Yaşam Dönemleri ve Uyum Sorunları Makale

3-6 Yaş Grubunda Görülen Davranış Bozuklukları ve Uyum Sorunları 3-6 yaş grubu yani okul öncesi olarak nitelendirebileceğimiz dönemde birçok nedene bağlı olarak çocuklarda problemli davranışlar meydana gelebilmektedir. Problemli davranışların bir kısmı gelişim sürecinin bir parçası olmakla birlikte gelişim süreci sonrasında da sıklıkla devam ediyorsa problem olarak değerlendirilmektedir. Çocuklar gelişim dönemlerinde ki problemlerin çözümünde karşılaşırsa, olağan olarak nitelendirilen bu sorunların çözümü sonraki gelişim dönemlerine ve ileriki yaşlara ertelenir. Bu durumlarda ortaya çıkan sorunlara uyum ve davranış bozuklukları denir. Çocuklarda sık görülen davranış bozuklukları:  Saldırganlık  Hiperaktivite, Dikkat Eksikliği  Tırnak Yeme  Parmak Emme  Alt Islatma  Mastürbasyon Saldırganlık: Saldırganlık genellikle çocuğun kendi akranlarına ya da başkalarına zarar vermeyi hedeflediği, bunu vurarak, ısırarak, tekmeleyerek, tükürerek ya da eşyalara zarar vererek gösterdiği davranış bozukluğudur. Saldırganlığın Nedenleri: Geleneksel toplumlarda sıkça görülen bir davranış olan saldırganlığın pekiştirilmesi ve onaylanması. (Örneğin; Kavga eden çocuğa ‘aferin’ ya da ‘sana vurana sende vuracaksın’ denmesi.) Kitle iletişim araçlarının çocuğu olumsuz etkilemesi. Ailesinden gerekli sevgiyi ve anlayışı görmemesi. Baskıcı tavırla yaklaşan ebeveynlerin çocuklarıyla iletişim problemi yaşaması. Anne babanın çocuğu dayak atarak cezalandırması. Biyolojik olarak çocuğun beyin zarı iltihaplanması yaşaması. Nasıl Davranılmalı: Aile içindeki olumsuz ve dengesiz davranışlardan uzak durulmalıdır. Çocukta güven duygusu geliştikçe beklemeyi ve tepkisini dizginlemeyi öğrenecektir. Kısaca çocuğa güven aşılanmalıdır. Tepki göstermek yerine uysal davranmanın uyum sağlamanın kendi yararına sonuçlandığını gördükçe saldırganlık davranışları azalacaktır. İçindeki saldırgan dürtüyü atabilmesi için spor gibi çeşitli faaliyetlere yönlendirilerek enerjisinin boşaltılması sağlanmalıdır. Saldırgan davranışı pekiştirebilecek her türlü davranış biçiminden kaçınılarak çocuğa aktif olabileceği hareketli oyunlar ve etkinlikler hazırlanmalıdır.

Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite: Dikkat Eksikliği ve hiperaktivite beraberinde öğrenme güçlüğü de gösterebilen bir davranış sorunudur. Bir kişide dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun olduğunu söyleyebilmek için aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtilerinin 7 yaşından önce ve birden fazla ortamda (okul-ev gibi) görülmesi, sürekli olması ve kişinin yaşamını etkilemesi gerekmektedir. Erkeklerde daha sık rastlanmakla birlikte tüm çocukların %3’ünde görülmektedir. Ergenlik döneminde azalma görülür fakat tamamen yok olmaz. Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite Nedenleri: Genel olarak tam bir tespit söz konusu değildir. Aile bireylerinden birinde hiperaktivite olması neden sayılabilmektedir. Doğum veya doğum sonrasında beyin dokusunda zedelenmeler meydana gelmesi. Çocukluk çağı rahatsızlıkları ve gelişimsel problemler neden olabilmektedir. Çocuğun beyninde ki mesaj alış-verişini sağlayan kimyasallarda sorun olması da nedenler arasında gösterilmektedir. Nasıl Davranılmalı: Dikkat eksiliği ve hiperaktivite bozukluğunun kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. Fakat çocuğu ailesi, öğretmeni ve doktoru iş birliği yaparak bu problemle normal bir yaşam sürdürmesini sağlayabilirler. Bununla birlikte hiperaktiviteyi azaltan ve çocuğun dikkat süresini uzatan ilaçlar kullanılabilmektedir. Ailelerin bu ilaçları kendi istekleri doğrultusunda değil de doktor kontrolünde kullandırmaları gerektiği unutulmamalıdır. Ancak ilaç kullanımının tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka psikolojik destek ile birlikte davranış terapisi alması gerektiği düşünülmektedir. Bu sayede çocuk kendini kontrol ve ifade edebilecektir. Tırnak Yeme: Tırnak yeme en sık görülen davranış bozukluklarından biridir. Çocukların %33’ünde tırnak yeme alışkanlığı görülmektedir. Bu oran erken ergenlik dönemine kadar sürmektedir. Ergenlik çağında tırnak yiyenleri oranı %40-45’e yükselmektedir. Tırnak Yeme Nedenleri: Ailede aşırı baskılı ve otoriter bir eğitimin uygulanması, çocuğun sürekli azarlanarak eleştirilmesi, ilgi ve sevgi yetersizliği, kıskançlık, sıkıntı ve gerginlik, anne baba geçimsizlikleri, anne babanın aşırı kaygılı olması, çocuğu aşırı derecede koruyup kollaması tırnak yemeye sebep olan başlıca etkenler arasında sayılabilir. Ayrıca tırnak yeme taklit yoluyla da edinilebilen bir davranıştır. Nasıl Davranılmalı: En etkili yöntem 4 yaşına kadar bu alışkanlığın ebeveyn tarafından görmezden gelinmesidir. “Tırnağını yeme, elini ağzından çek” gibi uyarılarda bulunmak davranışın azalmasından çok artmasına neden olur. Asıl olan, çocuğun bu alışkanlığı kazanmasına neden olan etkenleri saptayıp ortadan kaldırmaya çalışmaktır. Fakat çocuğun kendisini güvensiz hissetmesi halinde bu alışkanlığa yeniden başladığı görülür.

Parmak Emme: Çocuklar parmak emmeyi daha ana rahmindeyken öğrenirler. Yeni doğan bebeklerin tümünde de görmek mümkündür. Doğumdan sonraki ilk bir yıl içerisinde parmak emme normal olarak kabul edilir. Emme, haz yaratan ve psikolojik olarak rahatlamayı sağlayan bir davranıştır. Parmak Emme Nedenleri: Psikolojik sorun ve gerginliklerin sonucu olarak gelişebilir. Ev ortamında yaşanan gerginlikler, yeni bir kardeşin doğumu, emme ihtiyacının yeterince doyurulmamış olması gibi durumlar parmak emme davranışının daha sık görülmesine neden olan durumlardır. Genellikle 2 yaş civarında azalması, hatta yok olması beklenen parmak emme davranışı bazı durumlarda çocuk okula başlayana kadar devam eder. Hatta bazen okul zamanında da bu davranışın devam ettiği görülür. Parmak emmenin 2 yaştan sonra devam etmesi durumunda bunun bir uyum ve davranış sorunu olarak görülme olasılığının yüksek olduğu düşünülür. Nasıl Davranmalı: Öncelikle çocukta kaygı uyandıran bir durumun olup olmadığı araştırılmalıdır. Asıl neden ortadan kalkmadan bu davranış devam edecektir. Emme ihtiyacı anne memesi, biberon ve emzikle yeterince karşılanmalıdır. Emmenin haz verdiği gerçeği unutulmamalı ve bu durum 2 yaşına kadar normal karşılanmalıdır. Hatalı davranışlardan ve doğru olmayan fikirlerle çocuğu korkutmaktan kaçınılmalıdır. Alışkanlıktan vazgeçirilmek için uygun zaman tercih edilmelidir. Örneğin çocuğun hasta olması veya yeni bir kardeşin gelmesi doğru bir zaman değildir. Bu davranışının hoş olmadığı sakin bir dille anlatılmalı bırakmayı denemesi konusunda cesaretlendirilmelidir. Alt Islatma(Enüresiz): Çocuklarda görülen altını ıslatma bozukluğudur. Erkek çocuklarda daha sık görülür. Birincil ve İkincil enüresiz olarak ikiye ayrılır. Birincil enüresizde çocuk doğduğu andan itibaren hiç kuru kalmamıştır. İkincil enüresizde ise çocuk en az bir yıl kuru kaldıktan sonra tekrar yapmaya başlamıştır.5 yaşına kadar sorun olarak kabul edilmez. Enürezis; yalnız gece altını ıslatanlar, yalnız gündüz altını ıslatanlar, hem gece hem gündüz altını ıslatanlar, ara sıra altını ıslatanlar olmak üzere dört şekilde görülebilir. Alt Islatma Nedenleri: Tuvalet eğitimi almış olan bir çocuğun alt ıslatma sorunu yaşamasının temelde iki nedeni olduğu düşünülür; çocuk ya duygusal ya da fiziksel bir sorun yaşamaktadır. Öncelikle organik bir sorun olup olmadığı belirlenmelidir. Ateşli hastalıklar, idrar yolu enfeksiyonları, şeker hastalığı, nörolojik hastalıklar alt ıslatma davranışının görülmesine yol açar. Fiziksel bir problemden kaynaklanan alt ıslatma davranışı kısa süreli ve geçicidir. Hastalığın tedavi edilmesi ile ortadan kalkar. Özellikle erkek çocuklarda görülen alt ıslatmanın

en önemli nedeni kalıtsal olmasıdır. Eğer ebeveynlerden birinin geçmişinde bu sorun varsa çocukta görülme olasılığı %25, her iki ebeveynde de varsa %65 artmaktadır. Nasıl Davranılmalı: Altını ıslatma davranışının tıbbi bir nedenden olup olmadığını belirlemek gerekir. Ailenin çocuğu ile kurduğu iletişimde tutarlı ve kararlı olması önemlidir. Ailenin tuvalet eğitimi için çocuğun idrar kontrolü konusunda belli bir olgunluğa ulaşmasını beklemesi gerekir. Anne baba tuvalet eğitimi verirken çocuğa korku ve endişe vermemeye özen göstermelidir. Anne baba hiçbir zaman çocuğunun altına yapması konusunda çocuğun yanında bu rahatsızlığını dile getirmemelidir. Çocukta tek başına görülen yatak ıslatma dengeli, mutlu ve uyumlu çocuklarda kaygı uyandırıcı olmayabilir. Çocuğun uykusunun derin olması nedeniyle oluşan altını ıslatma sorununun çözümüne yönelik olarak çocuğu sık sık tuvalete kaldırmak ve gece yatarken çok sulu besinleri vermemek uygun olur. Altını ıslatma problemi ciddi boyutlara ulaştığında bir uzmandan yardım alınmalıdır. Mastürbasyon: Çocuğun cinsel bölgeleriyle oynayarak kendini uyarması ve rahatlama sağlaması durumudur. Mastürbasyon Nedenleri: Mastürbasyona en sık olarak 3-6 yaş arasında rastlanır. Çocukluk mastürbasyonunu tanımlamak için çocuğun genital bölgesinde fiziksel bir sorun olmadığını saptamak çok önemlidir. Kimi zaman, bazı genital sorunlar bölgede kaşınmaya ve tahrişe yol açar ve çocuğun dikkatini o bölgeye yöneltmesine neden olur. Bunun dışında bazı çocuklar, bedenlerini keşfetmek, bazıları çeşitli duygusal zorluklarıyla baş etmek, bazıları da uykuya geçerken rahatlamak için mastürbasyona başvurabilirler. Bu dönemdeki çocuk, artık cinsel kimliğini bilmektedir ve bedenini keşfetmeye büyük önem vermektedir. Cinsel bölgesiyle oynadığında duyduğu hazzı tekrar yaşayabilmek için bir yere sürtünerek, bir nesneyi kendisine sürterek veya eliyle kendisini uyarabilir. Çocuk, bunu odasında yalnızken yapabileceği gibi, kalabalık ortamlarda, kendini kontrol etmede çok zorlanarak da yapabilir. Bazı hallerde çocuk o derece enerji harcar ki, ter içinde kalır, kızarır, hatta sesler çıkarabilir. Yine aşırı hallerde, çocuğun cinsel bölgesi tahriş olabilir. Mastürbasyon, genellikle ortaya çıkışından bir süre sonra kendiliğinden kaybolur. Ancak, ailenin olaya gerektiğinden fazla ilgi göstermesi durumunda veya çocuğun yasadığı duygusal zorluklar kapasitesinin üstünde olduğunda, mastürbasyon bir ilgi çekme, rahatlama ve kaçış yöntemi olarak görülebilir. Nasıl Davranılmalı: Çocuğun bu davranışı fark edildiğinde bu konuya sert tepki gösterilmemelidir. Çocuk korkutulmamalıdır. Mastürbasyon yaptığı fark edildiğinde bu işi

kendi odasında yapması söylenmeli, kısa bir süre sonra yanına gidip işi sonlandırması sağlanmalıdır. Dikkati başka konuya verilerek onunla oyun oynanmalıdır. Davranış Bozukluğu Yaşayan Çocukların Ailelerine Tavsiyeler  Çocuğunuzun gelişim dönemleri özelliklerini çok iyi bilmeniz gerekmektedir.  0-6 yaş aralığının çocuğunuzun en önemli dönemi olduğunu unutmamalısınız. Tüm davranış bozukluklarının temeli bu dönemde atılmaktadır. Bu sebeple bu dönemdeki davranış ve tutumlara çok dikkat edilmelidir.  Çocuğunuzdan dönemine uygun davranış ve tutumları beklemeniz gerekmektedir. Fazlasını değil.  Çocuklarınıza taşıyabileceğinden fazla sorumluluk yüklememelisiniz. Dönemine uygun sorumluluk vermekte ihmal edilmemelidir. Kendisine güven duyduğunuzu, önem verdiğinizi ve işe yaradığını hissettirmelisiniz.  Çocuğunuza sadece ders çalışmak için değil sohbet ve eğlence içinde zaman ayırmalısınız.  Çocuklarınız sizin dediğinizi değil yaptığınızı yaparlar. Bu yüzden çocuğunuza iyi model olmalısınız.  Çocuğunuzun her istediğini yerine getirmek çocukta geri dönülmez uyumsuzluklara ve bozukluklara yol açabileceği için çocuklarınıza karşı tutarlı, kararlı ve kurallı olun.  Çocuğun önünde asla yıkıcı tartışmalar yapmayın. Ondan taraf tutmasını istemeyin veya beklemeyin. Olumsuz duygularınızı çocuğa mal etmeyerek anne-baba arasında ki problemleri kendi aranızda çözün.  Çocuğunuzu başkalarının yanında asla eleştirmeyin ve kıyaslamayın.  Çocuğunuzu sportif faaliyetlere yönlendirin.  Çocuğunuzun olumlu özelliklerini ona anlatın ve bunları görmesini sağlayın.  Çocuğunuza inanın ve güvenin. Ondan iyi şeyler beklerseniz iyi şeyler görürsünüz.  Çocuğunuz hata yaptığında fazla büyütmeyin, hatalarını birlikte tartışın ve doğruyu bulması için ona yardımcı olun.

Kaynakça Türkçe Makaleler: http://194.27.204.33/xmlui/handle/20.500.12628/9400 https://toad.halileksi.net/sites/default/files/pdf/cocuklar-icin-sosyal-problem-cozme-olcegi- toad.pdf https://acikerisim.isikun.edu.tr/xmlui/handle/11729/1201 https://earsiv.anadolu.edu.tr/xmlui/handle/11421/7156?locale-attribute=tr http://acikerisim.pau.edu.tr/xmlui/handle/11499/2871 https://www.umaypd.com/single-post/2018/01/18/%C3%A7ocuklarda-uyum-ve-davrani%C5%9F- bozukluklari https://openaccess.iku.edu.tr/bitstream/handle/11413/5632/YED.JEL%20Ya%C5%9Fad%C4%B1k%C3 %A7a%20E%C4%9Fitim%20Dergisi%20Journal%20of%20Education%20For%20Life.pdf?sequence=1&i sAllowed=y https://kizilpinarataturk.meb.k12.tr/icerikler/cocuklarda-gorulen-davranis-ve-uyum- bozukluklari_4358697.html http://pegem.net/dosyalar/dokuman/131978-20120419161614-alisinanoglu-6.pdf https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/197987 İngilizce Makaleler: https://www.researchgate.net/profile/Arthur- Nowak/publication/242564439_Nonnutritive_sucking_behaviors_in_preschool_children_A_longitudi nal_study/links/0046352b093de6a382000000/Nonnutritive-sucking-behaviors-in-preschool-children- A-longitudinal-study.pdf https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0002941650900753 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0022096517301182 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0005796764900191 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094730X99000236 https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02796015.1983.12085039 https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00207411.1978.11448806?journalCode=mimh20 https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1207/s1532480xads0301_3 https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9780203771693/development-treatment- childhood-aggression-kenneth-rubin-debra-pepler https://link.springer.com/article/10.1023/A:1015722109114