(เล่ม1) นามและอัพยยศัพท์

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 51 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ การนั ต ในการนำนามศพั ทไ ปแจกดวยวิภตั ตทิ ัง้ ๗ นน้ั เบอ้ื งตน นกั ศึกษาภาษาบาลี ตอ งกำหนดลักษณะพเิ ศษของศัพทน ้ัน ๆ ใหได จึงจะเปนการงา ยข้ึน ซ่ึงลักษณะพิเศษ ดังกลาวน้ัน นกั ปราชญท างดานภาษาบาลที า นกำหนดตามสระทสี่ ดุ แหง ศพั ท เรยี กวา การันต หมายเหตุ : ศพั ททีเ่ ปนลงิ คเดียวกนั และมกี ารนั ตเหมือนกนั ก็แจกเปนแบบเดยี วกนั ยกไวแ ตศัพทบางเหลา ท่ีมวี ธิ ีแจกอยางหน่ึงตางหาก ความหมายของการันต คำวา “การันต” น้ัน ไดมีนักวิชาการหลายแขนงใหคำจำกัดความหมายไว แตกตางกันออกไป ดังตอไปนี้ การนฺต (ปุ.) ที่สุดแหงอักษร, อักษรตัวท่ีสุด, อักษรตัวหลัง (ของ ศัพท), ไทย การันต หมายถึง อักษรที่ไมออกเสียง ซึ่งมี “ ” กำกับ (พจนานกุ รม มคธ-ไทย โดย พันตรี ป.หลงสมบุญ สำนักเรียนวัดปากน้ำ จัดพิมพ พ.ศ. ๒๕๔๐ หนา ๑๘๖) การนั ต (กา-รนั ) น. ตัวอักษรที่ไมออกเสียง ซ่ึงมีไมทัณฑฆาตกำกับไว เชนตัว “ต” ในคำวา การันต (พจนานุกรม ฉบับ ราชบณั ฑติ ยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ หนา ๙๑) ในหนังสือคูมือเลมน้ี จะใหความหมายของคำวา “การันต” วา “สระที่สุด แหงศัพท” เชน ปุรสิ สระทีส่ ดุ ของศพั ทน ้ีคือ อ ศัพทนจ้ี งึ เปน อ การนั ต กฺา สระท่ีสดุ ของศพั ทน คี้ อื อา ศพั ทน้จี ึงเปน อา การนั ต เปน ตน เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 51

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 52 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ประเภทของการนั ต การนั ตนั้นแบงออกเปน ๒ ประเภท คือ โดยยอ ๑ โดยพิสดาร ๑ การันตโดยยอมี ๖ คอื อ อา อิ อี อุ อู การนั ตโดยพสิ ดารมี ๑๓ จดั ตามลงิ คท ้ัง ๓ น้นั คอื ในปงุ ลงิ ค มกี ารันต ๕ คอื อ อิ อี อุ อู ในอิตถลี ิงค มีการนั ต ๕ คอื อา อิ อี อุ อู ในนปงุ สกลงิ ค มีการันต ๓ คือ อ อิ อุ การนั ตต า งลงิ คกนั อ การนั ต มีใน ๒ ลิงค คือ ปงุ ลงิ ค (ปุรสิ ), นปงุ สกลงิ ค (กลุ ) อา การนั ต มใี นลงิ คเ ดยี ว คอื อิตถีลิงค (กฺา) อิ การันต มใี น ๓ ลิงค คือ ปงุ ลิงค (มุนิ), อิตถลี งิ ค (รตตฺ ิ), นปงุ สกลิงค (อกฺขิ) อี การันต มใี น ๒ ลิงค คอื ปงุ ลิงค (เสฏ ), อิตถลี ิงค (นาร)ี อุ การันต มใี น ๓ ลงิ ค คือ ปงุ ลิงค (คร)ุ , อิตถีลิงค (รชฺชุ), นปงุ สกลงิ ค (วตฺถุ) อู การนั ต มีใน ๒ ลงิ ค คือ ปุงลงิ ค (วิฺ ู), อติ ถีลงิ ค (วธู) ประโยชนข องการนั ต ๑. เพอื่ นำนามศพั ทท้งั ๓ ไปแจกดวยวิภัตติ ๒. เพื่อทำใหลงิ คเ ปน หมเู ดียวกัน เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 52

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 53 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ แบบประเมนิ ผลตนเองกอนเรียน หนว ยท่ี ๔ วตั ถปุ ระสงค เพอื่ ประเมนิ ผลความรูเ ดมิ ของนกั เรียนเกี่ยวกับเร่ือง “อายตนบิ าต คำช้แี จง และการันต” ปญ หามี ๒ ตอน ตอนท่ี ๑ ใหนักเรียนเลอื กคำในดานขวามอื มาเติมในชอ งวา งดา นซา ยมือให ไดใจความถูกตอ ง ๑. บตุ ร..............เศรษฐี ก. บน ๒. ลิง................ ตน ไม ข. ดวย ๓. กนิ ............... ผลไม ค. สู ๔. อาศัยอยู....... บา น ฆ. กะ ๕. ตี..................ไมเรยี ว ง. ของ ๖. สงู มาก......... คนทั่วไป จ. ซ่งึ ๗. ไป................ วดั ฉ. จาก ๘. ออก..............บาน ช. กวา ๙. ถวาย............ พระ ฌ. แก ๑๐. พูด............... หญงิ สาว ญ. ใน ตอนที่ ๒ ใหนักเรียนบอกศัพทตอ ไปน้ีวาเปน การนั ตอะไร? ๑. อาจริย ๖. อภภิ ู ๒. พาหา ๗. อทุ ก ๓. นิธิ ๘. นารี ๔. กรี ๙. วีหิ ๕. รปิ ุ ๑๐. สรพู เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 53

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 54 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ แบบประเมนิ ผลตนเองหลังเรียน หนวยที่ ๔ วตั ถปุ ระสงค เพื่อประเมนิ ผลความกาวหนา ของนักเรียนเก่ียวกับเรอ่ื ง “อายตนบิ าต คำชแ้ี จง และการันต” ใหนักเรียนอานคำถาม แลวเขียนวงกลมลอมรอบขอคำตอบท่ี ถกู ตอ งทสี่ ดุ เพยี งขอ เดียว ๑. คำวา “อายตนิบาต” หมายถึงอะไร? ก. คำเชอ่ื มคำตอนามกับกิริยาใหเ นือ่ งกนั ข. คำบอกใหรจู ำนวนนามนาม ค. คำท่แี สดงลักษณะของนามนาม ง. คำท่ใี ชแทนนามนามเพ่ือมใิ หเ ปนการซำ้ ซาก ๒. อายตนิบาต แบง ออกเปนกีห่ มวด? ก. ๒ หมวด ข. ๕ หมวด ค. ๖ หมวด ง. ๗ หมวด ๓. สำเนยี งอายตนิบาตในหมวดจตุตถี คืออะไร? ก. ซึง่ , ส,ู ยัง ข. ดว ย, โดย, อัน ค. แก, เพอื่ , ตอ ง. แต, จาก, กวา ๔. อายตนบิ าต แบง ออกเปน กีฝ่ าย? ก. ๑ ฝาย ข. ๒ ฝา ย ค. ๗ ฝาย ง. ๘ ฝาย ๕. อายตนิบาต ฝา ยพหุ. หมายรูดว ยอะไร? ก. อ. (อันวา ) ข. ท. (ทัง้ หลาย) ค. ส. (สัตตมี) ง. อา. (อาลปนะ) ๖. สระทสี่ ุดแหง ศัพทเรยี กวา อะไร? ก. อายตนบิ าต ข. วิภตั ติ ค. การนั ต ง. วจนะ เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 54

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 55 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๗. การนั ตโดยยอมเี ทาไร? ข. ๓ ก. ๒ ง. ๘ ค. ๖ ข. ๖ ๘. การนั ตโ ดยพิสดารมีเทา ไร? ง. ๑๕ ก. ๓ ค. ๑๓ ข. ปุงลิงค และ อติ ถีลิงค ง. ในไตรลงิ ค ๙. เฉพาะ อ การันต มีปรากฏในลงิ คใ ด? ก. ปุงลงิ ค ค. ปงุ ลงิ ค และ นปุงสกลิงค ๑๐. ขอ ใดตอไปน้มี ิใชป ระโยชนของการนั ต ก. ใชนำนามศพั ททั้ง ๓ ไปแจก ข. ทำใหลิงคเ ปน หมเู ดยี วกนั ค. กำหนดรูว ิภตั ตแิ ละลิงคไ ดงาย ง. ขอ ก. และ ขอ ข. เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 55

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 56 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ เฉลยแบบประเมินผลตนเอง หนวยที่ ๔ ขอ ตอนท่ี ๑ กอ นเรียน หลังเรียน ตอนท่ี ๒ ก ง ๑. ง อ ค ๒. ก อา ข ๓. จ อิ ข ๔. ญ อี ค ๕. ข อุ ค ๖. ช อู ค ๗. ค อ ค ๘. ฉ อี ค ๙. ฌ อิ ๑๐. ฆ อู เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 56

เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 57 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ แผนการสอนวชิ าบาลีไวยากรณ หนวยท่ี ๕ เรื่อง การแจก อ, อิ, อ,ี อ,ุ อู การนั ต ในปงุ ลิงค เวลาทำการสอน ๓ คาบ สาระสำคัญ อ การันต ในปุงลิงค แจกตามแบบ ปุริส อิ การนั ต ในปงุ ลิงค แจกตามแบบ มนุ ิ อี การนั ต ในปุงลงิ ค แจกตามแบบ เสฏ ี อุ การันต ในปงุ ลิงค แจกตามแบบ ครุ อู การันต ในปุงลิงค แจกตามแบบ วิ ฺ ู จุดประสงค ๑. เพื่อใหนักเรียนแจก ปุริส มุนิ เสฏี ครุ วิฺู ดวยวิภัตติทั้ง ๗ ไดถูกตอ ง ๒. เพอื่ ใหน กั เรียนเปล่ียน วภิ ตั ติ และการันตข อง ปรุ ิส มนุ ิ เสฏี ครุ วิ ฺ ู ไดถูกตอง ๓. เพ่อื ใหน กั เรียนบอกสำเนียงอายตนิบาตของ ปุรสิ มนุ ิ เสฏ ี ครุ วิ ฺ ู ได ๔. เพอ่ื ใหน ักเรยี นแจกศัพททีแ่ จกอยา ง ปุรสิ มุนิ เสฏี ครุ วิฺู ได ๕. เพอ่ื ใหน ักเรียนบอกศพั ทท่แี จกอยาง ปุรสิ มุนิ เสฏ ี ครุ วิฺ ู ได เนอื้ หา ๑. แจก ปรุ สิ มุนิ เสฏ ครุ วิ ฺ ู ดวยวภิ ตั ติทัง้ ๗ ๒. วธิ เี ปล่ยี น วภิ ตั ติ และการันตข อง ปรุ สิ มนุ ิ เสฏ ี ครุ วิ ฺ ู ๓. ศพั ทท ี่แจกอยา ง ปรุ ิส มุนิ เสฏ  ครุ วิ ฺ ู 57

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 58 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) กิจกรรม ๑. ประเมนิ ผลกอ นเรยี น ๒. ใหน ักเรียนทอ งแบบแจก ปุรสิ มนุ ิ เสฏี ครุ วิ ฺู ๓. ครนู ำเขา สบู ทเรยี น และอธิบายเนอื้ หา ๔. ครูสอนนักเรียนเปล่ียน วิภัตติ และการันตของ ปุริส มุนิ เสฏี ครุ วิฺู เปนแบบอยางแลวใหนักเรียนวาทีละองคหรือทีละแถว หรือ ทลี ะกลมุ จนครบ ๕. บตั รคำ ๖. ครูสรุปเน้อื หาทั้งหมด ๗. ประเมินผลหลงั เรียน ๘. ใบงาน ๙. กจิ กรรมเสนอแนะ - ใหน กั เรยี นแจกศพั ทเ หมอื น ปุรสิ มนุ ิ เสฏ ี ครุ วิ ฺู เปนการบาน - ใหนักเรยี นคนหาศพั ททแ่ี จกอยา ง ปุริส มนุ ิ เสฏ ี ครุ วิฺู จากหองสมดุ หนงั สือพจนานกุ รม มคธ-ไทย หรืออภธิ านัปปทีปกา สื่อการสอน ๑. ตำราที่ใชป ระกอบการเรียน-การสอน ๑.๑ หนังสือพระไตรปฎก ๑.๒ หนังสือพจนานกุ รม มคธ-ไทย โดย พนั ตรี ป.หลงสมบญุ สำนักเรยี นวัดปากน้ำ ๑.๓ หนงั สือพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ๑.๔ หนังสอื พจนานกุ รมพทุ ธศาสน ฉบบั ประมวลศัพท โดย พระธรรมปฎ ก (ป.อ. ปยุตโฺ ต) ๑.๕ หนังสอื บาลไี วยากรณ นพิ นธโดย สมเดจ็ พระมหาสมณเจา ฯ ๑.๖ หนงั สอื ปาลิทเทส ของสำนักเรยี นวดั ปากน้ำ 58

เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) ¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 59 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๒. อปุ กรณทค่ี วรมีประจำหอ งเรียน ๒.๑ กระดานดำ-แปรงลบกระดาน-ชอลก หรือ กระดานไวทบอรด ๒.๒ เคร่ืองฉายขามศรี ษะ (Over-head) ๒.๓ คอมพิวเตอร - โปรเจคเตอร ๓. บตั รคำ วธิ ีวัดผล-ประเมนิ ผล ๑. สอบถามความเขา ใจ ๒. สังเกตพฤติกรรมการมีสวนรวมในกิจกรรม ๓. สังเกตความกา วหนาดา นพฤติกรรมการเรียนรขู องผเู รียน ๔. ตรวจใบงาน ๕. ตรวจแบบประเมนิ ผลกอ นเรียน-หลังเรียน 59

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 60 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ในหนวยท่ี ๕ นี้ จะแสดงวธิ แี จกนามนามดว ยวิภตั ติ ตามการนั ตใ นลงิ คท ัง้ ๓ โดยเริ่มปุงลิงคกอน ในอิตถีลิงคและนปุงสกลิงคจะแสดงเปนลำดับตอไป ซึ่งในปุงลิงค มีการันต ๕ คือ อ, อิ, อี, อ,ุ อู มวี ิธีแจก และวิธเี ปล่ยี นวภิ ตั ตแิ ละการันต ดังนี้ ๑. อ การันต ในปุงลิงค แจกอยา ง ปุริส (บรุ ุษ) ดังน้ี เอก. พห.ุ ป. ปรุ โิ ส ปุริสา ท.ุ ปุรสิ ํ ปรุ เิ ส ต. ปรุ เิ สน ปุริเสหิ ปรุ เิ สภิ จ. ปุรสิ สสฺ ปรุ สิ าย ปุริสตฺถํ ปรุ สิ านํ ป.ฺ ปรุ สิ สมฺ า ปรุ สิ มฺหา ปรุ ิสา ปรุ เิ สหิ ปุรเิ สภิ ฉ. ปรุ สิ สฺส ปรุ ิสานํ ส. ปุริสสมฺ ึ ปุรสิ มฺหิ ปรุ เิ ส ปรุ เิ สสุ อา. ปุรสิ ปุรสิ า ปรุ สิ มีวธิ ีเปลย่ี นวภิ ตั ติและการันต ดังนี้ ปรุ โิ ส ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ เอกวจนะ เอา อ กับ สิ เปน โอ สำเรจ็ รูปเปน ปรุ ิโส ปุริโส แปลวา อ.บุรุษ ปุริสา ศพั ทเ ดมิ มาจาก ปรุ ิส อ การันต ในปงุ ลิงค ลง โย ปฐมาวิภตั ติ พหุวจนะ เอา อ กับ โย เปน อา สำเร็จรปู เปน ปรุ ิสา ปรุ ิสา แปลวา อ.บุรุษ ท. ปรุ ิสํ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ ลง อํ คง อํ ไว สำเร็จรูปเปน ปุรสิ ํ ปุริสํ แปลวา ซึ่งบุรุษ ปรุ เิ ส ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ พหุวจนะ เอา อ กบั โย เปน เอ สำเรจ็ รปู เปน ปุรเิ ส ปรุ เิ ส แปลวา ซงึ่ บุรุษ ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 60

ปรุ เิ สน ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 61 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ ปุรเิ สหิ ปรุ เิ สภิ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง นา ตติยาวิภัตติ ปรุ สิ สฺส เอกวจนะ เอา อ กับ นา เปน เอน สำเร็จรูปเปน ปุรเิ สน ปุริเสน ปรุ ิสาย แปลวา ดวยบรุ ุษ ปุรสิ ตฺถํ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ ปรุ ิสานํ พหุวจนะ เอา อ เปน เอ ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน ปุริเสหิ ปุรสิ สฺมา ปุรเิ สหิ แปลวา ดวยบรุ ษุ ท. ปุริสมหฺ า ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหวุ จนะ เอา อ เปน เอ แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรูปเปน ปุรเิ สภิ ปรุ ิเสภิ แปลวา ดวยบรุ ษุ ท. ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน สฺส สำเร็จรูปเปน ปรุ สิ สฺส ปรุ ิสสฺส แปลวา แกบ ุรษุ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ เอา อ กับ ส เปน อาย สำเร็จรูปเปน ปุริสาย ปุริสาย แปลวา แกบ รุ ุษ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน ตฺถํ สำเร็จรูปเปน ปุริสตถฺ ํ ปรุ ิสตถฺ ํ แปลวา แกบ รุ ษุ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันต ในปุงลิงค ลง นํ จตุตถีวิภัตติ พหวุ จนะ ทีฆะ อ เปน อา ลง นํ คง นํ ไว สำเร็จรูปเปน ปุรสิ านํ ปรุ ิสานํ แปลวา แกบ ุรษุ ท. ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวภัตติ เอกวจนะ ลง สฺมา คง สฺมา ไวสำเร็จรูปเปน ปุริสสฺมา ปุริสสฺมา แปลวา แตบุรษุ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สฺมา เปน มฺหา สำเร็จรปู เปน ปุรสิ มหฺ า ปุรสิ มฺหา แปลวา แตบรุ ุษ เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 61

ปุรสิ า ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 62 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ปุริเสหิ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภัตติ ปรุ เิ สภิ เอกวจนะ เอา อ กับ สฺมา เปน อา สำเรจ็ รูปเปน ปรุ สิ า ปุรสิ า แปลวา ปุรสิ สสฺ แตบรุ ษุ ปุริสานํ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ ปรุ ิสสมฺ ึ พหุวจนะ เอา อ เปน เอ ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน ปุริเสหิ ปรุ สิ มหฺ ิ ปรุ ิเสหิ แปลวา แตบ รุ ษุ ท. ปรุ ิเส ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ ปุรเิ สสุ พหวุ จนะ เอา อ เปน เอ แปลง หิ เปน ภิ สำเรจ็ รปู เปน ปรุ ิเสภิ ปรุ ิส ปุรเิ สภิ แปลวา แตบุรุษ ท. ปุริสา ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน สสฺ สำเร็จรูปเปน ปุริสสฺส ปรุ ิสสฺส แปลวา แหง บรุ ุษ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง นํ ฉัฏฐีวิภัตติ พหวุ จนะ ทฆี ะ อ เปน อา ลง นํ คง นํ ไว สำเร็จรปู เปน ปุริสานํ ปรุ ิสานํ แปลวา แหงบุรษุ ท. ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ ลง สมฺ ึ คง สมฺ ึ ไวส ำเรจ็ รปู เปน ปุรสิ สฺมึ ปุริสสมฺ ึ แปลวา ในบรุ ุษ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สมฺ ึ เปน มหฺ ิ สำเรจ็ รูปเปน ปรุ สิ มฺหิ ปุริสมฺหิ แปลวา ในบรุ ุษ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ เอา อ กบั สมฺ ึ เปน เอ สำเรจ็ รปู เปน ปุริเส ปุรเิ ส แปลวา ในบุรุษ ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง สุ สัตตมีวิภัตติ พหุวจนะ เอา อ เปน เอ ลง สุ คง สุ ไว สำเร็จรูปเปน ปุริเสสุ ปุริเสสุ แปลวา ในบุรษุ ท. ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การนั ตใ นปุงลงิ ค ลง สิ อาลปนะ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทิ้งเสีย สำเร็จรปู เปน ปุรสิ ปรุ ิส แปลวา แนะบุรุษ ศัพทเดมิ มาจาก ปรุ สิ อ การันตในปงุ ลงิ ค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ เอา อ กับ โย เปน อา สำเร็จรูปเปน ปุริสา ปุรสิ า แปลวา แนะ บุรษุ ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 62

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 63 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ศัพทท่ีเปน อ การันต เชนน้ี แจกเหมอื น ปรุ ิส อาจริย อาจารย ปาวก ไฟ กุมาร เดก็ ผลิก แกว ผลกึ ขตตฺ ิย กษัตรยิ  พก นกยาง คณ หมู ภว ภพ โจร โจร มนุสฺส มนษุ ย ฉณ มหรสพ ยกขฺ ยักษ ชน ชน รกุ ขฺ ตน ไม ตุรค มา โลก โลก เถน ขโมย วานร ลงิ ทูต ทูต สหาย เพือ่ น ธช ธง หตถฺ มือ นร คน แจกศัพทเปน ตวั อยา ง ทตู เปน อ การันตใ นปงุ ลงิ ค แจกอยางน้ี เอก. พห.ุ ป. ทโู ต ทตู า ทุ. ทตู ํ ทเู ต ต. ทูเตน ทเู ตหิ ทูเตภิ จ. ทูตสสฺ ทตู าย ทตู ตฺถํ ทตู านํ ปฺ. ทูตสมฺ า ทตู มหฺ า ทูตา ทเู ตหิ ทูเตภิ ฉ. ทตู สฺส ทูตานํ ส. ทตู สฺมึ ทตู มหฺ ิ ทเู ต ทูเตสุ อา. ทตู ทูตา เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 63

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 64 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๒. อิ การันต ในปงุ ลิงค แจกอยาง มุนิ (ผรู ู) ดังนี้ เอก. พหุ. ป. มนุ ิ มนุ โย มุนี ทุ. มุนึ มุนโย มนุ ี ต. มนุ ินา มนุ ีหิ มุนีภิ จ. มนุ สิ สฺ มุนิโน มุนนี ํ ป.ฺ มนุ ิสฺมา มุนิมฺหา มุนีหิ มนุ ภี ิ ฉ. มุนิสสฺ มุนโิ น มนุ นี ํ ส. มุนิสฺมึ มุนิมฺหิ มุนีสุ อา. มนุ ิ มุนโย มนุ ี มนุ ิ มวี ธิ เี ปลี่ยนวิภัตติและการันต ดังนี้ มนุ ิ ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทิ้งเสีย สำเร็จรูปเปน มุนิ มุนิ แปลวา อ.ผูรู มนุ โย ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ เอา อิ เปน อ ลง โย คง โย ไว สำเร็จรูปเปน มนุ โย มนุ โย แปลวา อ.ผรู ู ท. มนุ ี ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหุวจนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง โย ลบ โย ทิ้งเสีย สำเร็จรูปเปน มนุ ี มนุ ี แปลวา อ.ผรู ู ท. มนุ ึ ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ ลง อํ คง อํ ไว สำเร็จรูปเปน มนุ ึ มนุ ึ แปลวา ซ่ึงผูรู มุนโย ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ พหวุ จนะ เอา อิ เปน อ ลง โย คง โย ไว สำเรจ็ รูปเปน มุนโย มุนโย แปลวา ซง่ึ ผูรู ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 64

มุนี ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 65 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ มุนนิ า มุนหี ิ ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ มนุ ีภิ พหวุ จนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง โย ลบ โย ทงิ้ เสีย สำเรจ็ รูปเปน มนุ ี มุนสิ ฺส มุนี แปลวา ซ่งึ ผรู ู ท. มุนโิ น ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง นา ตติยาวิภัตติ มุนนี ํ เอกวจนะ ลง นา คง นา ไว สำเรจ็ รปู เปน มุนินา มุนนิ า แปลวา ดว ยผูร ู มนุ ิสฺมา ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ มุนิมฺหา พหวุ จนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง หิ คง หิ ไว สำเรจ็ รูปเปน มุนหี ิ มนุ ีหิ มนุ หี ิ แปลวา ดวยผรู ู ท. ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหุวจนะ ทฆี ะ อิ เปน อี แปลง หิ เปน ภิ สำเรจ็ รปู เปน มุนีภิ มุนีภิ แปลวา ดวยผูรู ท. ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน สฺส สำเรจ็ รปู เปน มนุ สิ สฺ มุนิสสฺ แปลวา แกผูรู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน โน สำเร็จรูปเปน มุนิโน มุนิโน แปลวา แกผ ูรู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง นํ จตุตถีวิภัตติ พหวุ จนะ ทฆี ะ อิ เปน อี ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รปู เปน มนุ ีนํ มนุ ีนํ แปลวา แกผรู ู ท. ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภัตติ เอกวจนะ ลง สฺมา คง สมฺ า ไว สำเรจ็ รปู เปน มุนิสมฺ า มนุ ิสฺมา แปลวา แตผูร ู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สฺมา เปน มฺหา สำเร็จรูปเปน มุนิมฺหา มุนิมฺหา แปลวา แตผ ูรู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหวุ จนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง หิ คง หิ ไว สำเรจ็ รูปเปน มนุ หี ิ มุนีหิ แปลวา แตผ ูรู ท. เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 65

มนุ ภี ิ ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 66 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ มุนิสฺส มนุ โิ น ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ มุนีนํ พหุวจนะ ทีฆะ อิ เปน อี แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรูปเปน มุนีภิ มุนีภิ มุนสิ ฺมึ แปลวา แตผ รู ู ท. มุนมิ หฺ ิ ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ มนุ สี ุ เอกวจนะ แปลง ส เปน สฺส สำเร็จรูปเปน มุนิสฺส มุนิสฺส แปลวา มนุ ิ แหงผูร ู มนุ โย ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ มนุ ี เอกวจนะ แปลง ส เปน โน สำเร็จรูปเปน มุนิโน มุนิโน แปลวา แหงผรู ู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง นํ ฉัฏฐีวิภัตติ พหุวจนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง นํ คง นํ ไว สำเร็จรูปเปน มุนีนํ มุนีนํ แปลวา แหง ผูรู ท. ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ ลง สมฺ ึ คง สฺมึ ไว สำเร็จรูปเปน มุนิสฺมึ มนุ สิ ฺมึ แปลวา ในผูรู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สฺมึ เปน มฺหิ สำเร็จรูปเปน มุนิมฺหิ มุนิมฺหิ แปลวา ในผูรู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง สุ สัตตมีวิภัตติ พหุวจนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง สุ คง สุ ไว สำเร็จรูปเปน มุนีสุ มุนีสุ แปลวา ในผูรู ท. ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง สิ อาลปนะ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ท้ิงเสยี สำเรจ็ รปู เปน มนุ ิ มนุ ิ แปลวา แนะ ผูร ู ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ เอา อิ เปน อ ลง โย คง โย ไว สำเร็จรูปเปน มุนโย มุนโย แปลวา แนะ ผูรู ท. ศัพทเดิมมาจาก มุนิ อิ การันต ในปุงลิงค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง โย ลบ โย ท้ิงเสีย สำเร็จรูปเปน มุนี มุนี แปลวา แนะ ผรู ู ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 66

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 67 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ศัพททีเ่ ปน อิ การันต เชน นี้ แจกเหมือน มุนิ อคคฺ ิ ไฟ ปติ เจา, ผัว อริ ขา ศึก มณิ แกว มณี อหิ งู วิธิ วธิ ี ถปติ ชา งไม วีหิ ขา วเปลือก นิธิ ขมุ ทรัพย สมาธิ สมาธิ แจกศพั ทเ ปน ตัวอยาง อคคฺ ิ เปน อิ การันตในปงุ ลงิ ค แจกอยา งน้ี เอก. พห.ุ ป. อคคฺ ิ อคคฺ โย อคคฺ ี ทุ. อคฺคึ อคฺคโย อคฺคี ต. อคคฺ นิ า อคฺคหี ิ อคคฺ ภี ิ จ. อคฺคสิ ฺส อคคฺ ิโน อคฺคนี ํ ป.ฺ อคคฺ ิสฺมา อคฺคิมฺหา อคคฺ ีหิ อคฺคภี ิ ฉ. อคฺคสิ สฺ อคคฺ โิ น อคฺคีนํ ส. อคคฺ สิ มฺ ึ อคคฺ ิมหฺ ิ อคคฺ ีสุ อา. อคคฺ ิ อคคฺ โย อคคฺ ี เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 67

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 68 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๓. อี การนั ต ในปงุ ลงิ ค แจกอยาง เสฏี (เศรษฐ)ี ดงั นี้ เอก. พหุ. ป. เสฏี เสฏิโน เสฏี ท.ุ เสฏึ เสฏินํ เสฏิโน เสฏ ี ต. เสฏนิ า เสฏหี ิ เสฏภี ิ จ. เสฏิสฺส เสฏิโน เสฏ ีนํ ปฺ. เสฏ ิสฺมา เสฏมิ หฺ า เสฏ หี ิ เสฏ ภี ิ ฉ. เสฏสิ สฺ เสฏ โิ น เสฏ นี ํ ส. เสฏสิ ฺมึ เสฏมิ หฺ ิ เสฏ ีสุ อา. เสฏ ิ เสฏ โิ น เสฏ ี เสฏ ี เสฏี มวี ธิ ีเปลย่ี นวภิ ัตติและการนั ต ดงั น้ี เสฏ ิโน เสฏ ี ศพั ทเดมิ มาจาก เสฏี ลง อี การนั ต ในปงุ ลิงค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ เสฏึ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทิ้งเสีย สำเรจ็ รปู เปน เสฏี เสฏี แปลวา อ.เศรษฐี ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ รัสสะ อี เปน อิ แปลง โย เปน โน สำเร็จรปู เปน เสฏโิ น เสฏ โิ น แปลวา อ.เศรษฐี ท. ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหุวจนะ ลง โย ลบ โย ทง้ิ เสีย สำเร็จรปู เปน เสฏ ี เสฏี แปลวา อ.เศรษฐี ท. มาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ ลง อํ คง อํ ไว สำเร็จรปู เปน เสฏ ึ เสฏ ึ แปลวา ซง่ึ เศรษฐี เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 68

เสฏนิ ํ ¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 69 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ เสฏโิ น เสฏี มาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ เสฏินา รัสสะ อี เปน อิ แปลง อํ เปน นํ สำเร็จรูปเปน เสฏนิ ํ เสฏ นิ ํ แปลวา เสฏหี ิ ซึ่งเศรษฐี เสฏภี ิ ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ เสฏ สิ สฺ พหุวจนะ รัสสะ อี เปน อิ แปลง โย เปน โน สำเร็จรูปเปน เสฏโิ น เสฏ ิโน เสฏิโน แปลวา ซงึ่ เศรษฐี ท. เสฏีนํ ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ พหุวจนะ ลง โย ลบ โย ท้งิ เสีย สำเร็จรูปเปน เสฏี เสฏ ี แปลวา ซ่งึ เศรษฐี ท. มาจาก เสฏี อี การันต ในปงุ ลิงค ลง นา ตตยิ าวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ ลง นา คง นา ไว สำเร็จรูปเปน เสฏนิ า เสฏินา แปลวา ดวยเศรษฐี ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหุวจนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน เสฏ ีหิ เสฏหี ิ แปลวา ดวยเศรษฐี ท. ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหุวจนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเรจ็ รูปเปน เสฏภี ิ เสฏ ีภิ แปลวา ดว ยเศรษฐี ท. ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ แปลง ส เปน สสฺ สำเรจ็ รูปเปน เสฏิสสฺ เสฏ ิสสฺ แปลวา แกเ ศรษฐี ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ แปลง ส เปน โน สำเรจ็ รูปเปน เสฏ โิ น เสฏ ิโน แปลวา แกเศรษฐี ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง นํ จตุตถีวิภัตติ พหวุ จนะ ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รูปเปน เสฏ ีนํ เสฏ ีนํ แปลวา แกเ ศรษฐี ท. เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 69

เสฏ ิสฺมา ¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 70 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ เสฏิมฺหา เสฏีหิ ศพั ทเดิมมาจาก เสฏ ี อี การนั ต ในปงุ ลิงค ลง สฺมา ปญ จมีวภิ ตั ติ เสฏ ภี ิ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ ลง สฺมา คง สมฺ า ไว สำเรจ็ รปู เปน เสฏสิ มฺ า เสฏ สิ ฺส เสฏ สิ มฺ า แปลวา แตเ ศรษฐี เสฏ ิโน ศัพทเดมิ มาจาก เสฏ ี อี การนั ต ในปงุ ลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภตั ติ เสฏีนํ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ แปลง สฺมา เปน มฺหา สำเร็จรูปเปน เสฏิสฺมึ เสฏ มิ ฺหา เสฏิมหฺ า แปลวา แตเศรษฐี เสฏิมหฺ ิ ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหุวจนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน เสฏีหิ เสฏีหิ แปลวา แตเ ศรษฐี ท. ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหุวจนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรูปเปน เสฏีภิ เสฏ ีภิ แปลวา แตเ ศรษฐี ท. ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ แปลง ส เปน สสฺ สำเรจ็ รูปเปน เสฏ สิ สฺ เสฏ ิสสฺ แปลวา แหง เศรษฐี ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ แปลง ส เปน โน สำเรจ็ รูปเปน เสฏ ิโน เสฏิโน แปลวา แหงเศรษฐี ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง นํ ฉัฏฐีวิภัตติ พหวุ จนะ ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รูปเปน เสฏ นี ํ เสฏ นี ํ แปลวา แหง เศรษฐี ท. ศัพทเ ดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปงุ ลงิ ค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ ลง สฺมึ คง สฺมึ ไว สำเร็จรูปเปน เสฏ ิสมฺ ึ เสฏ ิสฺมึ แปลวา ในเศรษฐี ศัพทเ ดมิ มาจาก เสฏี อี การนั ต ในปงุ ลิงค ลง สมฺ ึ สัตตมวี ิภัตติ เอกวจนะ รัสสะอี เปน อิ แปลง สฺมึ เปน มฺหิ สำเรจ็ รูปเปน เสฏิมฺหิ เสฏิมฺหิ แปลวา ในเศรษฐี เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 70

เสฏ ีสุ ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 71 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ เสฏิ เสฏ ิโน ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง สุ สัตตมีวิภัตติ เสฏี พหุวจนะ ลง สุ คง สุ ไว สำเร็จรูปเปน เสฏีสุ เสฏีสุ แปลวา ในเศรษฐี ท. มาจาก เสฏี อี การันต ในปงุ ลงิ ค ลง สิ อาลปนะ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ ลง สิ ลบ สิ ท้ิงเสีย สำเร็จรูปเปน เสฏิ เสฏิ แปลวา แนะ เศรษฐี ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ รสั สะ อี เปน อิ แปลง โย เปน โน สำเรจ็ รปู เปน เสฏ ิโน เสฏิโน แปลวา แนะเศรษฐี ท. ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันต ในปุงลิงค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ ลง โย ลบ โย ทิ้งเสีย สำเรจ็ รปู เปน เสฏ ี เสฏี แปลวา แนะเศรษฐี ท. ศัพทท เ่ี ปน อี การันต เชนน้ี แจกเหมือน เสฏ ี กรี ชาง มนตฺ ี คนมคี วามคิด ตปสี คนมตี บะ เมธาวี คนมปี ญ ญา ทณฑฺ ี คนมไี มเทา สขิ ี นกยงู ภาณี คนชา งพดู สขุ ี คนมคี วามสุข โภคี คนมโี ภคะ หตฺถี ชาง เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 71

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 72 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ แจกศพั ทเปนตวั อยาง ทณฺฑี เปน อี การนั ตใ นปุงลงิ ค แจกอยางน้ี เอก. พหุ. ป. ทณฺฑี ทณฑฺ โิ น ทณฺฑี ท.ุ ทณฑฺ ึ ทณฺฑินํ ทณฺฑโิ น ทณฑฺ ี ต. ทณฑฺ นิ า ทณฺฑหี ิ ทณฺฑภี ิ จ. ทณฑฺ สิ ฺส ทณฑฺ ิโน ทณฺฑนี ํ ปฺ. ทณฑฺ สิ ฺมา ทณฺฑมิ หฺ า ทณฑฺ ีหิ ทณฑฺ ภี ิ ฉ. ทณฑฺ ิสฺส ทณฑฺ ิโน ทณฑฺ ีนํ ส. ทณฺฑิสฺมึ ทณฺฑิมฺหิ ทณฺฑีสุ ทณฺฑี อา. ทณฺฑิ ทณฑฺ โิ น เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 72

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 73 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ๔. อุ การันต ในปุงลิงค แจกอยา ง ครุ (คร)ู ดงั น้ี เอก. พหุ. ป. ครุ ครโว ครู ท.ุ ครุํ ครโว ครู ต. ครนุ า ครูหิ ครภู ิ จ. ครสุ ฺส ครุโน ครนู ํ ป.ฺ ครสุ ฺมา ครุมหฺ า ครหู ิ ครภู ิ ฉ. ครุสฺส ครโุ น ครูนํ ส. ครุสฺมึ ครมุ ฺหิ ครสู ุ อา. ครุ ครเว ครโว ครุ มวี ธิ ีเปล่ียนวิภัตติและการนั ต ดงั นี้ ครุ ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ท้ิง เสยี สำเรจ็ รปู เปน ครุ ครุ แปลวา อ.ครู ครโว ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหุวจนะ เอา อุ เปน อ แปลง โย เปน โว สำเร็จรปู เปน ครโว ครโว แปลวา อ.ครู ท. ครู ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ ทฆี ะ อุ เปน อู ลง โย ลบ โย ท้งิ เสยี สำเร็จรูปเปน ครู ครู แปลวา อ.ครู ท. ครุ  ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะลง อํ คง อํ ไว สำเร็จรปู เปน ครุ ครุ แปลวา ซึ่งครู ครโว ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ พหุวจนะ เอา อุ เปน อ แปลง โย เปน โว สำเร็จรูปเปน ครโว ครโว แปลวา ซึ่งครู ท. เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 73

ครู ¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 74 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ครนุ า ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ พหวุ จนะ ทีฆะ อุ เปน อู ลง โย ลบ โย ท้ิง เสยี สำเรจ็ รปู เปน ครู ครูหิ ครู แปลวา ซ่ึงครู ท. ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง นา ตติยาวิภัตติ ครูภิ เอกวจนะ ลง นา คง นา ไว สำเร็จรูปเปน ครุนา ครุนา แปลวา ครุสฺส ดว ยครู ครโุ น ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ ครูนํ พหุวจนะ ทฆี ะ อุ เปน อู ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรปู เปน ครหู ิ ครูหิ ครสุ ฺมา แปลวา ดวยครู ท. ครุมฺหา ศพั ทเดิมมาจาก ครุ อุ การนั ต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภตั ติ พหุวจนะ ทีฆะ อุ เปน อู แปลง หิ เปน ภิ สำเรจ็ รูปเปน ครูภิ ครภู ิ แปลวา ดว ยครู ท. ครหู ิ ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน สฺส สำเรจ็ รูปเปน ครุสสฺ ครสุ ฺส แปลวา แกค รู ครูภิ ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน โน สำเรจ็ รปู เปน ครโุ น ครโุ น แปลวา แกครู ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การนั ต ลง นํ จตตุ ถีวภิ ตั ติ พหวุ จนะ ทีฆะ อุ เปน อู ลง นํ คง นํ ไว สำเร็จรูปเปน ครูนํ ครนู ํ แปลวา แกครู ท. ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภัตติ เอกวจนะ ลง สฺมา คง สมฺ า ไว สำเรจ็ รปู เปน ครสุ มฺ า ครสุ มฺ า แปลวา แตครู ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สฺมา เปน มฺหา สำเร็จรูปเปน ครมุ หฺ า ครุมหฺ า แปลวา แตครู ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหวุ จนะ ทีฆะ อุ เปน อู ลง หิ คง หิ ไว สำเรจ็ รปู เปน ครหู ิ ครหู ิ แปลวา แตค รู ท. ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหวุ จนะ ทฆี ะ อุ เปน อู แปลง หิ เปน ภิ สำเรจ็ รูปเปน ครภู ิ ครภู ิ แปลวา แตค รู ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 74

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 75 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ครสุ ฺส ศัพทเดมิ มาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลงิ ค ลง ส ฉฏั ฐีวิภตั ติ เอกวจนะ แปลง ส เปน สสฺ สำเรจ็ รูปเปน ครสุ ฺส ครุสสฺ แปลวา แหง ครู ครโุ น ศพั ทเ ดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง ส ฉฏั ฐีวภิ ัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน โน สำเร็จรปู เปน ครุโน ครุโน แปลวา แหง ครู ครนู ํ ศพั ทเดิมมาจาก ครุ อุ การนั ต ลง นํ ฉฏั ฐีวภิ ตั ติ พหวุ จนะ ทฆี ะ อุ เปน อู ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รูปเปน ครนู ํ ครูนํ แปลวา แหงครู ท. ครสุ มฺ ึ ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ ลง สมฺ ึ คง สมฺ ึ ไว สำเรจ็ รปู เปน ครสุ มฺ ึ ครุสมฺ ึ แปลวา ในครู ครมุ ฺหิ ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันต ในปุงลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สมฺ ึ เปน มหฺ ิ สำเรจ็ รปู เปน ครุมฺหิ ครมุ ฺหิ แปลวา ในครู ครสู ุ ศัพทเดมิ มาจาก ครุ อุ การนั ต ในปงุ ลงิ ค ลง สุ สัตตมวี ภิ ัตติ พหุวจนะ ทฆี ะ อุ เปน อู ลง สุ คง สุ ไว สำเร็จรปู เปน ครูสุ ครสู ุ แปลวา ในครู ท. ครุ ศพั ทเดมิ มาจาก ครุ อุ การันต ในปงุ ลงิ ค ลง สิ อาลปนะ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทง้ิ เสยี สำเร็จรูปเปน ครุ ครุ แปลวา แนะ ครู ครเว ศัพทเดมิ มาจาก ครุ อุ การนั ต ในปุงลิงค ลง โย อาลปนะ พหวุ จนะ เอา อุ เปน อ แปลง โย เปน เว สำเร็จรูปเปน ครเว ครเว แปลวา แนะ ครู ท. ครโว ศัพทเ ดิมมาจาก ครุ อุ การนั ต ในปงุ ลิงค ลง โย อาลปนะ พหวุ จนะ เอา อุ เปน อ แปลง โย เปน โว สำเรจ็ รูปเปน ครโว ครโว แปลวา แนะ ครู ท. ศพั ททเ่ี ปน อุ การนั ต เชนน้ี แจกเหมอื น ครุ เกตุ ธง ภกิ ฺขุ ภิกษุ ชนฺตุ สตั วเกดิ ริปุ ขา ศึก ปสุ สตั วของเลี้ยง สตตฺ ุ ศัตรู พนฺธุ พวกพอง เสตุ สะพาน พพพฺ ุ เสือปลา, แมว เหตุ เหตุ เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 75

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 76 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ แจกศัพทเปนตัวอยาง ปสุ เปน อุ การนั ตในปุงลงิ ค แจกอยางน้ี เอก. พห.ุ ป. ปสุ ปสโว ปสู ทุ. ปสุ ปสโว ปสู ต. ปสุนา ปสูหิ ปสภู ิ จ. ปสุสสฺ ปสโุ น ปสูนํ ปฺ. ปสุสฺมา ปสุมฺหา ปสหู ิ ปสูภิ จ. ปสสุ สฺ ปสุโน ปสนู ํ ส. ปสุสมฺ ึ ปสมุ ฺหิ ปสูสุ อา. ปสุ ปสเว ปสโว เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 76

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 77 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ๕. อู การันต ในปุงลงิ ค แจกอยาง วิฺ ู (ผูร วู ิเศษ) ดังนี้ เอก. พหุ. ป. วิ ฺู วิ ฺุโน วิ ฺู ท.ุ วิฺ ุ วิ ฺ ุโน วิฺู ต. วิฺนุ า วิฺหู ิ วิฺภู ิ จ. วิ ฺสุ สฺ วิฺโุ น วิฺูนํ ป.ฺ วิฺ สุ ฺมา วิฺ ุมฺหา วิ ฺูหิ วิ ฺ ูภิ ฉ. วิฺ สุ สฺ วิ ฺโุ น วิ ฺนู ํ ส. วิ ฺ ุสมฺ ึ วิ ฺมุ หฺ ิ วิฺ สู ุ อา. วิฺุ วิฺ โุ น วิฺู วิฺ ู วิฺู มวี ิธีเปล่ยี นวภิ ัตตแิ ละการันต ดังนี้ วิ ฺ ุโน วิฺ ู ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ วิฺ ุ  เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทง้ิ เสีย สำเรจ็ รูปเปน วิ ฺู วิฺ ู แปลวา อ.ผูร ูว เิ ศษ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหุวจนะ รสั สะ อู เปน อุ แปลง โย เปน โน สำเร็จรูปเปน วิฺ โุ น วิฺ ุโน แปลวา อ.ผรู วู เิ ศษ ท. ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ทง้ิ เสีย สำเร็จรูปเปน วิ ฺ ู วิฺ ู แปลวา อ.ผรู ูวเิ ศษ ท. ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อู เปน อุ ลง อํ คง อํ ไว สำเรจ็ รปู เปน วิ ฺ ุ วิ ฺ ุ แปลวา ซ่ึงผรู ูวิเศษ เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 77

วิฺ ุโน ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 78 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ วิ ฺ ู วิ ฺุนา ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ วิฺ ูหิ พหุวจนะ รสั สะ อู เปน อุ แปลง โย เปน โน สำเรจ็ รูปเปน วิฺุโน วิ ฺูภิ วิฺโุ น แปลวา ซง่ึ ผูรวู ิเศษ ท. วิ ฺุสฺส ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ วิฺ ุโน พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ทง้ิ เสยี สำเรจ็ รปู เปน วิฺู วิฺ ู แปลวา วิฺ ูนํ ซึ่งผรู วู เิ ศษ ท. วิ ฺุสฺมา ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง นา ตติยาวิภัตติ เอกวจนะ รสั สะ อู เปน อุ ลง นา คง นา ไว สำเร็จรูปเปน วิ ฺนุ า วิ ฺ ุนา แปลวา ดว ยผูรูว ิเศษ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหวุ จนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเรจ็ รปู เปน วิฺหู ิ วิ ฺ ูหิ แปลวา ดวยผูรูวเิ ศษ ท. ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหุวจนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเรจ็ รูปเปน วิฺูภิ วิฺภู ิ แปลวา ดวยผรู วู ิเศษ ท. ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ รสั สะ อู เปน อุ แปลง ส เปน สฺส สำเรจ็ รูปเปน วิ ฺ ุสสฺ วิ ฺสุ ฺส แปลวา แกผ รู ูวิเศษ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อู เปน อุ แปลง ส เปน โน สำเรจ็ รปู เปน วิ ฺุโน วิ ฺ โุ น แปลวา แกผ รู วู เิ ศษ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง นํ จตุตถีวิภัตติ พหวุ จนะ ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รปู เปน วิฺ ูนํ วิฺูนํ แปลวา แกผ รู วู ิเศษ ท. ศพั ทเดมิ มาจาก วิฺู อู การนั ต ในปุงลิงค ลง สฺมา ปญจมีวิภตั ติ เอกวจนะ รัสสะ อู เปน อุ ลง สมฺ า คง สมฺ า ไว สำเร็จรปู เปน วิฺ ุสฺมา วิ ฺสุ ฺมา แปลวา แตผ ูรวู ิเศษ เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 78

วิฺ มุ ฺหา ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 79 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ วิฺ หู ิ วิ ฺภู ิ ศัพทเ ดมิ มาจาก วิฺู อู การนั ต ในปงุ ลิงค ลง สมฺ า ปญ จมวี ิภตั ติ วิฺุสสฺ เอกวจนะ รัสสะ อู เปน อุ แปลง สฺมา เปน มฺหา สำเร็จรูปเปน วิ ฺ ุโน วิฺ ุมหฺ า วิ ฺุมหฺ า แปลวา แตผรู ูวเิ ศษ วิ ฺ นู ํ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ วิฺุสฺมึ พหุวจนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน วิฺ ูหิ วิ ฺ หู ิ แปลวา วิฺ มุ ฺหิ แตผรู ูวิเศษ ท. วิฺูสุ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหวุ จนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรูปเปน วิ ฺ ภู ิ วิฺภู ิ แปลวา แตผูรูวิเศษ ท. ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อู เปน อุ แปลง ส เปน สฺส สำเรจ็ รปู เปน วิฺ ุสฺส วิฺุสสฺ แปลวา แหงผูรูว ิเศษ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง ส ฉัฏฐีวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อู เปน อุ แปลง ส เปน โน สำเร็จรปู เปน วิฺ ุโน วิฺโุ น แปลวา แหงผูรูว ิเศษ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง นํ ฉัฏฐีวิภัตติ พหุวจนะ ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รูปเปน วิ ฺนู ํ วิ ฺนู ํ แปลวา แหงผูร ูวิเศษ ท. ศัพทเ ดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปงุ ลิงค ลง สฺมึ สัตตมวี ภิ ตั ติ เอกวจนะ รสั สะ อู เปน อุ ลง สมฺ ึ คง สฺมึ ไว สำเร็จรูปเปน วิฺ ุสฺมึ วิฺสุ ฺมึ แปลวา ในผูรูวิเศษ ศัพทเ ดมิ มาจาก วิฺู อู การนั ต ในปงุ ลงิ ค ลง สมฺ ึ สตั ตมีวิภัตติ เอกวจนะ รัสสุ อู เปน อุ แปลง สฺมึ เปน มหฺ ิ สำเร็จรปู เปน วิฺ ุมหฺ ิ วิ ฺ มุ หฺ ิ แปลวา ในผรู วู เิ ศษ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง สุ สัตตมีวิภัตติ พหุวจนะ ลง สุ คง สุ ไว สำเร็จรปู เปน วิ ฺสู ุ วิฺ สู ุ แปลวา ในผรู วู ิเศษ ท. เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 79

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 80 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ วิ ฺุ ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปงุ ลงิ ค ลง สิ อาลปนะ เอกวจนะ วิฺโุ น รัสสะ อู เปน อุ ลง สิ ลบ สิ ท้ิงเสีย สำเร็จรูปเปน วิ ฺุ วิฺุ แปลวา วิ ฺู แนะผูร วู เิ ศษ ศัพทเ ดมิ มาจาก วิ ฺู อู การนั ต ในปงุ ลงิ ค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ รสั สะ อู เปน อุ แปลง โย เปน โน สำเรจ็ รูปเปน วิ ฺโุ น วิ ฺ โุ น แปลวา แนะ ผรู วู ิเศษ ท. ศัพทเดิมมาจาก วิ ฺ ู อู การันต ในปุงลงิ ค ลง โย อาลปนะ พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ท้งิ เสยี สำเร็จรูปเปน วิ ฺ ู วิ ฺู แปลวา แนะ ผรู ู วเิ ศษ ท. ศพั ทท่เี ปน อู การนั ต เชนน้ี แจกเหมือน วิ ฺ ู อภิภู พระผูเปน ย่ิง เวทคู ผถู งึ เวท กตฺ ู ผรู ูอ ปุ การะทีค่ นอน่ื ทำแลว สยมฺภู พระผเู ปนเอง ปารคู ผูถงึ ฝง แจกศัพทเปนตัวอยาง อภภิ ู เปน อู การนั ตใ นปุงลิงค แจกอยา งนี้ เอก. พห.ุ ป. อภภิ ู อภิภุโน อภิภู ท.ุ อภิภุ อภภิ ุโน อภิภู ต. อภิภุนา อภิภูหิ อภภิ ูภิ จ. อภภิ สุ ฺส อภิภโุ น อภภิ นู ํ ป.ฺ อภภิ ุสมฺ า อภภิ มุ ฺหา อภภิ หู ิ อภภิ ูภิ จ. อภภิ ุสฺส อภภิ ุโน อภภิ นู ํ ส. อภิภุสมฺ ึ อภิภุมหฺ ิ อภภิ สู ุ อา. อภิภุ อภิภุโน อภิภู เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 80

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 81 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ แบบประเมนิ ผลตนเองกอ นเรียน หนว ยท่ี ๕ วตั ถปุ ระสงค เพ่อื ประเมนิ ผลความรูเ ดิมของนักเรียนเกีย่ วกบั เรอื่ ง “การแจก คำชแ้ี จง อ อิ อี อุ อู การันต ในปงุ ลงิ ค” ใหนกั เรยี นอานคำถาม แลวเขยี นวงกลมรอบขอ คำตอบที่ถกู ตอง ทส่ี ุดเพยี งขอ เดียว ๑. ศัพทท ่ีเปน แมแบบของ อ การนั ต ในปุงลิงค คืออะไร? ก. ปรุ สิ ข. ราช ค. อตตฺ ง. กลุ ๒. ปรุ สิ ตถํ เปน วภิ ัตตแิ ละวจนะอะไร? ก. ปฐมา. เอก. ข. ทตุ ยิ า. พหุ. ค. ตติยา. พห.ุ ง. จตุตถ.ี เอก. ๓. วิภัตติตวั ใดตอไปนี้ ใน อ การันต ปงุ ลงิ ค ทีล่ งแลว คงวภิ ตั ติไวต ามเดิม ไมเปลี่ยนแปลง? ก. ส,ิ อํ ข. โย, หิ ค. น,ํ สุ ง. นา, ส ๔. ปุรสิ สฺส มสี ำเนียงอายตนบิ าตวาอะไร? ก. ซงึ่ บุรษุ ข. ดวยบุรุษ ท. ค. เพื่อบุรษุ ท. ง. ของบุรุษ ๕. วิภัตติตัวไหน ใน อ การนั ต ปงุ ลิงค ท่คี งรูปไวตามเดิมกไ็ ด แปลงเสยี กไ็ ด? ก. สิ ข. หิ ค. นํ ง. สุ ๖. ศพั ทใ ดตอไปนี้ แจกตามแบบ อ การันต ในปงุ ลงิ ค ก. กลุ ข. ปย ค. พรฺ หฺม ง. นร เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 81

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 82 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๗. ศพั ทใดตอไปนี้ แจกตามแบบ อิ การนั ต ในปงุ ลิงค? ก. อคคฺ ิ ข. รตฺติ ค. อจฺจิ ง. ภูมิ ๘. ศพั ทใดตอไปน้ี แจกตามแบบ อี การันต ในปงุ ลิงค? ก. นารี ข. ปวี ค. ตปสี ง. ธานี ๙. ศพั ทใดตอ ไปน้ี แจกตามแบบ อุ การันต ในปุงลงิ ค? ก. อรุ ุ ข. ยาคุ ค. วตถฺ ุ ง. ภกิ ฺขุ ๑๐. ศพั ทใ ดตอ ไปน้ี แจกตามแบบ อู การันต ในปงุ ลงิ ค? ก. ชมฺพู ข. สรพู ค. ปารคู ง. วธู ๑๑. ส วภิ ัตติ ใน อิ อี อุ อู การนั ต ปุงลงิ ค นอกจากแปลงเปน สฺส แลว ยงั แปลงเปนอะไรไดอีก? ก. ยา ข. โน ค. มฺหิ ง. มหฺ า ๑๒. ขอใดตอไปนี้ แจกไดถ กู ตอ งตามแมแ บบ ก. วิ ฺ ูนา ข. ครสุ ุ ค. มุนิสาย ง. เสฏ นี ํ เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 82

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 83 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ แบบประเมนิ ผลตนเองหลงั เรยี น หนว ยที่ ๕ วัตถุประสงค เพ่อื ประเมนิ ผลความกาวหนาเดิมของนักเรียนเกย่ี วกับเรอ่ื ง คำชี้แจง “การแจก อ อิ อี อุ อู การนั ต ในปุงลิงค” ปญหามี ๓ ตอน ตอนที่ ๑ ใหน กั เรียนบอกวิธเี ปลย่ี นวภิ ตั ติ และการันต ของ ปรุ ิส มุนิ เสฏี ครุ วิฺ ู ในวภิ ัตติตอไปนี้มาใหถ ูกตอง ๑. ปฐมา. พหุ. ปุริสา ๒. ทุตยิ า. พห.ุ มุนโย ๓. ทตุ ิยา. เอก. เสฏนํ ๔. อาลปน. พหุ. ครเว ๕. จตุตถี. เอก. วิ ฺุโน ตอนที่ ๒ ใหน ักเรียนแปลบทตอ ไปนใี้ หถูกตอ งตามสำเนียงอายตนบิ าตในวภิ ตั ติ ของตน ๑. ทตุ ยิ า. พห.ุ ปุรเิ ส ๒. ฉัฏฐ.ี พหุ. โลกานํ ๓. ปฐมา. พห.ุ วธิ ี ๔. ตตยิ า. เอก. สขิ ินา ๕. จตุตถ.ี พห.ุ เสตนู ํ ๖. สตั ตม.ี เอก. อภภิ ุมฺหิ ๗. อาลปน. พห.ุ ภกิ ขฺ โว ตอนท่ี ๓ ใหนักเรยี นแจกศัพทต อไปน้ีใหถกู ตองตามวิภัตตทิ ั้ง ๗ ๑. กมุ าร ๒. อหิ ๓. เมธาวี ๔. พนฺธุ ๕. สยมภฺ ู เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 83

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 84 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ เฉลยแบบประเมนิ ผลตนเอง หนว ยท่ี ๕ กอนเรยี น ๑. ก ๒. ง ๓. ค ๔. ง ๕. ข ๘. ค ๙. ง ๖. ง ๗. ก ๑๒. ง ๑๐. ค ๑๑. ข หลังเรียน ตอนที่ ๑ บอกวธิ ีเปลย่ี นวิภัตติ และการันต ของ ปรุ สิ มุนิ ในวิภตั ติตอ ไปนี้ ๑. ปฐมา. พหุ. ปุริสา ศัพทเดิมมาจาก ปุริส อ การันตในปุงลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ เอา อ กับ โย เปน อา สำเรจ็ รปู เปน ปรุ ิสา ๒. ทตุ ิยา. พหุ. มนุ โย ศพั ทเ ดมิ มาจาก มุนิ อิ การนั ตใ นปงุ ลิงค ลง โย ทุตยิ า วภิ ตั ติ พหวุ จนะ เอา อิ เปน อ ลง โย คง โย ไว สำเร็จรปู เปน มุนโย ๓. ทุติยา. เอก. เสฏินํ ศัพทเดิมมาจาก เสฏี อี การันตในปุงลิงค ลง อํ ทตุ ิยาวภิ ัตติ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ แปลง อํ เปน นํ สำเร็จรปู เปน เสฏ ินํ ๔. อาลปน. พหุ. ครเว ศัพทเดิมมาจาก ครุ อุ การันตในปุงลิงค ลง โย อาลปนะ พหวุ จนะ เอา อุ เปน อ แปลง โย เปน เว สำเร็จรูปเปน ครเว ๕. จตุตถี. เอก. วิฺุโน ศัพทเดิมมาจาก วิฺู อู การันต ในปุงลิงค ลง โย จตตุ ถีวภิ ัตติ เอกวจนะ รัสสะ อู เปน อุ แปลง ส เปน โน สำเร็จรูปเปน วิฺ ุโน ตอนที่ ๒ แปลบทตอไปนตี้ ามสำเนยี งอายตนบิ าตในวภิ ัตติของตน ๑. ทตุ ิยา. พหุ. ปุริเส แปลวา ซ่ึงบุรษุ ท. ๒. ฉฏั ฐ.ี พหุ. โลกานํ แปลวา แหงโลก ท. ๓. ปฐมา. พห.ุ วิธี แปลวา อ.วธิ ี ท. ๔. ตติยา. เอก. สขิ ินา แปลวา ดวยนกยูง ๕. จตตุ ถี. พหุ. เสตนู ํ แปลวา แกสะพาน ท. ๖. สัตตม.ี เอก. อภภิ ุมหฺ ิ แปลวา ในพระผเู ปน ยงิ่ ๗. อาลปน. พหุ. ภิกฺขโว แปลวา ดูกอ นภกิ ษุ ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 84

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 85 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ตอนที่ ๓ แจกศพั ทตอไปนตี้ ามแบบวภิ ตั ตทิ ั้ง ๗ ๑. กมุ าร เปน อ การนั ตในปงุ ลงิ ค แจกอยางนี้ พห.ุ เอก. กุมารา กุมาเร ป. กมุ าโร กุมาเรหิ กมุ าเรภิ ท.ุ กมุ ารํ กมุ ารานํ ต. กุมาเรน กมุ าเรหิ กมุ าเรภิ จ. กมุ ารสฺส กมุ าราย กมุ ารตถฺ ํ กุมารานํ ปฺ. กมุ ารสฺมา กมุ ารมฺหา กมุ ารา กุมาเรสุ ฉ. กมุ ารสสฺ กุมารา ส. กมุ ารสฺมึ กมุ ารมหฺ ิ กมุ าเร อา. กมุ าร ๒. อหิ เปน อิ การนั ตในปงุ ลิงค แจกอยางนี้ พหุ. เอก. อหโย อหี อหโย อหี ป. อหิ อหหี ิ อหีภิ ทุ. อหึ อหีนํ ต. อหนิ า อหีหิ อหีภิ จ. อหิสฺส อหิโน อหีนํ ป.ฺ อหสิ ฺมา อหมิ ฺหา อหีสุ ฉ. อหิสสฺ อหโิ น อหโย อหี ส. อหสิ ฺมึ อหมิ หฺ ิ อา. อหิ เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 85

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 86 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๓. เมธาวี เปน อี การนั ตในปุงลิงค แจกอยา งนี้ เอก. พห.ุ ป. เมธาวี เมธาวโิ น เมธาวี ทุ. เมธาวึ เมธาวนิ ํ เมธาวิโน เมธาวี ต. เมธาวนิ า เมธาวหี ิ เมธาวีภิ จ. เมธาวิสสฺ เมธาวโิ น เมธาวีนํ ป.ฺ เมธาวิสฺมา เมธาวมิ ฺหา เมธาวหี ิ เมธาวภี ิ ฉ. เมธาวิสสฺ เมธาวโิ น เมธาวีนํ ส. เมธาวสิ ฺมึ เมธาวมิ ฺหิ เมธาวีสุ อา. เมธาวิ เมธาวโิ น เมธาวี ๔. พนฺธุ เปน อุ การนั ตในปุงลงิ ค แจกอยา งนี้ พห.ุ เอก. พนธฺ โว พนฺธู พนฺธโว พนธฺ ู ป. พนฺธุ พนฺธหู ิ พนธฺ ูภิ ท.ุ พนฺธุ พนธฺ นู ํ ต. พนธฺ นุ า พนฺธูหิ พนธฺ ภู ิ จ. พนฺธุสฺส พนธฺ โุ น พนธฺ นู ํ ป.ฺ พนฺธสุ ฺมา พนฺธมุ หฺ า พนธฺ สู ุ ฉ. พนธฺ สุ สฺ พนฺธโุ น พนธฺ เว พนธฺ โว ส. พนฺธสุ ฺมึ พนฺธุมหฺ ิ อา. พนธฺ ุ เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 86

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 87 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๕. สยมภฺ ู เปน อู การันตในปงุ ลงิ ค แจกอยา งนี้ เอก. พหุ. ป. สยมฺภู สยมฺภโุ น สยมภฺ ู ทุ. สยมฺภุ สยมฺภโุ น สยมภฺ ู ต. สยมฺภุนา สยมฺภูหิ สยมภฺ ภู ิ จ. สยมฺภุสฺส สยมฺภโุ น สยมภฺ ูนํ ปฺ. สยมฺภุสมฺ า สยมฺภุมหฺ า สยมฺภหู ิ สยมฺภภู ิ ฉ. สยมฺภสุ ฺส สยมฺภุโน สยมฺภูนํ ส. สยมฺภุสฺมึ สยมฺภมุ หฺ ิ สยมฺภูสุ อา. สยมฺภุ สยมฺภุโน สยมฺภู เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 87

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 88 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) แผนการสอนวิชาบาลไี วยากรณ หนวยท่ี ๖ เรื่อง การแจก อา, อิ, อี, อ,ุ อู การนั ต ในอิตถลี งิ ค เวลาทำการสอน ๓ คาบ สาระสำคัญ อา การนั ต ในอติ ถีลงิ ค แจกตามแบบ กฺ า อิ การันต ในอิตถีลงิ ค แจกตามแบบ รตฺติ อี การนั ต ในอิตถลี งิ ค แจกตามแบบ นารี อุ การนั ต ในอิตถลี ิงค แจกตามแบบ รชชฺ ุ อู การนั ต ในอิตถีลิงค แจกตามแบบ วธู จุดประสงค ๑. เพ่ือใหนักเรียนแจก กฺ า รตตฺ ิ นารี รชชฺ ุ วธู ดว ยวภิ ัตตทิ ง้ั ๗ ไดถูกตอ ง ๒. เพอื่ ใหน ักเรียนเปลี่ยนวภิ ตั ติ และการันตของ กฺา รตฺติ นารี รชฺชุ วธู ไดถูกตอง ๓. เพ่ือใหน ักเรยี นบอกสำเนยี งอายตนิบาตของ กฺ า รตตฺ ิ นารี รชฺชุ วธู ได ๔. เพอ่ื ใหน ักเรยี นแจกศัพททแ่ี จกอยา ง กฺ า รตตฺ ิ นารี รชชฺ ุ วธู ได ๕. เพอื่ ใหน กั เรยี นบอกศพั ททแ่ี จกอยาง กฺา รตตฺ ิ นารี รชชฺ ุ วธู ได เนอ้ื หา ๑. แจก กฺ า รตตฺ ิ นารี รชฺชุ วธู ดว ยวภิ ตั ติทั้ง ๗ ๒. วิธีเปล่ยี นวิภัตติ และการนั ตข อง กฺา รตฺติ นารี รชชฺ ุ วธู ๓. ศพั ทที่แจกอยาง กฺ า รตฺติ นารี รชฺชุ วธู กจิ กรรม ๑. ประเมินผลกอ นเรยี น ๒. ใหนกั เรียนทองแบบแจก กฺา รตฺติ นารี รชชฺ ุ วธู ๓. ครนู ำเขา สูบทเรยี น และอธิบายเนอื้ หา 88

เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) ¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 89 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๔. ครูสอนนักเรียนเปล่ียนวิภัตติ และการันต กฺา รตฺติ นารี รชฺชุ วธู เปนแบบอยางแลวใหนักเรียนวาทีละองคหรือทีละแถว หรือทีละกลุม จนครบ ๕. บัตรคำ ๖. ครูสรุปเนอื้ หาทัง้ หมด ๗. ประเมนิ ผลหลงั เรยี น ๘. ใบงาน ๙. กิจกรรมเสนอแนะ - ใหน ักเรยี นแจกศัพทเหมือน กฺ า รตฺติ นารี รชฺชุ วธู เปน การบา น - ใหน กั เรยี นคนหาศพั ทที่แจกอยาง กฺา รตฺติ นารี รชชฺ ุ วธู จากหอ งสมดุ หนงั สอื พจนานกุ รม มคธ-ไทย หรืออภิธานปั ปทีปกา ส่ือการสอน ๑. ตำราที่ใชป ระกอบการเรยี น-การสอน ๑.๑ หนังสอื พระไตรปฎ ก ๑.๒ หนังสือพจนานกุ รม มคธ-ไทย โดย พนั ตรี ป.หลงสมบญุ สำนกั เรยี นวัดปากนำ้ ๑.๓ หนงั สอื พจนานุกรม ฉบบั ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ๑.๔ หนังสอื พจนานุกรมพทุ ธศาสน ฉบบั ประมวลศัพท โดย พระธรรมปฎ ก (ป.อ. ปยตุ โฺ ต) ๑.๕ หนงั สือบาลีไวยากรณ นิพนธโดย สมเด็จพระมหาสมณเจาฯ ๑.๖ หนงั สือปาลทิ เทส ของสำนักเรียนวดั ปากน้ำ ๒. อุปกรณท ่คี วรมีประจำหอ งเรยี น ๒.๑ กระดานดำ-แปรงลบกระดาน-ชอลก หรอื กระดานไวทบอรด ๒.๒ เคร่ืองฉายขา มศรี ษะ (Over-head) ๒.๓ คอมพิวเตอร - โปรเจคเตอร ๓. บตั รคำ 89

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 90 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) วธิ วี ดั ผล-ประเมนิ ผล ๑. สอบถามความเขา ใจ ๒. สงั เกตพฤตกิ รรมการมสี ว นรว มในกจิ กรรม ๓. สังเกตความกา วหนาดา นพฤตกิ รรมการเรียนรขู องผเู รียน ๔. ตรวจใบงาน ๕. ตรวจแบบประเมนิ ผลกอ นเรยี น-หลังเรียน 90

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 91 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ ในอติ ถลี ิงคม ีการนั ต ๕ คอื อา, อิ, อ,ี อุ, อู มวี ธิ แี จก และวิธเี ปลยี่ นวภิ ตั ติ และการนั ต ดังนี้ ๑. อา การนั ต ในอิตถีลิงค แจกอยาง กฺ า (นางสาวนอ ย) ดังน้ี เอก. พหุ. ป. กฺา กฺายํ กฺ าโย กฺา ท.ุ กฺ ํ กฺาโย กฺ า ต. กฺาย กฺาหิ กฺาภิ จ. กฺาย กฺานํ ปฺ. กฺาย กฺาหิ กฺ าภิ ฉ. กฺาย กฺานํ ส. กฺ าย กฺ าสุ กฺ า อา. กเฺ  กฺ าโย กฺ า มีวิธเี ปลีย่ นวิภตั ตแิ ละการนั ต ดังนี้ กฺา ศพั ทเดมิ มาจาก กฺา อา การันตในอิตถีลงิ ค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ กฺาโย เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทิ้งเสยี สำเรจ็ รูปเปน กฺา กฺ า แปลวา กฺา อ.นางสาวนอย กฺ  ศัพทเ ดิมมาจาก กฺา อา การันตใ นอติ ถลี งิ ค ลง โย ปฐมาวภิ ัตติ พหวุ จนะ ลง โย คง โย ไว สำเรจ็ รูปเปน กฺาโย กฺาโย แปลวา อ.นางสาวนอย ท. ศพั ทเ ดิมมาจาก กฺา อา การันตในอิตถลี ิงค ลง โย ปฐมาวภิ ตั ติ พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ทิ้งเสีย สำเร็จรูปเปน กฺ า กฺา แปลวา อ.นางสาวนอย ท. ศพั ทเ ดิมมาจาก กฺ า อา การนั ตใ นอิตถลี ิงค ลง อํ ทุตยิ าวิภตั ติ เอกวจนะ รสั สะ อา เปน อ ลง อํ คง อํ ไว สำเร็จรูปเปน กฺ  กฺ  แปลวา ซง่ึ นางสาวนอย เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 91

กฺ าโย ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 92 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ กฺา กฺาย ศัพทเ ดิมมาจาก กฺ า อา การนั ตใ นอติ ถีลงิ ค ลง โย ทตุ ยิ าวภิ ัตติ กฺาหิ พหุวจนะ ลง โย คง โย ไว สำเรจ็ รูปเปน กฺาโย กฺาโย แปลวา กฺาภิ ซึง่ นางสาวนอ ย ท. กฺาย ศพั ทเดิมมาจาก กฺา อา การนั ตในอิตถีลิงค ลง โย ทุตยิ าวิภัตติ กฺานํ พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ทิ้งเสยี สำเร็จรปู เปน กฺา กฺ า แปลวา กฺาย ซึง่ นางสาวนอย ท. กฺ าหิ ศัพทเ ดิมมาจาก กฺา อา การันตในอติ ถลี งิ ค ลง นา ตตยิ าวิภัตติ เอกวจนะ เอา อา กับ นา เปน อาย สำเร็จรปู เปน กฺาย กฺ าย แปลวา ดว ยนางสาวนอ ย ศพั ทเดิมมาจาก กฺา อา การันตใ นอติ ถลี ิงค ลง หิ ตติยาวภิ ัตติ พหุวจนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน กฺาหิ กฺาหิ แปลวา ดว ยนางสาวนอ ย ท. ศพั ทเดิมมาจาก กฺ า อา การันตใ นอติ ถีลงิ ค ลง หิ ตติยาวภิ ัตติ พหุวจนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรปู เปน กฺ าภิ กฺาภิ แปลวา ดว ยนางสาวนอย ท. ศพั ทเดิมมาจาก กฺา อา การนั ตใ นอิตถีลงิ ค ลง ส จตุตถีวภิ ตั ติ เอกวจนะ เอา อา กบั ส เปน อาย สำเรจ็ รูปเปน กฺ าย กฺาย แปลวา แกน างสาวนอ ย ศัพทเดิมมาจาก กฺา อา การนั ตใ นอิตถลี งิ ค ลง นํ จตตุ ถีวภิ ตั ติ พหุวจนะ ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รูปเปน กฺ านํ กฺ านํ แปลวา แกน างสาวนอ ย ท. ศัพทเ ดิมมาจาก กฺ า อา การันตในอิตถีลงิ ค ลง สฺมา ปญจมีวภิ ัตติ เอกวจนะ เอา อา กบั สฺมา เปน อาย สำเร็จรปู เปน กฺ าย กฺ าย แปลวา แตนางสาวนอย ศัพทเดมิ มาจาก กฺ า อา การันตใ นอติ ถีลิงค ลง หิ ปญ จมวี ิภตั ติ พหุวจนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเรจ็ รูปเปน กฺาหิ กฺาหิ แปลวา แตนางสาวนอย ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 92

กฺ าภิ ¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 93 ÇªÔ ÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ กฺ าย กฺ านํ ศัพทเดมิ มาจาก กฺ า อา การันตในอติ ถีลิงค ลง หิ ปญจมวี ิภตั ติ กฺาย พหวุ จนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเรจ็ รูปเปน กฺาภิ กฺ าภิ แปลวา กฺ ายํ แตนางสาวนอ ย ท. กฺาสุ ศัพทเ ดมิ มาจาก กฺ า อา การนั ตใ นอิตถลี ิงค ลง ส ฉฏั ฐวี ิภตั ติ กฺเ เอกวจนะ เอา อา กบั ส เปน อาย สำเร็จรูปเปน กฺ าย กฺาย กฺ าโย แปลวา แหงนางสาวนอ ย กฺ า ศัพทเ ดิมมาจาก กฺ า อา การันตใ นอติ ถลี งิ ค ลง นํ ฉฏั ฐีวภิ ัตติ พหวุ จนะ ลง นํ คง นํ ไว สำเร็จรปู เปน กฺ านํ กฺานํ แปลวา แหงนางสาวนอ ย ท. ศัพทเดิมมาจาก กฺา อา การันตใ นอติ ถลี งิ ค ลง สฺมึ สัตตมีวภิ ตั ติ เอกวจนะ เอา อา กับ สฺมึ เปน อาย สำเร็จรูปเปน กฺาย กฺาย แปลวา ในนางสาวนอย ศพั ทเ ดิมมาจาก กฺา อา การนั ตใ นอติ ถลี ิงค ลง สมฺ ึ สตั ตมวี ิภัตติ เอกวจนะ แปลง สมฺ ึ เปน ยํ สำเรจ็ รูปเปน กฺ ายํ กฺ ายํ แปลวา ในนางสาวนอ ย ศัพทเดิมมาจาก กฺ า อา การันตใ นอติ ถลี งิ ค ลง สุ สัตตมวี ภิ ัตติ พหวุ จนะ ลง สุ คง สุ ไว สำเร็จรูปเปน กฺ าสุ กฺาสุ แปลวา ในนางสาวนอย ท. ศพั ทเดมิ มาจาก กฺ า อา การันตใ นอิตถลี งิ ค ลง สิ อาลปนะ เอก วจนะ เอา อา เปน เอ ลง สิ ลบ สิ ทงิ้ เสยี สำเร็จรปู เปน กเฺ  กฺเ แปลวา แนะ นางสาวนอ ย ศัพทเดิมมาจาก กฺา อา การันตในอิตถีลิงค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ ลง โย คง โย ไว สำเร็จรูปเปน กฺาโย กฺาโย แปลวา แนะ นางสาวนอย ท. ศัพทเดิมมาจาก กฺา อา การันตในอิตถีลิงค ลง โย อาลปนะ พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ทงิ้ เสีย สำเรจ็ รปู เปน กฺา กฺา แปลวา แนะ นางสาวนอย ท. เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 93

¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 94 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ ศพั ทท ี่เปน อา การันต เชนนี้ แจกเหมอื น กฺ า อจฉฺ รา นางอัปสร ตารา ดาว อาภา รัศมี ถวิกา ถงุ อิกขฺ ณิกา หญงิ แมม ด ทาริกา เดก็ หญิง อีสา งอนไถ โทลา ชงิ ชา อกุ ฺกา คบเพลงิ ธารา ธารน้ำ อกู า เล็น นารา รัศมี เอสกิ า เสาระเนียด ปฺ า ปญ ญา โอชา โอชา พาหา แขน กจฉฺ า รกั แร ภาสา ภาษา คทา ตะบอง มาลา ระเบียบ ฆฏกิ า ล่มิ ลาขา ครงั่ เจตนา เจตนา สาลา ศาลา ฉรุ ิกา กฤช สิลา ศลิ า ชปา ชบา หนกุ า คาง แจกศัพทเ ปน ตวั อยา ง อจฺฉรา เปน อา การันตใ นอติ ถีลิงค แจกอยางน้ี เอก. พหุ. ป. อจฉฺ รา ทุ. อจฉฺ รํ อจฉฺ ราโย อจฉฺ รา ต. อจฺฉราย อจฉฺ ราโย อจฉฺ รา จ. อจฺฉราย อจฺฉราหิ อจฺฉราภิ ป.ฺ อจฉฺ ราย อจฺฉรานํ อจฉฺ ราภิ ฉ. อจฉฺ ราย อจฺฉราหิ ส. อจฺฉราย อจฺฉรายํ อจฉฺ รานํ อจฉฺ รา อา. อจฉฺ เร อจฉฺ ราสุ อจฉฺ ราโย เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 94

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 95 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๒. อิ การนั ต ในอิตถลี งิ ค แจกอยาง รตฺติ (ราตรี) ดงั น้ี เอก. พห.ุ ป. รตตฺ ิ รตฺติโย รตฺตี ท.ุ รตฺตึ รตฺติโย รตตฺ ี ต. รตตฺ ิยา รตตฺ หี ิ รตตฺ ีภิ จ. รตตฺ ิยา รตตฺ ีนํ ปฺ. รตฺตยิ า รตฺยา รตฺตีหิ รตตฺ ีภิ ฉ. รตฺติยา รตตฺ นี ํ ส. รตฺตยิ า รตตฺ ยิ ํ รตฺยํ รตตฺ สี ุ อา. รตฺติ รตฺตโิ ย รตฺตี รตฺติ รตฺติ มีวิธเี ปลี่ยนวภิ ัตตแิ ละการนั ต ดังน้ี รตฺติโย รตฺตี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ รตฺตึ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ท้ิงเสีย สำเร็จรูปเปน รตฺติ รตฺติ แปลวา รตตฺ โิ ย อ.ราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ ลง โย คง โย ไว สำเรจ็ รูปเปน รตตฺ โิ ย รตตฺ ิโย แปลวา อ.ราตรี ท. ศัพทเ ดิมมาจาก รตฺติ อิ การันต ในอติ ถลี ิงค ลง โย ปฐมาวิภตั ติ พหุวจนะ ทฆี ะ อิ เปน อี ลง โย ลบ โย ทง้ิ เสีย สำเร็จรูปเปน รตตฺ ี รตตฺ ี แปลวา อ.ราตรี ท. ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ ลง อํ คง อํ ไว สำเรจ็ รปู เปน รตตฺ ึ รตฺตึ แปลวา ซึ่งราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ พหวุ จนะ ลง โย คง โย ไว สำเร็จรูปเปน รตฺติโย รตฺติโย แปลวา ซง่ึ ราตรี ท. เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 95

รตตฺ ี ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 96 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅÁ‹ ñ รตตฺ ยิ า รตตฺ ีหิ ศพั ทเดมิ มาจาก รตฺติ อิ การนั ต ในอิตถลี งิ ค ลง โย ทุตยิ าวภิ ตั ติ รตตฺ ภี ิ พหุวจนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง โย ลบ โย ท้งิ เสีย สำเรจ็ รปู เปน รตตฺ ี รตฺตยิ า รตตฺ ี แปลวา ซงึ่ ราตรี ท. รตฺตีนํ ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง นา ตติยาวิภัตติ รตตฺ ยิ า เอกวจนะ แปลง นา เปน ยา สำเรจ็ รปู เปน รตตฺ ยิ า รตฺตยิ า แปลวา รตฺยา ดวยราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ รตฺตหี ิ พหวุ จนะ ทฆี ะ อิ เปน อี ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน รตฺตหี ิ รตฺตหี ิ แปลวา ดว ยราตรี ท. ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหวุ จนะ ทฆี ะ อิ เปน อี แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรปู เปน รตฺตีภิ รตฺตภี ิ แปลวา ดว ยราตรี ท. ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน ยา สำเรจ็ รูปเปน รตฺตยิ า รตฺติยา แปลวา แกราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง นํ จตุตถีวิภัตติ พหวุ จนะ ทฆี ะ อิ เปน อี ลง นํ คง นํ ไว สำเรจ็ รปู เปน รตตฺ ีนํ รตตฺ ีนํ แปลวา แกร าตรี ท. ศพั ทเ ดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอติ ถีลงิ ค ลง สมฺ า ปญ จมวี ิภัตติ เอกวจนะ แปลง สมฺ า เปน ยา สำเร็จรูปเปน รตฺตยิ า รตฺตยิ า แปลวา แตร าตรี ศัพทเดมิ มาจาก รตตฺ ิ อิ การันตใ นอิตถลี ิงค ลง สมฺ า ปญ จมีวภิ ตั ติ เอกวจนะ แปลง สมฺ า เปน อา แปลง อิ เปน ย พยญั ชนะซอนกนั ๓ ตัว ลบพยัญชนะที่มีรูปเสมอกันตัวหน่ึง สำเร็จรูปเปน รตฺยา รตฺยา แปลวา แตร าตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหวุ จนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง หิ คง หิ ไว สำเรจ็ รูปเปน รตฺตหี ิ รตตฺ ีหิ แปลวา แตราตรี ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 96

รตฺตภี ิ ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 97 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ รตฺติยา รตตฺ นี ํ ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ รตฺติยา พหวุ จนะ ทีฆะ อิ เปน อี แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรูปเปน รตตฺ ภี ิ รตตฺ ีภิ รตตฺ ยิ ํ แปลวา แตร าตรี ท. รตยฺ ํ ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง ส ฉัฏฐีมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง ส เปน ยา สำเรจ็ รูปเปน รตฺตยิ า รตตฺ ยิ า แปลวา รตตฺ สี ุ แหง ราตรี รตฺติ ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง นํ ฉัฏฐีวิภัตติ รตฺตโิ ย พหุวจนะ ทฆี ะ อิ เปน อี ลง นํ คง นํ ไว สำเร็จรูปเปน รตตฺ ีนํ รตฺตนี ํ รตตฺ ี แปลวา แหงราตรี ท. ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) เอกวจนะ แปลง สฺมึ เปน ยา สำเรจ็ รูปเปน รตตฺ ยิ า รตตฺ ิยา แปลวา ในราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สฺมึ เปน ยํ สำเร็จรูปเปน รตฺติยํ รตฺติยํ แปลวา ในราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง สฺมึ สัตตมีวิภัตติ เอกวจนะ แปลง สฺมึ เปน อํ แปลง อิ เปน ย พยัญชนะซอนกัน ๓ ตัว ลบพยญั ชนะทมี่ รี ปู เสมอกันตวั หนงึ่ สำเรจ็ รปู เปน รตยฺ ํ รตยฺ ํ แปลวา ในราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอิตถีลิงค ลง สุ สัตตมีวิภัตติ พหุวจนะ ทฆี ะ อิ เปน อี ลง สุ คง สุ ไว สำเร็จรูปเปน รตฺตีสุ รตตฺ ีสุ แปลวา ในราตรี ท. ศัพทเ ดมิ มาจาก รตตฺ ิ อิ การันตใ นอิตถลี ิงค ลง สิ อาลปนะ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทิง้ เสีย สำเร็จรูปเปน รตฺติ รตฺติ แปลวา แนะราตรี ศัพทเดิมมาจาก รตฺติ อิ การันตในอติ ถลี ิงค ลง โย อาลปนะ พหวุ จนะ ลง โย คง โย ไว สำเร็จรปู เปน รตฺติโย รตฺตโิ ย แปลวา แนะราตรี ท. ศัพทเ ดมิ มาจาก รตตฺ ิ อิ การันตใ นอติ ถลี ิงค ลง โย อาลปนะ พหุวจนะ ทีฆะ อิ เปน อี ลง โย ลบ โย ท้ิงเสีย สำเร็จรูปเปน รตฺตี รตฺตี แปลวา แนะ ราตรี ท. 97

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 98 ÇÔªÒºÒÅäÕ ÇÂҡó àÅÁ‹ ñ ศัพทท ีเ่ ปน อิ การันต เชน น้ี แจกเหมือน รตฺติ อาณิ ลมิ่ ตนฺติ เสน ดาย อทิ ฺธิ ฤทธ์ิ นนทฺ ิ ความเพลดิ เพลิน อีติ จญั ไร ปฺหิ สนเทา อุกฺขลิ หมอ ขา ว มติ ความรู อูมิ คลื่น ยฏ ไมเ ทา กฏิ สะเอว รติ ความยินดี ขนฺติ ความอดทน ลทฺธิ ลทั ธิ คณฑฺ ิ ระฆงั วติ ร้ัว ฉวิ ผวิ สตตฺ ิ หอก ชลฺลิ สะเกด็ ไม สนธฺ ิ ความตอ แจกศพั ทเปนตัวอยาง อิทธฺ ิ เปน อิ การนั ตในอติ ถลี งิ ค แจกอยางนี้ เอก. พห.ุ ป. อทิ ฺธิ อิทธฺ ิโย อิทธฺ ี ทุ. อิทธฺ ึ อิทฺธิโย อิทฺธี ต. อิทธฺ ิยา อิทธฺ ีหิ อทิ ฺธีภิ จ. อทิ ฺธยิ า อทิ ธฺ นี ํ ปฺ. อิทธฺ ิยา อิทฺธยฺ า อทิ ฺธีหิ อทิ ฺธีภิ ฉ. อทิ ธฺ ยิ า อทิ ฺธีนํ ส. อทิ ธฺ ยิ า อทิ ธฺ ยิ ํ อทิ ธฺ ฺยํ อทิ ธฺ ีสุ อา. อิทฺธิ อิทฺธโิ ย อทิ ฺธี เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 98

¡ÒÃàÃÕ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 99 ÇÔªÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ ๓. อี การันต ในอติ ถลี งิ ค แจกอยาง นารี (นาง) ดงั น้ี เอก. พห.ุ ป. นารี นาริยํ นาริโย นารี ท.ุ นารึ นาริยํ นาริโย นารี ต. นาริยา นารีหิ นารภี ิ จ. นารยิ า นารนี ํ ปฺ. นาริยา นารหี ิ นารภี ิ ฉ. นารยิ า นารนี ํ ส. นารยิ า นารีสุ อา. นาริ นารโิ ย นารี นารี มวี ิธีเปลย่ี นวภิ ัตติและการันต ดงั นี้ นารี ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง สิ ปฐมาวิภัตติ เอกวจนะ ลง สิ ลบ สิ ทิ้งเสีย สำเรจ็ รปู เปน นารี นารี แปลวา อ.นาง นาริโย ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ รัสสะ อี เปน อิ ลง โย คง โย ไว สำเร็จรูปเปน นาริโย นารโิ ย แปลวา อ.นาง ท. นารี ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง โย ปฐมาวิภัตติ พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ทง้ิ เสยี สำเรจ็ รปู เปน นารี นารี แปลวา อ.นาง ท. นารึ ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ ลง อํ คง อํ ไว สำเร็จรปู เปน นารึ นารึ แปลวา ซง่ึ นาง นาริยํ ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง อํ ทุติยาวิภัตติ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ แปลง อํ เปน ยํ สำเร็จรูปเปน นาริยํ นารยิ ํ แปลวา ซึ่งนาง เน้อื ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 99

นาริโย ¡ÒÃàÃÂÕ ¹ - ¡ÒÃÊ͹ 100 ÇªÔ ÒºÒÅÕäÇÂҡó àÅ‹Á ñ นารี นาริยา ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ นารหี ิ พหวุ จนะ รสั สะ อี เปน อิ ลง โย คง โย ไว สำเรจ็ รปู เปน นาริโย นารีภิ นาริโย แปลวา ซึ่งนาง ท. นาริยา ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง โย ทุติยาวิภัตติ นารีนํ พหวุ จนะ ลง โย ลบ โย ท้งิ เสีย สำเรจ็ รปู เปน นารี นารี แปลวา นารยิ า ซึง่ นาง ท. นารีหิ ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง นา ตติยาวิภัตติ นารภี ิ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ แปลง นา เปน ยา สำเรจ็ รปู เปน นารยิ า นารยิ า แปลวา ดว ยนาง ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหุวจนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเร็จรูปเปน นารีหิ นารีหิ แปลวา ดว ยนาง ท. ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ตติยาวิภัตติ พหุวจนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรูปเปน นารีภิ นารีภิ แปลวา ดวยนาง ท. ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง ส จตุตถีวิภัตติ เอกวจนะ รสั สะ อี เปน อิ แปลง ส เปน ยา สำเรจ็ รูปเปน นาริยา นาริยา แปลวา แกนาง ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง นํ จตุตถีวิภัตติ พหุวจนะ ลง นํ คง นํ ไว สำเร็จรูปเปน นารนี ํ นารนี ํ แปลวา แกน าง ท. ศพั ทเดมิ มาจาก นารี อี การันตใ นอติ ถลี ิงค ลง สมฺ า ปญจมวี ภิ ตั ติ เอกวจนะ รัสสะ อี เปน อิ แปลง สมฺ า เปน ยา สำเร็จรูปเปน นารยิ า นาริยา แปลวา แตนาง ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหุวจนะ ลง หิ คง หิ ไว สำเรจ็ รปู เปน นารีหิ นารหี ิ แปลวา แตน าง ท. ศัพทเดิมมาจาก นารี อี การันตในอิตถีลิงค ลง หิ ปญจมีวิภัตติ พหวุ จนะ แปลง หิ เปน ภิ สำเร็จรปู เปน นารีภิ นารภี ิ แปลวา แตนาง ท. เนือ้ ใน ไวยากรณ (àÅÁ‹ 1) 100