ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร์ในสมัยอยุธยา

ความสาคญั ของหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ใน สมยั อยธุ ยา

หลกั ฐานช้นั ตน้ • หมายถงึ คาบอกเล่าหรอื บนั ทกึ ของผพู้ บเหน็ เหตกุ ารณห์ รอื ผทู้ ่ีเก่ียวขอ้ งกบั เหตกุ ารณโ์ ดยตรง ไดแ้ ก่ บนั ทกึ การเดินทาง จดหมายเหตุ จารกึ รวมถงึ ส่งิ กอ่ สรา้ ง หลกั ฐานทางโบราณคดี โบราณสถาน โบราณวตั ถุ เช่น โบสถ์ เจดยี ์ วหิ าร พระพทุ ธรูป รูปปั้น หมอ้ ไห ฯลฯ

หลกั ฐานช้นั รอง • หมายถงึ การบนั ทกึ เร่อื งราวตา่ ง ๆ ของผทู้ ่รี บั ทราบ เหตกุ ารณจ์ ากคาบอกเลา่ ของบคุ คลหน่งึ อกี ตอ่ หน่งึ ตาราหรอื หนงั สือทาง ประวตั ศิ าสตรท์ ่มี ีผเู้ ขียนขนึ้ โดยอาศยั หลกั ฐานชนั้ ตน้

หลกั ฐานท่ีเป็นลายลกั ษณ์อกั ษร • ดแ้ ก่ จารกึ บนั ทกึ จดหมายเหตรุ ว่ มสมยั ตานาน พงศาวดาร วรรณกรรมตา่ งๆ บนั ทกึ ความทรงจา เอกสารราชการ หนงั สือพิมพ์ กฎหมาย งานวิจยั งานพิมพท์ างประวตั ิศาสตร์ เป็นตน้ ( ผนงั ถา้ ท่เี ป็นรูปวาดแตส่ ามารถแปลความหมายได้ จะถือวา่ เป็นหลกั ฐานท่เี ป็นลายลกั ษณ์ อกั ษร เชน่ ผนงั ขิงสสุ านฟาโรห์ )

1. ตานาน • เป็นเรอ่ื งท่เี รา้ ตอ่ ๆ กนั มาดว้ ยวาจา ตอ่ มาภายหลงั จงึ มีการจดบนั ทกึ และ พิมพเ์ ผยแพร่ ดงั นนั้ เร่อื งท่อี ย่ใู นตานานจงึ อาจถกู เปล่ยี นแปลงจาก เรอ่ื งเดมิ ไดเ้ พราะการลืม ความไมแ่ มน่ ยาในการจดจาการแตง่ เตมิ เรอ่ื ง การไมใ่ หค้ วามสาคญั ในเร่อื งการเวลา จงึ มกี ารกลา่ วถงึ เวลาอยา่ ง กวา้ งๆ เร่อื งท่ปี รากฏในตานานมกั จะกลา่ วถงึ เรอ่ื งในพระพทุ ธศาสนา เรอ่ื งราวของบคุ คล เรอ่ื งราวของปชู ะนีสถาน เชน่ ตานานมลู ศาสนา ตานานจามมะเทววี งศ์ ตานานพระแกว้ มรกต ตานานอรุ งั พระธาตุ เป็นตน้ ตานานจงึ สะทอ้ นใหเ้ หน็ ความเช่ือ ความศรทั ธาคตชิ าวบา้ น ดงั นนั้ ตานานจงึ มีประโยชนใ์ นการศกึ ษาประวตั ิศาสตรไ์ ทยอยมู่ าก แตก่ ต็ อ้ งใชด้ ว้ ยความระมดั ระวงั และตรวจสอบกบั หลกั ฐานอน่ื ๆ ดว้ ย เช่น หลกั ฐานทางโบราณคดเี ป็นตน้

2. จารึก • ทาขนึ้ เพ่ือใชอ้ ธิบายเรอ่ื งราวเหตกุ ารณท์ ่เี กิดขนึ้ ในสงั คม โดยมีจดุ มงุ่ หมายอยา่ งใดอยา่ งหนง่ึ จารกึ ของไทยปรากฏในหลาย ลกั ษณะ เช่น จารกึ บนแทน่ ศลิ า หรอื ศลิ าจารกึ จารกึ ลงแผ่นทอง เรยี กว่า จาลกึ ลานทอง จารกึ ลงแผ่นเงิน เรยี กวา่ จารกึ ลานเงิน จารกึ หรอื จานบนใบลาน เรยี กวา่ หนงั สอื ใบลาน จารกึ เป็นหลกั การทางหวดั ดสี สไทยท่มี คี วามสาคญั มาก โดยเฉพาะในสมยั สโุ ขทยั จารกึ ท่คี น้ พบในประเทศไทย มี ประมาณ 500 ชิน้ เพ่ือนเอกสารชนั้ ตน้ ท่คี ดั ลอก แกไ้ ข ซง่ึ มปี ระโยชนใ์ นการสรา้ งกรอบกาหนดเหตกุ ารณต์ ามวนั เวลาสามารถใหข้ อ้ มลู ทางดา้ นสงั คมและเศรษฐกิจไดอ้ ย่างดี และชว่ ยใหศ้ กึ ษาวฒั นธรรมของทอ้ งถ่ินไดอ้ ยา่ งลกึ ซงึ้ ย่ิงขนึ้ ศิลาจารกึ ท่สี าคญั เชน่ ศิลาจารกึ สโุ ขทยั หลกั ท่ี 1 หรอื ศลิ าจารกึ พอ่ ขนุ รามคาแหงมหาราช จารกึ วดั ศรชี มุ หรอื ศลิ าจารกึ สโุ ขทยั ลกั ษณ์ ท่ี 2 ซง่ึ ซง่ึ ถือเป็นหลกั การสาคญั ท่นี กั ประวตั ศิ าสตรใ์ ชเ้ ป็นขอ้ มลู ในการศกึ ษาประวตั ศิ าสสโุ ขทยั อยา่ งไรก็ตาม จารกึ มขี อ้ จากดั ทางดา้ นภาษาและการตคี วาม เพราะสานวนภาษา ในจารกึ มอี ายหุ ลายรอ้ ยปี ขอ้ ความในจารกึ จงึ อาจจะมีความหมายแตกตา่ งไปจากลาซาในปัจจบุ นั ทาใหน้ กั ประวตั ศิ าสอาจดคี วามผิดได้ นอกจากนีต้ วั อกั ษรของศิลาจารกึ กอ็ าจไมช่ ดั เจนจนทาใหอ้ า่ นยาก

3. พงศาวดาร • เป็นการบนั ทกึ เร่อื งราวในอดีตภายใตก้ ารอปุ ถมั ภข์ องราชสานกั เนือ้ หาในพงศาวดาร จาเนน้ เหตกุ ารณท์ ่เี ก่ียวกบั อาณาจกั รและกษัตรยิ ท์ ่ี ปกครองอาณาจกั รนนั้ ๆ พงศาวดาร ท่มี ีอยใู่ นปัจจบุ นั มเี นือ้ หา 3 ประเภทใหญ่ๆ คือ พงษาวดารกรุงศรอี ยธุ ยา พงษาวดารกรุงรตั นโกสินทร์ จนถงึ ตน้ ราชการท่ี 5 พงษาวดารทอ้ งถ่ินและประเทศเพ่ือนบา้ น อย่างไรกต็ าม แมว้ า่ พงษาวดารจะไมใ่ หค้ วามสาคญั เก่ียวกบั สามญั ชนท่วั ไป และบางเร่อื งยงั เก่ียวกบั เร่อื งไมป่ กติ แตก่ ็ เป็นหลกั ฐานท่มี ีประโยชนแ์ ละทรงคณุ คา่ มากในการศกึ ษาประวตั ิศาสตร์ โดยเฉพาะในสมยั อยธุ ยา และรตั นโกสินทรถ์ งึ ตน้ รชั กาลท่ี 5

4. บนั ทึกของชาวต่างชาติ • ชาวตา่ งชาติท่เี ดนิ ทางเขา้ มาในดนิ แดนประเทศไทยสมยั ตา่ งๆ มีทงั้ ท่เี ป็น นกั การทตู พ่อคา้ ไดบ้ นั ทกึ เรอ่ื งราวตา่ งๆ ทงั้ ท่เี ก่ียวกบั ประวตั ศิ าสตร์ ภมู ศิ าสตร์ วฒั นธรรม การดารงชีวติ เป็นตน้ ทาใหเ้ ราไดท้ ราบเหตกุ ารณท์ างประวตั ศิ าสตรไ์ ทยมากขนึ้ กวส่ เดมิ บนั ทกึ ท่สี าคญั ของชาวตา่ งชาตใิ นสมยั อยธุ ยา เช่น พงษาวดารกรุงศรอี ยธุ ยา ฉบบั ฟาน ฟลตี หรอื วนั วลิต พ่อคา้ ชาวฮอลดั ดา ท่มี าประจากรุงศรอี ยธุ ยาสมยั สมเดจ็ พระเจา้ ปราสาททอง จดหมายเหตลุ าลแู บร์ โดย ซิมองค์ เดอ ลา ลแู บร์ ราชทตู ชาวฝร่งั เศส ท่เี คา้ มาเจรญิ สมั พนั ธไมตี ไทยในสมยั สมเดจ็ พระนารายณม์ หาราช ในสมยั รตั นโกสนิ ทร์ บนั ทกึ ของชาวตา่ งชาติมากขนึ้ เช่น เลา่ เร่อื งกรุงสยาม ของ สงั ฆราชปาลเลอกวั ซ์ เผยเผ่ ศาสนาครสิ ตใ์ นเมืองไทยเป็นเวลานาน จงึ อาจทาใหม้ ีการเขา้ ใจผิดในวฒั นธรรมของไทยในบางเร่อื ง เพราะฉะนนั้ ในการศกึ ษาจงึ ตอ้ ง ระมดั ระวงั ในประเดน็ เหลา่ นี้

5. จดหมายเหตุ • เป็นหลกั ฐาน ทางประวตั ศิ าสตร์ ประเภท พงศาวดาร แตแ่ ตกตา่ งกนั ตรงท่จี ดหมายเหตุ เป็นการบนั ทกึ รว่ มสมยั บอกเก่ียวกบั วนั เวลา ท่มี ี เหตกุ ารณเ์ กิดขนึ้ มีลกั ษณะเดน่ ในเร่อื งการใหร้ ายละเอียด และความถกู ตอ้ งในเร่อื งเวลา พรอ้ มทงั้ แทรกความคิดเหน็ ของผบู้ นั ทกึ ลงไปดว้ ย จดหมายเหตแุ บ่งออกเป็นหลายประการ ไดแ้ ก่ จดหมายเหตขุ องหลวง จดหมายเหตโุ หร จดหมายเหตขุ องบคุ คล และเอกสารคาใหก้ ารของรฐั หรอื ฝ่ายปกครอง

6. เอกสารทางราชการ • เป็นเอกสารท่เี ก่ียวขอ้ งกบั การบรหิ ารราชการและการปกครองท่รี ฐั บาล มีตอ่ ขา้ ราชการทงั้ สว่ นกลางและสว่ นภมู ภิ าค เช่น รายงานการ ตรวจสอบราชการ รายงานความคดิ เหน็ เพ่ือกราบบงั คมทลู รายงานการประชมุ เป็นตน้ ก่อนสมยั รตั นโกสนิ ทร์ เอกสารทางราชการสว่ นใหญ่ ไดช้ ารุดเสียหายไปมาก ประตอบรบั ในสมยั โบราณยงั ไมม่ รี ะบบการจดั เกบ็ เอกสารราชการ จนกระท่งั ไดม้ กี ารตงั้ กระทรวง ทบวง กรม ขนึ้ ใน สมยั ราชการท่ี 5 จงึ ไดเ้ ร่มิ การจดั เก็บเอกสารอย่างเป็นระบบ โดยเก็บไวท้ ่หี อจดหมายเหตแุ หง่ ชาตเิ ป็นแหลง่ สาคญั

1. พระราชพงศาวดาร • เป็นบนั ทกึ เก่ียวกบั พระราชกรณียกิจของพระมหากษัตรยิ ใ์ นดา้ นตา่ งๆ อาจแบง่ ไดเ้ ป็น 2 ประเภท คือ • 1. พระราชพงศาวดารท่ียงั ไมผ่ า่ นกระบวนการชาระใหข้ อ้ มลู ตามท่ี • ผบู้ นั ทกึ เดิมเขียนไว้ เชน่ พระราชพงศาวดารกรุงเกา่ ฉบบั หลวงประเสรฐิ ฯ • พระราชพงศาวดารความเกา่ จ.ศ. 113 2. พระราชพงศาวดารท่ีผา่ นการกระบวนการชาระ คือ มีการตรวจสอบ • แกไ้ ขในสมยั ธนบรุ แี ละรตั นโกสนิ ทร์ ทาใหเ้ นือ้ ความและจดุ ประสงคแ์ ตกตา่ งไป • จากเดมิ เช่น พระราชพงศาวดารกรุงศรอี ยธุ ยาฉบบั พนั จนั ทนมุ าศ (เจมิ ) • พระราชพงศาวดารกรุงเกา่ ฉบบั พระจกั รพรรดพิ งศเ์ จา้ กรม (จาด) • พระราชพงศาวดารกรุงศรอี ยธุ ยาฉบบั สมเด็จพระพนรตั น์ • พระราชพงศาวดารกรุงสยามจากตน้ ฉบบั ของบรติ ชิ มิวเซียม กรุงลอนดอน • พระราชพงศาวดารฉบบั พระราชหตั ถเลขา

2. จดหมายเหตุโหร • เป็นงานของโหรประจาราชสานกั บนั ทกึ พระราชกรณียกิจและเหตกุ ารณส์ าคญั ในบา้ นเมืองตามลาดบั วนั ท่ีเกิดเหตกุ ารณ์ โดยสรุปสนั้ ๆ

4. วรรณกรรม • สมยั อยธุ ยามีวรรณกรรมหลายเรอ่ื งท่ใี หข้ อ้ มลู ทางประวตั ศิ าสตร์ เชน่ ลลิ ิตโองการแชน่ า้ ลลิ ติ ยวนพา่ ย

หลกั ฐานทางโบราณคดีและศิลปกรรม • เช่น โบราณสถาน โบราณวตั ถุ ศิลปวตั ถทุ ่สี รา้ งในสมยั อยธุ ยา ซง่ึ มจี านวนมาก