ประเพณีสงกรานต์ไทย

นางสงกรานต์ปี ๒๕๖๓ นามว่า นางโคราคะเทวี ทรงพาหุรัด ทัดดอกปีบ อาภรณ์แก้วมุกดาหาร ภักษาหารน้ามัน หัตถ์ขวาทรงขรรค์ หัตถ์ซ้ายทรงไม้เท้า เสดจ็ ไสยาสน์ลมื เนตร (นอนลืมตา) มาเหนอื หลังพยคั ฆ์ (เสือ) เปน็ พาหนะ เกณฑ์พิรณุ ศาสตร์ ปี ๒๕๖๓ นี ศุกร์ เป็นอธิบดฝี น บันดาลให้ฝนตก ๖๐๐ ห่า ตกในเขาจักรวาล ๒๔๐ ห่า ตกในปา่ หิมพานต์ ๑๘๐ ห่าตกในมหาสมุทร ๑๒๐ ห่า ตกในโลกมนุษย์ ๖๐ หา่ เกณฑ์ธาราธคิ ณุ ตกราศีมถิ ุน ช่อื วาโย (ธาตุลม) นา้ พอประมาณพายุจัด เกณฑ์นาคราชใหน้ า้ ปนี ี นาคราชใหน้ ้า ๑ ตวั ท้านายว่า ฝนทราม เกณฑ์ธญั ญาหารชอ่ื ปาปะ ข้าวกล้าในไร่นา จะได้ ๑ ส่วน เสีย ๑๐ ส่วน คน ทงั หลายจะตกทกุ ขไ์ ด้ยากลา้ บากแค้น เพราะกนั ดารอาหารบ้าง จะฉบิ หายเป็นอนั มากแล ฯ ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

ประเพณีสงกรานตไ์ ทย ประวตั คิ วามเป็นมาสงกรานต์ วันสงกรานต์ ก็เวียนมาบรรจบครบรอบอีกครั้งหลายคนจะเข้าใจวันสงกรานต์แต่เพียงการรดน้าด้า หัวผู้ใหญ่ และการเล่นน้าสงกรานต์เท่านั้น แต่ในความเป็นจริงประเพณีสงกรานต์นี้ยังมีคติข้อคิด และคณุ ค่าตา่ ง ๆ สอดแทรกอยมู่ ากมายเปน็ ประเพณที ี่ให้ความสา้ คัญกับความสัมพนั ธร์ ะหว่างเพอ่ื น มนุษย์ในสังคมและสะท้อนให้เห็นถึงลักษณะของความเป็นไทยได้อย่างชัดเจนเช่น ความ กตัญญู ความโอบอ้อมอารี ความเอ้ืออาทรต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมโดยใช้ น้า เป็นสื่อกลางในการ เช่ือมความสัมพันธ์ระหว่างกันเป็นประเพณีหนึ่งที่เก่าแก่ของไทยที่ได้ยึดถือปฏบิ ัติมาแต่ครั้งโบราณ คอลัมภ์อยู่อย่างไทยในฉบับนี้จึงขอนา้ เสนอคุณค่าของประเพณีสงกรานต์ให้ได้รับทราบกันดังนี้ ความเปน็ มา สงกรานตเ์ ป็นประเพณที ี่ส้าคัญและสบื ทอดกันมาอย่างยาวนาน โดยสันนษิ ฐานว่าเป็น ประเพณีดั้งเดิมของอินเดียต่อมาได้แพร่ขยายไปยังท้องถ่ินต่าง ๆได้แก่ ลาว เขมร พม่า จีน และ ไทย ทั้งนี้ได้มีการปรับเปลี่ยนดัดแปลงให้ต่างไปจากเดิมบ้าง ทั้งการประกอบพิธี รูปแบบ และ พฤติกรรม ในประเทศไทย ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่า ได้มีประเพณีสงกรานตม์ าตั้งแต่เม่ือใด แต่ ได้ถือเอาวันที่ ๑๓ เมษายนของทุกปี เป็นวันสงกรานต์ เสถียรโกเศศสันนิษฐานว่า ไทยเรารับ ประเพณีขึ้นปใี หม่ ในวันที่ ๑๓ เมษายน มาจากอินเดียฝา่ ยเหนือ ช่วงเวลาดังกล่าวนี้ตรงกับการ เปลี่ยนจากฤดูหนาวเป็นฤดูใบไม้ผลิ หรือที่เรียกว่าฤดูวสันต์ของอินเดียจัด เป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุด เพราะเป็นช่วงที่อากาศไม่หนาวจัด ต้นไม้ผลิใบให้ความสดชื่น บังเอิญช่วงเวลานี้ตรงกับช่วงเวลาที่ คนไทยเราในสมัยโบราณว่างจากการท้านาจึงเป็นการเหมาะสมส้าหรับคนไทยที่จะฉลองปีใหม่ใน ช่วงเวลาดังกล่าวด้วย ทั้งนี้ ตา้ นานเกี่ยวกบั สงกรานตย์ ังมปี รากฏในศลิ าจารกึ ที่วดั พระเชตพุ น ฯ โดยย่อว่า เม่ือวนั สงกรานต์ตรงกับวันใดในแต่ละปี ก็จะมีนางสงกรานต์ประจา้ วันนัน้ ๆ นางสงกรานตม์ ีชื่อดังนี้ หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก

ทงุ ษะเทวี เปน็ นางสงกรานตป์ ระจ้าวันอาทิตย์ ทุงษะเทวีเป็นนางสงกรานต์ประจ้าวันอาทิตย์ ทัดดอกทับทิม มีปัทมราค (แก้วทับทมิ ) เป็นเคร่ืองประดับ ภักษาหาร คือ อุทุมพร (มะเด่ือ) อาวุธคู่กาย พระหัตถ์ ขวาถือจักร พระหัตถ์ ซ้ายถือสังข์ เสด็จไสยาสนเ์ หนือปฤษฎางค์ครฑุ โคราดะเทวี เปน็ นางสงกรานตป์ ระจ้าวันจนั ทร์ โคราคะเทวีเป็นนางสงกรานต์ประจ้าวันจันทร์ ทัดดอกปีป มีมุกดาหาร (ไข่มุก) เป็น เคร่ืองประดับ ภักษาหาร คือ เตละ (น้ามัน) อาวุธคู่กาย พระหัตถ์ขวาถือพระขรรค์ พระหัตถซ์ ้าย ถือไม้เท้า เสด็จประทับเหนือพยัคฆ์ (เสอื ) หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

รากษสเทวี เปน็ นางสงกรานตป์ ระจ้าวันองั คาร รากษสเทวีเปน็ นางสงกรานตป์ ระจา้ วันองั คาร ทดั ดอกบัวหลวง มโี มรา (หนิ ) เปน็ เครอ่ื งประดับ ภกั ษาหาร คือ โลหติ (เลือด) อาวธุ คกู่ าย พระหตั ถข์ วาถอื ตรศี ลู พระหตั ถ์ซา้ ยถอื ธนู เสด็จประทับเหนือวราหะ (หม)ู มณั ฑาเทวี เปน็ นางสงกรานตป์ ระจา้ วันพธุ มัณฑาเทวีเป็นนางสงกรานต์ประจ้าวันพุธ ทัดดอกจ้าปา มีไพฑูรย์ (พลอยสี เหลอื งแกมเขียว) เป็นเคร่ืองประดับ ภักษาหาร คือ นมและเนย อาวุธคกู่ าย พระหัตถ์ ขวา ถอื เหล็กแหลม พระหัตถซ์ ้ายถือไม้เท้า เสดจ็ ไสยาสนเ์ หนอื ปฤษฎางคค์ ัสพะ (ลา) ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก

กริ ณิ เี ทวี เปน็ นางสงกรานตป์ ระจา้ วนั พฤหสั บดี กิริณีเทวีเปน็ นางสงกรานตป์ ระจ้าวันพฤหัสบดี ทัดดอกมณฑา(ยี่หบุ ) มีมรกต เป็นเครื่องประดับ ภักษาหาร คือ ถั่วและงา อาวุธคู่กาย พระหัตถ์ขวาถือพระขรรค์ พระ หัตถ์ซ้ายถือปนื เสด็จไสยาสน์เหนือปฏษฎางค์ชสาร (ช้าง) กมิ ิทาเทวี เปน็ นางสงกรานตป์ ระจา้ วนั ศกุ ร์ กิมิทาเทวีเป็นนางสงกรานต์ประจ้าวันศุกร์ ทัดดอกจงกลนี มีบุษราคัมเป็น เครื่องประดับ ภักษาหาร คือ กล้วยและน้า อาวุธคู่กาย พระหัตถ์ขวาถือพระขรรค์ พระหัตถ์ซ้ายถือพณิ เสด็จประทับยนื เหนือมหงิ สา (ควาย) หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

มโหทรเทวี เป็น นางสงกรานตป์ ระจ้าวันเสาร์ มโหทรเทวีเป็นนางสงกรานต์ประจ้าวันเสาร์ ทัดดอกสามหาว (ผักตบชวา) มี นิลรัตนเ์ ปน็ เคร่ืองประดับ ภักษาหาร คือ เนื้อทราย อาวุธคกู่ าย พระหัตถข์ วาถอื จักร พระ หัตถ์ซ้ายถือตรีศูล เสด็จประทับเหนือมยุราปักษา (นกยูง)และนี่ก็คือเร่ืองราวของนาง สงกรานตท์ ั้ง ๗ องค์ นางสงกรานต์เป็นธิดาของท้าวมหาสงกรานต์หรือท้าวมหาพรหม มีหน้าที่ ผลัดเปลี่ยนกันดูแลเศียรของท้าวกบิลพรหมซ่ึงประดิษฐานอยู่ในพานแว่นฟ้า เนื่องจากท้าวกบิล พรหมแพ้พนันการตอบปัญหาแก่ธรรมบาลกุมารจึงต้องตัดเศียรของตนบูชาแก่ธรรมบาล กุมาร ก่อนจะตัดเศียรท้าวกบิลพรหม ได้เรียกธิดาทั้ง ๗ ซ่ึงเป็นนางฟา้ บนสวรรคช์ ั้นจาตุมหา ราชิกาให้เอาพานมารองรับ เน่ืองจากเศียรของท้าวกบลิ พรหมเปน็ ที่รวมแห่งความร้ายทั้งปวง ถ้า วางไว้บนแผ่นดินไฟจะไหม้โลก ถ้าโยนข้ึนไปบนอากาศฝนจะแล้ง ถ้าท้ิงลงในมหาสมุทรน้าจะ แห้ง ธิดาทัง้ ๗ จงึ ผลัดเปลี่ยนกันถอื พานรองเศียรของ ท้าวกบิลพรหมไว้คนละ ๑ ปี เม่ือถึงวันสงกรานต์คนไทยสมัยก่อนสนใจที่จะรู้ชื่อนางสงกรานต์พาหนะทรง เพราะ คนไทยส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ซึ่งจ้าเป็นต้องพึ่งพาน้าฝนจากธรรมชาติ ค้าท้านาย ต่าง ๆ เป็นการเตรียมพร้อม ในการที่จะต้องเผชิญกับภาวะต่าง ๆ เกี่ยวกับชีวิตความเป็นอยู่ ผลิตผลและการท้ามาหากนิ ทั่วไป หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

วันสงกรานต์เป็นวันข้ึนปีใหม่ตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย จนถึงเม่ือ พ.ศ. ๒๔๘๓ ทาง ราชการ จึงได้เปลี่ยนใหม่ โดยก้าหนดเอาวันที่ ๑ มกราคม เป็น วันขึ้นปีใหม่ เพื่อให้เข้ากับหลัก สากลที่ นานาประเทศนิยมปฏิบัติ อย่างไรก็ตามแม้จะมีการเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่ ประชาชนก็ยัง ยึดถือว่าวันสงกรานต์มีความสา้ คัญ สงกรานตจ์ งึ เป็นวันขน้ึ ปใี หม่ของไทย ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

ความหมายของประเพณสี งกรานต์ ความหมายของประเพณีสงกรานต์ ค้าว่า\"สงกรานต์เป็นภาษาสันสฤต แปลว่าก้าวข้ึนย่างขึ้นหรือเคลื่อนที่ หมายถึง ช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์เคล่ือนจากราศีหนึ่งไปสู่อีกราศีหนึ่งซ่ึงเม่ือดวงอาทิตย์เคล่ือน จาก ราศีมีนสู่ราศีเมษ ถือว่าเป็นสงกรานต์ปี จะเรียกพิเศษว่า \"มหาสงกรานต์\" อันเป็นวันข้ึนปี ใหม่ซ่ึงเปน็ การนับทางสรุ ยิ คตจิ ะตกอยใู่ นระหว่างวันที่ ๑๓ , ๑๔ และ ๑๕ เมษายน โดยแตล่ ะวนั จะ มีชื่อเรียกเฉพาะ ดังนี้ วันที่ ๑๓ เมษายน เรียกว่า วันมหาสงกรานต์ หมายถึง วันที่พระอาทิตย์ก้าวขึ้นสู่ ราศีเมษอีกครั้งหนึ่ง หลังจากผ่านเข้าสู่ราศีอื่น ๆ มาแล้ว ๑๒ เดือน ซ่ึงวันที่ ๑๓ เมษายนนี้ ทางการ ยังก้าหนดให้เป็น วันผู้สูงอายุแห่งชาติ ด้วย เพื่อให้ลูกหลานได้เห็นความส้าคัญของ ผู้สูงอายุ ซึ่งมักเป็นบพุ การีหรือผู้อาวุโสที่เคยท้าคุณประโยชน์แก่ชุนชน/บ้านเมอื งหรือสังคมนั้น ๆ มาแล้ว วันที่ ๑๔ เมษายน เรียกว่าวันเนา แปลว่าวันอยู่ หมายถงึ วันที่ดวงอาทติ ย์เคลื่อนเข้า สู่ ร า ศี เ ม ษ เ รี ย บ ร้ อ ย แ ล้ ว วั น นี้ รั ฐ บ า ล ไ ด้ ก้ า ห น ด ใ ห้ เ ป็ น วั น ค ร อ บ ค รั ว ด้ ว ย วันที่ ๑๕ เมษายน เรียกว่า วันเถลิงศก หรือวันพญาวัน คือ วันเร่ิมเปลี่ยนจุลศักราชใหม่หรือวัน เร่ิมปีใหม่ทั้งสามวันนี้หากค้านวณตามโหราศาสตร์จริง ๆอาจจะมีการคลาดเคล่ือนไม่ตรงกัน บ้าง เช่นวันมหาสงกรานต์ อาจจะเป็นวันที่ ๑๔ เมษายน แทนที่จะเป็นวันที่ ๑๓ เมษายน แต่ เพื่อให้จดจ้าได้ง่ายจึงก้าหนดเรียกตามที่กล่าวข้างต้น จากการที่สงกรานตเ์ ปน็ ประเพณีวนั ขนึ้ ปใี หมข่ องไทย ที่ได้ยดึ ถือปฏบิ ตั มิ าชา้ นาน และ มี ธรรมเนียมปฏบิ ัตทิ ี่ชัดเจนสืบทอดต่อมาจนกลายเป็นวัฒนธรรมประจ้าชาตทิ ี่งดงาม มีความมงุ่ หมายที่จะก่อให้เกดิ ความสงบสุขแก่จติ ใจ ครอบครัวและสังคมเป็นส้าคัญ เทศกาลนีจ้ งึ มีกิจกรรมที่ หลากหลายและมีเหตุผลในการกระท้าทั้งส้ิน ซ่ึงจะขอยกตัวอย่างกิจกรรมต่าง ๆ ที่นิยมจัด หรือ ปฏิบัตกิ ันในภาคต่าง ๆ เปน็ ภาพรวมเพื่อให้ทราบ ดังต่อไปนี้ หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

ก่อนวันสงกรานต์ มักจะเป็นการเตรียมความพร้อมในด้านต่าง ๆ เพื่อความเป็นสิริ มงคล ในการต้อนรับชีวิตใหม่ที่จะเร่ิมต้นข้ึนในวันปใี หม่ คือ การท้าความสะอาดบ้านเรอื นรวมถงึ ข้าวของ เคร่ืองใช้ บางคนก็ไปชว่ ยทา้ ความสะอาดที่สาธารณะตา่ ง ๆ เช่น วัด โรงเรยี น ชุมชน เปน็ ต้น รวมทั้งมีการจัดเตรียมอาหารคาวหวานเพ่ือไปท้าบุญ หลาย ๆ คนก็มีการจัดเตรียมเสื้อผ้า เคร่ืองประดบั ที่จะใส่ไปท้าบุญ ตลอดจนมีการจัดผ้าที่จะน้าไปไหว้ผู้ใหญ่ที่จะไปรดน้าขอพรจากท่าน ด้วย การเตรียมตัวในเร่ืองต่าง ๆ ก่อนวันสงกรานตไ์ ม่ว่าจะเปน็ เร่ืองการท้าความสะอาด การจัดท้าอาหารไปท้าบุญ ฯลฯ จะท้าให้เรารู้สึกสดช่ืน มีความหวัง และรอคอยด้วยความสุข การ ได้ท้าความสะอาดบ้านกเ็ หมอื นการได้ฝกึ ช้าระจติ ใจล่วงหน้าไปในตัว วันสงกรานต์ เมื่อวันสงกรานตม์ าถึง ก็จะเป็นเวลาที่ทุกคนย้ิมแย้มแจ่มใส จิตใจเบิก บานซ่ึงกิจกรรมในวันนี้ก็มักจะเป็น การท้าบุญตักบาตรตอนเช้า หรือน้าอาหารไปถวายพระที่วัด ท้าบุญอัฐิ อาจจะนิมนต์พระไปยังสถานที่เก็บหรือบรรจุอัฐิ หากไม่มีก็เขียนเพียงช่ือในกระดาษก็ ได้ เมื่อบังสุกุลเสร็จแล้วก็เผากระดาษนั้นเสีย การสรงน้าพระ จะมี ๒ แบบ คือ สรงน้าพระภิกษุ สามเณร และการสรงน้าพระพุทธรูป นอกจากนี้ยังมีการก่อเจดีย์ทราย โดยน้าทรายมาก่อเป็นเจดีย์ ต่าง ๆ ในวัดจุดประสงค์ก็คือให้วัดได้ประโยชน์ในการก่อสร้างหรือใช้ถมพนื้ ต่อไป เพราะสมัยก่อนคนมัก เข้าวัดท้ากจิ กรรมต่าง ๆ เขาก็ถอื ว่าทรายอาจตดิ เท้าออกไป ดังนัน้ เมื่อถงึ ปหี น่ึงก็ควรจะขนทราย ไปใช้คนื ให้แก่วัดการปลอ่ ยนกปลอ่ ยปลา ซ่ึงช่วงเทศกาลสงกรานตม์ กั จะเปน็ หน้าแลง้ น้าแห้งขอด อาจจะทา้ ให้ปลาตาย จงึ มักมกี ารปลอ่ ยนกปลอ่ ยปลาที่ตดิ บ่วงตดิ น้าตน้ื ให้เปน็ อสิ ระ หรอื บางแหง่ ก็มีการปล่อยพันธุ์ปลาลงสู่แหล่งน้า เพ่ือช่วยสร้างสมดุลธรรมชาติ นอกเหนือไปจากการท้าบุญข้างต้นแล้ว ก็ยังมีการรดน้า ขอพรผู้อาวุโสหรือผู้ใหญ่ ที่เคารพนับถือในครอบครัว ชุมชนหรือที่ท้างาน การรดน้าอาจจะรดทั้งตัวหรือเฉพาะที่ฝ่ามือก็ ได้ และควรจัดเตรียมผ้านุ่งหรอื ของไปเคารพท่านด้วย ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

ส้าหรับการเล่นรื่นเริง จะมีหลายอย่าง เช่น เข้าทรงแม่ศรี การเข้าผีลิงลม การเล่น สะบ้าเล่นลูกช่วง เล่นเพลงพิษฐาน(อธิษฐาน) รวมไปถึงมหรสพและการแสดงต่าง ๆ เป็นต้น ซ่ึง แต่ละการละเล่นนั้นจะขน้ึ อยู่กับความนยิ มของคนในพื้นที่นัน้ ๆ กจิ กรรมอีกอย่างที่อาจกลา่ วไดว้ ่าเปน็ ที่นิยมและไดก้ ลายเปน็ สญั ลกั ษณข์ องสงกรานต์ ไปแล้วก็คือ การเล่นรดน้า ระหว่างเด็ก ๆ และหนุ่มสาว ซ่ึงแต่เดิมนั้นมักเล่นกันเฉพาะในหมู่ ญาติ พี่น้อง เพื่อนฝูง เพื่อเช่ือมสัมพันธไมตรีระหว่างกัน โดยจะใช้น้าสะอาดผสมน้าอบ หรือ นา้ หอม และเล่นสาดกันด้วยความสภุ าพ ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก

การท้าบญุ ในวนั สงกรานตม์ ที ัง้ พธิ ีหลวงและพธิ รี าษฎร์ ๑. พธิ หี ลวง พระราชพธิ สี งกรานต์ (คดั จากปี ๒๕๓๑) วันที่ ๑๕ เมษายน ในเวลาเชา้ ๑๐.๓๐ น. พระสงฆท์ ี่รบั อาราธนามาเจรญิ พระพทุ ธ มนตท์ พี่ ระที่นงั่ อมั รินทร์วินจิ ฉยั พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ เสดจ็ สรงน้าพระบรมสารรี กิ ธาตุ พระพุทธรปู สา้ คัญตา่ ง ๆ ที่หอพระสรุ าลัยพมิ าน แลว้ เสดจ็ หอพระบรมอฐั ิที่หอพระธาตมุ ณเฑยี ร สรงนา้ พระ พระบรมอัฐแิ ละพระอฐั ิ ถวายสกั การะพระสยามเทวาธริ าชทพี่ ระที่นงั่ ไพศาลทกั ษณิ เสดจ็ ออกพระที่นงั่ อมั รนิ ทร์วนิ ิจฉยั ทรงจดุ ธปู เทยี นบชู าพระรตั นตรัย ทรงศลี พระสงฆจ์ า้ นวน ๖๗ รปู เทา่ จา้ นวนพระบรมอฐั ิ และพระอฐั ทิ อี่ าราธนาจากวดั ทเี่ กยี่ วขอ้ ง กับพระบรมอฐั แิ ละพระ อัฐเิ จรญิ พระพทุ ธมนต์ ฉนั ภตั ตาหารเพลเสรจ็ แล้วอญั เชญิ พระบรมอัฐิ จากหอพระธาตมุ ณเฑยี ร เปน็ กระบวนแห่ มปี ระโคมสงั ข์ แตร กลองชนะ ตงั้ แตเ่ วลาเชิญออก จนกระทงั่ ถงึ บนราชบัลลงั ก์ นพปฏลมหาเศวตฉตั ร ในพระทนี่ งั่ อมั รนิ ทรว์ นิ ิจฉยั ทรงจดุ ธปู เทยี นราชสกั การะ พระพทุ ธรปู ประจา้ พระชนมวารของพระบรมอฐั ิ ทรงจดุ ธปู เทยี น ถวายสกั การะพระบรมอัฐแิ ละพระอัฐิ ทรง ทอดผา้ คู่ (ถอื ผ้าขาว ๒ ผนื นงุ่ ผนื ๑ หม่ ผืน ๑) มขี วดน้าหอม ๑ ขวด พระสงฆน์ งั่ สดับปกรณ์ ตามลา้ ดบั วดั ประจา้ พระบรมอฐั ิ ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

เวลา ๑๖.๓๐ น. เสด็จสรงนา้ พระพทุ ธมหามณีรตั นปฏมิ ากรพระพทุ ธสมั พรรณี พระ ชยั หลงั ชา้ ง พระพทุ ธรปู ฉลองพระองคร์ ชั กาลที่ ๑ รชั กาลที่ ๒ เสดจ็ สรงนา้ พระคนั ธราษฎร์ สรงน้า พระโพธ์ิ พระนโิ ครธ พระพุทธเจดยี ์ทอง พระไตรปฎิ กฉบับทองทบึ พระนาคที่วหิ ารขาว สดับปกรณ์ พระบรมอัฐกิ รมพระราชวงั บวรสถานมงคล และพระอัฐเิ จา้ นายต้นราชสกลุ ตา่ ง ๆ เปิดปราสาทพระเทพบิดรวันที่ ๑๓ ๑๔ ๑๕ ๑๖ เมษายน เพื่อให้ประชาชนถวาย สักการะ พระบรมรูปบูรพมหากษัตริยาธิราชเมื่อก่อนการบ้าเพ็ญพระราชกุศลใน พระบรมมหาราชวังมี ๔ วัน คอื วันที่ ๑๓-๑๖ เมษายน ปัจจุบันมีเฉพาะวันที่ ๑๕ เมษายน วันเดียว ซึ่งในเช้าวันที่ ๑๕ เมษายน โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพนักงานนิมนต์พระ ๑๕๐ รูป เข้าไปรับอาหาร บิณฑบาตรทีในพระบรมมหาราชวังเวลา ๑๐.๓๐ น. พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัวฯ และสมเดจ็ พระ นางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชด้าเนินโดยรถยนต์พระที่นั่ง จากพระต้าหนักจิตรลดา รโหฐาน พระราชวังดุสิตไปยังพระมหามณเฑียรในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัวและสมเด็จฯ พระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ สรงน้าพระพุทธรูปส้าคัญที่หอพระสุลาลัย พิมาน ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองนมัสการ แล้วเสด็จฯ ไปทรงจุดธูปเทียนบูชาพระสยามเทวาธิราช ที่ พระที่นั่งไพศาลทักษณิ เสด็จฯ ไปยังหอพระธาตมุ ณเฑียร ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองราชสักการะและ สรงน้าพระบรมอัฐิ พระอัฐิ แล้วเสดจ็ ออกพระที่นั่งอัมรนิ ทรว์ ินิจฉัยทางพระทวารเทวราชมเหศวร์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงจุดธูปเทียน เครื่องนมัสการบูชาพระรัตนตรัย พระสงฆ์ทรง สมณศักดิ์ ๗๑ รูปเจริญพระพุทธมนต์การ พระราชพิธีสงกรานต์ จบแล้วทรงประเคนภัตตาหาร เม่ือพระสงฆ์รับพระราชทานฉันเสร็จเจ้าพนักงานเชิญพระบรมอัฐิและพระอัฐิออกประดิษฐานบน พระราชบัลลังก์ ภายใต้นพปฏลมหาเศวตฉัตรและบนที่นั่งกงภายใต้ฉัตรขาวลายทอง ๕ ชั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงจุดธูปเทียนเคร่ือง ราชสักการะถวายบังคมพระอัฐ แล้วพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงทอดผ้าคู่ พระสงฆ์ สดับปกรณ์ พระบรมอัฐิและพระอัฐิ แล้วถวายอนุโมทนาถวายอดิเรก ถวายพระพรลา เสด็จพระ ราชดา้ เนนิ ประทับรถยนต์พระที่นั่ง ที่พระที่นั่งทวารเทเวศรรักษาเสดจ็ พระราชดา้ เนินกลับ เวลา ๑๖.๓๐ น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระทรงกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จ พระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ์ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชด้าเนิน ไปทรง ปฏิบัติพระราชกรณียกิจแทนพระองค์ ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เจ้าพนักงานกราบบังคมทูล รายงานเครอื่ งราชสกั การะที่ทรงพระราชอทุ ศิ พระราชทานให้กระทรวงมหาดไทยเชญิ ไป ถวายเปน็ หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

พทุ ธบูชา เจดียสถานตา่ งๆ แล้ว เสดจ็ พระราชดา้ เนนิ เขา้ สพู่ ระอโุ บสถ ทรงพระสหุ รา่ ยสรงพระพทุ ธ มหามณีรัตนปฏมิ ากร พระสัมพทุ ธพรรณี พระพทุ ธยอดฟ้าจฬุ าโลก พระพทุ ธเลศิ หลา้ นภาลัย ทรง จุดธูปเทียนถวายนมัสการ แล้วเสด็จพระราชด้าเนิน ไปสรงน้าปูชนียวัตถุตามเจดียสถานในพระ อารามนี้ แล้วเสด็จพระราชด้าเนินเข้าสู่หอพระนาก ทรงจุดธูปเทียน ถวายสักการะพระอัฐิ ๕ รูป สดับปกรณ์แล้วทรงทอดผ้าพระสงฆ์อีก ๕๐ รูป สดับปกรณ์พระอัฐิพระราชวงศ์ พระสงฆ์ ถวายอนูโมทนา ถวายดเิ รกเป็นเสรจ็ การ ๒. พธิ รี าษฎร์ การท้าบุญในวันสงกรานต์ อาจจะท้าการตักบาตรท้าบุญได้ ๒ แห่งคือ ที่วัดหรือใน บริเวณงานที่จัดไว้แล้ว วิธีตักบาตร ใช้วิธีเรียงแถว และนิมนต์พระเดินตามล้าดับ โดยชายตัก บาตรด้วยข้าว หญิงตักบาตรดว้ ยของคาวหวาน ถ้าเตม็ บาตรกถ็ ่ายใส่ภาชนะอื่น และนมิ นต์ท่านรบั จนทั่ว เสร็จแล้วอาจนิมนต์ท่านฉัน ณ สถานที่จัดงาน หรือให้ท่านน้าไปฉันที่วัดก็ได้ในเวลาตัก บาตรพระสงฆ์จะสวดถวายพรพระคือ พาหุง พอเสร็จ ก็ช่วยกันยกอาหารคาวหวานไปถวายพระ ขณะพระฉัน จะมีการอ่านประกาศสงกรานต์กันในตอนนี้ บางคนก็อาจจะอยู่ฟังอนุโมทนา เป็นอัน เสร็จพิธี ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก

การก่อเจดีย์ทราย จะท้าในวันใดวันหนึ่ง ของวันที่ ๑๓-๑๕ เมษายนก็ได้ ผู้ท้าบุญจะ ช่วยกันขนทราย มาก่อเปน็ เจดีย์ขนาดต่าง ๆ ในบริเวณวัด ซ่ึงจะเป็นประโยชน์ ให้ใช้ก่อสร้าง หรือ ถมพ้นื ที่ เปน็ เร่ืองที่ถือว่าได้บุญและสนกุ สนาน แต่ไม่มีข้อจ้ากัดว่าต้องทา้ ทุกวัด การปล่อยนกปล่อยปลา เป็นการท้าบุญเพื่อแสดงความกรุณาต่อสัตว์ นิยมท้าในวัน สงกรานต์และไม่จ้ากัดว่าจะทา้ ในวัดเท่านัน้ หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก

การสรงน้าพระ มีทั้งสรงน้าพระพุทธรูปและภิกษุ สามเณร เพื่อความเป็นสิริมงคลใน โอกาสขึน้ ปใี หม่อันเปน็ เวลาที่อากาศร้อน การรดนา้ ผู้ใหญ่ เป็นเรื่องของการแสดงคารวะต่อผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือ ผู้ร่วมพิธีควร น้าผ้า ๑ ส้ารับ คือ ผ้านุ่ง ๑ ผืน ผ้าห่ม ๑ ผืน ไปมอบให้ท่านพร้อมกับ ดอกไม้ธูปเทียน การรดน้า ผู้ใหญ่ดังกล่าวมานี้ มักจะรดหรอื อาบท่านจริง ๆ จึงต้องมผี ้าไปมอบให้ ปัจจุบันบางแห่งรดเฉพาะที่ ฝ่ามือ โดยจะเอาน้าหอมเจือในน้าด้วย แต่ก็ยังคงมีผ้านุ่งห่ม ๑ ส้ารับและดอกไม้ธูปเทียนไปแสดง คารวะ และขอพรท่านก็จะให้ศีลให้พรให้มีความสุขปีใหม่ คอื ตั้งแต่วันสงกรานต์เป็นต้นไป ห้องสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

การท้าบุญอัฐิ เป็นเรื่องที่นิยมท้าแบบนิมนต์พระ ชักบังสุกุลอัฐิของญาติที่ล่วงลับไป แล้ว แล้วอทุ ิศส่วนกศุ ลให้ โดยนิมนต์พระไปยังสถานที่เก็บหรอื บรรจุอัฐิ หรอื ถ้าไม่มอี ัฐจิ ะเขียนชอื่ ผู้ ที่ล่วงลับไปแล้วกไ็ ด้ เมื่อบังสุกลุ แลว้ กเ็ ผากระดาษแผ่นนั้นเสีย เหมือนเผาศพ การท้าบญุ อัฐิจะท้าใน วันไหนก็ได้สุดแต่จะนัดหมายกัน การร่ืนเริง จัดข้ึนเพื่อเชื่อมความสามัคคีในหมู่คณะ เป็นการ อนรุ ักษ์ประเพณีต่าง ๆ ในท้องถ่ินไว้ด้วย การสาดน้า เป็นการสนุกสนานรื่นเริงอีกอย่างหน่ึง ซึ่งถือว่าเป็นสัญลักษณ์ของ สงกรานต์ คือ สาดน้ากันโดยมากจะเริ่มต้นในวันสรงน้าพระ แต่บางแห่งพอเร่ิมสงกรานต์ ก็เริ่ม สาดน้ากนั ทเี ดยี ว ส่วนใหญ่แลว้ ใชน้ ้าสะอาดมนี ้าอบนา้ หอม หรือแปง้ หอมผสมบ้างกไ็ ด้ และไมถ่ อื เปน็ เร่ืองเสียหาย หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก

การแห่นางแมว บางแห่งอาจมกี ารแห่นางแมวเพ่ือขอฝนด้วย ซงึ่ เปน็ เรอ่ื งสนกุ สนาน ร่ืนเรงิ เหมือนกนั แตก่ ห็ วงั ผลในทางเกษตรกรรมดว้ ย กลา่ วคอื ถ้าเกดิ ฝนแลง้ กแ็ ห่นางแมวกัน ในชว่ งวันทา้ บุญสงกรานต์ เชน่ เดยี วกนั สงิ่ ทไี่ ดจ้ ากการท้าบญุ สงกรานต์ ๑. เปน็ การแสดงความเคารพบชู าตอ่ สง่ิ ทตี่ นเคารพ ตอ่ บดิ ามารดา และผใู้ หญท่ ี่เคารพนบั ถือ ๒. เปน็ การชา้ ระจติ ใจ และรา่ งกายใหส้ ะอาด ๓. เปน็ การรกั ษาประเพณมี าแต่เดมิ ๔. เปน็ การสนกุ สนานร่ืนเรงิ ในรอบปี และพกั จากงานประจา้ ชั่วคราว เพื่อจะไปพกั ผ่อนหย่อนใจ ๕. เปน็ การเตอื นสตวิ า่ มนุษยน์ ั้นผ่านไป ๑ ปแี ลว้ และในรอบปที ผี่ ่านมา เราได้ทา้ อะไรบ้างและควรจะ ทา้ อะไรต่อไปในปที กี่ ้าลงั จะมาถงึ ๖. เปน็ การเตรยี มตัวบวช ถา้ เปน็ ผชู้ ายโดยเอาระยะเวลานีบ้ วชกนั เพราะหลงั สงกรานตต์ ้อง เตรยี มตัวทา้ นาแลว้ ๗. เป็นการทา้ ความสะอาดพระ โตะ๊ บชู า บา้ นเรอื น ทงั้ ในและนอกบา้ น หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพษิ ณุโลก