ขยะและเกบ็ นำ้ ปดใหมิดชดิ ไมใ หเ ปนแหลงเพาะพนั ธุ ของยุงลาย ปองกนั ไขเลือดออก ไขซกิ า และไขปวดขอ ยุงลาย หรอื ชิคุนกนุ ยา

กำจัดฝนุ และ ควันในบา น งดการเผาขยะ ลดการจดุ ธปู ไมส บู บุหร่ีในบา น ทำความสะอาด เคร่อื งปรับอากาศ อยา งถูกวธิ ี และปลูกตนไม ชวยลดมลพษิ

เราสามารถเลือกการ รักษาในระยะสุดทา ย ของชีวิตได ควรรจู ักสญั ลักษ  ควรเขา ใจวา โรคบางโรคไมส ามารถรักษา ของวตั ถแุ ละสถานทอี่ ันตราย ใหหายขาดและกลบั มาเปน ปกตเิ หมอื นเดิมได

ไมค วรดวนสรปุ วา การปวดศรี ษะและเวียนศีรษะ มาจากโรคความดนั เลอื ดสงู เทา น้นั จึงควรตรวจวดั ความดันและหาสาเหตอุ ยา งละเอียด กอนใชย าลดความดัน

ตอ งปองกนั ตนเองและผอู ่ืน ดว ยการใสห นา กากอนามยั เม่ือมอี าการไอหรือจาม และลางมือ อยางถูกวธิ บี อ ย และรูวา กลุมเสย่ี ง สามารถรบั วคั ซีนไขหวดั ใหญไ ดฟ รี ท่สี ถานพยาบาลของรั ใกลบ า น

การวดั ไข วดั ความดัน และจับชีพจรของตนเองได เปนเรอื่ งจำเปน ควรรูว าคาความดันเลอื ด และอัตราการเตนของหวั ใจ ของตนเองและบอกไดว า ผดิ ปกตหิ รือไม

งวง เหนอ่ื ยลา เมาไมข ับ เพอ่ื ความปลอดภัย ของตนเองและผูอ่นื ตองใสห มวกนริ ภยั คาดเข็มขัดนิรภัย และขับรถไมเ กินความเรว็ ทกี่ ำหนด

หากพบคนตกน้ำ ใหชวยดว ยวธิ ี “ตะโกน โยน ยนื่ ” และ โทร. 1669 หา มจับอุมพาดบา /กดทอ ง/หอ ยหวั เพ่อื เอาน้ำออก ตอ งชวยดวย การเปา ปากสลับกบั การกดนวดหวั ใจ

หากมอี าการใดอาการหน่งึ ตอไปน้ี ไดแ ก ใบหนา ปากเบย้ี ว แขนขาออนแรงซีกเดยี ว พดู ไมชดั และเจ็บหนาอก รบี ไปโรงพยาบาลอำเภอหรือโรงพยาบาลจงั หวัดทนั ที

ตอ งเ า ระวงั เมื่อเดก็ มไี ข และถามจี ดุ หรอื ผืน่ แดง เม่อื พบวาเดก็ ในชอ งปาก มตี มุ ที่ ามอื และ าเทา อาจเปน โรค มไี ขสงู ตดิ ตอกัน มอื เทา ปาก ควรไปพบแพทยเพ่ือป ิบตั ิใหถกู ตอง เกิน 3 วัน และระวงั การแพรเช้อื ในโรงเรยี น ศูนยเ ดก็ เล็ก ตอ งรีบพาไป และในครอบครวั พบแพทย

เราสามารถดูแลตัวเอง เมือ่ เจ็บปวยเบ้อื งตน ดว ยยาสมนุ ไพร ในงานสาธารณสขุ มลู าน ยาสามญั ประจำบา น ทั้งแผนปจ จุบันและ แผนโบราณ และใชยาเทา ทจี่ ำเปน

กอ นตดั สินใจเลือกวิธีการ เราตองใหข อมูลเกย่ี วกับ รกั ษา เราสามารถ การเจบ็ ปว ยของตนเอง โรคประจำตวั ขอความเหน็ จากผเู ชย่ี วชาญ ยาและผลิตภัณ ส ุขภาพ ทานอนื่ เปรยี บเทียบได ท่ีเคยใช การแพยาตอแพทย และเภสัชกรได ตอ งรวู าจะใชบริการสขุ ภาพตามสิทธิของตน ไดที่ใด รูจักทีมหมอครอบครัวในพ้ืนที่ สามารถ สอบถามเร่ืองคา ใชจายและขอ สงสัยตาง ได

ควรอานและเขาใจฉลากผลติ ภัณ  และบริการสุขภาพ เคร่อื งสำอาง เครอื่ งมอื แพทย วัตถุอนั ตราย รูวธิ กี ารทจี่ ะคนควา ตรวจสอบจาก แหลงทเ่ี ช่อื ถือไดและรูว ารอ งเรียนไดท่ใี ด

การใชชวี ิตประจำวนั รวมกับผตู ิดเชือ้ เอชไอวีและ ผปู วยเอดส ไมทำใหต ิดเช้ือ

ควรรูและเฝาระวงั หากตอ งใช ยาป ชิ ีวนะ และยาที่ทำใหเสพติดได

หากพบผปู วยฉุกเฉินควร 1แ6จ6ง 9 และปมหวั ใจเพอื่ ชว ยชีวิต หากมภี าวะหวั ใจหยดุ เตน

ควรรูอาการ เบื้องตนของ โรคเบาหวาน

วสิ ยั ทัศน กรมอนามัยเปน องคกรหลักของประเทศในการอภบิ าล ระบบสง เสริมสขุ ภาพและระบบอนามัยสิ่งแวดลอม เพือ่ ประชาชนสขุ ภาพดี พนั ธกจิ ทำหนา ทีใ่ นการสงั เคราะหใ ชค วามรูและดูภาพรวม เพือ่ กำหนดนโยบายและออกแบบระบบสง เสริมสขุ ภาพและ อนามัยสิ่งแวดลอ มโดยการประสานงาน สรา งความรว มมือ และกำกับดแู ลเพอื่ ใหเ กิดความรับผดิ ชอบ ตอการดำเนินงาน Health Achievement Trust Model มงุ ผลสัม ทธิ เคารพและเชอ่ื มน่ั เปนตนแบบ สุขภาพ H E A LT H Ethics Harmony มจี ริยธรรม เปน อันหน่งึ อนั เดยี วกนั Learning เรียนรูรว มกนั