Z dziejów browaru Bojanczykow

Z dziejów browaru Bojańczyków Cztery pokolenia rodziny Bojańczyków zaangażowane były przez wiele lat w rozwój przemysłu fabrycznego we Włocławku oraz w społeczną pracę na rzecz lokalnej społeczności. Kazimierz Bojańczyk, jako prosty rzemieślnik, rozpoczął budowanie fortuny niemalże od zera. W 1832 roku wydzierżawił browar, a osiem lat później założył własny. Jeden z jego synów, Rafał, pomnożył majątek i przekazał go swoim potomkom: Wincentemu (browar) i Leonowi (cegielnię). Wincenty Bojańczyk kontynuował z sukcesem ojcowskie tradycje piwowarskie. Był także wybitnym społecznikiem. Po Wincentym rodzinny browar odziedziczył jego syn Jerzy Zygmunt Bojańczyk. Zdecydowana większość budynków, w których działała rma tuż przed jej zamknięciem, powstało między 1872 r. (1873 r.) a 1905 r. W tym okresie na pewno powstały m.in.: parterowa chłodnia mechaniczna, murowany piętrowy spichrz (słodownia), murowany budynek dla fermentacji piwa oraz duża murowana lodownia i rozlewnia piwa. Najważniejsze obiekty wzniesiono w końcu lat 70. XIX w. Nie ma wątpliwości, że Browar Bojańczyków, w ostatnich kilku dziesięcioleciach XIX w. i na początku XX w. był zakładem dużym i największym z branży na Kujawach wschodnich.

Kres prosperity browaru zapoczątkował okres I wojny światowej (1914 r.-1918 r.) oraztrudności ekonomiczne nowego polskiego państwa, które powstało w 1918 r. Jerzy ZygmuntBojańczyk był ostatnim właścicielem przedsiębiorstwa z tej rodziny. Podejmował licznepróby ratowania rmy, przekształcając ją w 1921 r. roku w spółkę akcyjną pn. „Browari Słodownia we Włocławku Spółka Akcyjna”. Niestety m.in. wielki światowy kryzys gospo-darczy, który nastał w 1929 r. i związane z nim problemy doprowadziły w 1937 r. do upadkubrowaru. Ostatni właściciel zakładu aktywnie uczestniczył w życiu społecznym miasta. Naprzykład w latach dwudziestych XX w. jakiś czas pełnił funkcję wiceprezydenta i prezydentaWłocławka, z kolei po II wojnie światowej został przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowejwe Włocławku i prezesem Włocławskiego Towarzystwa Wioślarskiego.Po zakończeniu II wojny światowej (1939 r.-1945 r.) kontrolę nad browarem przejął JerzyZygmunt Bojańczyk. Po jego śmierci w efekcie długotrwałego procesu sądowego zakładzostał znacjonalizowany i ostatecznie zamknięty. Po przejściu zespołu budynków na rzeczSkarbu Państwa użytkowano je jako: magazyn, szwalnię oraz hurtownię ryb.W 2007 r. powstał pomysł zrewitalizowania budynków dawnego browaru. Dzięki projektowiunijnemu wykonano generalne prace remontowo-konserwatorskie, po czym we wrześniu2013 r. przekazano kompleks w użytkowanie nowo powstałemu Centrum Kultury.

Historia właścicieli Browaru z rodu BojańczykówKazimierz Bojańczyk (1759 r. – 1855 r.) Założycielem browaru i twórcą „fortuny” Bojańczyków był Kazimierz Bojańczyk, pierwszyprzedstawiciel tej rodziny, który został przedsiębiorcą w dzisiejszym tego słowa znaczeniu. Zyskiczerpał m.in. z produkcji i handlu alkoholami, lichwy oraz dzierżawy nieruchomości i podatkówmiejskich. Liczne źródła dochodów i wszechstronna działalność gospodarcza, pozwoliły mu zaku-pić szereg nieruchomości, zgromadzić środki na budowę browaru i utrzymać liczną rodzinę. Byłdwukrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była Marianna Opoczyńska, drugą Katarzyna Gołębiewska.Z obydwu związków łącznie miał dwadzieścioro dzieci. W 1844 r. Kazimierz zapisał notarialnie całą nieruchomość przy ul. Łęgskiej Rafałowi,nieletniemu jeszcze wtedy synowi z pierwszego małżeństwa z Marianną z Opoczyńskich.Marianna Opoczyńska Kazimierz Bojańczyk Joanna Katarzyna Gołębiewska około 1796 -1834 1759 -1855 1811-1874 Syn Franciszka Dzieci Dzieci I IFranciszek Dionizy Bojańczyk 1817 – 1837 Angiela( Aniela)Bojańczyk 1835 - 1864Stanisław Bojańczyk 1819 – 1824Tomasz Bojańczyk 1821 – 1825 Paulina Bojańczyk 1836 - 1843Marcel Paweł Bojańczyk 1823 – 1836Rafał Bojańczyk 1824 – 1885 Józefa Marianna Bojańczyk 1838 - brakMarianna Antonina Bojańczyk 1826 – 1827Teo l Ludwik Bojańczyk 1827 – brak Teo la Ludwika Bojańczyk 1839 - brakJózefa( Józefata) Bojańczyk 1830 – brakMikołaj Bojańczyk 1831 – 1881 Jan Bonawentura Bojańczyk 1842 - 1866Konstancja Bojańczyk 1833 – 1833 Wiktoria Bojańczyk 1844 - brak Józef Aleksander Bojańczyk 1846 - brak Antoni Bojańczyk 1848 - brak Scholastyka Bojańczyk 1850 - 1855 Kazimierz Bojańczyk 1856 - 1858

Rafał Bojańczyk (1824 r. – 1885 r.) Rafał Bojańczyk, syn Kazimierza rozwinął rodzinną działalność gospodarczą i społeczną.Nabył także cegielnię oraz rozległy wieczysto-czynszowy folwark Łanieszczyzna (obecnie toznaczna część włocławskiego Osiedla Pułudnie). W 1874 r. wprowadził nową technologięprodukcji piwa, dzięki czemu w następnych latach udało mu się wyeliminować konkurencjęi zmonopolizować lokalny rynek browarniczy. Rafał zapoczątkował w rodzinie Bojańczykówtradycję angażowania się w życie społeczne miasta. Na przykład w latach 60. XIX w. wszedłdo składu kilkunastoosobowego komitetu społecznego, którego celem było prowadzenierozmów, podejmowanie działań zmierzających do wybudowania we Włocławku pierwszegow jego historii mostu przez rzekę Wisłę. W małżeństwie z Eleonorą Ludwiką Albeter Rafałmiał tylko dwóch synów: Leona Piotra (1846 r. – 1907 r.) i Wincentego Albrechta (1850 r. –1926 r.). Zgodnie z planami ojca Wincenty został prawnym i jedynym właścicielem browaru,natomiast Leon cegielni, położonej przy ulicy Szpitalnej.Eleonora Ludwika Olbeter Rafał Bojańczyk 1826 – 1886 Syn Kazimierza 1824 – 1885 Dzieci ILeon Piotr Bojańczyk 1846 – 1907Wincenty Albrecht Bojańczyk 1850 – 1926

Wincent Bojańczyk ( 1850 r. – 1926 r. ) Wincenty Bojańczyk był przedsiębiorcą z pasją, a zarobione pieniądze inwestował w nie-ruchomości, a przede wszystkim w browar. Wincenty nie ograniczał się tylko do działalnościgospodarczej. Aktywnie uczestniczył w życiu codziennym miasta, był społecznikiem, m.in.współtworzył Włocławską Straż Ogniową ( 1874 r.). Ponadto na przełomie XIX w. i XX w.został m.in. członkiem Włocławskiego Komitetu Leśnego oraz współzałożycielem i człon-kiem Włocławskiego Towarzystwa Rzemieślników i Przemysłowców. Miał także swój udziałw utworzeniu we Włocławku Szkoły Handlowej (obecnie Liceum im. Ziemi Kujawskiej).Społecznikami i znanymi obywatelami miasta byli też Leon Piotr – jego brat oraz jedenz jego synów – Jerzy Zygmunt. Oprócz Jerzego Zygmunta z małżeństwa z Heleną MariannąAnną Kocent Zielińską, córką właściciela ziemskiego Antoniego Kocenta Zielińskiego miałjeszcze czworo dzieci: córkę Irenę Anielę, która później była żoną Lucjana Haacka przedsta-wiciela znanej rodziny włocławskich przemysłowców, córkę Łucję Barbarę, córkę MarięKlotyldę, która wyszła za mąż za wybitnego naukowca Ludwika Rajchmana i drugiego syna– Michała Ze ryna.Helena Marianna Anna Kocent Zielińska Wincenty Albrecht Bojańczyk 1860-1921 Syn Rafała 1850 -1926 Dzieci IJerzy Zygmunt Bojańczyk 1881 – 1947Irena Aniela Bojańczyk 1882 – 1965Łucja Barbara Bojańczyk 1883 – 1957Maria Klotylda Bojańczyk 1885 – 1979Michał Ze ryn Bojańczyk 1886 – 1965

Jerzy Bojańczyk (1881 – 1947) W 1907 r. Jerzy Bojańczyk został upoważniony przez ojca Wincentego do samodzielnegokierowania Browarem. Wcześniej został dobrze do tej funkcji przygotowany, m.in. dziękistudiom i praktyce piwowarskiej, które odbył w Niemczech. Po I wojnie światowej kiedyBrowar podupadł Jerzy Zygmunt podejmował liczne próby ratowania przedsiębiorstwam.in. w 1921 r. doprowadził do przekształcenia rmy w spółkę akcyjną „Browar i Słodowniawe Włocławku Spółka Akcyjna”. Do pierwszego zarządu spółki weszli Jerzy Bojańczyk, IrenaHaack (siostra Jerzego) i Bogusław Bacciarelli. Niestety liczne działania naprawcze i próbyocalenia spuścizny przodków podejmowane przez głównych udziałowców spółki zakończyłysię niepowodzeniem i w 1937 r. ogłoszono upadłość browaru. Jerzy Zygmunt Bojańczyk był nie tylko przemysłowcem, ale także znanym działaczemspołecznym. W I połowie lat dwudziestych XX wieku pełnił okresowo funkcję wiceprezy-denta Włocławka, a w 1920 r. prezydenta Włocławka. W styczniu 1925 r. s nalizował trans-akcję przekazania przez władze miasta na rzecz TWW nieruchomości u ujścia rzeki Zgło-wiączki (ulica Piwna 3), gdzie w ciągu roku powstała przystań wioślarska i inne obiekty, któ-rych koszt budowy pokrył z własnych funduszy. Od 1919 r. pełnił funkcję wiceprezesa, a od1932 r. funkcję prezesa Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich, był także sędzią głów-nym regat wioślarskich na olimpiadach w Amsterdamie (1928) i Berlinie (1936). Po zakoń-czeniu II wojny światowej próbował włączyć się w odbudowę miasta, został wybrany naprzewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej we Włocławku.Aktywnie działał także w strukturach włocławskiej straży pożarnej. Przechodził kolejneszczeble organizacyjnego awansu aż do prezesa stowarzyszenia, którym został w 1926 r.

Pracował również m.in. w: Centralnej Komisji Oszczędnościowo-Oddłużeniowej dla Samo-rządu; Powiatowym Komitecie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego;włocławskim oddziale Polskiego Czerwonego Krzyża, włocławskich strukturach Towarzy-stwa Gimnastycznego „Sokół”. Własne środki nansowe przeznaczał na działalność wieluorganizacji, w tym biblioteki im. Adama Mickiewicza. Jego praca społeczna, samorządowabyła zauważana i nagradzana. W 1928 r. został odznaczony Krzyżem O cerskim OrderuOdrodzenia Polski. Innymi odznaczeniami, którymi został uhonorowano były Złoty KrzyżZasługi, złoty Medal za Zasługi dla Pożarnictwa; złota Państwowa Odznaka Sportowai szereg innych. Po zakończeniu II wojny światowej powrócił do pracy we władzach miasta. Wszedłw skład Tymczasowej Rady Narodowej Włocławka, pełnił obowiązki przewodniczącegoRejonowej Komisji Mieszkaniowej i przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej. Był dwukrotnie żonaty. W 1921 r. poślubił Florentynę Kleczkowską, natomiast w 1945 r.,będąc wdowcem, Zo ę Lewandowską. W 1991 r., w dowód uznania za zasługi dla Włocławka, Rada Miasta Włocławek uchwałąnr XVII/124/91 z 30 III tego roku zmieniła nazwę ulicy gen. Karola Świerczewskiego na ulicęJerzego Bojańczyka.Florentyna Kleczewska Jerzy Zygmunt Bojańczyk Zo a Lewandowska1898 – brak danych Syn Wincentego Albrechta 1906 – 1949 Ostatni „piwowar” 1881 – 1947 Opracowanie: dr Tomasz Dziki