submitted byPichamon Khamwachirapitak 13580545 2016
PREFACEในบางครง้ั เราเช่อื ว่าทกุ คนบนโลกรจู้ กั ศิลปะไม่ว่าจะเปน็ ศลิ ปะยุคกรกี โรมนั เรเนซองส์ บาโรค ในยุคก่อนๆไปจนถึงทีใ่ หม่ขึ้นมาหนอ่ ยอยา่ งมินมิ อลอารต์ แต่ก็ใช่วา่ ทุกคนจะรจู้ ักศิลปะไปทุกแขนง เราเชอื่ วา่ หลายคนอาจไมร่ ู้จักศลิ ปะลทั ธิน้ีอารต์ นโู วหรอื ท่ชี อื่ ภาษาไทยกค็ อื นวศิลป์ แตก่ ็นน้ั แหละ หากมคี นไม่รู้จักกต็ อ้ งมคี นรจู้ ัก เราจึงอยากถามคุณตอ่ วา่ คุณรูจ้ ัก อัลฟอน มาเรีย มูชา หรือไม่ อา...เราคิดวา่ คงมคี นร้นู ้อยลงแล้วละ่ท�ำ ไมถงึ ตอ้ งมูชาล่ะ?เหตุผลงา่ ยๆเลยกค็ อื เราชอบอารต์ นโู ว แล้วเม่ือ search หาขอ้ มลู จากอากูด๋ ูแค่นดิหนอ่ ยกจ็ ะมชี ือ่ ของเขาทา่ นน้ีขน้ึ มาในล�ำ ดับต้นๆเลย เขาเปน็ ใครงน้ั หรอ ค�ำ ตอบก็คือ ศลิ ปนิ ผ้โู ดง่ ดังแหง่ อาร์ตนูโวไงล่ะแล้วเขานา่ สนใจแคไ่ หน?ค�ำ ตอบนนั้ อย่ใู นหนา้ ถัดไป แคค่ ุณพลกิ เขา้ ไป คุณก็จะไดส้ มั ผัสถงึ ความเป็นสไตล์ของเขา ชีวิต ผลงานอันเรอ่ื งชอื่ ของเขาแต่ถ้าหากคุณเปน็ ผูท้ หี่ ยิบหนงั สือเลม่ นข้ี ้นึ มาโดยท่ีไมไ่ ด้มคี วามรจู้ กั อารต์ นูโวหรอืมชู าใดๆทงั้ ส้ิน
จะอา่ นรู้เรื่องหรอ?รเู้ รอื่ งแน่นอน เพราะเราได้เกร่นิ ท�ำความรู้จักกับศิลปะลัทธิน้ใี หค้ ณุ ไดเ้ ข้าใจกอ่ นเปน็ เหมือนการเสริ ฟ์ อาหารเรยี กนำ�้ ยอ่ ยก่อนจะเข้าสู่อาหารหลกั นัน้ เองอ่านเลม่ นจี้ บแลว้ เรากจ็ ะขอเชอ่ื ตอ่ ไปได้เลยวา่ ทกุ คนบนโลกนี้รู้จกั ศลิ ปะ ถึงจะไมท่ กุ แขนง ทุกยคุ ทกุ สมยั แต่อย่างนอ้ ย ในรายช่อื พวกน้นั กอ็ าจมี อารต์ นูโวอย่างแน่นอน อะ่ ! ไม่ใช่อาร์ตนูโวธรรมดานะ เปน็ อาร์ตนโู วทมี่ ีอลั ฟอน มาเรีย มูชา เลยหละ :) พิชามญช์ ค�ำ วชิรพทิ กั ษ์
Self-portrait -Mucha posing witha silk hat in the studio, Rue du Val de Grâce, Paris(c.1896)
CONTENTpage / story 1 art nouveau prologue 2 จดุ เดน่ ศลิ ปะยุคน้ี 7 Alfons Maria Mucha 13 จุดพลิกผันให้กลายเป็นศลิ ปินผโู้ ดง่ ดัง 15 Mucha’s works 19 Mucha’s life 29 Highlights chapter (work’s Mucha) 30 Gismonda 33 The seasons (series) 35 Reverie 36 The Art: Dance 37 Head of A Girl 39 Documents Decoratives 43 Figures decoratives 45 The Slav Epic
ARTNOUVEAU PROLOGUE อารต์ นูโว (Art Nouveau, 1880-1914) คือยคุ หนง่ึ ของศิลปะทม่ี ีความเฟื่องฟูอยา่ งมากในยคุ 1890-1905 ค�ำ แปลของ อารต์ นูโว คอื ศลิ ปะใหม่ ซึง่ หมายถึงใหมใ่ น ยคุ น้นั ๆเอง จากท่ีศิลปะตอ้ งอ้างอิงและมีแนวความคดิ ตาม ศาสนาและความเชอื่ ก็เปลี่ยนมาเปน็ การยกยอ่ งเชิดชคู วาม งามจากความชดช้อย โคง้ งอ ของธรรมชาติ อาร์ต นโู ว มชี อ่ื ทเ่ี ป็นภาษาตา่ งๆมากมาย เชน่ เยอมันนจี ะเรยี กวา่ จงุ เก้นสตีล (Jungendstil) ซ่งึ แปลวา่ “หนุ่มสาว” (Youth) ในอิตาลมี ชี ่อื วา่ แบบอยา่ งเสรี (Stile Liberty) เป็นการตงั้ ชอ่ื ตามหา้ งสรรพสนิ ค้าในลอนดอน ซง่ึ ผูพ้ ิมพ์และจ�ำ หน่าย ปลีกเสื้อผ้าอาภรณ์ สว่ นในสเปนเรียกชื่ออาร์ตนูโว ว่า โมเดอร์นสิ ต้า (Mod- ernista) สว่ นในฝรัง่ เศสช่อื สไตล์โมเดอร์เน (Style Moderne) และในออสเตรียใชช้ ่อื วา่ ซเี ซสชั่นสตีล (Sezessionstil / Secession Style) prologur ART NOUVEAU
จุดเดน่ PAGE 2ศลิ ปะยุคน้ีใชร้ ปู แบบธรรมชาติ โดยเฉพาะ ลวดลายประดบั ทง้ั ภายในภายนอกดอกไมแ้ ละพืชอื่นๆ มาท�ำเปน็ ลวดลาย อาคารตลอดจนเครอ่ื งใช้ ของเสน้ โค้งทีอ่ อ่ นช้อย ลกั ษณะรปู แบบจะ ประดบั บ้านและเครอ่ื งแต่งกายเปน็ การลดทอนรูปแบบจากรขุ ชาติ ศิลปะอาร์ตนูโวเป็นรูปแบบที่น�ำแมลง และเปลือกหอย ใบไม้ เถาวัลย์ กลบั มาใช้ตกแตง่ เสมอๆ โดยตามธรรมชาติ น�ำมาประดิษฐเ์ ป็น เฉพาะอยา่ งย่ิงภายในอาคาร พาณชิ ย์ เชน่ ร้านอาหารฝร่งั เศส รา้ นขายเส้อื ผ้าสตรี และกิจการ เกย่ี วกับความงามอืน่ ๆ โดยแรง บนั ดาลใจจากรปู ทรง คอื สจี าก ธรรมชาติ ของฤดูใบไม้ร่วง ได้แก่ สีจากฤดูกาล เชน่ สีโทนสม้ และ น�้ำตาล สีจากพชื พันธตุ์ ่าง ๆ เช่น สเี ขยี วเข้ม สีเขยี วตอง และ สีของ ดอกไม้ เช่น สขี าวนวลดอก มะลิ สีม่วงดอกไอรสิ สีแดง ดอกปอ๊ บบ้ี เป็นตน้ นอกจาก น้ยี งั มกี ารหาวสั ดุและแรธ่ าตุ จากธรรมชาติ ไดแ้ ก่ งาช้าง เงิน ทองแดง น�ำมาใชด้ ว้ ยเชน่
ส า ม า ร ถ ก ล่ า ว ไ ด้ ว่ า รู ปลั ก ษ ณ ะ ข อ ง ผ ล ง า นศิลปะที่ปรากฏ จำ�แนกอ อ ก เ ป็ น ส อ ง แ น ว ท า ง 1. แนวทางแรกเป็นการหยิบยกรูปทรงจากธรรมชาติมานำ�เสนอ 2.แนวทางทีส่ องมีแบบ อ ย่ า ง โ น้ มเอียงไปทางนามธรรม prologur ART NOUVEAU
PAGE 4มกี ารถกเถียงกนั อย่างกวา้ งขวางถงึ แนวทางทีส่ อง ทมี่ งุ่ ไปสู่ความเปน็ นามธรรมน้ันว่าเป็นการแผ้วถางทาง สำ�หรบัสภาพความเป็นนามธรรมแบบเรขาคณิตของศิลปะการออกแบบในศตวรรษที่ 20 สาเหตทุ ่ีภาพลักษณ์ธรรมชาติแสดงความเลอื่ นไหลของ อารต์ นโู ว ได้รับความนิยมเน่ืองจากเมื่อเกิดการเปล่ียนสังคมไปสู่อตุ สาหกรรมในขณะนนั้ มีแนวคดิ มุ่งล้มเลกิ การสรา้ งภาพลกั ษณ์เนน้ รายละเอียด จึงจะทำ�ให้เกิดความพยายาม คงสภาพการสร้างภาพทิวทัศน์ ต า ม ธ ร ร ม ช า ติ ที่ สื บ ท อ ด กั น มาในยุโรป ความสำ�เรจ็ อย่าง รวดเร็วของอาร์ต นูโว เกิด ขึ้ น จ า ก ก า ร ท ว น ก ร ะ แ ส ด้ ว ย การปฏิเสธลัทธิแห่งการพลิก ฟนื้ (Revivalism) เช่น นโี อ คลาสสคิ , พรีราฟาเอลไลท์ และอน่ื ๆ ซึง่ นำ�แบบแผนศิลปะ คลาสสิคของศิลปะแนวสถาบัน ขึ้นมาครอบงำ�วงการศิลปะการ ออกแบบในศตวรรษท่ี 19
Detail from a seasonticket for The Arts & Crafts Exhibition Society (1890) The Great Wave off Kanagawa (1829-32) The Wounded Angel (1903)แหล่งกำ�เนดิ อาร์ต นูโว นั้นมาจากการ ลกั ษณะโดยทั่วไปของ อาร์ต นูโว มกั จะประสานระหว่างแหล่งต่างๆตอ่ ไปน้ี เปน็ การใชร้ ูปทรงประสมประสานควบคูก่ นัเป็นการนำ�ลกั ษณะความเป็นธาตสุ ่วนยอ่ ย ไป ดว้ ยหลักการใช้ธรรมชาตแิ ละความเป็นผู้บางส่วนมาจากแนวทางศลิ ปะหตั กรรมแหง่ หญิง (Nature and Feminine Principle)องั กฤษ (British Art And Craft Move- ซง่ึ เป็นการตัดกนั กบั ลกั ษณะความเปน็ พละment) ทเี่ กิดมขี ึน้ ก่อนหน้า รวมไปถงึ ลทั ธิ กำ�ลงั (Masculinity) ทเี่ ป็นความโดดเด่นในสัญลักษณน์ ยิ ม (Symbolism) และญ่ีปุ่น การสรา้ งสรรค์ งานวัฒนธรรมตะวันตกมานิยม (Japonisme) ในศตวรรษที่ 18 มี ช้านานการสอดแทรกภาพลกั ษณ์ทางกามารมณ์(Erotic Images) อยา่ งเป็นปกติprologurART NOUVEAU
PAGE 6 โถงบนั ได ณ Victor Horta Museum ศิลปะอารต์ นโู วท่ชี ดั เจนแห่งหนึ่งจงึ ไมแ่ ปลกเท่าไรทค่ี นทวั่ ไปจะหลงเสน่หผ์ ลงานศลิ ปะ หรอื งานออกแบบ ไมว่ า่ จะเปน็ เสอื้ ผ้า สถาปัตยกรรม เคร่อื งประดบั เฟอรน์ ิเจอร์ แนวนไ้ี ด้อยา่ งงา่ ยดาย
AlfonsMariaMuchaอัลฟอน มาเรยี มูชา1860-1939 Alphonse Mucha ART NOUVEAU
PAGE 8 อลั ฟอน มาเรีย มูชา (Alfons Maria Mucha) หรอื ตามที่ชาวฝร่งั เศสนิยมเรียกเขาวา่ อัลฟอน มูชา คือหนึ่งในศิลปนิ ดา้ นประดับตกแต่งทีโ่ ด่งดงั ท่ีสุดในปารสีปลายปี ค.ศ. 1894 นา่ แปลกใจตรงทวี่ ่า ศิลปินผูเ้ ป็นดง่ั เพชรน้ำ� เอกของศลิ ปะอารต์ นูโว แหง่ ฝร่ังเศส กลบั กลายเป็นชาวเชคโกสโลวาเกยีอลั โฟนส์ มูคา เกิดเมอ่ื วันท่ี 24 กรกฎาคม ค.ศ. 1860ในเมืองอิวนั ชิตเซ (Ivančice) ภมู ภิ าคโมเรเวยีปจั จุบนั อยู่ในสาธารณรัฐเชก็ เขามคี วามสามารถในการร้องเพลง ส่วนศิลปะนนั้ เร่มิ ต้น จดั เป็นงาน อดเิ รกอย่างหนงึ่ ของเขา แตต่ ่อมา เขาได้เขา้ เรียน ในโรงเรียนทอ้ งถนิ่ ความสนใจทางด้านศลิ ปะจงึ เริม่ มมี ากขึ้น และจบชวี ิตลงในปี ค.ศ. 1939 ที่กรงุ ปราก
มูชามีผลงานออกแบบอย่าง หลากหลาย ทง้ั ภาพโปสเตอร์ปฏิทิน ภาพประกอบหนังสอื งานพิมพ์ ภาพ พมิ พห์ ิน งานโลหะ งานหนงั การ ออกแบบเครอ่ื งประดับ และการ ออกแบบของตกแตง่ บา้ น อีกทัง้ ยังมผี ล งานวาดภาพเกี่ยวกับประวัติศาสตร์อีก ด้วย นบั วา่ เปน็ ศลิ ปนิ มากความสามารถ BoGxaufofrretLteefsèvVraen-Uillteile(1b9i0s0c)uits: Tin for Lefèvre-Utile biscuits (1899)สไตลท์ ่เี ขาใช้คอื อารต์ นโู ว โดยมักเป็นภาพสาวงามในบริบทของธรรมชาติและฤดูกาลในชว่ งท้ายของชวี ติ ความเปล่ียนแปลงของสังคมและสงครามส่งอิทธิพลให้รูปของเขาแขง็ ขน้ึ มีอุดมคตทิ างการเมืองมากข้ึน และมืดมนลง แตอ่ ยา่ งไรก็ตามสไตล์ทีเ่ ขาสร้างข้นึ ได้กลายเปน็ อมตะ และมีอิทธพิ ลตอ่ ศิลปนิ จำ�นวนมากในช้นั หลงัAlphonse MuchaART NOUVEAU
PAGE 10Fruit ,1887 (lithography)by Alphonse MuchaPrivate Collection
มูซาโด่งดังอย่างรวดเร็วด้วยผลงานภาพโปสเตอร์ Gismonda ท่ีวาดขึ้นส�ำ หรบั ซาราห์ เบอรน์ าร์ด(Sarah Ber-nhardt) เปน็ ผลงานทีง่ ดงาม ด้วยรูปแบบภาพขยายยาว ด้วยสที ี่นุ่มนวลผสมผสานกันอย่างลงตัวไปกับลายเส้นง่ายๆและร่ำ�รวยไปด้วยลวดลายประดับอ่อนหวาน ในทศวรรษต่อมา ภาพหญงิ สาวในอุดมคติเจ้าของผมยาวม้วนโค้งขดไปมาก็ Sarah Bernhardtกลายมาเป็นแบบฉบับเฉพาะตัวให้กับผล ยิ่งไปกวา่ นน้ั มูชายงั เป็นศลิ ปนิ ที่มีงานโปสเตอร์รุ่นต่อๆมาของเขา รวมทัง้ ผล บุคลิกซับซ้อนและน่าสนใจยิ่งไปกว่าท่ีงาน le style Mucha และ panneaux ภาพผหู้ ญิงและดอกไม้ของเขา เม่อื เราดูde’corative ซง่ึ สร้างชือ่ ให้ มชู าโด่งดังไป โดยรวมแล้ว จะพบว่าเขาไมไ่ ด้เปน็ แค่ทัว่ โลก เจ้าแห่งศิลปินภาพโปสเตอร์และนัก ออกแบบหัวคิดก้าวหนา้ เท่านั้น แตม่ ชู า ยงั เป็นนกั เขยี นภาพผู้ยิ่งใหญ่ และผู้ สร้างความแปลกใหม่ให้วงการแฟชั่น ซ้ำ� ยังเป็นนกั วาดภาพจิตรกรรมฝา ผนังผยู้ ง่ิ ใหญอ่ กี ดว้ ยAlfons MuchaART NOUVEAU
PAGE 12PAGE 2มูชามกั อ้างถึงโอกาสและโชคชะตาทเี่ ปน็ ตวั กำ�หนดทิศทางชวี ติ ใหเ้ ขา และก็อาจจะเป็นโอกาสจริงๆที่ท�ำ ให้เขาได้พบผูอ้ ุปถัมภ์คนสำ�คญั ท่านเคาท์ Khuen Belassi แห่งEmmahof และนักอตุ สาหกรรมชาวอเมรกิ ัน Charles R. Crane ผู้ซ่ึงสนับสนนุ ให้มชู าวาดภาพประวตั ิศาสตรช์ าตเิ ชค โดยไม่เกยี่ งเร่อื งค่าใชจ้ า่ ยและราคา หรอื เกรงเรือ่ งความตกยคุ และคงเปน็ โชคชะตาจริงๆท่ที ำ�ใหเ้ ขาไมส่ ามารถเปน็ ศิลปินวาดภาพประวัตศิ าสตร์ตามแบบศิลปินคนอ่นื ๆท่ัวไปในยุคนัน้ โชคชะตาไดพ้ าให้มชู าเปลีย่ นแนวคดิ และวถิ ีชวี ติ ตนเองจนกลายเปน็ ศลิ ปนิ Art Nouveau ระดับแนวหนา้ ใน ฝรั่งเศสอยา่ งรวดเรว็
จุดพลิกผันใหก้ ลาย จดุ เปลย่ี นในชีวิตมูชามาพรอ้ มกับ ภาพ Gismonda ผลงานโปสเตอร์ ชิ้นแรกทีเ่ ขาวาดให้แก่ Sarah Bernhardt เขาไดง้ านชนิ้เป็น- น้ีอย่างบังเอญิ เน่อื งมาจากภายใน รา้ นภาพพิมพ์ Lemercier ท่ี นางเอกละครผู้โด่งดังมาใชบ้ รกิ ารในศิลปนิ วนั นน้ั 26 ธันวาคม ค.ศ. 1894 มี แต่งานของมชู าเพียงคนเดียวเทา่ นั้น ท่ีจดั แสดงอยู่ ผลงานภาพโปสเตอร์ผู้โด่งดัง สำ�หรบั ละครเรอ่ื งน้นั จงึ ส่งผลให้งาน ของเขาโดง่ ดงั อย่างมากในช่วงปี 90 อยา่ งทีย่ ากจะหาใครมาเทยี บเคียงได้ เขาประสบผลส�ำ เรจ็ ในการสร้างสรรค์ ภาพ ซึง่ ผสมผสานอย่างลงตวั ระหวา่ ง สแี ละลายเสน้ แตกต่างจากผลงานภาพ โปสเตอร์ทั่วๆไป นบั ว่าเขาไดเ้ ปน็ ผนู้ ำ� ในการสร้างสรรคเ์ อกลักษณ์ของตวั เอง จนเทยี บเท่าไดก้ บั ท่สี ดุ ของศิลปนิ ภาพ โปสเตอรแ์ หง่ ยุคนั้นเลยทีเดยี ว จุดพลิกผันให้กลายเป็นศิลปินผู้โดง่ ดัง ART NOUVEAU
Poster For Victorien Sardou`S PAGE 14 Gismonda Starring Sarah Bernhardt At The Théâtre De La Renaissance In Paris ,1894 w Private Collectionดูจากสภาพแวดล้อมโดยรวมของมูชาแล้วดู เ ห มื อ น อิ ท ธิ พ ล จ า ก บุ ค ลิ ก ส่ ว น ตั ว ข อ งBernhardt และฉากละครอ่อนไหว ซึ่งมูชาน�ำมาพรรณนาเป็นภาพระหว่างทางที่เธอเดินไปโบสถ์ ในบรรยากาศยุคไบเซนไทน์ และนนั้ เองคือสิ่งกระตุ้นให้บูชาได้สร้างสรรค์งานแนวใหม่ในรูปแบบของเขาเอง บนเวทนี างเอก Sarahผูเ้ คร่งศาสนาไม่ไดเ้ ปน็ แคผ่ ู้หญิงธรรมดา แต่เธอยังเป็นสัญลักษณ์ของความฝันท่ีไม่มีทางเข้าถึงได้ ภาพโปสเตอรข์ องมูชาได้ชว่ ยเสรมิงานละครของนางเอกผ้โู ด่งดงั อยา่ งลงตวั เขาผู้สามารถสัมผัสถึงอารมณ์ของละครคลาสสิคจองฝรงั่ เศส ผสมผสานกับความเปน็ ตะวันออกและความลกึ ลบั ไมธ่ รรมดาของละคร
Mucha’s worksภายใต้สัญญา 6 ปี กับ Bernhardt มู ในเวลาเดียวกันเขาก็ผูกมัดตัวเองด้วยสัญญาช า อ อ ก แ บ บ โ ป ส เ ต อ ร์ ที่ ง ด ง า ม วิ จิ ต ร ทีท่ �ำ ไวก้ บั โรงพมิ พ์ Champenois ท่ซี ่งึ เขามีให้เธอทัง้ หมด 9 ชน้ิ รวมท้ังชว่ ย รายไดป้ ระจ�ำ จาการออกแบบโปสเตอร์ง า น เ ธ อ ใ น ล ะ ค ร ต่ า ง ๆ ท่ี เ ธ อ มี ส่ ว น การทำ�งานร่วมกับโรงพิมพ์ครั้งนี้นำ�ทางให้เขาเกี่ยวขอ้ งดว้ ย เชน่ La Princesses ได้แสดงความสามารถด้านงาน lithographylointaine โดย Edmond Rostand (ภาพพิมพ์หนิ ) เช่นภาพและ La Dame aux came’liasvv panneaux décoratifs of(Camille) โดย Dumas fils Four Seasons 1896 Colour lithograph F. Champenois, Paris (read more page 111) Four FlowersAlfons Mucha 1898 Colour lithographART NOUVEAU F. Champenois, Paris Four Star และ Four Precious Stones ซึ่ง สง่ ใหช้ ่ือเสยี งของเขายง่ิ แพร่ขจรยง่ิ ขึน้
เปน็ ทนี่ ่าสงั เกตว่า ตลอดชว่ งเวลาทีร่ ุง่ โรจนข์ องมชู าต่องานศลิ ปะตกแต่ง แทบจะไม่มีเวลา PAGE 16ไหนเลยทมี่ ชู าไดห้ ยุดสร้างงานขนาดใหญ่ และภาพสญั ลักษณข์ นาดใหมก่ ม็ ักเป็นส่วนหน่งึในงานแสดงศิลปะของเขาเสมอ ส่วนงานดา้ นประวตั ิศาสตรข์ องเขาเริม่ ตน้ ขน้ึ ในช่วงปี 1880ด้วยงาน fresco (วาดภาพบนก�ำ แพงขณะปูนเปยี ก) ที่ Emmahof , Moravia ตามมาด้วยภาพฝาผนังที่งาน 1900 Paris World Exhibition ณ เมอื ง Bosnia Herzegovina งานตกแตง่ภายในโรงละครเยอรมันใน New York เม่ือปี 1908 และอกี ปถี ดั มาดว้ ยงานภาพฝาผนังให้กับศาลาวา่ การเมอื งปราก ผลงานเหลา่ น้จี งึ เปน็ พ้ืนฐานน�ำ เขาไปสู่ผลงาน Mucha’s ide’e fix ซึ่งครอบงำ�การท�ำ งานของเขาตลอดช่วง 25 ปีสดุ ทา้ ยในชีวิต นัน่ คือ 20 ภาพทยี่ ่ิงใหญ่แหง่ มหากาพย์ชาวสลาฟ (ยุโรตะวันออก) ภาพแห่งประวตั ิศสาตร์ชนชาตสิ ลาฟ ทำ�ให้มูชากลายเป็นศลิ ปินวาดภาพประวัตศิ าสตร์ผูย้ ิง่ ใหญ่อยา่ งแทจ้ ริง
ขณะทศี่ ิลปะฝาผนงั และภาพสนี ้�ำมนั แสดงให้เห็นถึงความพยายาม และพฒั นาการของเขา งานเขียนภาพประกอบหนงั สือกแ็ สดงถึงความ สามารถอันหลากหลายของเขา เช่นกนั ตลอด 40 กวา่ ปใี นชีวติ การ ท�ำงาน มูชาเป็นศลิ ปินผมู้ คี วามรอบรแู้ ละความสามารถรอบดา้ น ประกอบกับเมอื่ ครง้ั เร่มิ ชีวติ การท�ำงาน มูชาฝึกฝนวาดภาพขนาดใหญ่ จงึ ท�ำใหเ้ ขาประสบความส�ำเรจ็ ด้านงานออกแบบตกแต่งดว้ ย Mucha’s works ภาพวาดประกอบหนงั สอื ประวัตศิ าสตร์ Album historique ซง่ึ แตง่ โดย Parmentier และหนังสือ Sce’nes et e’ pisodes de l’his- toire d’ Allemagne โดย Charles Seignobos ด้วยผลงานภาพ ประกอบนส้ี ง่ ผลให้ช่ือเสียงดา้ นงานทางประวตั ิศาสตรข์ องมูชายิ่งโดง่ ดงั มากย่งิ ข้ึน และภาพประกอบหนงั สือ Ilse’e , princess de Tripoli โดย Robert de Flers น้ัน ได้รบั ยกย่องวา่ เป็นงานศลิ ปะ Art Nou- veau อย่างสมบูรณ์แบบ นอกจากนีม้ ูชาได้จดั ท�ำ หนังสอื Document Decoratifs และ Figures decoretives ซึ่งมีเน้ือหาเกี่ยวกบั ศลิ ปะ Art Nouveau แสดงใหเ้ ห็นถึงความใสใ่ จที่เขามตี ่อการศึกษาศิลปะใน โรงเรยี น และความพยายามท่จี ะเผยแพร่ความรดู้ ้านการออกแบบให้ กว้างขวางAlfons MuchaART NOUVEAU
PAGE 18Album historique Sce’nes et e’ pisodes de,1895 l’histoire d’ AllemagneAuthor by Parmentier Author by Charles SeignobosIllustration by Mucha Illustration by MuchaFrance: Rhône, Lyon République Tchèque : PrahaIlse’e , princess de Tripoli,1897Author by Robert de FlersIllustration by Mucha
Mucha’sการแต่งตวั ของภรรยา รวมไปถึงสีของอาหารทน่ี �ำ มาเสิรฟ์ แขก ทกุ อยา่ งเปน็ ไปในแนว Art Nouveau ดั่งเชน่ งานของเขา แตใ่ นทางตรงกนั ข้าม studio ของมูชากลับเต็มไปด้วย prop ในการวาดรปูพรมเปอร์เซีย ขนหมี เคร่ืองดนตรีและเฟอร์นเิ จอร์หลากลายสไตล์ ซง่ึ เปน็ เรอ่ื งทร่ี บั ไม่ไดส้ �ำ หรับศลิ ปนิ อาร์ตนูโวแนวบริสุทธิ์ Alfons Mucha ART NOUVEAU
life PAGE 20 อย่างไรกต็ าม ผลงานการออกแบบของ มชู าก็นบั วา่ เปน็ แบบอาร์ตนูโวทีส่ มบูรณ์ แบบ ผลงานของเขาได้เขา้ รว่ มงาน Paris World Exhibition มชู าน�ำ ผลงานของ เขาออกแสดงอยา่ งหลากหลาย ทง้ั ภาพ โปสเตอรส์ �ำ หรับ Sara Bernhardt ปฏิทิน และภาพประกอบหนงั สือ นอกจากนไี้ ด้มี ผ้นู ำ�งานของเขาไปดดั แปลงเป็นผลิตภณั ฑ์ อื่นตอ่ เชน่ พรม ลายผา้ เครอ่ื งประดับ ซ่ึง เครือ่ งประดับท่ีบริษัท Fouquet นำ�ภาพ ของมชู าไปประดบั ได้รบั รางวลั ดา้ นการ ออกแบบมากมายจากหลายสถาบนั
Mucha’s Documents de’ coratifs เปน็ ดง่ั หนังสอื encyclopedia ของงานประดบั ตกแต่ง ของมูชา ตพี มิ พ์คร้ังแรกเม่อื ค.ศ. 1902 หนังสือ 72 แผน่ รวบรวมผลงานออกแบบ ของเขาซง่ึ สามารถนำ�เอาไปผลติ ใช้ได้ ซ่งึ รวมท้ังกระบวนการออกแบบต้ังแต่เร่ิม แรกจนกระท้ังขนั้ ออกมาเปน็ ผลงาน และ หนังสอื ของเขาอีกเล่ม Figures de’co- ratives เป็นการสอนวาดภาพกายภาพ รวมถึงการออกแบบจัดวางอย่างงดงาม ระหว่างภาพคนกบั ฉากหลงัมชู าอาจเร่ิมต้นด้วยการศกึ ษาธรรมชาติ ภาพตน้ ไม้ ดอกไม้ ผลไม้ เชน่ ผลพวงลูกเบอร์ร่ี แลว้ จึงพฒั นาภาพธรรมชาติมาเปน็ รูปทรงในการออกแบบ เขามักใช้ภาพเดียวกันวางไวท้ ั่วๆงาน ทั้งงานพมิ พ์ งานโลหะ และงานหนัง Alfons Mucha ART NOUVEAU
life PAGE 22 แมว้ า่ มชู าจะไมไ่ ด้ด�ำ เนนิ ชีวติ อยา่ งสวยงามนัก แตเ่ ขากไ็ ดช้ อื่ ว่าเป็นนกั ออกแบบของตกแต่ง บา้ นท่ีมฝี มี อื คนหนึง่ เขาได้ออกแบบเครอื่ ง ครัว เครื่องแกว้ เมนอู าหาร เซรามกิ ส์ โดยไม่ ลมื จะใชล้ วดลายพืชและสตั วใ์ นการออกแบบ ด้านงานตกแตง่ ภายในมูชาดแู ลงานทง้ั หมดแม้ กระท้ังรายละเอยี ดเลก็ ๆน้อยๆ เชน่ ลายผา้ วอลเปเปอร์ แมก้ ระท้งั หมุดตะปูทองเหลือง ชว่ งเวลาทีม่ ชู าออกแบบโปสเตอร์ ใหก้ บั Sara Bernhardt’s pro- ductions เขาได้ออกแบบเครื่อง ประดบั ให้นักแสดงผ้ยู ง่ิ ใหญ่ไว้ หลายชิ้น ผลงานการออกแบบ เหล่านั้นไดร้ วบรวมไว้ในหนงั สือ Documents de’ coratifs ด้วย ท้งั จห้ี อ้ ยคอ เขม็ กลัดและหวี โดย ใช้ลวดลายแส้ ดอกไม้ และใบหนา้ หญงิ สาวพร้อมผมหนายาวมว้ นขด ตามรปู แบบของเขา
การท่หี นงั สือ Documents de’ corat-ifs ได้รบั การตพี ิมพด์ ูเหมือนจะท�ำ ให้มชู าเป็นผู้ท่ีประสบความสำ�เรจ็ ในชีวติ แต่เมอื่หนังสือออกจำ�หน่ายอย่างแพร่หลายแล้วกลบั ทำ�ใหเ้ ขายงุ่ ยากลำ�บากยงิ่ ขนึ้ เพราะลูกค้าไม่ได้สั่งซื้องานตามแบบในหนังสือแต่เขามักจะขอเปล่ียนแบบเพ่ือให้ได้งานท่ีพิเศษไมเ่ หมือนใครมชู ากลา่ วถึงตวั เขาเองวา่ เขาตกเปน็ เหยอ่ืจากความส�ำ เร็จของตวั เอง ปัญหาอีกเรอ่ื งคอื ที่เขาท�ำ สัญญากบั ส�ำ นักพมิ พ์ EmileLe’vy ทางสำ�นกั พิมพ์ท�ำ การตลาดโดยแถมหนังสอื Documents de’coratifsเมอ่ื ซ้อื หนงั สอื Figures de’coretives ซ่ึงเหมือนเป็นการไม่ให้คุณค่าของหนังสืออีกเล่มเท่าทคี่ วร Alfons Mucha ART NOUVEAU
PAGE 24Mucha’slife ในหนงั สือ Figures de’coretives มกี ารรวบรวมผลงานภาพสรรี ะของ มนษุ ย์ ภายในระยะเวลาการทำ�งาน 4 ปี เขาได้รวบรวมกรยิ าท่าทางไวม้ ากมาย ซ่ึงตพี มิ พเ์ คยี ง คู่ไปด้วยรปู ทรงทางเรขาคณิตอันเปน็ โครงของท่าทาง เหลา่ น้นั ภาพสว่ นใหญ่จะเป็นภาพเปลือย บางภาพมี ผา้ มาพนั รา่ งกายเปน็ บางส่วน และบางภาพก็แตง่ ตวั เตม็ ยศ วาดด้วยดนิ สอใชล้ ายเสน้ งา่ ยๆ นัก วจิ ารณ์บางคนกลา่ ววา่ งานของมชู ามีเสนห่ ์เยา้ ยวนและลกึ ลบั ซ่งึ คาดวา่ คงเป็นอทิ ธิพลมา จากเหลา่ นางแบบซง่ึ มีเชอ่ื สายสลาฟ
Mucha’slife การทำ�หนงั สอื Figures de’coretives เป็นด่ังพ้ืนฐานท่ีดีในการส่งเสริมให้ บูชาประสบความสำ�เร็จทั้งในการเป็น นักวาดภาพประกอบและการเป็นครู นักเรยี นของมชู าทง้ั ใน ปารสี นิวยอรค์ และซคิ าโก้ ต่างทึง่ ในความสามารถของ เขา เมอื่ เขาวาดภาพตัวอยา่ งใหน้ ักเรียน ดูหน้าชั้นเรียน เป็นการวาดเสน้ บนกระดาษในขนาดท่ีใหญ่ มาก Alfons Mucha ART NOUVEAU
PAGE 26ภาพลายเสน้ ของมชู าในหนังสอื Figures de’coretives น้ันดเู ป็นงานทเี่ หมาะแก่ การศกึ ษาตามความเปน็ จรงิ มากกวา่ ผลงานใน le style Mucha muj สดั ส่วน ในอดุ มคตขิ องรา่ งกาย ความกลมกลนื ระหว่างจังหวะของหวั แขนขา และแพรพรรณ ความสมดุลในแต่ละทา่ ทางแสดงให้เปน็ คุณคา่ แห่งกฎของธรรมชาติ เสน่หแ์ หง่ การย่วั ยวนท่ีบริสุทธิ์ เสน่ห์ ดึงดดู ทย่ี ากจะหา้ มใจทีโ่ ดดเด่นของงานออกแบบของมชู าดู จะขาดหายไป
Documents de’ Mucoratifs น�ำ นักเรียนเรียนรู้เป็นข้ันตอน จากการเข้าใจในธรรมชาติไปสู้การสร้างผลงานที่เสร็จสมบรู ณ์จากโลหะ หนังหรือ แกว้ สว่ น Figuresde’coretives ไม่ไดเ้ ป็นหนังสือแนะนำ�สำ�หรับผู้เริม่ ศกึ ษา แต่เป็นหนงั สือสำ � ห รั บ นั ก อ อ ก แ บ บ ท่ีต้องการแรงบันดาลใจเพื่อไปพฒั นางานของตน Alfons Mucha ART NOUVEAU
PAGE 28 ในยุคปจั จบุ ัน ทศ่ี ลิ ปะ Art Nouveau ไดเ้ ร่ิมกลับมาอยใู่ นความสนใจอีกคร้งั ผลงานต้นฉบับจาก Documents de’coratifs และ Figures de’coretives จงึ เปน็ ท่ตี ้องการสูงของผสู้ ะสม คนในยคุ ใหมช่ ่นื ชมคุณคา่ งานของเขา ดง่ั ที่นกั วจิ ารณฝ์ ร่งั เศสกลา่ วชมไว้ว่า “richesse de vision , fantaisie d’interpr’etation, parfun d’ exo- tisme, charme tout f’minin et de’licatesse de stylisation”ucha’s life
chapterHighlights (work’s Mucha)HighlightsART NOUVEAU
PAGE 30 ถูกจัดแสดงรอบปฐมทัศน์ในฤดูใบไม้ รว่ ง ปี ค.ศ.1894 ทีโ่ รงละครเดอลา เรเนซองส์ในกรุงปารีส (Théâtre de la Renaissance , Paris) โปสเตอร์น้ี มูชาได้สร้างขึ้นเพ่ือโปรโมทงานละครที่ มี ซาร่า แบรน์ ารต์ เปน็ ทง่ั ผกู้ ำ�กบั และ นักแสดง ในวันท่ี 4 มกราคม ค.ศ. 1895Gismonda,1894
ในภาพมูชาพรรณนาถึง ซาร่า แบรน์ าร์ต ภาพนี้โดดเด่นโดยฉากมีลักษณะโค้งเป็นภาพระหว่างทางที่เธอเดินไปโบสถ์ (arched platform) ซึ่งมคู าได้ดึงในบรรยากาศยคุ ศิลปะไบแซนไทน์ สวม ความงามที่มีเสน่ห์ของผู้หญิงออกมาใส่ชุดที่สวยงามและผ้าโพกศีรษะที่ทำ� ให้ดูลี้ลับ น่าหลงใหล เปน็ แบบเฉพาะจากกล้วยไม้ มอื ของเธอถอื กิ่งของต้น ตัวของเขา และศลิ ปะชน้ิ น้ีไดร้ ับความปาล์ม โดยเครอ่ื งแตง่ กายชุดนเี้ ป็นชุดที่ นิยมในทันทีเพราะเป็นงานที่แปลกสวมขึ้นแสดงในฉากสุดท้ายและเป็นจุด แหวกแนวจากภาพโปสเตอร์ทั่วไปในไคลแมกซ์ของละครเร่ืองนี้ขณะท่ีเธอเข้า ขณะน้ัน เหมอื นกบั เป็นการเปดิ ยคุร่วมการเดินขบวนแห่เทศกาลอีสเตอร์ ศิลปะแบบอารต์ นูโว ของมชู าเองการจัดองค์ประกอบของภาพน้ีมูชาจัดคนให้เป็นองค์ประกอบหลัก มีฉากถกู ทับตดัปะอยู่ขา้ งหลังHighlightsART NOUVEAU
PAGE 32
The Seasons (series) ,1896 คือผลงานตกแตง่ ผนังชุดแรกทกี่ ลาย เป็นหนงึ่ ในชดุ ผลงานที่มีชอ่ื เสยี งของเขา เปน็ งานที่ไดร้ บั มอบหมายจากโรงพมิ พ์ Champenois ให้ผลติ งานออกมาอยา่ ง น้อยสองชดุ โดยใหอ้ ยู่ในธมี เดียวกันในปี ค.ศ. 1897 และ 1900 Highlights ART NOUVEAU
PAGE 34แนวคิดท่ีปรากฏออกมาจาก The Seasons ไม่มีอะไรแปลกใหม่ เพราะสามารถเหน็ ไดจ้ ากงานชิน้ ส�ำ คญั เกา่ ๆ ของเขาในสื่อสงิ่ พิมพ์อ่ืน อยา่ งไรกต็ ามภาพชุดน้เี ปน็ เหมือนนำ�ความงามของสตรีแบบกรีกโรมันท่ีดคู ลาสสิกเขา้ มาผสมผสานกบั ความเป็นชนบท ซ่งึ สิง่ ท่ีแสดงในภาพทั้งสชี่ ่องนี้ มูคาไดน้ �ำ อารมณแ์ ละความรู้สกึ ของแตล่ ะฤดกู าลไม่วา่ จะเปน็ ความบริสทุ ธใิ์ นฤดูในไมผ้ ลิ (Spring)ฤดรู อ้ นทร่ี อ้ น (Summer) ฤดูใบไมร้ ่วงทีเ่ ต็มไปดว้ ยผลไม้ (Autumn) และฤดูหนาวทห่ี นาวจดั(Winter) ลงไปในภาพพร้อมกบั สื่อถงึ วฏั จักรของธรรมชาตทิ เ่ี วยี นไปเร่ือย ๆ ได้อย่างกลมกลนืและดว้ ยองค์ประกอบทม่ี คี วามเรียบง่ายแบนราบชวนให้นึกถงึ เทคนิคแกะไม้ (Woodcut) ของญ่ปี ่นุ อันเป็นการเผยให้เห็นถงึ การนำ�งานศลิ ปะญ่ีปุน่ มาประยกุ ตใ์ ช้
Rêverie(1897) ภาพพมิ พ์หินออกแบบเพอื่ ท�ำ เป็นปฏิทินปี ค.ศ. 1898 ทมี่ ชู าท�ำ งานให้กับโรงพิมพ์ Champenois อย่างไรก็ตามทันทีที่ตีพิมพ์ก็ได้รับซึ่งความนิยม อย่างรวดเร็ว มูชาออกแบบโดยแสดงให้ เห็นนัยน์ตาชวนฝันของ หญิงสาว โดยฉากหลงั ของ เธอเป็นวงกลมท่ีตกแต่ง อย่างปราณีตด้วยดอกไม้ และลำ�ต้นที่ก่อตัวขึ้นเป็น แพทเทิร์นลายลูกไม้อันโดด เดน่ สวยงามHighlightsART NOUVEAU
PAGE 36 ภาพการเต้นร�ำ เป็นภาพ ท่ตี ระการตา กระต้นุ ความ รู้สกึ ท่ีสดุ ของซีรีส์ The Arts ภ า พ ข อ ง ห ญิ ง ส า ว ยื น อ ยู่ เพียงคนเดียว ให้ความรสู้ กึ ท่ี เ ต็ ม ไ ป ด้ ว ย เ ล่ ห์ เ ห ลี่ ย ม และจากผมยาวท่ีสำ�ตาล แดงท่ีวาดให้รู้สึกถึงความ เคล่ือนไหว แกว่งไปมาใน สายลมของฤดูใบไม้ร่วงThe Arts: Dance(1898)
Head of a Girl, (1900)statue for the stand of theHoubigant Perfumery,the Paris Exhibition Highlights ART NOUVEAU
PAGE 38เครอ่ื งประดับ Head of a Girl เปน็ รปู ป้นั หญิงสาวครึง่ ตวั มูคาท�ำขึ้นเพือ่ จัดแสดงในงานนิทรรศการนานาชาติ ณ กรุงปารสี ในปี ค.ศ.1900 เปน็ รูปปัน้ ท่ไี ดร้ บั แรงบนั ดาลใจมาจากประตมิ ากรรมในสมัยฟืน้ ฟูศิลปวทิ ยา (Renaissance) แต่ใช้เลอื กวสั ดเุ งินและเทคนคิ การปดิ ทองทีท่ นั สมยั เพอื่ สร้างความโดดเด่นใหก้ บั รปู ปั้น ถึงแม้ไม่ทราบแนน่ อนว่ามคู าต้องการบรรยายถึงซารา แบร์นาร์ต หรือ Cleo deMerode แตร่ ปู แบบนน้ั สะท้อนการออกแบบอยา่ งชาญฉลาด ดว้ ยการทำ�ผมยาว เปิดหนา้ ดว้ ยผมท่ีม้วน ร่างกายเปล่าเปลอื ย เสมือนรูปร่างเป็นรปู กรวย ให้ความหมายทีล่ ึกลบั ยากที่จะหย่ังถึง เปน็ อกีหน่ึงผลงานช้ินเอกดา้ นการประดบั ตกแตง่ งานปัน้ ของมคู า
DocumentsDecoratives Highlights ART NOUVEAU
PAGE 40หนงั สอื ทม่ี คู าจดั ท�ำ ตง้ั แตป่ ีค.ศ.1900ตพี มิ พค์ รงั้ แรกเมอื่ ค.ศ.1902มเี นอื้ หาเก่ียวกับนวศลิ ป์ หนังสอื จัดท�ำ คล้ายกบั เป็นสารานุกรมของงานประดับตกแต่งของมูคา เป็นการรวบรวมผลงานออกแบบตง้ั แต่เร่ิมจนกระทัง่ ขน้ัออกมาเปน็ ผลงาน สะท้อนใหเ้ ห็นว่า ผลงานของเขาเรมิ่ ตน้ ดว้ ยการศึกษาธรรมชาติ ภาพต้นไม้ ดอกไม้ และผลไม้ แลว้ จึงพัฒนาภาพธรรมชาติมาเปน็ รูปทรงในการออกแบบ และใชภ้ าพเดยี วกันวางไวท้ ั่ว ๆ งานท้ังงานพิมพ์ งานโลหะ และงานหนังหนังสือเล่มน้ีเหมาะแก่การใช้ในการประกอบการเรียนศิลปะสำ�หรับผู้เร่ิมศึกษา เพราะทำ�ใหน้ กั เรยี นรู้เปน็ ขั้นตอน จากการเข้าใจธรรมชาติไปสกู่ ารสร้างผลงานทเี่ สรจ็ สมบูรณ์
Figures Decoratives หนงั สือทม่ี ูคาจัดท�ำ ขึ้นในชว่ งเวลาเดียวกนั กบั หนังสือ Documents Decoratives แต่ Figures Decoratives จะเปน็ การรวบรวมผลงานภาพ สรรี ะของมนุษย์ ภายในระยะเวลาการทำ�งาน 4 ปี เขาได้ รวบรวมกรยิ าทา่ ทางไวม้ ากมาย ซง่ึ ตพี มิ พ์ควบค่ไู ปดว้ ยรปู ทรงทางเรขาคณติ อนั เป็นโครงของทา่ ทางเหลา่ นน้ั ภาพสว่ น ใหญจ่ ะเปน็ ภาพเดก็ ๆ และหญิงสาวในอริ ิยาบถต่าง ๆ บาง ภาพเปน็ ภาพเปลือย บางภาพมีผ้าพนั ร่างกายเป็นบางส่วน และบางภาพก็แตง่ ตัวเตม็ ยศ ลักษณะการวาดภาพเหล่านี้ เปน็ การวาดดว้ ยดินสอใช้ลายเสน้ งา่ ย ๆ นักวิชาการบางท่าน กลา่ วว่า งานของมคู ามเี สนห่ ์ เย้ายวนและลกึ ลบั คาดวา่ เป็น อิทธพิ ลจากเหลา่ นางแบบเชอ้ื สายสลาฟHighlightsART NOUVEAU
PAGE 42การทำ�หนังสือเล่มนี้เป็นเหมือนพ้ืนฐานที่ดีในการส่งเสริมให้มูคาประสบความสำ�เร็จท้ังในการเป็นนกั วาดภาพประกอบและการเป็นครู เป็นหนังสอืสำ�หรับนักออกแบบท่ีต้องการแรงบันดาลใจเพื่อไปพัฒนางานของตน เพราะลายเสน้ ของมูคาหนังสอืเป็นงานท่ีเหมาะแก่การศึกษาตามความเป็นจริงมากกว่าสดั สว่ นในอุดมคติของรา่ งกาย
ETphiec Slavผลงานชน้ิ เอกชิน้ หนงึ่ ของมคู า เป็นภาพแหง่ ดว้ ยผลงานชิน้ นเี้ อง ท่ีกอ่ ปัญหาใหก้ ับเขาในประวตั ิศาสตรช์ นชาติสลาฟยโุ รปตะวนั ออก มี ชว่ งสุดท้ายของชวี ิต เน่อื งจากเปน็ งานด้านทง้ั หมด 20 ภาพ วาดช่วงปี ค.ศ. 1910-1928 ประวัติศาสตร์ที่สะท้อนแนวความคิดชาตินิยมก่อนท่เี ขาจะลงมอื วาดผลงานชดุ นี้ เขากไ็ ด้ออก อย่างชัดเจน ซึ่งขดั ต่ออำ�นาจทางการเมืองของศึกษาประวัติศาสตร์ด้วยการไปเยือนสถานที่ ลัทธฟิ าสซสิ ต์ (มีอำ�นาจชว่ งปี ค.ศ. 1929-1945)ตา่ ง ๆ ทงั้ รัสเซีย โปแลนด์ และคาบสมทุ รบอล และเม่ือกองทัพนาซีย้ายเข้าไปอยู่ในสโลวาเกียขา่ นเพ่อื ใหแ้ น่ใจในความถูกต้อง และทยอยส่ง มูคาเป็นคนแรกท่ีกองทัพจับตัวไปสอบปากคำ�ภาพที่เสรจ็ ไปจัดแสดงทง้ั ในกรุงปราก นิวยอรก์ แต่ก็ได้รบั การปล่อยตัวเนือ่ งจากเขาปว่ ย ทำ�ให้และชคิ าโก ซง่ึ ได้รับการตอบรับและเสียงช่นื ชม เชอื่ กนั วา่ เหตกุ ารณน์ ้สี ่งผลกระทบกระเทือนตอ่จากผูค้ นเปน็ อย่างมาก เขามากและทำ�ให้เขาเสียชวี ิตลงในทส่ี ุดHighlightsART NOUVEAU
Search
