การสร้างครอบครัว

ภาพและชีวิตครอบครวั ในสงั คมไทย 95 2.4 ความรนุ แรงลักษณะอื่นๆ ความรุนแรงลกั ษณะอื่นๆ นอกเหนอื จากที่กล่าวไวข้ ้างตน้ ได้แก่ ความรุนแรงทางจิตใจ ความขัดแย้งเนอ่ื งจากปญั หามรดก ทรัพยส์ นิ ใน ครอบครวั ทแี่ บง่ สรรไมล่ งตวั เปน็ คดคี วามฟอ้ งรอ้ งระหวา่ งคนในครอบครวั ซง่ึ มกั จะเปน็ ขา่ วคดฟี อ้ งรอ้ งมรดกในตระกลู ใหญ่ หรอื มชี อ่ื เสยี ง มที รพั ยส์ นิ ฟอ้ งร้องจ�ำนวนหลายสิบหลายรอ้ ยล้านบาท และข่าวทพ่ี ูดถึงภาพรวม ของความรุนแรงในครอบครัว สถานการณ์ปัญหา การส�ำรวจปัญหา ความรนุ แรงในครอบครวั ทงั้ หมดมี 389 รายการ เฉพาะประเดน็ ความ ขัดแย้งเร่ืองมรดกมีทั้งสิ้น 158 รายการ ในจำ� นวนนี้เป็นกรณีขัดแย้ง ที่น�ำไปสกู่ ารทำ� รา้ ยรา่ งกายและฆ่า 40 กรณี อย่างไรก็ดี ควบคู่ไปกับรายงานข่าวความรุนแรงในครอบครัว รายวันที่กล่าวถึงข้างต้น ก็ยังมีข่าวและบทความอีกลักษณะหน่ึง ซึ่ง พยายามนำ� เสนอในมติ ขิ องปญั หาความรนุ แรงในครอบครวั การอธบิ าย สาเหตุ การรณรงค์ป้องกันปัญหาหรือหาทางออก ฯลฯ โดยมากแล้ว มักจะน�ำเสนอควบคู่ไปกับสถิติความรุนแรงในครอบครัวท่ีมีการส�ำรวจ เปน็ ระยะ เนอ้ื หาทนี่ ำ� เสนอคอื การวพิ ากษว์ จิ ารณท์ ศั นคตทิ อี่ าจเปน็ ทมี่ า ของการใช้ก�ำลังรุนแรงต่อคนในครอบครัว อาทิเช่น ทัศนคติที่เชื่อว่า ความรุนแรงในครอบครัวถือเป็นเร่ืองส่วนตัวคนนอกไม่ควรเข้าไป ยุ่งเก่ียว การกระทบกระทั่งกันระหว่างคู่เป็นเรื่องปกติ อคติทางเพศ 2 มาตรฐานท่ีใหอ้ ำ� นาจ ส่งเสรมิ ผูช้ ายมากกวา่ ผหู้ ญงิ ส่งผลใหผ้ ู้ชาย ใช้อ�ำนาจข่มเหง วางตนเป็นใหญ่เหนือผู้หญิงและเด็กที่อยู่ภายใต้การ พึ่งพิง ทงั้ ทางสังคม และเศรษฐกจิ ซ่งึ มักจะเริม่ ตน้ ท่ีครอบครัว และ ถา่ ยทอดการใชค้ วามรุนแรงน้นั ต่อไปยังร่นุ ลูกหลาน เหล่าน้ีเปน็ เหตผุ ล สำ� คญั ทที่ ำ� ใหผ้ หู้ ญงิ และเดก็ ไมม่ ชี อ่ งทางขอความชว่ ยเหลอื อนื่ นอกจาก ทนรบั ชะตากรรม และไกล่เกลยี่ ยอมความในทา้ ยทส่ี ดุ

96 ภาพและชีวิตครอบครวั ในสงั คมไทย ภาพจากฐานขอ้ มลู อาจแสดงใหเ้ หน็ ไดว้ า่ การเปลย่ี นแปลงส�ำคญั ของการท�ำงานด้านความรุนแรงในครอบครัวประการหน่ึง คือการ ปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ที่ว่าความขัดแย้งระหว่างผัว-เมีย หรือพ่อ/ แม่-ลูกเป็นเรื่องภายในครอบครัว อยู่ในปริมณฑลส่วนตัว สังคมหรือ ภาคสาธารณะไม่สมควรเขา้ ไปขอ้ งเกีย่ วแทรกแซง แต่เม่อื พิจารณาจาก เนอื้ หาขา่ วทน่ี ำ� เสนอในชว่ งปี 2545-2547 พบวา่ ทา่ มกลางสถติ สิ ำ� รวจ การใช้ความรุนแรงในครอบครัวท่ีเพ่ิงสูงขึ้นทุกปี วิธีคิดดังกล่าวก็ถูก ต้ังค�ำถามและเสนอสู่สังคมในเวลาต่อมาว่าเส้นแบ่งระหว่างปริมณฑล ส่วนตัวและสาธารณะนั้น ไม่ได้ชัดเจนเด็ดขาดอีกต่อไป โดยเฉพาะใน กรณีของความรุนแรงในครอบครัว สังคมและสาธารณะถูกเรียกร้องให้ เข้าไปแทรกแซงภายในครอบครัวได้หากมีปัญหาความรุนแรงเกิดข้ึน หลายหนว่ ยงานมนี โยบาย แผนงาน โครงการรณรงคห์ ลากหลายรปู แบบ ออกมาเพ่ือร่วมเป็นทางเลือกในการแก้ปัญหาความรุนแรงในครอบครัว และอาจกลา่ วในทา้ ยทส่ี ดุ ไดว้ า่ การออกกฎหมายความรนุ แรงในครอบครวั แสดงใหเ้ หน็ การเปลย่ี นกระบวนทศั นข์ า้ งตน้ อยา่ งเปน็ ทางการ แมว้ า่ จะ ยงั ตอ้ งใชเ้ วลาอกี ระยะหนงึ่ ใหก้ ารปรบั เปลย่ี นทศั นคตดิ งั กลา่ วครอบคลมุ กว้างขวางในทางปฏิบตั กิ ็ตาม ดงั จะเหน็ ไดจ้ ากขา่ วข้างลา่ งนี้ พึ่งชมุ ชนยตุ คิ วามรนุ แรง ปอ้ งเด็ก-ผูห้ ญิงพน้ เหยอ่ื (2545) แก้ ปัญหาเดก็ สตรี อยา่ คดิ เพียงแคธ่ รุ ะไมใ่ ช่ (2546) นำ� รอ่ ง...ศูนยช์ ่วย เหลือเด็กและสตรีพ้นวิกฤติความรุนแรง (2546) เปิดศูนย์พึ่งได้ดูแล เหยื่อความรุนแรง (2547) ท�ำอยา่ งไร เมอ่ื พบผปู้ ระสบปญั หาความ รุนแรงในครอบครัว (2547) กระบวนการซ่อมสัมพันธ์ โรงซ่อมสามี แต่เปน็ เร่ืองของทุกๆ คน (2547) พ.ร.บ.คุ้มครองฯ ปดิ ฉากเรือ่ งส่วน ตัว พบเหตแุ ห่งความรนุ แรงแจ้งความได้ (2550) ผวั -เมียตกี ัน หนา้ ท่ี คนนอกเข้าระงับเหตุ (2552) การน่ิงเฉยเท่ากับเพ่ิมความรุนแรงใน

ภาพและชีวติ ครอบครัวในสังคมไทย 97 ครอบครวั (2552) พม.ชก้ี ารกระทำ� ความรนุ แรงตอ่ เดก็ และสตรี ปญั หา ท่ีคนในสังคมต้องร่วมกนั แกไ้ ข เป็นตน้ 3. อนามัยเจรญิ พนั ธุแ์ ละสขุ ภาวะครอบครวั ข่าวและบทความในหัวเรื่องด้านอนามัยเจริญพันธุ์และสุขภาวะ ครอบครัวมีสัดส่วนหน่ึงในส่ีของฐานข้อมูลด้านครอบครัวท่ีรวบรวมไว้ ท้ังหมด ในจ�ำนวน 5,211 รายการของหัวเรื่องนี้ท่ีจริงแล้วแยกแบ่ง ได้เป็นประเด็นอนามัยเจริญพันธุ์ และประเด็นด้านสุขภาวะครอบครัว มหี วั ขอ้ ยอ่ ยทเ่ี กย่ี วขอ้ งในทง้ั สองหวั ขอ้ หลายประเดน็ คอื เรอ่ื งของภาวะ เจริญพันธุ์ การท้อง การท�ำแท้ง การคุมก�ำเนิด วางแผนครอบครัว เร่ืองของเทคโนโลยีใหม่ๆ ท่ใี ชใ้ นการมลี ูก ในสว่ นของประเด็นสขุ ภาวะ ครอบครัว ก็เก่ียวข้องกับทั้งทางร่างกาย การเล้ียงดูลูก สมาชิกใน ครอบครัว เพศสัมพันธ์ระหว่างคู่ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ โรคทาง กรรมพันธุ์ สุขภาวะทางจิต/อารมณ์ เพ่ือชีวิตครอบครัวท่ีมีความสุข โดยจะพจิ ารณารายละเอยี ดทีน่ ่าสนใจตามล�ำดับดังน้ี อนามัยเจรญิ พันธุและสุขภาวะครอบครัว เทคโนโลยี 4% จิต/อารมณ 2% วางแผนครอบครัว 7% อ่ืนๆ 1% กาย 12% เพศ 31% การเล้ียงดู 20% ทอ ง/แทง 23% N=5,211

98 ภาพและชีวติ ครอบครัวในสังคมไทย 3.1 สขุ ภาวะทางเพศในครอบครวั ในทน่ี รี้ วมเอาเรอื่ งทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั เพศในอนามยั เจรญิ พนั ธม์ุ ารวม ไว้ด้วยกัน ได้แก่ เพศสัมพันธ์และปัญหาเร่ืองเพศระหว่างคู่สมรส โรคตดิ ตอ่ ทางเพศสมั พนั ธ์ โดยเฉพาะเอดสแ์ ละผลกระทบเนอ่ื งจากเอดส์ และเอชไอวี เพศศึกษาหรือการให้ความรเู้ รอ่ื งเพศ/เพศสัมพันธ์ ทั้งใน ระบบการศึกษาและผ่านทางคอลัมน์ให้ค�ำปรึกษาเร่ืองเพศ ซึ่งแสดงให้ เหน็ ถงึ สขุ ภาวะทางเพศในครอบครวั และนำ� ไปสปู่ ระเดน็ เรอื่ งสถานะของ ความสมั พนั ธใ์ นครอบครวั เรอ่ื งสขุ ภาวะทางเพศเปน็ ประเดน็ ทถี่ กู พดู ถงึ มากทสี่ ดุ ในหวั ขอ้ อนามยั เจรญิ พนั ธ์ุ มสี ดั สว่ นเกอื บหนงึ่ ในสาม ประเดน็ ทน่ี า่ สนใจในหัวขอ้ สุขภาวะทางเพศมีดงั นีค้ อื (1) เพศสัมพนั ธ์ในชีวติ คู่ เรื่องเพศสัมพันธ์ในชีวิตคู่เป็นอีกหนึ่งประเด็นส�ำคัญส�ำหรับการ ครองคหู่ รอื ใชช้ วี ติ ครอบครวั เนอื้ หาในขา่ วทน่ี ำ� เสนอไดแ้ ก่ ความเขา้ กนั ไดท้ างเพศสมั พนั ธร์ ะหวา่ งคสู่ มรส ปญั หาเรอ่ื งเพศ/สมรรถภาพทางเพศ ในชีวติ คู่ ความเท่าเทียมระหวา่ งหญิงชายในการไดร้ บั ความสขุ ทางเพศ ซงึ่ เปน็ ประเดน็ ออ่ นไหวในความสมั พนั ธ์ อาจนำ� ไปสกู่ ารมชี วี ติ ครอบครวั ที่ไม่มีความสุขหรือหย่าร้างยุติความสัมพันธ์ได้ คอลัมน์ตอบค�ำถาม เรื่องเพศในหน้าหนังสือพิมพ์เป็นช่องทางส�ำคัญส�ำหรับคนทั่วไปในการ แลกเปลย่ี นประสบการณ์ สรา้ งความรคู้ วามเขา้ ใจ หาค�ำตอบและทางออก ใหก้ ับขอ้ สงสยั และปญั หาเร่อื งเพศสมั พันธใ์ นชีวิตคู่ ตัวอย่างขา่ วเรอื่ งเพศสมั พันธ์ในชวี ติ คไู่ ด้แก่ เหตเุ ซก็ ซเ์ ส่อื ม กอ่ ปญั หาครอบครวั (2540) รว่ มเพศและกลวั การตง้ั ครรภ์ (2540) เสอ่ื ม สมรรถภาพทางเพศ จดุ แตกหกั ของสถาบนั ครอบครวั จรงิ หรอื (2540) เซ็กซ์เส่ือมในชาย-หญิงเยียวยาได้หลายทาง (2541) ชาวเขาอาย บทรกั (2541) พบปัญหาหยา่ รา้ งเหตเุ พราะฮอรโ์ มนเพศลด (2541)

ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสงั คมไทย 99 เซ็กส์สาเหตใุ หญท่ ำ� ให้ชวี ิตคพู่ ัง (2542) ความรู้เร่ืองเพศในชวี ิตสมรส (2542) 3 เหตคุ ณุ นายขดั ใจ ไหงนกเขาไม่ขนั เครยี ด-บหุ รสี่ ุรา-ยาท�ำ หลอ่ (2542) เสยี วพสิ ดารอนั ตราย อปุ กรณเ์ สรมิ เซก็ ส์ (2545) ปญั หา ทางเพศระหว่างต้ังครรภ์และหลังคลอด (2545) เซ็กซ์ใชแ่ คเ่ ร่ืองตอ้ ง พดู กดขส่ี ตรที มี่ าปญั หาทางเพศ (2545) เรอื่ งอยา่ งวา่ ..ประสารกั ตอ้ ง รจู้ ักเติมรส-ปรงุ เอาใจ (2545) แพทยแ์ นะวธิ ีถนอมชวี ติ คู่วัยทอง ใช้ ศิลปะร่วมรักแบบละเมียดละไม (2546) คุณผู้ชายท้ังหลายฟังทางน้ี เซก็ ซ์มีแตไ่ ดม้ ใิ ชช่ ายชาตรี (2547) เปิบมนั ๆ ‘ขนั ’ ไมข่ ้นึ ‘เซก็ ซเ์ สอ่ื ม’ หกั เตยี ง-เขยา่ สงั คม (2547) ชท้ี างสขุ อยา่ มวั แตเ่ ออ่ เออ่ สามเี ซก็ ซเ์ สอื่ ม ผู้หญงิ ตอ้ งกลา้ บอก (2548) สามไี มย่ อมมเี พศสมั พนั ธด์ ว้ ย (2548) ไมอ่ ยากมเี ซก็ สก์ บั ภรรยา (คนแรก)! (2548) ฮอรโ์ มนแปรปรวน ปญั หา (ไม)่ ใหมข่ องชวี ติ คู่ (2549) เตมิ รสเตมิ รกั สขุ เพศเพอื่ สขุ ภาพ (2550) สขุ ภาพทางเพศ เรอ่ื งงา่ ยๆ ทพี่ ดู ยากของคนไทย (2550) พบไวอะกรา้ กระตนุ้ สายใยรกั (2550) ชายไทย-รกั ไมช่ รู ส เมยี ไปไมถ่ งึ สวรรค์ (2551) สขุ ทกุ สภาวะ - ชาย-หญงิ สขุ ภาวะ (ทางเพศ) ดี เรมิ่ ทตี่ วั เอง (2552) ผหู้ ญงิ กบั sex กจิ วตั ร (ไม)่ ประจำ� วนั แตส่ ำ� คญั ตอ่ ชวี ติ คู่ (2552) ครู่ กั ไทยไมช่ รู ส-รอ้ ยละ 52 เซก็ ซ์ไร้สขุ (2552) เป็นตน้ (2) เอดส์และโรคติดต่อทางเพศสมั พนั ธ์ ส่วนใหญ่เป็นการน�ำเสนอความรุนแรงเลวร้ายของสถานการณ์ เอดส์ และการติดเช้ือเอชไอวีในแต่ปี ซ่ึงส่งผลต่อเน่ืองไปยังคนใน ครอบครวั หลายประการ ทงั้ การตดิ เชอื้ ระหวา่ งคสู่ มรสและลกู แนวทาง การปฏบิ ัตติ วั ท่เี หมาะสมในการดูแลคนในครอบครัวทตี่ ดิ เชอ้ื การได้รับ ยาตา้ น ไปจนถึงความเป็นอย่ขู องครอบครวั ท่ตี ิดเช้ือ โดยเฉพาะเมอื่ มี ผู้เสียชวี ติ เนือ่ งจากเอดส์ ตัวอย่างข่าวเรื่องเอดส์ได้แก่ คนไทยเสี่ยงติดเชื้อเอดส์จากคน กันเอง (2541) เตือนบ่าว-สาวยุคใหม่ตรวจเอดส์ก่อนที่จะเข้าประตู

100 ภาพและชีวติ ครอบครวั ในสงั คมไทย วิวาห์ (2541) เอดส์ระบาดลึกถึงครรภ์มารดา ทารกเกิดมาไม่ตาย ก็กำ� พรา้ (2541) คนไทยเสยี่ งเอดส์ 150 แมบ่ า้ นเหย่อื ใหม่ (2543) ชค้ี สู่ มรสยคุ ใหมจ่ งู มอื ปรกึ ษาคลนิ กิ รกั ชว่ ยลดปญั หาโรคตดิ ตอ่ ทางเพศ ได้ผล (2543) เล่นรกั ในห้องเรียน บทเรียนใหม่แมอ่ ายุ 14 (2544) แม่ติดเอดส์ตั้งครรภ์-หากผ่าตัดคลอด ลูกจะติดเชื้อเอดส์จากแม่น้อย มาก (2544) เตอื นหญิงตง้ั ครรภต์ ดิ เชอ้ื เอดสฝ์ ากทอ้ ง (2545) โรค ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ต้องรักษาเป็นคู่ (2546) ส่งเด็กเอดส์เรียน ศกึ ษาสงเคราะห์ สลดถามแม่ท�ำไมเพอ่ื นไม่เล่นดว้ ย (2546) คนไทย ร้อยละ 80 ปิดบังความจริงกับคู่ของตนกรณีเป็นโรคติดต่อทางเพศ สมั พนั ธ์ (2546) แตง่ งานตน้ เหตสุ ำ� คญั ทำ� ผหู้ ญงิ ตดิ เชอ้ื เอดส์ (2547) หว่ งสามภี รยิ าตดิ เอดส์ (2547) ครู่ กั เอดสม์ ลี กู ได้ กาชาดไทยเปดิ คลนิ กิ ฟอกอสจุ ิ (2548) แฟนผมติดเชื้อเริมจากรมิ ฝปี ากผม (2548) สาว ไทยเป็นเอดส์ 3 หมืน่ คน 70% รบั เชื้อจากสามี (2549) ชอบเล่นรัก ออรลั เซก็ ซ์ เสย่ี งตดิ เอดส-์ เรมิ -ซฟิ ลิ สิ สงู (2549) ไทยตดิ เชอ้ื เอดสเ์ ฉลย่ี 2 คนตอ่ นาที (2549) สธ.ชคู ่านิยมใหม่ ผัวใชถ้ งุ ยางกับเมยี (2550) พบคสู่ ามภี รรยา 50% ตดิ เชอื้ เอดส์ เหตเุ มนิ ใชถ้ งุ ยาง (2550) เปน็ ตน้ (3) เพศศึกษาหรอื การเรียนร้เู รอ่ื งเพศ ขา่ วเรอื่ งเพศศกึ ษาและการเรยี นรเู้ รอ่ื งเพศมกั จะถกู น�ำเสนออยา่ ง เชอ่ื มโยงกับปญั หาที่เกิดขึ้นในเยาวชน ซง่ึ สงั คมถอื ว่ายังไมใ่ ชว่ ัยอนั ควร ทจ่ี ะเรยี นรแู้ ละมปี ฏบิ ตั กิ ารทางเพศ ดว้ ยถอื วา่ อาจไมส่ ามารถรบั ผดิ ชอบ กบั ผลทต่ี ามมาของการมเี พศสมั พนั ธก์ อ่ นสมรสได้ ไมว่ า่ จะเปน็ การทอ้ ง ไม่พร้อม ท�ำแท้ง ติดโรคทางเพศสัมพันธ์ เป็นพ่อ/แม่วัยรุ่น ฯลฯ สิ่งท่ีตามมาก็คือการสอนให้เด็กเรียนรู้เร่ืองเพศ ทั้งจากระบบโรงเรียน โดยเฉพาะครอบครัว ซึ่งเชอ่ื ว่าพ่อแม่ผู้ปกครองควรมีบทบาทสำ� คัญใน การสอนใหล้ กู เรยี นร้เู รอ่ื งเพศและเพศสัมพันธ์

ภาพและชีวติ ครอบครวั ในสังคมไทย 101 ตวั อยา่ งขา่ วเรอ่ื งเพศสมั พนั ธศ์ กึ ษาหรอื การเรยี นรเู้ รอ่ื งเพศไดแ้ ก่ วัยรนุ่ ทัว่ โลกตอ้ งการรบั ร้เู พศศึกษา (2540) เซก็ ส์ในวัยเรียน ใครตอ้ ง แก้ปัญหาน้ี (2540) จฬุ าฯจดั เพศศกึ ษาฤดรู อ้ น ชี้วัยรุ่นต้งั ท้องท�ำแท้ง สงู (2542) วยั รนุ่ ไม่รู้จริงเร่อื งเพศสรา้ งปญั หา (2542) ชลี้ ดปญั หา เพศศึกษาได้ผล เน้นให้ความรู้ผู้ปกครอง (2543) สอนลูกให้รู้จักรัก เริม่ ตน้ เรื่องเพศที่บา้ น (2546) รจู้ กั เซ็กซ์ไมเ่ สียรู้ (2547) รูไ้ ด้ยังไงว่า ลูกช่วยตัวเอง (2547) ผลศึกษาเด็กรู้เรื่องเซ็กซ์ต้ังแต่ป.6 (2547) แนะสอนเพศศกึ ษาอนบุ าล เน้นปลกู ฝงั ใหเ้ กยี รติผหู้ ญิง (2547) แนะ เปิดสอนเด็กช่วยตัวเองแก้มีเซ็กส์เร็ว (2547) เคลด็ ลบั เล้ียงลกู ให้เปน็ คนดี มเี ซ็กส์ปลอดภัย-ห่างไกลเอดส์ (2548) พอ่ แม่ยุคใหมเ่ ริ่มเปิดใจ คยุ กบั ลกู เรอ่ื งเพศ (2549) สอนเรอ่ื งเพศใหล้ กู กอ่ นวยั ทนี (2549) คยุ เปิดใจ รกั ปลอดภยั กระแสตอบรับดี 3 เดือนพอ่ แมแ่ หป่ รึกษาเรอ่ื งเพศ เพยี บ (2549) ผดุ หลกั สตู รอนามยั เจริญพันธ์ุแก้เพศวยั รนุ่ (2549) เพศวยั โจไ๋ มว่ นุ่ เมอื่ พอ่ แม-่ ลกู รว่ มเรยี นรู้ (2549) เพศศกึ ษา เรอื่ งตอ้ ง หา้ มตอ้ งรู้ (2550) ถงึ เวลาทเี่ พศศกึ ษาตอ้ งเขา้ ถงึ ทกุ ครอบครวั (2551) เสนอโละหลกั สตู รเพศศกึ ษา ผดุ หลกั สตู รครอบครวั ศกึ ษาปลกู ฝงั คณุ ธรรม (2551) เพศศึกษาเพิ่มความมนั่ ใจชีวติ คู่ (2552) เปน็ ต้น 3.2 ภาวะเจริญพันธุ์ ในทนี่ หี้ มายถงึ ประเดน็ ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั เรอ่ื งภาวะเจรญิ พนั ธ์ุ ไดแ้ ก่ การตง้ั ครรภ์ ทง้ั โดยตง้ั ใจ และเรอ่ื งทอ้ งไมพ่ รอ้ ม การทำ� แทง้ และประเดน็ ทเี่ กยี่ วขอ้ ง การคมุ กำ� เนดิ และวางแผนครอบครวั รวมถงึ เรอื่ งของวธิ กี าร และเทคโนโลยีใหม่ๆ ในการช่วยเหลือครอบครัวท่ีมีลูกยาก เกือบครึ่ง หนง่ึ (48%) เปน็ ขา่ วเร่อื งการทำ� แท้ง รองลงมาคอื การคุมก�ำเนดิ เรื่อง ทอ้ ง และเทคโนโลยีเจริญพนั ธ์ุ ดังรายละเอยี ดข้างล่างนี้

102 ภาพและชวี ติ ครอบครวั ในสังคมไทย (1) การทำ� แทง้ ข่าวเร่อื งการท�ำแทง้ มกั ถูกน�ำเสนอในแง่ลบมาตลอด โดยเฉพาะ การประณามผหู้ ญงิ ทต่ี งั้ ทอ้ งไมต่ ง้ั ใจ หรอื ทอ้ งไมพ่ รอ้ ม การทง้ิ ทารกหรอื ตัวอ่อน รวมท้ังกรณีของแม่วัยรุ่นท่ีไม่พร้อมเล้ียงดูลูก สรุปเป็นภาพ เหมารวมวา่ เปน็ หญงิ ใจคอโหดรา้ ย ใจแตก ใจโหด ฯลฯ นอกจากนกี้ เ็ ปน็ ข่าวการตรวจจับคลีนิกท�ำแท้งที่ให้บริการผิดกฎหมาย วิธีการท�ำแท้ง ท่ีเป็นอันตราย และการหยิบยกเอาเรื่องการท�ำแท้งข้ึนมาเป็นประเด็น ทางสังคม ซึ่งน�ำไปสู่การถกเถียงอย่างกว้างขวางในมิตติ า่ งๆ ทัง้ ในเชิง ศีลธรรม สทิ ธใิ นรา่ งกายของผูห้ ญงิ และมักจะน�ำไปเชือ่ มโยงกับปญั หา การอบรมเลีย้ งดแู ละความสมั พนั ธใ์ นครอบครวั ตวั อย่างข่าวเร่ืองแทง้ ไดแ้ ก่ ใส่ถุงโยนทิ้งทารก 7 เดอื น สาวหา้ ง ก่อเหตสุ ลด สงสยั แอบทำ� แท้ง (2540) สาวรกั สนุกรดี ลูกท้ิงในห้างดงั (2540) ถกู ขม่ ขนื ทอ้ งขอทำ� แทง้ จะเรยี นตอ่ (2541) ทลายคลนี คิ เถอ่ื น เดก็ นร.รดี ลกู (2541) ท�ำแทง้ ผดิ หรอื ถกู ใครเปน็ ผตู้ ดั สนิ (2542) แม่ วัยรุน่ รกั สนกุ รดี มารหัวขน โยนทง้ิ กลางเมอื งเชยี งใหม่ (2543) พลิก แผน่ ดินล่าสาวใจอ�ำมหิตฆา่ เผาลกู ในไส้ (2544) สังคม-ผัวกดดนั หญงิ ไทย พบแห่ทำ� แท้งปีละ 8 แสนราย (2544) เมอ่ื ไรจะเลกิ ตีตราหญงิ ท้องไม่พร้อมว่าเป็นแม่ใจยักษ์ (2545) ผัว-เมียกศน. วิ่งราวท�ำแท้ง (2546) แม่ใจยกั ษ์ สญั ลักษณ์แห่งอคตติ ่อผู้หญิง (2546) ลดท�ำแทง้ - ทง้ิ ลกู กนษิ ฐน์ ารอี มุ้ แมว่ ยั รนุ่ (2546) ตะครบุ ผวั เมยี ท�ำแทง้ ลกู น�ำซาก ฝงั กลบ (2547) ไม่ใช่แคส่ าวใจแตก แมส่ ้ชู วี ิตก็คิดทำ� แทง้ (2548) ชี้ เดก็ ตงั้ ครรภเ์ พราะถกู ขม่ ขนื มสี ทิ ธขิ อท�ำแทง้ ถกู ก.ม. (2548) วกิ ฤตไิ ทย ทอ้ ง-แทง้ -ทงิ้ สงั คมหรอื รฐั ทอ่ี อ่ นแอ! (2549) การแทง้ เปน็ อาจณิ ความ ทุกขข์ องคน (อยาก) เป็นพอ่ แม่ (2549) หญิงตั้งครรภเ์ รอื นแสน เซ่น ท�ำแท้งไม่ปลอดภัย (2549) หญิงท�ำแท้งเถ่ือนเสี่ยงโรคแทรกถึงตาย 40% (2550) เด็กสาวอายุ 13 ไมร่ ู้เร่ืองเพศท้อง 10 เดือนจึงไปหา

ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสงั คมไทย 103 หมอ (2550) ให้สอนเพศศกึ ษาต้ังแต่เด็ก 4 ขวบ สกัดกนั้ เดก็ วยั รุ่น ทำ� แทง้ เถ่ือน (2550) เป็นตน้ (2) การคมุ ก�ำเนดิ และวางแผนครอบครัว ข่าวในหัวข้อการคุมก�ำเนิดและวางแผนครอบครัวส่วนใหญ่เป็น เรื่องของถุงยางอนามัย ซึ่งสะท้อนให้เห็นการเปล่ียนทัศนคติที่มีต่อ ถุงยางและการใช้ถุงยางอนามยั ไดพ้ อสมควร กล่าวคอื ชว่ งแรกๆ เป็น การรณรงค์ให้ใช้ถุงยางในกลุ่มนักเท่ียวสถานบริการเป็นหลัก ควบคู่ไป กับข่าวการส�ำรวจและการตลาดของบริษัทท่ีผลิตถุงยาง เป็นข่าวที่ให้ ข้อมูลในส่วนข้อบ่งใช้ถุงยางอนามัยให้มีประสิทธิภาพ ต่อมาก็มีการ รณรงคใ์ หป้ รบั เปลย่ี นทศั นคตจิ ากการใชถ้ งุ ยางอนามยั คอื การไมไ่ วว้ างใจ ป้องกันโรคจากคู่นอน มาเป็นการใช้ถุงยางอนามัยเพราะความรักและ ร่วมรับผดิ ชอบ ไมต่ อ้ งใหฝ้ า่ ยหญงิ รบั ผดิ ชอบในการคมุ ก�ำเนิดเพยี งฝา่ ย เดยี ว ทง้ั ยงั เสย่ี งตอ่ โรคตดิ ตอ่ ทางเพศสมั พนั ธ์ นอกจากนย้ี งั มกี ารขยาย กลุ่มเป้าหมายมาเป็นคนในครอบครัวและวัยรุ่นที่เป็นกลุ่มเส่ียงมากขึ้น ซ่ึงมีการถกเถียงกันในประเด็นถุงยางอนามัยกับวัยรุ่นอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะกรณกี ารเสนอตงั้ ตขู้ ายถงุ ยางในสถานศกึ ษาเมอื่ ปลายปี 2546 หลังจากนั้นมา ประเด็นถงุ ยางอนามัยก็เนน้ ใหเ้ ขา้ ถึงกลมุ่ วัยรนุ่ มากขึ้น ตัวอย่างข่าวในประเด็นถุงยางอนามัยได้แก่ ถุงยางอนามัยเพื่อ ชวี ติ ทดี่ กี วา่ (2540) ปรบั แผนรณรงคใ์ ชถ้ งุ ยางเพอื่ รกั (2545) ดเู รก็ ซ์ รกุ โฆษณา ปรับค่านิยมหญิง ถุงยางปอ้ งกนั ตวั (2546) กระตุน้ วยั รนุ่ ใชถ้ ุงยาง ดูโอใจป�้ำแจก 1 แสนชนิ้ (2546) ค้านต้ังตู้ขายถงุ ยางในร.ร. ชเี้ รอ่ื งเพศศกึ ษายงั ไมด่ พี อ (2546) อาจารย์แม่กร๊ดี ขายถุงยางในร.ร. หวั่นทำ� โจ๋มว่ั เซ็กซ์ (2546) แฉยอดขายถุงยางอนามยั คนไทยพงุ่ สธ. ขยายตดิ ตั้งหมืน่ ตยู้ งั หมดเกลี้ยง (2548) ศธ.-สธ.จับมอื ต้ังเครือ่ งขาย ถุงยางในร.ร. ครูสบั แหลกหลงทาง-ไมจ่ ำ� เปน็ (2549) ไม่เช่อื ต้งั ตขู้ าย ถงุ ยางยว่ั ยุมเี ซ็กซ์มากข้ึน (2549) รณรงค์ปอ้ งกนั เอดสเ์ นน้ เจาะกลุ่ม

104 ภาพและชีวติ ครอบครัวในสงั คมไทย วยั ร่นุ สนอ.ตอกยำ�้ สวมถุงยางกบั ค่นู อนทุกครง้ั (2549) สธ.วอนอย่า ต่อต้านถุงยางหยอดเหรียญ (2550) เน้นนโยบายใช้ถุงยาง 100% (2550) สธ.ย�้ำโฆษณายดื อกพกถงุ เขา้ ถงึ วยั รนุ่ (2550) ถงุ ยาง ความ ปลอดภยั ใหเ้ กยี รติ รบั ผดิ ชอบ (2550) ถงุ อนามยั ผหู้ ญงิ คอื ทางเลอื ก ทเี่ ปน็ จริงของหญงิ ไทย (2551) เป็นตน้ นอกจากนก้ี เ็ ปน็ ขา่ วเกยี่ วกบั สถานการณก์ ารคมุ ก�ำเนดิ ซง่ึ สะทอ้ น ให้เห็นอคติระหว่างเพศ ที่สังคมส่วนใหญ่มองเพียงว่าเป็นหน้าท่ีของ ผหู้ ญงิ ท้งั การคุมก�ำเนิดและการทำ� หมนั มกี ารเผยแพร่ข้อมลู ข่าวสาร ทีเ่ กีย่ วขอ้ ง ทง้ั ในแงข่ องสง่ิ ควรรู้ ข้อบ่งใช้ อาการขา้ งเคยี ง ขอ้ ควรระวัง ในการใชย้ าคมุ ประเภทตา่ งๆ รวมทง้ั การศกึ ษาคน้ ควา้ และผลติ สารสกดั ต่างๆ เพือ่ ใช้เป็นสว่ นผสมในยาคมุ ก�ำเนดิ เช่น ดีปลี พรกิ ไทย มะนาว ซ่ึงในบางกรณีน�ำไปสู่การถกเถียงเนื่องจากยังไม่มีผลการวิจัยยืนยัน รวมทงั้ เป็นข่าวเกี่ยวกบั การคุมก�ำเนิดและวางแผนครอบครวั ทวั่ ๆ ไป ตวั อยา่ งขา่ วในเรอื่ งการคมุ ก�ำเนดิ ในผหู้ ญงิ ไดแ้ ก่ นแี่ หละชายไทย ขนานแท้ ใหเ้ พศแมค่ ุมก�ำเนดิ เอง (2540) คนไทยยังเข้าใจผิดใช้ยาคุม ฉุกเฉนิ พรำ่� เพร่อื (2542) สธ.เตือนภยั หญงิ ไร้ผลวิจยั ชช้ี ัดมะนาวฆ่า อสุจิ (2545) ยาคมุ ก�ำเนิดเทคโนโลยใี หม่ 1 นาที คมุ ไดน้ านถงึ 3 ปี (2546) ผู้ชายเกี่ยงหญิงให้แบกภาระคนเดียวในการป้องกันขัดขวาง กมุ ารกำ� เนดิ (2547) คมุ กำ� เนดิ แบบไหน เซก็ ซไ์ มฝ่ อ่ (2547) ผลวจิ ยั ช้ีชัดยาคุมฉุกเฉินอันตราย คุมกำ� เนิดไม่ได้-มีสิทธิตั้งท้องสูง (2548) การคมุ กำ� เนิดโดยวิธนี บั วนั ปลอดภยั (2549) ยาคมุ เสรีภาพหรอื การ ควบคมุ ทางเพศ (2549) คดิ คน้ ยาคมุ กำ� เนดิ ชาย ออกฤทธสิ์ กดั สเปริ ม์ เติบโต! (2549) หยดุ ใชย้ าคุมกลางแผง เสยี่ งเกดิ ผลขา้ งเคยี ง-ต้งั ท้อง (2550) หญิงไทยฮิตกินยาคุมฉุกเฉนิ (2550) หมอเตือนช้ีวัยรุ่นใช้ยา คุมฉุกเฉิน อนั ตรายเส่ียงทอ้ งนอกมดลูก (2551) สามีเข้าช่วยภริยา แบกภาระบา้ งได้แลว้ ยาคมุ ผู้ชายได้ผลชะงดั (2552) เปน็ ต้น

ภาพและชีวิตครอบครวั ในสงั คมไทย 105 (3) การตง้ั ครรภ์ ข่าวที่น�ำเสนอประเด็นการตั้งครรภ์ส่วนใหญ่เป็นเร่ืองท่ีเกี่ยวกับ ขอ้ ควรปฏบิ ตั ทิ ง้ั กอ่ นการตง้ั ครรภ์ ในชว่ ง 9 เดอื นของการตงั้ ครรภ์ และ หลงั คลอด เพอ่ื สขุ ภาพของทง้ั ตวั แมแ่ ละลกู ภาวะเสยี่ งของหญงิ ตง้ั ครรภ์ การเตรียมตัวขณะต้ังครรภ์ การฝากครรภ์ โรคแทรกซอ้ น การตั้งครรภ์ นอกมดลกู รปู แบบการทำ� คลอด ฯลฯ นอกจากนกี้ เ็ ปน็ ขา่ วเรอื่ งการทอ้ ง นอกสมรส แม่วัยรุ่น การท้องไม่พร้อมหรือท้องไม่ต้ังใจ ในมิติต่างๆ โดยเฉพาะการให้ความช่วยเหลือเบ้ืองต้น กรณีฉุกเฉิน และที่พักพิง หลงั คลอด เพือ่ ลดปัญหาทีต่ ามมาอนื่ ๆ เชน่ การท้งิ ลูก การกลบั เข้าไป เรียนตอ่ การถกู ปฏเิ สธจากครอบครวั ทักษะการเล้ียงลกู และการเป็น แม่เลี้ยงเดีย่ ว ฯลฯ ตัวอย่างข่าวเร่ืองการต้ังครรภ์ ได้แก่ แนะหญิงมีครรภ์รับกรด โฟลิค (2540) พอ่ คะ แม่คะ หนทู อ้ ง (2541) ระวังการใชย้ ารักษาสวิ ในสตรมี คี รรภ์ (2542) ชเ้ี บาหวานคณุ แมส่ ง่ ผลถงึ ลกู พกิ าร-แทง้ (2542) เสนอสอนเพศศึกษาต้ังแต่ประถม ป้องกันปัญหาต้ังท้องท้ังท่ีไม่พร้อม (2543) เตือนโรคแทรกซ้อนในหญิงตั้งครรภ์ระบาดหนัก (2544) สวสั ดกิ ารเรง่ ดว่ นชว่ ยแมว่ ยั รนุ่ (2544) ปฏบิ ตั ติ วั ถกู ตอ้ งระหวา่ งตงั้ ครรภ์ ลดการเสยี่ งสูญเสยี ลกู นอ้ ย (2544) พบนร.ตั้งครรภอ์ อกกลางคันปีละ นบั พนั (2544) พบท้องนอกสมรสเส่ยี งโรคซมึ เศรา้ (2545) สรา้ ง จติ สำ� นกึ ทดี่ ใี หก้ บั แมท่ กี่ ำ� ลงั จะทง้ิ ลกู (2546) โยคะสำ� หรบั คณุ แมต่ ง้ั ครรภ์ ช่วยให้ลูกมีสุขภาพกาย-จิตดี (2546) ท้องไม่พร้อม ปัญหาที่ยังมี ทางออก (2546) สตู ิแพทยห์ ่วงแม่ไทยแห่ผ่าคลอดเกินมาตรฐานโลก (2547) โรงเรียนระวัง ตี-ไล่ออก-ไม่รับกลับหลังคลอด หมิ่นเหม่ผิด พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก (2547) ตะลงึ ยาย 81 อุม้ ท้อง 58 ปี ปวดท้อง หาหมอเพง่ิ รพู้ บเดก็ ฝงั นอกมดลกู (2548) คน้ หาทางออกทอ้ งไมพ่ รอ้ ม (2548) ต้ังท้องตอ้ งอาเจยี น ขบั สารพษิ ปกปอ้ งลูก (2549) มารดา

106 ภาพและชีวิตครอบครัวในสงั คมไทย นอกสมรส ตราบาปสังคมชายขอบ (2549) จี้ให้เด็กท้องเรียนต่อ ศธ.ออกตัวไม่ปิดกนั้ (2549) ผหู้ ญงิ พกิ ารกบั สทิ ธคิ วามเปน็ แม่ ปญั หา เศรา้ ทส่ี ังคมไทยมองขา้ ม (2550) เผยหญิงไทยปีละ 3 แสนไม่ตง้ั ใจ ทอ้ ง (2550) ถงึ ทอ้ งกเ็ รียนได้ รร.ให้อนาคต (2551) ทอ้ งไรเ้ ดียงสา 1 ปใี หล้ มหายใจกวา่ 7 หมน่ื ชวี ติ (2552) ผดุ โครงการแมว่ ยั ใสปอ้ งกนั ตัง้ ครรภ์ไม่พร้อม (2552) วฒุ ฯิ ถกวยั รนุ่ ตั้งครรภพ์ บตัวเลข 10 ขวบ ทอ้ ง 60 ราย (2552) เป็นตน้ (4) เทคโนโลยที ี่ช่วยเจรญิ พนั ธ์ุ เป็นข่าวเก่ียวกับการพฒั นาเทคนิควธิ กี ารใหม่ๆ ท่ใี ชใ้ นการท�ำให้ คู่สมรสท่ีมีลูกยากสามารถปฏิสนธิและต้ังครรภ์ได้หลากหลายรูปแบบ ด้วยกัน เช่น การท�ำเด็กหลอดแก้วหรือการท�ำกิฟต์ การท�ำอิ๊กซ่ี การอมุ้ บญุ การบรจิ าคไขแ่ ละสเปริ ม์ การเลอื กเพศของลกู ฯลฯ ซงึ่ หลาย ประเดน็ ยงั มกี ารถกเถยี งเชอื่ มโยงถงึ ประเดน็ อนื่ ๆ โดยเฉพาะประเดน็ ทาง จริยธรรม และชอ่ งวา่ งทางกฎหมายในสงั คมไทย ตวั อยา่ งขา่ วในเรอ่ื งนไี้ ดแ้ ก่ ครบ 10 ปเี ดก็ หลอดแกว้ ไทยคนแรก (2540) แพทยธ์ รรมศาสตรท์ ำ� สำ� เรจ็ เดก็ หลอดแกว้ จากพอ่ ทเี่ ปน็ หมนั (2543) พบเทคนิค Blastocyst ท�ำเดก็ หลอดได้ผลสำ� เร็จ (2543) เดก็ ไทยยอดฮติ ต่างชาตแิ หอ่ ้มุ บุญ (2543) ทารก 2 แม่ แกป้ ญั หา มีลูกยาก หรอื ดูถกู พระเจา้ (2544) โคลนน่งิ ถงึ สเต็มเซลล์ บทพสิ ูจน์ ท่ยี ังตอ้ งรอ (2544) สเปริ ม์ -ไข่ (บริจาค) = ปญั หาสารพัด (2544) ฝังเข็มช่วยหญิงมีบุตรยากให้ติดลูกได้ (2545) กิ๊ฟท์ปลอมขายความ หวัง รับปั๊มลูก-ท้องละแสน! (2546) เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ ปญั หาสทิ ธิครอบครองบุตร กฎหมายไทยตามไม่ทนั (2547) เทคนิค ใหมส่ รา้ งครรภบ์ รสิ ทุ ธิ์ ผลติ สเตม็ เซลล-์ ไมผ่ ดิ ศลี ธรรม (2547) ปฏสิ นธิ แนวใหม่ไม่ง้อเพศชาย ใช้ไข่เพศหญิงผสมเป็นตัวอ่อน (2547) นัก วชิ าการแนะรฐั พิจารณาอุ้มบุญกับปัญหาจรยิ ธรรม (2548) สร้างอกิ ซี่

ภาพและชีวติ ครอบครัวในสงั คมไทย 107 ท�ำได้สำ� เรจ็ ทารกแฝด 4 หญงิ 3 ชาย 1 (2549) คลนิ คิ ใหบ้ ริการ เลือกเพศ (2549) อ้มุ บญุ ปัญหาทยี่ ังหนกั อก แม่ผใู้ ห้ก�ำเนิดกบั แม่ ผถู้ อื กำ� เนดิ (2549) คดั เลอื กพนั ธ-์ุ เพศลกู เทคโนโลยที ส่ี วนทาง (2550) เทคโนโลยสี ร้างลูก ทางออกหรือความไม่เทา่ เทยี มหญงิ -ชาย (2550) กิ๊ฟท์ ซฟิ ท์ และเด็กหลอดแก้ว (2550) ให้เช่ามดลูกธรุ กิจมาแรง บน ขอ้ กังขาส�ำนกึ ความเป็นแม่ (2550) ชี้พอ่ -แมใ่ นสตู ิบัตรเด็กอุม้ บุญคือ ผ้ตู ้ังครรภ์-คลอดบุตร (2550) เดก็ หลอดแกว้ สุดฮิต แนวโนม้ ไทยทำ� เพิม่ 20 ปมี ีแลว้ กว่า 600 คนเหตุแตง่ งานช้า-เครียด (2550) ชีซ้ ื้อไข่ ทำ� เดก็ หลอดแกว้ ผดิ จรยิ ธรรม-บรจิ าคได้ (2551) เทคโนโลยใี หม่ IVM แก้ปัญหาคู่รักมีบุตรยาก (2551) การซื้อ-ขายไข่ และการจัดการ ตวั อ่อน (2552) เปน็ ตน้ 3.3 การเลีย้ งดู/ดูแลสมาชกิ ในครอบครัว การเล้ียงดูคนในครอบครัว ได้แก่ การเล้ียงดูลูกตั้งแต่คลอด เร่ืองของนมแม่ รวมถงึ การดแู ลคนในครอบครวั ท่ีมีความตอ้ งการพเิ ศษ เชน่ ปว่ ยหรอื พกิ าร รวมไปถงึ สขุ ภาวะทางกาย ทางจติ และอารมณข์ อง สมาชิกในครอบครัว ทง้ั หมดเปน็ ประเดน็ ที่เกีย่ วขอ้ งกบั การกล่อมเกลา เลี้ยงดู รับผดิ ชอบดแู ลสมาชิกในครอบครวั ในฐานะทเี่ ปน็ หน้าทห่ี ลักอกี ประการหนึ่งของสถาบันครอบครัวท่ีจะชี้ทิศทางแนวโน้มคุณภาพชีวิต ของสมาชิกรุ่นใหม่ของสังคมได้ ทง้ั ยงั สะทอ้ นประเด็นอืน่ ๆ ท่เี ก่ียวขอ้ ง ร่วมด้วย เช่น บทบาทหญิงชาย ความเป็นพ่อเป็นแม่ ฯลฯ รวมกัน มจี ำ� นวนกวา่ หนง่ึ ในสามของหวั ขอ้ อนามยั เจรญิ พนั ธแ์ุ ละสขุ ภาวะครอบครวั ประเดน็ ที่นา่ สนใจมีดงั นี้ (1) การเลย้ี งด/ู ดูแลครอบครวั รวมเอาวธิ กี ารเลยี้ งดลู กู ตงั้ แตค่ ลอดจนโต เรอื่ งของสถานรบั เลย้ี ง เด็ก การรณรงค์เร่ืองนมแม่ การอบรมลูกให้สอดคล้องกับค่านิยมท่ี

108 ภาพและชวี ิตครอบครัวในสงั คมไทย เป็นท่ีต้องการของสังคม ไม่สร้างปัญหา การสร้างครอบครัวให้อบอุ่น การเตรียมพร้อมพ่อแม่ให้มีทักษะในการเลี้ยงดูลูก เน่ืองจากประเด็น การเลี้ยงดูลูกน้ีมักถูกตอกย้�ำถึงความส�ำคัญ และต้ังค�ำถามผ่านส่ือ อยู่เสมอในฐานะท่ีเป็นปัจจัยพ้ืนฐานของการก่อให้เกิดและการป้องกัน ปัญหาสังคมต่างๆ และการพัฒนาคุณภาพของสมาชิกรุ่นใหม่ในสังคม โดยเฉพาะในเรื่องของคุณสมบัติด้านคุณธรรมจริยธรรม และความ รบั ผดิ ชอบต่อสังคม ตวั อย่างขา่ วเรอื่ งการเลยี้ งดูลกู ได้แก่ หมอหยองชี้สาเหตสุ ังคม หายนะ พอ่ แมไ่ มม่ จี ติ วญิ ญาณการเลยี้ งลกู (2540) ฝกึ ลกู ใหใ้ กลธ้ รรมชาติ (2540) เลยี้ งลกู ใหร้ กั งาน (2541) ผลของการเลย้ี งดลู กู ตอ่ การพฒั นา บุคลกิ ภาพ (2541) สรรพคณุ นมแมแ่ ก้สารพัดโรค (2542) เผยเลี้ยง ลกู ดีมชี ัยไปกว่าครง่ึ สรา้ งภูมิคมุ้ กันโรคกาย-ใจ (2544) เด็กดือ้ มพี ่อ แมเ่ ปน็ ตน้ เหตปุ ญั หา (2544) ตำ� หนลิ กู พรำ�่ เพรอ่ื มสี ทิ ธกิ์ า้ วรา้ ว (2545) ชวี ติ คกู่ บั การเลย้ี งลกู (2545) นมแมส่ แิ นก่ วา่ นมใด ตา้ นมะเรง็ แม่ เสรมิ อคี วิ ลกู (2546) แนะวธิ เี ลยี้ งลกู ยคุ ดจิ ติ อลใหเ้ กง่ ดี และมสี ขุ (2546) พ่อแม่รังแกฉันท�ำเด็กไอคิวต�่ำ ต้นตอสู่ชีวิตคู่พัง (2547) ลงโทษลูก อยา่ งไรไมใ่ หเ้ ขากา้ วรา้ ว (2547) เลยี้ งลกู ตอ้ งเปน็ ทมี บทบาทพอ่ ทชี่ ว่ ย เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ให้สำ� เร็จ (2547) วิตกขนมเด็กสร้างปัญหา แนะ พ่อแมฝ่ ึกลกู มวี ินยั การกนิ (2547) แนะวธิ เี ลอื กโรงเรยี นอนบุ าลใหล้ ูก สะอาด ปลอดภัย เด็กมีความสขุ (2548) ความพรอ้ มเพอ่ื เปน็ พ่อแม่ มืออาชีพ (2548) เตรียมเด็กปฐมวัย สู่มาตรฐานคนไทยคุณภาพ (2548) พบเดก็ ไทยพัฒนาการช้า เหตเุ กิดจากเลย้ี งไม่ถูกวิธี (2549) สธ.เผยเด็กกวา่ 5 แสนถูกเลีย้ งตามยถากรรม (2550) เล่นกลางแจง้ ดกี วา่ เลน่ ของเลน่ จติ แพทยแ์ นะแมเ่ ลย้ี งลกู (2551) พอ่ แมย่ คุ ใหมเ่ ชอื่ มน่ั ยังเป็นต้นแบบ ปลกู ฝังพฤตกิ รรมที่ดีให้ลูก (2551) หลักการเลี้ยง ลกู ของครอบครวั ตวั อยา่ ง เนน้ ความรกั เออ้ื เฟอ้ื ปลกู ฝงั คณุ ธรรม (2551)

ภาพและชีวติ ครอบครวั ในสังคมไทย 109 บทบาทแมใ่ นสงั คมไทย (2551) สสส.ดงึ พอ่ -แมเ่ ขา้ โรงเรยี นฟน้ื ฟสู ถาบนั ครอบครวั เข้มแขง็ (2551) บทบาทพ่อหายไปสง่ ผลเดก็ เกดิ เพศที่ 3 (2551) เลย้ี งลกู ใหไ้ ดด้ ที า่ มกลางวถิ ที เี่ ปลยี่ นไป (2552) Daddy’s Girl ลูกสาวของพ่อ เลีย้ งอย่างไรไม่ใหเ้ หินห่าง (2552) เป็นต้น นอกจากนี้ ยงั มขี า่ วการเลยี้ งดหู รอื ดแู ลลกู ทม่ี คี วามตอ้ งการพเิ ศษ ในครอบครัว คอื มคี วามพิการ ท้ังทางจิต สายตา การไดย้ ิน สติปญั ญา และการเรยี นรู้ รวมทง้ั กลมุ่ อาการทมี่ กี ารแสดงพฤตกิ รรมทแ่ี ตกตา่ งจาก คนท่ัวไป ซึ่งเชื่อว่าการดูแลโดยคนใกล้ชิดในครอบครัวหรือครอบครัว บ�ำบัด เป็นสิ่งส�ำคัญท่ีสุดต่อพัฒนาการของคนป่วยและพิการเหล่านี้ มกี ารใหข้ อ้ มลู ความรใู้ นเรอื่ งการปฏบิ ตั ติ วั เพอ่ื ปอ้ งกนั หรอื ลดความเสยี่ ง วธิ ดี แู ลผทู้ ม่ี คี วามตอ้ งการพเิ ศษเหลา่ นอ้ี ยา่ งเหมาะสม รวมทงั้ โอกาสใน การพัฒนาชีวิตและเติบโตเหมือนคนอ่ืนๆ โดยเฉพาะในเด็กที่มีอาการ ดาวนซ์ ินโดรม ปัญญาอ่อน สมาธสิ น้ั และออทิสติก ซงึ่ สังคมไทยมกี าร ปรบั เปลีย่ นทศั นคตติ ่อลกู พกิ าร จากที่มองวา่ เปน็ ปญั หา เปน็ ปมด้อย เปล่ียนไปส่กู ารมองเปน็ เด็กพิเศษ และต้องเอาใจใสพ่ ัฒนาทักษะในการ มชี วี ิตอยู่รว่ มสังคมมากข้ึน ตวั อยา่ งขา่ วสว่ นนไี้ ดแ้ ก่ ความรกั ในครอบครวั ยาขนานเอกดาวน์ ซินโดรม (2541) แก้ลกู ปญั ญาอ่อน ต้องเช็คสุขภาพกอ่ นคดิ ใช้ชีวติ คู่ (2541) กลุม่ เด็กทีม่ ีความตอ้ งการพเิ ศษใชพ้ อ่ แม่เป็นยารกั ษาทีด่ ีที่สดุ (2542) แพทยร์ ะบคุ นพกิ ารแตง่ งานไดแ้ คเ่ ขา้ ใจและปฏบิ ตั ถิ กู วธิ ี (2543) แพทย์ช้ีลูกเป็นออทิสติกไม่น่ากลัวอย่างที่คิด (2543) เด็กพิการ- เทคโลโลยีใหม่สามารถตรวจรู้ได้ขณะยังเป็นตัวอ่อน (2544) สัมผัส ย้มิ แรกของแม่นชุ จมอยกู่ บั ความเศรา้ นาน 10 ปี กวา่ ลกู จะออกจาก โลกของออทสิ ตกิ (2545) เดก็ แอสเพอรเ์ กอร์ คณุ ควรเขา้ ใจเขา (2545) รณรงค์ตรวจสุขภาพเดก็ ค้นหาภาวะเสยี่ งออทสิ ตกิ (2546) เด็กพเิ ศษ 4 เวอรช์ นั่ แกไ้ ดถ้ า้ รว่ มใจกนั (2546) สาเหตคุ วามพกิ ารทางสตปิ ญั ญา

110 ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสงั คมไทย เกดิ ไดใ้ นระหว่างตัง้ ครรภ์ (2547) พอ่ แม่ทำ� อย่างไร ถ้าลูกเปน็ ดาวน์ ซนิ โดรม (2547) ภารกจิ บรบิ ทของบดิ ามารดาเดก็ พเิ ศษออทสิ ตกิ (2548) คดิสเล็กเซีย แค่บกพร่องทางเรียนรู้ หนูไม่ใช่เด็กสมองทึบ (2549) สธ.ชีห้ ญงิ ต้ังครรภเ์ ส่ยี งลูกเออ๋ 4 แสนคน (2550) พ่อแมก่ �ำลงั ส�ำคัญ ช่วยลูกออทิสติกมพี ฒั นาการ (2550) พาออกสงั คม-อย่าขงั ไว้ในบ้าน ค�ำแนะน�ำจากแม่ของลูกออทิสติก (2550) หมอชี้โรคออทิสซึ่ม ไมห่ ายขาด ตอ้ งใชพ้ ฤตกิ รรมบำ� บดั ใสใ่ จพเิ ศษ (2551) เมอ่ื ลกู ปญั ญาออ่ น พอ่ แมจ่ ะสอนเขาอยา่ งไร (2552) ไทยอคตติ ตี ราหญงิ พกิ ารไรเ้ พศ (2552) เมอื่ ลกู มคี วามบกพร่องในการเรียนรจู้ ะชว่ ยได้อย่างไร (2552) เป็นตน้ (2) สุขภาวะทางกายของคนในครอบครัว สขุ ภาวะทางกายของคนในครอบครวั ในทนี่ เ้ี ปน็ ประเดน็ ทเ่ี กยี่ วขอ้ ง กับสถานะทางสุขภาพ ความกินดีอยู่ดี ภาวะโภชนาการหรืออาหาร สุขภาพ ความสบายหรือเจ็บป่วย ความเส่ียงด้านโรคในแต่ละช่วงวัย รวมท้ังเร่ืองอนามัยเจริญพันธุ์โดยรวมของคนในครอบครัว ครอบคลุม ทุกเพศทุกวัย มขี ้อมลู ข่าวสารหลากหลาย เชน่ เรอ่ื งอ้วน เบาหวาน โภชนาการ โรคทางกรรมพันธ์ุ เป็นต้น ตัวอย่างข่าวท่ีเก่ียวข้องกับสุขภาวะทางกายได้แก่ นักวิจัยช้ีพ่อ แม่น้�ำหนักมาก เพ่ิมความเส่ียงให้ลูกเป็นโรคอ้วน (2540) นิสัย โภชนาการไมด่ ี ตน้ เหตุปว่ ย-ตาย คนไทย (2541) เตอื นคู่สมรสตรวจ ธาลัสซเี มยี เผย 40% ของประชากรเปน็ พาหะนำ� โรค (2542) เมอื่ ลูก เปน็ เบาหวานควรกนิ อาหารอยา่ งไร (2542) หญงิ วยั ทองตอ้ งเตรยี มใจ รับความเปล่ียนแปลงของร่างกาย (2543) สธ.แนะกินอยู่อย่างไทย เพอื่ สขุ ภาพแขง็ แรงไมเ่ ปน็ โรคขาดสารอาหาร (2544) เผย 10 โรครา้ ย คกุ คามหญงิ -ชายวยั ทอง (2544) กระดกู พรนุ ท�ำหญงิ วยั ทองเสย่ี งบา้ น แตก (2545) สิทธิอนามัยเจริญพันธุ์และสุขภาพผู้หญิง (2545) อนั ตรายเดก็ ไทยตดิ หวานกอ่ โรค ฟนั ผ-ุ โรคอว้ น-โรคเบาหวานพงุ่ (2545)

ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสงั คมไทย 111 วจิ ยั ช้ผี ู้หญิง 70% เปน็ มะเร็ง เพราะไมต่ รวจภายใน (2546) พ่อวัยปู่ เสย่ี งมลี กู พกิ าร 6 เทา่ เหตจุ ากน�้ำเชอื้ เสอื่ มกลายพนั ธ์ุ (2546) ส�ำรวจ พบเดก็ ร.ร.ดงั ในกทม.เปน็ โรคอว้ นออ้ื เหตมุ าจากพอ่ แมม่ ที ศั นคตทิ ผี่ ดิ - วิถีชีวิตท่ีเลวร้าย (2547) หมอเตือนจับเด็กเขย่าระวังอาจตายได้ (2547) โรคอว้ นก่อวกิ ฤตคิ รอบครัวรา้ วฉาน (2548) ยาบำ� รุงโลหิต สตรีแผนโบราณมปี ระโยชน์อย่างไร (2548) พ่อแม่ ต้นเหตุของลกู เบ่ือ อาหาร และเด็กอ้วน (2549) อารมณข์ องพ่อแมส่ ง่ ผลตอ่ พฤตกิ รรม ของลูก (2549) พ่อแมเ่ จา้ ระเบียบท�ำลกู เปน็ เด็กอ้วน (2549) ไมเ่ คย แต่งงานเสยี่ งตายเร็ว (2549) กรน ปัญหาบนเตยี งเสี่ยงชีวติ คู่ แนะหา แพทยป์ อ้ งกนั เซ็กซ์เสอ่ื ม (2550) สขุ ภาพผหู้ ญงิ ไทยในกระแสแพทย์ พาณิชย์ (2550) มะเร็งร้ายท�ำลายความสัมพันธ์ พบผู้ป่วยโรคน้ี แนวโน้มหย่าสูง (2550) เผยยีนส์รัดรูป-เอวต่�ำต้นเหตุจุดซ่อนเร้น เสย่ี งโรค (2550) 3 นวิ้ 3 สมั ผสั สกดั มะเรง็ เตา้ นม (2551) วเิ คราะห์ โรคหวั ใจพกิ ารแตก่ ำ� เนดิ แกท่ ารกในครรภม์ ารดา (2551) เปน็ โสดทำ� ไม อยไู่ ปเปน็ อลั ไซเมอร์ ชช้ี วี ติ คลู่ ดความเสย่ี งสมองเสอื่ ม (2551) คนไทย เสอื่ มสงั ขารกอ่ นวยั ผลวจิ ยั ชเี้ หตตุ น้ ทนุ ชวี ติ ตำ่� (2551) ตะลงึ ของเลน่ เด็กสุดอนั ตรายสารตะกวั่ อ้อื ตน้ เหตุท�ำลูกโง่ (2552) เป็นต้น (3) สขุ ภาวะทางจิตและอารมณ์ เป็นอีกประเด็นหน่ึงที่มีความส�ำคัญ เป็นพ้ืนฐานของสถาบัน ครอบครัว คือ การแสดงออกถึงความรัก ความเอาใจใส่ รับผิดชอบ พฤตกิ รรมปฏบิ ตั ริ ะหวา่ งคนในครอบครวั ทง้ั ระหวา่ งคสู่ มรส และพอ่ แม่ กบั ลกู ทส่ี ง่ ผลใหค้ รอบครวั อบอนุ่ หรอื หา่ งเหนิ และน�ำไปสสู่ ขุ ภาวะของ สังคมในท้ายที่สุด นอกจากน้ียังเป็นข่าวเก่ียวกับสุขภาพจิตของคนใน สงั คมท่ไี ด้รับผลกระทบจากปจั จัยภายนอกอน่ื ๆ โดยเฉพาะเงื่อนไขทาง เศรษฐกจิ สภาพสงั คม การงาน ฯลฯ สว่ นใหญเ่ ปน็ ขา่ วเรอื่ งภาวะเครยี ด ซึมเศรา้ การดูแลผู้ป่วยทางจติ

112 ภาพและชีวติ ครอบครัวในสังคมไทย ตวั อยา่ งขา่ ววา่ ดว้ ยสขุ ภาวะทางจติ และอารมณ์ ไดแ้ ก่ สขุ ภาพจติ ในครอบครัวเป็นเหตุแยกพ่อแม่ลูกให้ห่างเหิน (2540) เศรษฐกิจรุม บบี คนั้ คนกรุง โรคเครียดรกุ คุกคามหนกั (2540) คนกรุงเครียดเพราะ ญาตพิ นี่ อ้ ง (2541) สขุ ภาพจติ ของชวี ติ คู่ (2543) เดก็ -ผสู้ งู อายสุ ขุ ภาพ จิตย�่ำแย่ ปญั หาเรอื้ รังในสงั คม (2545) สงั คมง่อนแงน่ ครอบครัวปว่ ย ทางใจ (2548) ช้ีดูแลผู้ป่วยโรคจิตล้มเหลว-ญาติขาดความเข้าใจ (2549) เด็กไทยน่าห่วงป่วยโรคจิตพุ่งแค่ปีเฉียด 9 พัน (2550) จิตแพทย์ชเี้ ดก็ เป็นโรคเครียด การบา้ นเยอะ-กังวลครอบครวั (2551) คนไทย 12 ล้านมีปัญหาจิต 47% เครียดจากงาน-เงิน (2551) สขุ ภาวะทางใจเด็กไทย เร่มิ ตน้ ทีบ่ า้ นสานตอ่ ทคี่ รู (2551) สุขภาพจิต ในครอบครวั เรอ่ื งทยี่ งั ตอ้ งศกึ ษาหาความรู้ (อกี มาก) (2552) ผลสำ� รวจ อณุ หภมู ใิ จคนไทย พบปญั หาการเงนิ -ครอบครวั -สขุ ภาพ-สงั คมตน้ เหตุ ความเครยี ด (2552) เปน็ ตน้ 4. ความสัมพนั ธ์ในครอบครวั เปน็ ขา่ วทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั ความสมั พนั ธใ์ นครอบครวั ทงั้ ทางบวกและ ทางลบ อนั ไดแ้ กป่ ระเดน็ เรอ่ื งครอบครวั อบอนุ่ การเสรมิ สรา้ งสายใยหรอื ความผกู พันอนั ดใี นครอบครัว การสรา้ งครอบครัวหรอื แตง่ งาน ความ ขดั แยง้ ในครอบครวั การยตุ คิ รอบครวั หรอื หยา่ รา้ ง รวมถงึ ความสมั พนั ธ์ นอกสมรสตา่ งๆ ท้งั หมดมี 3,184 ข่าว หรือคิดเป็น 12% ของฐาน ขอ้ มลู ครอบครัวด้านขา่ วและบทความ ในหวั ขอ้ น้ีสามารถแบ่งออกตาม ประเด็นทพ่ี บไดเ้ ป็น 3 เรือ่ งใหญ่ คือ

ภาพและชีวติ ครอบครัวในสังคมไทย 113 ความสมั พนั ธใ นครอบครวั นอกสมรส อืน่ ๆ 2% 12% ความขัดแยง ความสมั พนั ธ 36% อันด/ี อบอุน 50% N=3,184 4.1 ความสมั พันธ์อนั ดี สายใยครอบครัว ครอบครัวอบอุน่ ครงึ่ หนงึ่ ของขา่ วเรอื่ งความสมั พนั ธใ์ นครอบครวั เปน็ การนำ� เสนอ ชวี ิตครอบครัวไทยในเชิงบวก มจี ำ� นวน 1,594 รายการ ท่ีมอี ยูอ่ ยา่ ง ต่อเนื่องสม�่ำเสมอคือการน�ำเสนอชีวิตครอบครัวของคนในสังคม ท้ังท่ี มชี ่ือเสียงและคนท่ัวไป ในมุมท่ีแสดงความสัมพนั ธ์อนั ดีที่อบอ่นุ ความ เขา้ อกเขา้ ใจในครอบครวั การฟนั ฝา่ อปุ สรรคทเี่ ผชญิ เมอ่ื เรมิ่ สรา้ งครอบครวั การประคับประคองชีวิตคู่จนประสบความส�ำเร็จ มีชีวิตครอบครัวท่ี เขม้ แขง็ สมาชกิ ในครอบครวั ดำ� เนนิ ชวี ติ อยา่ งมคี วามสขุ และเจรญิ กา้ วหนา้ ประหนึ่งเป็นตัวอย่างให้กับผู้อ่านถึงหลักการครองเรือน วิธีครองรักให้ ครอบครวั มน่ั คงอยดู่ ว้ ยกนั ยาวนาน การสรา้ งสายใยอนั อบอนุ่ ในครอบครวั การใช้เวลาท�ำกิจกรรมต่างๆ ร่วมกันของคนในครอบครัว หรือการจัด กจิ กรรมครอบครวั สมั พนั ธ์ รวมทงั้ ประเดน็ เพศสมั พนั ธใ์ นคสู่ มรส เปน็ ตน้ ทง้ั นี้ ดว้ ยพนื้ ฐานความคดิ ทวี่ า่ ครอบครวั เปน็ สถาบนั พน้ื ฐานของสงั คม ในการผลิตและหล่อหลอมพลเมืองรุ่นใหม่ จึงจ�ำเป็นอย่างยิ่งท่ีจะต้อง พฒั นาสรา้ งความเขม้ แขง็ ใหก้ บั สถาบนั ครอบครวั โดยมปี จั จยั สำ� คญั คอื การใชเ้ วลาอยรู่ ว่ มกนั ความรกั ความเขา้ ใจ การสอ่ื สารในครอบครวั และ เพศสมั พนั ธ์ทีด่ ใี นคู่สมรส

114 ภาพและชีวติ ครอบครวั ในสังคมไทย ตวั อย่างข่าวเชิงบวกนไ้ี ด้แก่ รจู้ กั ใหเ้ กียรติกันและกัน หลกั ครอง ชีวิตคใู่ หย้ ืนยาว (2540) ดูแลจิตใจคนในครอบครวั ในวันแห่งความรกั (2541) ร่วมใจสานใยรกั เพ่ือครอบครัวอุดมคติ (2541) สายใยรกั สรา้ งบา้ นเหมอื นฝนั (2541) ทำ� อยา่ งไรชวี ติ คจู่ งึ ยนื ยาวและมคี วามสขุ (2542) รอ้ งเพลง เลน่ ดนตรี เทยี่ วทะเล ความสขุ ทพี่ รอ้ มหนา้ (2543) ปลูกต้นไม้-ท�ำอาหารส�ำราญใจ (2543) สร้างภูมิคุ้มภัยให้สังคมไทย ดว้ ยพลงั ครอบครวั (2543) คณุ ภาพเดก็ สหสั วรรษใหมข่ น้ึ อยทู่ ก่ี ารดแู ล ของพอ่ -แม่ (2544) สร้างทกั ษะครองรกั รว่ มเรอื น เน้นเคลด็ ลบั ความ ส�ำเร็จชีวิตคู่ (2544) เหมาะสมเร่ือง sex ชีวิตคู่ยืนยาว (2545) แนะเทคนิคเติมรกั เตมิ รส สร้างหลกั ให้ชวี ติ ค่ยู นื ยาว (2545) บทเรียน ก่อนวิวาห์ ลดปัญหาความล่มสลายของชีวิตคู่ (2546) ไม่มีช่องว่าง ระหวา่ งใจ หมัน่ เตมิ เต็มความหว่ งใย (2546) เผยเคล็ดลับการมชี ีวติ คยู่ ืนยาว พรอ้ ม 10 คำ� เด็ดทค่ี วรท่องจ�ำ (2546) แนะวิธีถนอมรกั ให้ ครู่ กั รนุ่ ใหญ่ ตอ้ งมศี ลิ ปะในการมเี พศสมั พนั ธ์ (2546) ครองคตู่ ามหลกั ศาสนา สรา้ งฐานครอบครวั เขม้ แขง็ (2546) เรยี นรใู้ ชเ้ วลารว่ มกนั อยา่ ง มคี ณุ คา่ สคู่ รอบครวั เขม้ แขง็ (2549) รบั ประทานอาหารมอ้ื เยน็ พรอ้ มหนา้ สรา้ งภมู คิ มุ้ กนั ใหแ้ กส่ งั คม (2549) ความรกั ความซอื่ สตั ย์ การใหอ้ ภยั ขอ้ คดิ การครองคู่ (2549) ชส้ี งั คมขาดอบอนุ่ จส้ี รา้ งจติ ส�ำนกึ ครอบครวั สามัคคี (2551) เป็นต้น น่าสังเกตว่า มีการเน้นกิจกรรมท่ีส่งเสริมความสัมพันธ์ใน ครอบครวั และการแสดงออกถงึ ความรกั ในครอบครวั มากขน้ึ ในชว่ งหลงั เช่นขา่ ว “กอด” เตมิ รกั สัมผัสนี้ สร้างครอบครวั (2545) ปลกุ กระแส ‘รกั ลกู -กอดลกู ’ คนื ความเข้มแขง็ ให้ครอบครัวไทย (2545) เปดิ อ้อม กอดกระชบั สายใยครอบครวั (2546) รณรงค์คนในครอบครวั กอดกัน เพอื่ สรา้ งความรกั -เขา้ ใจในครอบครวั (2547) เคลด็ ของการครองชวี ติ คอู่ ยา่ งราบร่ืน กอดกนั วันละ 4 หน (2552) เปน็ ต้น รวมท้งั การออก มาตรการลดภาษีเงนิ ไดใ้ หก้ บั ลูกทเี่ ลี้ยงดพู อ่ แมใ่ นปี 2547

ภาพและชวี ิตครอบครัวในสังคมไทย 115 ในแต่ละปี ข่าวว่าด้วยความสัมพันธ์ในครอบครัวจะถูกให้ความ สำ� คญั และนำ� เสนอเขม้ ขน้ ใน 3-4 ชว่ ง ไดแ้ ก่ ชว่ งวนั เดก็ ในเดอื นมกราคม วันแหง่ ความรักในเดือนกมุ ภาพนั ธ์ เนือ่ งจากมกั มีคู่รักจำ� นวนหน่ึงนิยม ถือฤกษ์ไปจดทะเบียนแต่งงาน ช่วงเดือนเมษายนซ่ึงมีวันครอบครัว วนั หยุดส�ำคัญอยา่ งวนั แม่ 12 สงิ หาคม และวันพ่อ 5 ธันวาคม ในช่วง วันส�ำคัญเหล่าน้ีนอกจากการน�ำเสนอแบบแผนความสัมพันธ์ระหว่างคู่ สมรสแลว้ มกั จะมปี ระเดน็ เชงิ คณุ ธรรมทเี่ ปน็ พนื้ ฐานในครอบครวั อยา่ งอน่ื ด้วย โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างพ่อ-แม่-ลูก บทบาทท่ีคาดหวัง จากผเู้ ปน็ พอ่ แม่ และลกู มกี ารใหค้ วามส�ำคญั เปน็ พเิ ศษกบั การเปน็ ลกู กตญั ญู พอ่ ดเี ดน่ แมด่ เี ดน่ ทท่ี ำ� หนา้ ทใ่ี นครอบครวั ไดอ้ ยา่ งสมบรู ณแ์ บบ ซ่ึงมีการให้รางวัลกันทุกปี นอกจากน้ียังมีการรณรงค์ในปี 2549 ให้ วนั อาทติ ย์เปน็ วันท่คี รอบครวั ควรจะอยู่พร้อมหน้าทำ� กจิ กรรมรว่ มกนั ตัวอย่างไดแ้ ก่ มอบรางวลั “เยาวชนดีเดน่ ” หนมุ่ พกิ ารตาบอด กตญั ญู (2540) พอ่ ตวั อยา่ งแนะวธิ เี ลย้ี งลกู พชิ ติ ความสขุ ในครอบครวั (2540) 10 ครอบครวั ในความทรงจ�ำปี “ฉล”ู (2540) วันแห่งความ รักไทยจดสมรสออ้ื ตแี ผ่ข่าวท่ัวโลก (2541) แมด่ ีเด่นเผยเคลด็ ลบั เลีย้ ง ลูกใหเ้ ปน็ คนดี (2541) จองแลว้ กว่า 3 พันคูจ่ ดทะเบยี นสมรส 14 ก.พ. วาเลนไทน์ (2542) วาเลนไทนฉ์ ำ�่ ครู่ กั ตา-ยาย ตีทะเบียนสมรส อายรุ วม 200 ปี (2542) รบั 50 คแู่ ต่งงานฟรี-ตวิ วธิ คี รองคู่ (2544) เชิดชู 62 ลกู กตญั ญู มอบวุฒิบัตรยกย่อง (2545) ด.ญ.10 ขวบยอด กตญั ญู ปรนนบิ ตั พิ อ่ ปว่ ยเปน็ อมั พาต (2545) เดนิ เครอื่ งวนั อาทติ ยว์ นั ครอบครัว ดึงพอ่ แม่ลูกอยดู่ ้วยกัน-เลกิ วัฒนธรรมแกงถุง (2549) ข่าวจ�ำนวนหนึ่งมีลักษณะเป็นประเด็นท่ีเป็นที่ถกเถียงของสังคม หรอื อาจกลา่ วไดว้ า่ เปน็ การปะทะกนั ของวาทกรรมเรอ่ื งบทบาทหญงิ ชาย เชน่ กรณใี หเ้ มยี กราบผวั กอ่ นนอน วา่ จะเปน็ ปจั จยั ลดปญั หาความขดั แยง้ ในครอบครวั หากภรรยาใหเ้ กยี รตแิ ละเคารพสามี ในอกี ทางหนง่ึ กม็ องวา่

116 ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสังคมไทย เปน็ ความเทา่ เทยี มระหวา่ งเพศหญงิ และชาย ซงึ่ ตา่ งมบี ทบาทเทา่ ๆ กนั ในการดูแลครอบครัว เชน่ กราบเท้าผัวกอ่ นนอน ประเพณีแต่ปางไหน (2541) นายกฯ ชโ้ี บราณ ปดั แนวคดิ วฒั นาใหเ้ มยี กราบเทา้ ผวั (2548) ฯลฯ นอกจากน้ี ประเด็นอ่ืนๆ ที่มักเป็นที่สนใจของส่ือมวลชนก็คือ ความสัมพนั ธใ์ นครอบครัวทผี่ ดิ แปลกไปจากบรรทดั ฐานของสงั คม โดย เฉพาะคสู่ มรสตา่ งวัย เช่น มา่ ยใหญ่วยั 45 เคี้ยวหญา้ ออ่ นแต่งเดก็ ร่นุ ลูก (2544) บ้านโปง่ ฮือฮาพอ่ เฒ่า 83 แตง่ มา่ ย 53 (2545) นาง นพมาศใบ้ววิ าห์หนมุ่ ช่างทองใบ้ (2545) วาเลนไทนป์ นี ้คี ึกคกั เฒ่าวยั ใกลฝ้ ง่ั หวิ้ แมเ่ ฒา่ 80 ไปจดทะเบยี น (2546) พอ่ เฒา่ 72 ววิ าหเ์ จา้ สาว 74 (2551) ฮอื ฮาเจา้ สาววยั 73 เข้าววิ าหห์ นุ่ม 26 (2552) เปน็ ตน้ 4.2 ความสมั พันธข์ ัดแยง้ ในครอบครัว ข่าวความสัมพันธ์ขัดแย้งในครอบครัวเป็นการน�ำเสนอชีวิต ครอบครวั ไทยในทางลบ ไดแ้ ก่ ปญั หาความขดั แยง้ ในครอบครวั หยา่ รา้ ง “บ้านแตก” ซงึ่ มีความหมายถึงความไมส่ มบรู ณข์ องชวี ิตครอบครวั ไป จนถงึ การยตุ คิ วามสมั พนั ธ์ เปน็ ทง้ั ประเดน็ ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั คสู่ มรส พอ่ แม่ และลกู ในครอบครัว ทงั้ หมด 1,157 รายการ หรือคดิ เปน็ 36% ของ ขา่ วเรอื่ งความสมั พนั ธใ์ นครอบครวั ลกั ษณะของขา่ วมที ง้ั การจดั กจิ กรรม รณรงค์ควบคไู่ ปกับวนั ส�ำคัญทางครอบครัว การสำ� รวจทศั นคติแนวโนม้ ของความขดั แยง้ ในครอบครวั โดยเฉพาะสถติ กิ ารหยา่ รา้ งในแตล่ ะปี และ การเสนอสถานการณ์ประจำ� วัน เนื้อหาข่าวที่เกี่ยวข้องกับปัญหาความขัดแย้งในครอบครัวที่ ถูกระบุว่าส่งผลต่อความสัมพันธ์นี้มีด้วยกันหลายปัจจัย เช่น ปัญหา เศรษฐกิจ ขาดความรักความอบอุ่น ความไม่สอดคล้องต้องกันใน บางมิติชีวติ ของคู่สมรส อบายมขุ ต่างๆ ความรนุ แรงในครอบครัว ฯลฯ

ภาพและชีวิตครอบครัวในสงั คมไทย 117 ส่วนท่ีถูกน�ำเสนออย่างต่อเน่ืองคือ ข่าวการหย่าร้าง เนื่องจากสาเหตุ ตา่ งๆ โดยเฉพาะการนอกใจหรอื มคี วามสัมพันธก์ บั บุคคลทสี่ าม ซ่งึ มัก เปน็ ขา่ วดงั หากคู่สมรสเป็นผ้มู ชี ่อื เสียง ตวั อยา่ งข่าวได้แก่ คนกรงุ ครองแชมป์หย่าสูงสดุ ทกุ ปี สถติ เิ ตือน ใจวนั แหง่ ความรัก (2541) พบปัญหาหย่าร้างเหตุเพราะฮอร์โมนเพศ ลด (2541) น้องอ้วนข้ึนศาลฟ้องหย่าผัวซาดิสต์ (2541) กะเทาะ ปญั หาชีวิตคทู่ ไ่ี ม่ควรมองข้าม การเงิน-เซ็กซ-์ ความแตกตา่ ง (2542) โรครักร้างระบาดทำ� สถิติหย่าสูง (2542) กำ� ธรหลั่งน้�ำตา รับผิดเลิก ปิยะมาศ สารภาพอยากมีลูก (2544) เผยครอบครัวไทยหย่าร้างสูง เหตมุ ีบา้ นน้อย-เหน็ ตรงข้ามกัน (2544) แฉเมยี น้อยอนั ตราย ทำ� บา้ น ใหญส่ ตแิ ตก หยา่ รา้ งปลี ะ 7 หมนื่ คู่ ตอ้ งพง่ึ หมอด-ู พระ (2545) ขดั สน- บ้านแตก มาสู่แยกชีวิต (2545) หมอเตือนไม่ขยันท�ำการบ้านระวัง บา้ นแตก (2545) ไมซ่ อื่ สตั ย-์ ไมโ่ รแมนตกิ เมยี มองผวั -ผวั มองเมยี ขอ้ สรปุ ชวี ิตคูย่ ุคปจั จุบัน (2545) เผย 5 ย. ถนอมชีวิตรกั โยงสุขภาพ ครอบครวั แตกเพราะเมยี ขบ้ี น่ (2546) สศช.แฉเศรษฐกจิ ดแี ตส่ งั คมไทย เส่ือม คนแกถ่ กู ท้งิ -หย่าเพียบ (2547) เปรี้ยง เปร้ยี ง เปร้ยี ง ด่งั เสยี ง ฟา้ ฟาด ไฮโซบา้ นแตกสาแหรกกระจาย (2547) เรอื่ งเศรา้ ของชีวติ คู่ กว่าคร่ึงต้องเลิกราเพราะชู้ (2548) โรคอ้วนเป็นสาเหตุให้บ้านแตก ผ้ชู ายเสยี สมรรถภาพทางเพศ (2548) ทวี ีในหอ้ งนอน บนั่ ทอนชวี ติ คู่ (2549) เผยสถติ คิ นกรงุ หยา่ เกอื บ 1 ใน 3 ของสถติ จิ ดทะเบยี น (2549) วิจยั พบคนไทยนยิ มอยคู่ นเดยี วมากขนึ้ สถิติหยา่ รา้ งปี 49 พุ่งกระฉูด นบั แสนคู่ (2550) เสพกกิ๊ เฟื่อง นักสบื อฟู้ ู่ หัวงู-เจ๊ใหญ่กนิ เด็ก ยอด บ้านแตกพุ่ง (2550) เศร้าครอบครัวไทยหย่าร้าง 10 คู่ต่อช่ัวโมง (2551) ครอบครวั ไทย 2.5 ล้านสัมพันธภาพดอ้ ย 24 % (2552) ค่านิยมสังคมไทย แตง่ น้อยลง หย่าเพม่ิ (2552) เป็นตน้

118 ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสังคมไทย ข่าวในอีกลักษณะหนึ่งคือการน�ำเสนอผลกระทบจากปัญหา ความขัดแย้งในครอบครัว นอกเหนือจากการหย่าร้าง ซ่ึงมักจะถูกนำ� เสนอในลกั ษณะทเี่ ปน็ ปจั จยั สำ� คญั ทนี่ ำ� ไปสปู่ ญั หาสงั คมอน่ื ๆ เชน่ ปญั หา ยาเสพติด อาชญากรรม สภาพบ้านแตกสาแหรกขาด ขายบริการ ทางเพศ ฯลฯ ตัวอย่างข่าวผลกระทบจากความสัมพันธ์ท่ีขัดแย้งในครอบครัว ได้แก่ ส�ำรวจเด็กเร่ร่อนทั่วกรุง สาเหตุหลักพ่อแม่หย่าร้าง-ถูกทุบตี (2545) ชีวติ เดก็ บา้ นแตก แวววิมล ติดยา-มว่ั เซก็ ซ์ ประชดแม่ไมร่ ัก (2545) นิสิตจุฬาฯ ตีแผ่ชีวิต โสเภณีระดับล่างขายเซ็กซ์แลกบุหร่ี (2546) โศกสุราษฎรฯ์ บา้ นแตกสาแหรกขาด ลูกทาสยาบ้าประกาศ ฆ่าพ่อ (2546) ช้คี รอบครัวบบี ทำ� เด็กไทยเครียด (2547) สงั คมเสือ่ ม บ้านแตก ต้นเหตุอาชญากรรม ภัยใกล้ตัวที่ไม่ควรมองข้าม จะแก้ไข อยา่ งไร (2547) แนะพอ่ แมป่ รองดองลดเดก็ มปี ญั หา ตะลงึ วยั รนุ่ เกอื บ คร่งึ คิดฆา่ ตวั ตาย (2547) เตียงหัก 6 หมืน่ ค-ู่ รกั ขม ลงเอยด้วยการ ฆา่ (2548) หว่ งเด็กบา้ นแตกเสี่ยงติดยาสูง สลดปรากฎการณโ์ จไ๋ ทย เซ็กส์ 13 (2550) สานรักครอบครัวอบอุ่น แก้ปัญหาวัยรุ่นใจแตก (2551) พ่อไม่มีเวลาคุยท�ำให้ลูกกลายเป็นเกย์! (2551) สังคมไทย วิกฤติครอบครัวแตกแยกสูง เกิดปัญหาแม่ซึมเศร้า-พ่อติดเหล้า- ลกู กา้ วร้าว (2552) เปน็ ต้น 4.3 ความสัมพันธน์ อกสมรสต่างๆ ความสัมพนั ธ์ที่เรยี กวา่ นอกสมรสในที่น้ี ได้แก่ เร่อื งของลกู นอก สมรส เมยี นอ้ ย ชู้ มีจำ� นวน 363 รายการ หรอื คิดเป็น 12% สว่ นใหญ่ เปน็ เรอื่ งของการมภี รรยาหลายคน เรอื่ งของความสมั พนั ธข์ ดั แยง้ ระหวา่ ง เมียน้อย-เมียหลวง การนอกใจหรือมีความสัมพันธ์ฉันท์ชู้สาวกับผู้อื่น ซึ่งไม่ใชภ่ รรยาตัวเอง ซงึ่ อาจกล่าวได้ว่าประเด็นเร่ืองความสัมพนั ธน์ อก

ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสงั คมไทย 119 สมรสน้ี สังคมไทยถือว่าเป็นปัจจัยสำ� คัญในการบั่นทอนความสัมพันธ์ และคุกคามความมั่นคงของสถาบันครอบครัวเป็นอย่างยิ่ง ข่าวว่าด้วย ความสัมพันธ์นอกสมรสนี้มักได้รับความสนใจยิ่งขึ้นจากส่ือ หากเป็น กรณีเปิดเผยหรือพิพาทของผู้ที่มีสถานะทางสังคมหรือมีชื่อเสียง โดย เฉพาะข้าราชการและสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือเป็นกรณีขัดแย้ง รุนแรงระหว่างภรรยาหลวงและน้อย ขณะเดียวกันก็มีการต้ังข้อสังเกต ถงึ สถานการณ์ของความสัมพนั ธ์นอกสมรส เช่น การส�ำรวจความนยิ ม ลกั ษณะผหู้ ญงิ ทผี่ ชู้ ายตอ้ งการเปน็ เมยี นอ้ ย การหาทางออกเพอ่ื แกป้ ญั หา นอกใจ ไปจนถึงการต้ังศูนย์เสริมสร้างครอบครัวให้อบอุ่นและเป็นสุข ในปี 2547 รบั เรอื่ งรอ้ งเรยี นปญั หาในครอบครวั ซงึ่ สว่ นใหญเ่ ปน็ ปญั หา ความสมั พนั ธน์ อกสมรสและการหยา่ ร้าง ตวั อยา่ งข่าวในสว่ นนี้ ได้แก่ 10 อนั ดับเมียนอ้ ย (2540) เจาะ ลึกปัญหา “นอกใจ” พบผชู้ าย 99% นิยมนอกใจภรรยา เผยทีเดด็ วธิ ี “ครองคใู่ ห้อยูน่ าน” (2542) ครวั ไทย 1 ใน 4 มีเมยี นอ้ ย สาวร่นุ นิยม ‘สามมี ามา่ ’ (2544) เมยี หลวงชำ้� สามนี อกใจ โรเ่ ขา้ คอรส์ อบรม ชี้ 67% เห็นผล ทเี่ หลือหันพง่ึ ไสยศาสตร์ (2546) เมยี ปลดั มท.รบั ต้ังศูนย์ฮอต ไลน์ปราบผัวเจา้ ชู้ (2546) พบผชู้ าย 3 ใน 4 นอกใจเมีย ตร. รบั มอื หน่ื วาเลนไทน์ (2547) เปดิ ศนู ยเ์ สรมิ สรา้ งครอบครวั ผลประเมนิ ตำ� รวจ แชมป์มเี มียนอ้ ย (2547) เจเ๊ บยี บแฉบ้านเลก็ เมยี หลวงแหร่ ้องทุกข์ซี 10 นายกฯฟาดเลขา ผ้วู ่าฯแอบมอี หี นตู รมึ (2547) ศูนย์ปราบผวั สดุ ฮติ ตำ� รวจครองแชมป์ ถกู ร้องนอกใจเมีย (2547) เจเ๊ บยี บรกุ ฆาต ชี้ ตร.แชมปเ์ จา้ ชู้ ทหารจร้ี ดตน้ คอ (2547) โพลลห์ ญงิ สมยั ใหมร่ บั สถานะ เมยี น้อย ชเ้ี ป็นสิทธสิ ว่ นบุคคล (2548) ‘หนแู หวน’ เฉอื น ‘เมียนอ้ ย’ เหน็ แกต่ วั -สรา้ งปญั หาใหค้ นอน่ื (2548) ครอบครวั กก๊ิ ระบาดในไทยพา สงั คมเส่ือม (2550) พฤตกิ รรมการนอกใจคู่รักและการมีกิก๊ ของสงั คม ไทย (2550) มชี ู้ทำ� ครอบครัวพังอันดับ 1 อ้ึง ร.ร.เลิกจัดงานวนั พอ่ -

120 ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสงั คมไทย วันแม่ (2551) ทุกข์อันใดของผู้หญิงไม่เท่าผัวมีเมียน้อย (2552) เปน็ ตน้ ทนี่ า่ สนใจก็คอื วาทกรรมว่าดว้ ยความสมั พนั ธ์นอกสมรสที่มอง วา่ การทผ่ี หู้ ญงิ ยอมมคี วามสมั พนั ธน์ อกสมรสหรอื เปน็ เมยี นอ้ ย เนอื่ งจาก ต้องการความรัก ความอบอ่นุ และอยากมีทีพ่ งึ่ พงิ ทางใจ และสาเหตุ ของความตอ้ งการเชน่ นก้ี เ็ นอ่ื งจาก “ในอดตี คนเหลา่ นขี้ าดความรกั ความ อบอุ่นจากครอบครัว และส่วนใหญ่เป็นผู้ที่มาจากครอบครัวแตกแยก” ดงั น้ัน “พ่อแม่ ผ้ปู กครองจงึ ควรเลีย้ งดบู ุตรหลานอย่างใกลช้ ิด ให้ความ รกั ความอบอนุ่ อยา่ งเพยี งพอ เพอื่ จะไดไ้ มต่ อ้ งไปแสวงหาความรกั ทดแทน ในอนาคต” (เมียน้อยไม่เกดิ แน่ ถา้ พอ่ แมใ่ ห้รักลกู 2546) ในชว่ งพ.ศ. 2547 มปี ระเดน็ ทางสงั คมใหมใ่ นเรอ่ื งความสมั พนั ธ์ นอกสมรส นน่ั คือ กรณีทเี่ รยี กว่า “ก๊กิ ” ทีแ่ มจ้ ะเป็นศัพท์ท่ีนยิ มใชก้ ันใน หมวู่ ยั รนุ่ อยกู่ อ่ น แตก่ ถ็ กู สอ่ื น�ำมาใชใ้ นความหมายถงึ ความสมั พนั ธน์ อก สมรสของคู่ชีวิตด้วยในเวลาต่อมา ประเด็นนี้ได้แสดงให้เห็นถึงความ สมั พนั ธน์ อกแบบแผน เพศสมั พนั ธน์ อกสมรส และความทดั เทยี มระหวา่ ง เพศ ท่ีท้าทายค่านิยมในเรอ่ื งรกั เดยี วใจเดยี ว โครงสร้างครอบครัวแบบ ผวั เดยี วเมยี เดียว และความศกั ดิ์สทิ ธิข์ องเพศสัมพนั ธห์ ลังการแต่งงาน ไดแ้ ก่ข่าว กก๊ิ พฤติกรรมสอนวัยวุน่ ริมีชสู้ ูช่ วี ติ ครอบครวั ลม่ (2547) กิก๊ ระดบั ความนอกใจในมมุ ต่างของสามี-ภรรยา (2548) แฉผหู้ ญิง แอบมีกิก๊ พุ่งพรวด (2549) อยู่กินเกนิ 7 ปีมกี ๊ิกเกินครง่ึ ระบคุ ู่สมรส แห่นอกใจท้ังคู่ (2549) กกิ๊ 2006 เมยี หลวง-เมยี นอ้ ย (2549) เท รนดร์ า้ ยภัยกก๊ิ ค�ำเท่ๆ ของคนมีชู้ (2550) วิจยั ชหี้ ญงิ ไทยคิดใหม่ กิก๊ ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งผดิ (2550) เพมิ่ โทษครแู อบมชี -ู้ กกิ๊ ขนั้ ต่�ำปลดออก (2550) กิ๊กไทยไปโลดกระฉดู ถึง 98% แฉ 60% มเี ซ็กซแ์ นวโน้มสงู ขึน้ (2550) เป็นต้น

ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสังคมไทย 121 นอกจากทงั้ 3 ประเดน็ ทกี่ ลา่ วถงึ ขา้ งตน้ แลว้ กย็ งั มปี ระเดน็ อน่ื ๆ ในกลุ่มความสัมพันธ์ในครอบครัว ได้แก่ ประเด็นเร่ืองความสัมพันธ์ ระหวา่ งหญงิ -ชาย การแตง่ งานขา้ มชาติ คลุมถงุ ชน การมเี พศสมั พนั ธ์ ก่อนวันแตง่ งาน ครอบครวั เลยี้ งเดี่ยว การอยูเ่ ป็นโสด ฯลฯ ได้แกข่ ่าว ตร.บกุ ลม้ งานววิ าหช์ ว่ ย ดญ.13 จบั แตง่ เฒา่ 63 ลา้ งหน้ี (2545) หญงิ ไทยเสยี พรหมจรรย์ก่อนแต่งงานถึง 70 % (2548) หญงิ ไทย-ไม่แตง่ (2549) เปน็ ต้น 5. กฎหมายครอบครวั จ�ำนวน 1,282 รายการ หรอื 5% ของฐานขอ้ มูลดา้ นขา่ วเปน็ เรอ่ื งของกฎหมายทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั ครอบครวั สว่ นทเ่ี ปน็ ขา่ วอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ไดแ้ ก่ การใหข้ อ้ มลู ในเรอ่ื งสทิ ธแิ ละการใหค้ วามคมุ้ ครองทางกฎหมายใน การจดทะเบยี นสมรส การหย่ารา้ ง การรับรองบตุ ร สทิ ธใิ นการเลยี้ งดู บตุ ร ไปจนถึงกรณพี พิ าทฟ้องรอ้ งในเรอื่ งสมรสซอ้ น คา่ เลีย้ งดู อปุ การะ บุตร มรดก พนิ ยั กรรม สินสมรส สนิ สอด ฯลฯ มกี ารเสนอปรับปรุง แก้ไขกฎหมายฟ้องหย่าให้มีความเป็นธรรมกับฝ่ายหญิงมากขึ้น ในปี 2548-2549 การแก้ไขเพิ่มเติมเหตุหย่าในประมวลกฎหมายแพ่งและ พาณิชยว์ า่ ดว้ ยครอบครวั ในกรณที คี่ สู่ มรสอยู่ดว้ ยกันแลว้ ไมม่ คี วามสุข ให้ทดลองแยกกนั อยกู่ ่อนได้ 3 ปี หากมีความสขุ อีกฝ่ายสามารถขอให้ ฟ้องหยา่ ได้ เป็นต้น ตวั อยา่ งขา่ วไดแ้ ก่ คา่ เลย้ี งดบู ตุ ร เงนิ กอ้ นหรอื เงนิ เดอื น (2540) ค่าเลี้ยงดูบุตรนอกสมรสกฎหมาย (2540) อำ� นาจปกครองบุตรหลัง หยา่ (2540) เปน็ ปฏปิ กั ษต์ อ่ การเปน็ สามภี รยิ า (2540) แจงกฎกตกิ า ขอรับเดก็ เป็นบุตรบุญธรรม (2541) หนส้ี นิ สามภี ริยา (2541) ฟอ้ ง หยา่ สามเี กย์ (2541) คา่ ทดแทนจากภรยิ าใหม่ (2541) สทิ ธขิ องภรยิ า

122 ภาพและชีวติ ครอบครัวในสังคมไทย ไมจ่ ดทะเบยี น (2542) สามตี าย มรี กั ใหมไ่ ดไ้ หม (2542) คสู่ มรสแยก กันอยู่ช่ัวคราว (2542) หลังบา้ นปฏิวัติ ทวงสทิ ธิ์นามสกลุ -ฟอ้ งหยา่ (2543) คสู่ มรสซอ้ นจะขอรบั บำ� เหนจ็ สามี (2543) แตง่ กอ่ น-แบง่ กอ่ น วุ่นๆ เงินทองสองเรา (2543) สมรสโดยถกู ขม่ ขู่ (2543) พนิ ยั กรรม คณุ สามี บา้ นเลก็ -ใหญ่ใครเหนือกวา่ (2544) การขอรับเดก็ เป็นบุตร บุญธรรม (2544) ไทยไม่เปิดชื่อผู้บริจาคอสุจิ หวั่นปัญหาฟ้องร้อง มรดก-หยา่ รา้ ง (2544) ความสำ� คญั ของทะเบยี นสมรส (2544) ยกยอ่ ง หญงิ อน่ื เปน็ ภรรยา (2546) ฟอ้ งสมรสเปน็ โมฆะ เดก็ ไมใ่ ชล่ กู (2548) ลูกตัดแม่ออกจากกองมรดก (2548) หย่าศึกปัญหาครอบครัว ด้วย กฎหมายหญงิ ต้องรู้ ชายต้องไมพ่ ลาด (2548) วฒั นาขอแกก้ .ม.ฟอ้ ง หยา่ -เออ้ื ผหู้ ญงิ (2548) เปดิ ชอ่ งฟอ้ งหยา่ ชายมชี ู้ พม.ยกเปน็ เหตเุ มยี เลกิ ผัว (2549) อ.มธ.หนุนแกก้ .ม.ฟอ้ งหย่า เสนอแก้ไขคำ� นิยามชู้ไหม่ (2549) พม.ดันแกก้ .ม.ฟอ้ งรอ้ งชู้ได้ คหู่ มัน้ กห็ ้ามมีกิ๊ก (2549) การ สมรสของผู้เยาว์ (2549) ครม.ไฟเขียวแก้ก.ม.ครอบครวั แยกกนั อยู่ 3 ปีขอฟ้องหย่าได้ (2550) สิทธิของภรรยา-บุตรตามก.ม.อิสลาม (2551) มกี ก๊ิ ตดิ คกุ 6 เดอื น ก.ม.ใหมค่ มุ ผวั เมยี (2551) ความยนิ ยอม ของคูส่ มรสในการรบั บุตรบญุ ธรรม (2552) เป็นตน้ นอกจากข่าวเหล่าน้ีแล้ว อีกส่วนหนึ่งยังเป็นเร่ืองของความ เคล่ือนไหวในด้านกฎหมาย ท้ังที่เป็นการแก้ไขกฎหมายเดิม และการ ออกกฎหมายใหม่ ซงึ่ เกดิ ขนึ้ จากหลากหลายองคก์ ร ทง้ั ภาครฐั และภาค ประชาสงั คม เพอ่ื แกไ้ ขปรบั ปรงุ ตวั กฎหมายใหย้ ตุ ธิ รรม ครอบคลมุ และ เทา่ ทนั สถานการณ์ท่เี ปล่ยี นแปลงไป หากพจิ ารณาชวี ติ ครอบครวั ไทยจากความเคลอื่ นไหวดา้ นกฎหมาย แล้ว จะเห็นแง่มุมที่น่าสนใจหลายประการ โดยเฉพาะในมิติของการ บังคับใช้กฎหมายเหลา่ นัน้ เช่น ความเคลอื่ นไหวในเรอ่ื งความรนุ แรงใน ครอบครัว ซง่ึ เปน็ ปัญหามายาวนาน เนือ่ งจากทัศนคติของสงั คมทมี่ อง

ภาพและชวี ิตครอบครัวในสังคมไทย 123 ว่าเปน็ ปญั หาภายในครอบครวั เปน็ เร่ืองผัวๆ เมยี ๆ ไมจ่ �ำเปน็ ตอ้ งเปน็ คดีความ เจ้าหน้าท่ตี �ำรวจมกั ไกล่เกลยี่ ไมร่ บั แจง้ ความ ทงั้ ทผี่ หู้ ญิงถกู กระทำ� อยา่ งรนุ แรงจากผชู้ าย หรอื จากความคดิ ทว่ี า่ เมยี และลกู เปน็ สมบตั ิ ในความดูแลของสามีและพ่อ กระบวนการในการออกกฎหมายด้าน ครอบครวั หลายฉบบั จงึ เสมอื นเปน็ การตอ่ สกู้ บั ทศั นคตทิ ค่ี รอบนำ� สงั คม ท่ีไม่เปน็ ธรรมและเลอื กปฏบิ ัติ ความเคลื่อนไหวทางกฎหมายท่ีเก่ียวข้องกับครอบครัวในช่วง 13 ปที ี่เกบ็ ข้อมลู นม้ี หี ลายประเด็นดว้ ยกนั ไดแ้ ก่ (1) ความเคล่ือนไหวทางกฎหมายที่เก่ียวข้องกับครอบครัว ได้แก่ ประเดน็ คำ� นำ� หนา้ ชอ่ื จากเดิมทบี่ ังคับใหห้ ญิงต้องเปล่ียนค�ำนำ� หนา้ ชอ่ื จากนางสาวเปน็ “นาง” และใชช้ อื่ สกลุ สามเี พอ่ื แสดงสถานภาพ สมรส มีการเคล่อื นไหวเรยี กรอ้ งในปีพ.ศ. 2540 เสนอใหเ้ ปลย่ี นคำ� นำ� หน้าชอ่ื เปน็ “คณุ ” แทน นาย-นาง หรอื นางสาว โดยไมต่ ้องระบเุ พศ พรอ้ มทงั้ ใหส้ ทิ ธคิ์ สู่ มรสเลอื กใชน้ ามสกลุ ได้ ซง่ึ ศาลรฐั ธรรมนญู ไดว้ นิ จิ ฉยั ในปี 2546 วา่ ให้สามภี รรยาและลกู ตกลงการใชน้ ามสกลุ กันเองภายใน ครอบครวั มขี อ้ เรยี กรอ้ งในปี 2545 ใหแ้ กก้ ฎหมายยอมรบั กลมุ่ คนผา่ ตดั แปลงเพศให้ใชค้ ำ� นำ� หน้าชือ่ จากนายเปน็ นางสาวได้ ข้อเสนอให้ระบุตัว อกั ษรยอ่ หรอื รปู คสู่ มรสในบตั รประชาชนของผชู้ ายทแี่ ตง่ งานแลว้ (2546) ซึ่งเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง ก่อนจะประกาศพ.ร.บ.ค�ำน�ำ หน้านามหญงิ ในปีพ.ศ. 2551 ตัวอย่างข่าวในประเด็นนี้ ได้แก่ เปล่ียนค�ำน�ำหน้าช่ือเป็น’คุณ’ (2540) ดันแก้ก.ม.หญิงท่ีสมรสใช้สกุลเดิมได้ (2540) รื้อพรบ.ชื่อ บุคคล สานฝันสตรีไทย สทิ ธใิ นการเลอื กใช้นามสกลุ (2541) เปลี่ยน คำ� หนา้ ชอื่ ผ้ผู ่าตัดแปลงเพศ (2545) ศาลรธน.คนื สิทธสิ ตรี นามสกุล ไมต่ อ้ งใชต้ ามสามี (2546) ตตี ราชายมเี มยี ประทบั ‘ม’ ใสบ่ ตั ร ปอ้ งกนั มบี ้านเลก็ (2546) ผู้หญิงรุกแกอ้ กี ก.ม. เลกิ ใช้นาง หาคำ� ชีช้ ายมเี มีย

124 ภาพและชีวิตครอบครวั ในสงั คมไทย (2546) โพลชายย้นี ายค. หญงิ เฮเลือกสกุล (2546) หญงิ 30% ดดี๊ า๊ ทง้ิ สกลุ ผวั ใชข้ องตวั เอง (2546) วฒุ ชิ งมท.ตดิ ชอื่ -รปู คสู่ มรสบตั รปชช. แกพ้ วกหวั งลู วงสาวจดทะเบยี นซ้อน (2548) ยกรา่ งก.ม.เปล่ยี นนาย เปน็ น.ส. ผูช้ ายนะยะเฮ (2550) แมม่ า่ ยคึกคักแหเ่ ปลีย่ น ‘น.ส.’ทั่ว ประเทศ 1,099 คน สมใจรอมานาน 15 ปี (2551) มา่ ยสาวเรงิ ร่า กลับเปน็ น.ส.ปลดพนั ธนาการ (2551) เปน็ ต้น (2) ประเดน็ ทางกฎหมายทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั ความสมั พนั ธน์ อกสมรส ได้แก่ กรณีกฎหมายเมียน้อย หรือข้อเสนอให้แก้กฎหมายตรวจสอบ ทรพั ยส์ นิ ของ “เมยี นอ้ ย” นกั การเมอื งและขา้ ราชการระดบั สงู ในปี 2544 เน่ืองจากอาจมีการใช้ความสัมพันธ์นอกสมรสเหล่าน้ีถ่ายเททรัพย์สิน ให้ถือครองแทน หรือใช้เป็นผู้กระท�ำการบังหน้าในกิจกรรมที่ไม่สุจริต ซ่ึงเป็นท่วี ิพากษว์ จิ ารณก์ ันอยา่ งกว้างขวาง ขา่ วทเ่ี กี่ยวข้องกับประเดน็ นอกสมรสได้แก่ บ้านใหญ่สบช่องล่าเมียน้อย หนุนสุดตัวแก้ก.ม. ค้ยุ สมบตั ิ เสนาะสะด้งุ โหยงออกโรงคา้ นไมเ่ อาด้วย (2544) ฮือฮาพม. ยกรา่ งก.ม.เมยี นอ้ ย แกฟ้ อ้ งนวั หลวง-นอ้ ย (2548) ประกนั สงั คมใจป้ำ� แจกเงินสงเคราะห์ลูกเมียหลวง-เมียน้อย (2548) ลูกนอกทะเบียน กม็ ีสิทธ์ิ (2551) สภามีมติรบั รา่ งก.ม.คุม้ ครองอุ้มบุญลกู บุญธรรมแล้ว (2552) เปน็ ตน้ (3) ความเคลอื่ นไหวดา้ นกฎหมายทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั ประเดน็ อนามยั เจรญิ พนั ธ์ุ ไดแ้ ก่ กรณแี กไ้ ขมาตรา 305 เกยี่ วกบั การทำ� แทง้ ในปี 2544 และมีความเคล่อื นไหวตลอดปี จากเดมิ ท่ียกเว้นให้ทำ� แท้งไดใ้ น 2 กรณี คอื สขุ ภาพของแม่ และต้งั ครรภเ์ พราะถูกขม่ ขนื เพิ่มสขุ ภาพของทารก ในครรภ์เป็นอีกหน่ึงกรณี และเปลี่ยนค�ำจากสุขภาพของหญิง เป็นสุข ภาพกายและสขุ ภาพจติ ของหญงิ ตอ่ มาหลายหนว่ ยงานทเี่ กยี่ วขอ้ งกไ็ ด้ เสนอความเหน็ ประกอบ เชน่ แพทยสภาเสนอใหท้ ำ� ไดห้ ากสขุ ภาพทารก ในครรภม์ คี วามผดิ ปกติ หรอื แมม่ ปี ญั หาสขุ ภาพจติ แกไ้ ขเปลยี่ นจากคำ�

ภาพและชีวิตครอบครวั ในสังคมไทย 125 วา่ แพทยท์ เี่ ปน็ ผทู้ ำ� แทง้ เปน็ ผปู้ ระกอบวชิ าชพี เวชกรรม ตอ้ งจำ� กดั เฉพาะ ในสถานพยาบาลของรฐั ขอ้ เสนอใหผ้ ชู้ ายรว่ มรบั ผดิ ชอบตอ่ กรณผี หู้ ญงิ ท้องไม่พรอ้ ม เปน็ ต้น ตวั อย่างขา่ ว ไดแ้ ก่ ปดั ฝุน่ แก้กฎหมายท�ำแทง้ ต่างมองตา่ งมุม ลด-เพมิ่ ปัญหาสังคม (2544) แก้แลว้ ก.ม.ทำ� แท้ง ให้ประชาพจิ ารณ์ หว่ันถูกตา้ นหนัก ยนั ไมใ่ ช่เปดิ เสรี (2544) แพทยสภาเพม่ิ ชอ่ งท�ำแท้ง ไม่ผิดก.ม. (2544) แพทยสภาหว่ันสธ.ย้ือ ขอออกกฎท�ำแท้งเอง (2544) แกก้ .ม.ท�ำแทง้ สอ่ วดื แน่ สธ.เชยี รย์ าคมุ ฉกุ เฉนิ (2544) เสนอ เอาผดิ ‘ผูช้ าย’ ทอ้ งไมร่ บั ‘หมอเล้ียบ’ ดนั ก.ม. (2545) ก.ม.ท�ำแทง้ ไม่แจ้งเกิด เล่ียงแพทยสภาออกกฎ (2545) สธ.จับมือแพทยสภา ระดมแก้ก.ม.ทำ� แทง้ มารดามีปัญหาสขุ ภาพจติ (2547) เป็นตน้ นอกจากน้ีก็มีการเสนอให้ออกกฎหมายอนามัยเจริญพันธุ์ในปี 2544 ให้ครอบคลุมเรื่องอนามัยเจริญพันธุ์ ท้ังเร่ืองท�ำแท้ง ตั้งครรภ์ ไม่เหมาะสม ตั้งครรภ์เป็นอนั ตราย การมบี ตุ รยาก เด็กหลอดแกว้ ฯลฯ ซึ่งเป็นกรณีพิพาทที่ฝ่ายตุลาการจ�ำต้องเท่าทันสถานการณ์และความ ก้าวหน้าทางเทคโนโลยี กรณีแม่ต้องโทษตั้งครรภ์ ดังข่าว กระตุ้นน�ำ มาตรา 246 ทเุ ลาโทษผตู้ อ้ งขงั หญงิ มคี รรภ์ (2546) พม.หารอื กฤษฎกี า ทุเลาโทษหญงิ ทอ้ ง (2547) ฯลฯ ในสว่ นของขา่ วความเคลอ่ื นไหวดา้ นอนามยั เจรญิ พนั ธอ์ุ นื่ ๆ ไดแ้ ก่ การเสนอกฎหมายอุ้มบุญ หรือพ.ร.บ.คุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัย เทคโนโลยชี ว่ ยการเจรญิ พนั ธท์ุ างการแพทย์ ในชว่ งปลายทศวรรษ ไดแ้ ก่ อุ้มบุญบุตรนอกกฎหมาย (2543) เตรียมดันกฎหมายอนามัยเจริญ พนั ธ์ุ (2547) ปรุ ะชยั หนนุ ขรก.ชายตน้ แบบใชส้ ทิ ธล์ิ าเลย้ี งลกู (2547) เรง่ ดนั กฎหมายหนนุ ใหพ้ อ่ ลางานเลยี้ งลกู (2547) จแี้ พทยสภาออกกฎ คมุ้ ครองเดก็ ผสมเทยี ม หวน่ั เกดิ ปญั หาอา้ งสทิ ธพิ อ่ แม่ นำ� ไปสขู่ อ้ พพิ าท ทางกฎหมาย (2547) ถกพรบ.อมุ้ บุญ กนั วนุ่ -แย่งเด็ก (2547) จีร้ ัฐ

126 ภาพและชีวิตครอบครวั ในสงั คมไทย รู้จักอุ่นรกั แม่ ไฟเขยี วลาเลี้ยงลูก ออกกฎคุมนมเด็ก (2548) วฒั นา เด้งรับนศ.ลาคลอด ล้อมคอกทิ้งลกู ให้ฝากรฐั เลย้ี ง (2548) พม.เอาใจ แมเ่ ดนิ หนา้ ลาคลอด 12 เดือน (2549) เขน็ ร่างพรบ.ใหม่ พ่อแม่ให้ ‘อุ้มบญุ ’ เปน็ พอ่ แม่ตวั จรงิ แกป้ ญั หาแยง่ เด็ก (2549) ให้ขรก.ชายลา ดแู ลเมยี คลอด 14 วนั (2549) หวังให้ผ้ชู ายช่วยดแู ลครอบครัว เสมอ เมยี คลอดสามลี าครงึ่ เดอื น (2550) ชงก.ม.เจรญิ พนั ธฉ์ุ บบั แรกของไทย คุม้ ครองอนามัยดูแลการตั้งครรภ์ (2550) กฤษฎีกาชพ้ี ่อแมต่ ัวจริงวืด ใหใ้ ชช้ อ่ื คนอุม้ บุญเปน็ แม่ (2550) รฐั ทำ� คลอดก.ม.อุม้ บุญ รบั รองสทิ ธิ เดก็ ผสมเทยี ม (2550) สธ.รา่ งธรรมนญู เจรญิ พนั ธใ์ุ หป้ ปช.รสู้ ทิ ธิ พกิ าร กท็ อ้ งได้ (2551) เป็นตน้ (4) ความเคลอ่ื นไหวของกฎหมายดา้ นความรนุ แรงในครอบครวั มีประเด็นเก่ียวข้องหลายประการด้วยกัน ได้แก่ กรณีข้อเสนอให้แก้ไข ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 276 หรอื ทเ่ี รยี กกนั วา่ กฎหมายขม่ ขนื ในช่วงปี 2545 มีการล่ารายชื่อเพ่ือเสนอให้แก้กฎหมายลงโทษสามี ที่ข่มขืนภรรยา เรียกร้องให้กฎหมายคุ้มครองครอบคลุมเพศท่ี 3 เกี่ยวเน่ืองไปถึงกรณีท�ำร้ายร่างกาย ละเมิดทางเพศ ความรุนแรงใน ครอบครัว และการทอดทง้ิ บคุ คลในครอบครวั ท่สี ำ� คญั คือ การเปลยี่ น วธิ คี ดิ จากการเปน็ เรื่องภายในครอบครวั มาเปน็ ความรับผิดชอบรว่ มกนั ของสงั คม ในการยตุ หิ รอื แจง้ ความรนุ แรงในครอบครวั ได้ กฎหมายฉบบั น้ีสามารถผ่านกระบวนการนิติบัญญัติก�ำหนดเป็นพ.ร.บ.คุ้มครองผู้ถูก กระทำ� ดว้ ยความรนุ แรงในครอบครวั รวมทง้ั พ.ร.บ.แกไ้ ขเพมิ่ เตมิ ประมวล กฎหมายอาญา ฉบับท่ี 19 และ 20 พ.ศ. 2550 ว่าด้วยความผิด เกยี่ วกบั เพศไดใ้ นปี 2550 ทง้ั หมดนตี้ อ้ งกลา่ ววา่ ส�ำเรจ็ ไดด้ ว้ ยการทำ� งาน ขับเคล่ือนร่วมกันของหลายองค์กร ท้ังภาควิชาการ ภาครัฐ และ ภาคประชาสงั คม

ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสงั คมไทย 127 ตัวอย่างข่าวในประเด็นน้ี ได้แก่ ล่า 50,000 รายชื่อแก้ก.ม. สามขี ่มขืนภรรยาต้องรับโทษ (2545) วฒุ ฯิ ถกแก้ผหู้ ญงิ ถกู ฟนั แล้วทิง้ (2545) เสนอให้ผู้ชายท�ำผิดต่อครอบครัว รับการบ�ำบัดแทนการ ติดคุก (2545) องค์กรเพ่ือผู้หญิงเรียกร้องมีก.ม.เฉพาะความรุนแรง ในครอบครวั (2545) แฉหญงิ ไทย 44% ถูกผัวซ้อม จรี้ ัฐคลอดก.ม. ขจดั รนุ แรง (2545) ‘เมยี ’ ไมใ่ ชส่ มบตั ขิ องผวั ระดมสมองแกไ้ ขกฎหมาย ล้าหลังยกเลิกสิทธ์ิสามีข่มขืนภรรยา (2545) แก้ไขมาตรา 276 ปลดโซต่ รวนใหผ้ หู้ ญงิ (2545) รา่ งพ.ร.บ.ขจดั ความรนุ แรงในครอบครวั ทางออกยุติการท�ำร้ายเพศแม่ (2546) เตรียมออกก.ม.ก�ำราบลูกท้ิง พอ่ แม่ (2548) ก.ม.เลน่ งานผวั ชอบโหดผา่ นความเหน็ ชอบครม. (2548) ดนั ก.ม.ชว่ ยเด็ก-สตรี ย�่ำยีจากฝมี ือใกลต้ ัว (2549) ชงแก้ ก.ม.เอาผิด ขม่ ขนื ‘ภรรยา-เพศท่ี 3’ (2549) พม.ดนั ร่างพ.ร.บ.ผู้ถูกกระท�ำด้วย ความรุนแรงในครอบครัว (2549) จ้ีรื้อก.ม.ใหม่ให้คุ้มครองทุกเพศ ยธ.เสนอผู้ชายถูกข่มขืนฟอ้ งได้ (2550) ชาย-เกย์เฮถกู ผู้หญิงขม่ ขนื - สวมเขา ฟอ้ งแพ่ง-อาญาได้ (2550) ผ่านก.ม.ความรุนแรง ฟ้องศาล ใน 48 ชม. (2550) รัฐคลอดกฎหมายเอาผิดผัวเมียตีกัน มีโทษ จำ� คกุ -ปรบั (2550) ก.ม.ผดิ ทางเพศใหมบ่ งั คบั ใชแ้ ลว้ ขม่ ขนื ชาย-ด.ช.- ค่สู มรสมโี ทษ (2550) พ.ร.บ.คุ้มครองฯ ปิดฉากเร่ืองส่วนตัว พบเหตุ แหง่ ความรนุ แรงแจ้งความได้ (2550) เปน็ ตน้ นอกจากนแ้ี ลว้ กย็ งั มปี ระเดน็ รว่ มสมยั อยา่ งกรณอี มุ้ บญุ กรณกี าร แตง่ งานและการรับรองสทิ ธขิ องเพศท่ี 3 ในข่าว ‘คนรกั เพศเดียวกัน’ ขอกม.คุ้มครอง (2545) ถึงเวลา...ไทยมีกฎหมายรับรองสิทธิขั้นพื้น ฐานเพศท่ี 3 (2552) กรณแี ต่งงานข้ามชาติ ในข่าว สามฝี ร่ัง-เมียไทย หยา่ กนั ได้อยา่ งไร ใช้กฎหมายไทยหรือกฎหมายเทศ (2552) เป็นตน้

128 ภาพและชวี ิตครอบครัวในสังคมไทย 6. ภาพรวมครอบครัวไทย ในกลมุ่ หวั ขอ้ ภาพรวมครอบครวั ไทยนนั้ ทงั้ หมดมี 773 รายการ หรอื คิดเป็น 3% ของฐานข้อมูลด้านข่าวทัง้ หมด เมื่อพิจารณาเนื้อหา ข่าวท่ีส่ือน�ำเสนอในกลุ่มหัวข้อนี้ สามารถแบ่งย่อยได้เป็น 4 ประเด็น ประกอบไปด้วย ประเด็นด้านสถานการณ์ของครอบครัว บทบาท การท�ำหน้าทขี่ องสถาบันครอบครัว โครงสรา้ งครอบครวั และประเดน็ อน่ื ๆ ดงั รายละเอยี ดต่อไปนี้ ภาพรวมครอบครัวไทย บทบาทหนาท่ี 70% อนื่ ๆ 4% โครงสรา ง 3% สถานการณ 23% N=773 (1) บทบาทหนา้ ที่ของสถาบันครอบครวั เร่ืองของบทบาทหน้าท่ีของสถาบันครอบครัวเป็นประเด็นที่มี การนำ� เสนอมากทส่ี ุดคอื 70% ทีส่ ำ� คัญคอื การอบรมเล้ยี งดู อิทธพิ ล ของการอบรมขัดเกลาของครอบครัว ทั้งนี้เป็นเพราะพ้ืนฐานความคิด ที่ว่า ครอบครัวมีบทบาทส�ำคัญในกระบวนการขัดเกลาทางสังคม (socialization) ท่ีจะกำ� หนดลักษณะพฤติกรรม บุคลิกภาพของคนใน สังคม ตั้งแต่แรกเกิด ด้วยการถ่ายทอดวัฒนธรรมและค่านิยมท่ี เหมาะสม อย่างสอดคลอ้ งกับบรรทัดฐาน และความต้องการทางสังคม และวฒั นธรรม ดงั นน้ั การตอกยำ�้ ถงึ บทบาทหนา้ ทขี่ องสถาบนั ครอบครวั จึงปรากฏควบคู่ไปกับการน�ำเสนอปัญหาสังคมหลายประการด้วยกัน

ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสังคมไทย 129 โดยเฉพาะปรากฏการณ์ปญั หาในเยาวชนคนรนุ่ ใหม่ ไม่วา่ จะเปน็ ปัญหา ยาเสพตดิ พฤตกิ รรมกา้ วรา้ วรนุ แรงของเยาวชน พฤตกิ รรม ‘ชงิ สกุ กอ่ น หา่ ม’ ซง่ึ เชอื่ กนั วา่ มสี าเหตจุ ากการขาดความรกั ความอบอนุ่ ในครอบครวั หรือความบกพร่องในการท�ำหน้าที่ของครอบครัวนั่นเอง บทบาทของ ครอบครัวทีส่ ่ือน�ำเสนอจงึ ไดแ้ ก่ การอบรมเล้ยี งดลู กู การศกึ ษา การให้ เวลา-ความรักความเข้าใจ การปลูกฝังเร่ืองคุณธรรมจริยธรรม ฯลฯ นอกจากนี้แล้วก็ยังเป็นเร่ืองของบทบาทของคสู่ มรส ความเป็นพอ่ เปน็ แม่ บทบาทของผูส้ ูงอายุ รวมท้ังความคาดหวังของสงั คมตอ่ ครอบครวั ดว้ ยพนื้ ฐานความคดิ วา่ ครอบครวั ทส่ี ามารถท�ำหนา้ ทไ่ี ดด้ ตี อ้ งมลี กั ษณะ ความสมั พนั ธท์ อี่ บอนุ่ เขม้ แขง็ ดงั นน้ั จงึ มกี ารน�ำเสนอตอกยำ้� ถงึ ประเดน็ เหลา่ นอ้ี ย่างสมำ่� เสมอ ตัวอย่างข่าวในส่วนน้ีได้แก่ บทบาทของครอบครัวกับการศึกษา ตวั แปรสำ� คญั ในความอยรู่ อดของชาติ (2541) ตว้ มเตย้ี มเลย้ี งเตาะแตะ กระบวนการถ่ายทอดทางสังคมในครอบครวั ไทย (2543) ชีส้ ังคมไทย วิกฤตมิ าจากสถาบนั ครอบครัวล่มสลาย (2543) ครอบครวั จุดเร่ิมต้น ของการดำ� รงชวี ติ (2544) ผสู้ ูงวยั เปน็ หลกั ชัยของครอบครวั (2546) พื้นฐานครอบครัวท่ีดีมีความเข้มแข็งย่อมท�ำให้สังคมสงบสุข (2546) หมอประเวศช้ีสร้างครอบครัวและชุมชนเข้มแข็ง แก้วิกฤติสังคมไทย (2547) ความสัมพันธ์ท่ีดีในครอบครัว ช่วยป้องกันปัญหาฆ่าตัวตาย (2548) การปลกู ฝงั คณุ ธรรมจรยิ ธรรมในครอบครวั ของพอ่ แมใ่ นปจั จบุ นั (2548) สงั คมไทยจะมจี รยิ ธรรมคณุ ธรรม ควรเรม่ิ ตน้ มาจากครอบครวั (2549) เคารพความเปน็ มนษุ ย์เร่มิ ทคี่ รอบครัว (2550) ครอบครวั ที่ ล่มสลาย ต้นตอปัญหาเด็กและเยาวชน (2550) ‘ครอบครัว-สังคม- วฒั นธรรม’ เปา้ หลอมโจไ๋ ทยใชค้ วามรนุ แรง (2551) สนั ติภาพโลกเรม่ิ ทค่ี รอบครวั อบอนุ่ (2551) IQ, EQ เดก็ ไทย เกย่ี วขอ้ งอยา่ งไรกบั สถาบนั ครอบครัว (2551) พัฒนาสังคมฯวอนผู้ปกครองสานสัมพันธภาพใน

130 ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสังคมไทย ครอบครวั ลอ้ มคอกเดก็ -เยาวชนฆา่ ตวั ตาย (2551) ธรรมะกบั การคนื ความอบอุ่นสู่ครอบครัวไทย (2551) ครอบครัวต้นเหตุเด็กบกพร่อง จรยิ ธรรม (2551) ดงึ ครอบครวั ศกึ ษาเพาะคณุ ธรรมเดก็ (2551) สงั คม จะเขม้ แขง็ ได้อย่างไร ถา้ ครอบครวั ไทยไมแ่ ข็งแรง (2552) เปน็ ตน้ (2) สถานการณ์ด้านครอบครัว การนำ� เสนอสถานการณด์ า้ นครอบครัว รวมทง้ั บรบิ ททางสังคม เศรษฐกจิ การเมืองทสี่ ่งผลต่อครอบครวั คิดเปน็ 23% ของข่าวในกลุ่ม หัวข้อภาพรวมครอบครัวไทย เน้ือหาท่ีสื่อนำ� เสนอ ได้แก่ การสำ� รวจ ทศั นคตทิ เี่ กย่ี วขอ้ งกบั ครอบครวั ในสงั คมไทย การจดั กจิ กรรมในวนั ส�ำคญั ดา้ นครอบครวั กจิ กรรมเพอ่ื สรา้ งความเขม้ แขง็ ของครอบครวั สถานการณ์ ปัญหาครอบครัว ทิศทางและแนวโน้มของสถาบันครอบครัวในแง่มุม ตา่ งๆ เชน่ ความขดั แยง้ ในครอบครวั ความรนุ แรงในครอบครวั รปู แบบ และองคป์ ระกอบของครอบครัว ฯลฯ บรบิ ททางสังคม เศรษฐกิจ และ การเมอื งทส่ี ง่ ผลสะเทอื นตอ่ สถาบนั ครอบครวั เชน่ การเปลยี่ นแปลงคา่ นิยมทางสงั คม การรับวฒั นธรรมตะวันตก โลกาภวิ ัตน์ วิกฤตเิ ศรษฐกจิ ความวนุ่ วายขดั แย้งทางการเมอื ง เปน็ ต้น ตวั อยา่ งข่าวไดแ้ ก่ โพลลช์ คี้ รอบครวั ยังมคี วามขดั แยง้ (2543) ครอบครวั ไทยปมี า้ ตอ้ งพง่ึ พาตวั เอง (2545) รบั วฒั นธรรมตะวนั ตกมาก สังคมวัฒนธรรมไทยเบ่ียงเบน (2545) ครอบครัวไทยถึงจุดวิกฤต ไร้รัก-ล่มสลาย (2545) พลิกปูมครอบครัวไทย สดใสหรืออ่อนแอ (2546) ชีอ้ นาคตครอบครวั ไทยม่งุ หาเงิน-บา้ นแตกแยก แนะรฐั นำ� ฟืน้ สายสมั พนั ธใ์ นบา้ น (2547) โพลสะทอ้ นครอบครวั ไทย เงนิ -ไมม่ เี วลา- ขาดสมั พนั ธ์ (2548)เสาไฟฟา้ หมา คนแก่ เดก็ บทสรปุ ครอบครวั ไทย ในชนบทท่ีรอการแกไ้ ข (2548) สภาพสังคมเศรษฐกจิ บบี รัด ท�ำครวั ไทยโดดเด่ียวเกินครงึ่ (2549) การเมืองระอุท�ำสถาบนั ครอบครวั ระส่�ำ

ภาพและชวี ิตครอบครัวในสงั คมไทย 131 (2549) ครอบครวั ไทยเข้าสูว่ ิกฤต บา้ นแตก-ลกู เปิดดูเวบ็ โป๊ (2549) ครอบครวั ไทยเปลย่ี น เหตขุ าดความสมั พนั ธ์ (2550) สงั คมบรโิ ภคนยิ ม เนื้อร้ายครอบครัวไทย (2550) วิกฤตสถาบันครอบครัวไทย หย่า- รนุ แรง-หนสี้ นิ -ไมส่ อ่ื สาร สดุ ยอดปญั หา (2550) แบง่ สเี พม่ิ ดกี รี ปญั หา ครอบครัวไทยนับวันจะย่ิงล่มสลาย (2552) ไทยแต่งงานช้า-รักชีวิต โสด-หญงิ หัวหนา้ ครอบครวั (2552) เปน็ ต้น นอกจากนย้ี งั มขี า่ วความเคลอื่ นไหวดา้ นครอบครวั ซงึ่ เปน็ นโยบาย และการดำ� เนนิ งานของหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ งในการพฒั นาความสมั พนั ธ์ ในครอบครวั สรา้ งความเขม้ แขง็ และอบอนุ่ ใหก้ บั ครอบครวั เชน่ แนวคดิ เร่ืองการตั้งศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชนของกระทรวงพัฒนาสังคม และความมั่นคงของมนษุ ย์ หรอื โครงการสามี-ภรรยาเอ้ืออาทร ในขา่ ว ตั้งศนู ยพ์ ัฒนาครอบครวั ทุกชุมชน (2547) รัฐเออ้ื อาทร ผดุ ศนู ยห์ าคู่ ถอดแบบลุงหนวด หวงั เพิม่ คนรุน่ ใหม่ (2547) เป็นต้น (3) การน�ำเสนอครอบครัวในเชิงโครงสรา้ ง ขา่ วครอบครวั ในเชงิ โครงสรา้ งแมจ้ ะมสี ดั สว่ นเพยี ง 3% แตเ่ นอ้ื หา ท่ีส่ือน�ำเสนอในเร่ืองโครงสร้างครอบครัวก็น่าสนใจไม่น้อย เน่ืองจาก ได้ให้ข้อมูลความรู้ต่อสาธารณะในประเด็นของรูปแบบ ลักษณะของ ครอบครัวประเภทต่างๆ เช่น ครอบครัวเดี่ยว ครอบครัวขยาย การ เปลี่ยนแปลงโครงสร้างครอบครัว องค์ประกอบส�ำคัญในครอบครัว สถานการณเ์ ชงิ โครงสรา้ งของครอบครวั ไทย ระบบเครือญาติ เชน่ ขา่ ว ครอบครัว 3 แบบ (2542) ความสูญเสียทางวัฒนธรรม (2545) ครอบครัวขยายในยุคอดีต สู่ครอบครัวเด่ียวในยุคปัจจุบัน (2548) ชน้ั ฐานะทางเศรษฐกจิ ของครอบครวั ไทย (2548) ครอบครวั ไทยมขี นาด เลก็ ลง (2549) โครงสรา้ งของครอบครวั ไทยก�ำลงั กลบั ตาลปตั ร (2550) สถาบันวจิ ัยประชากรช้ี สาวครองตวั บนคานเพ่มิ (2552) เปน็ ต้น

132 ภาพและชีวติ ครอบครัวในสงั คมไทย 7. ชวี ติ ฮิตๆ ในสถาบนั ครอบครวั ไทย ในหัวข้อท่ีว่าด้วยประเด็นร่วมสมัยเป็นการรวบรวมเอาข่าวและ บทความทนี่ ำ� เสนอปรากฏการณใ์ หมๆ่ ทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั ครอบครวั ในสงั คม ไทย มที ัง้ หมด 627 รายการหรอื คิดเป็นเพยี ง 3% ของฐานขอ้ มลู ด้าน ข่าวและบทความ ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ประเด็นย่อย ได้แก่ ประเด็นเร่ืองการแต่งงานข้ามชาติ ความสัมพันธ์ก่อนแต่งงานของ หนมุ่ สาว ครอบครวั เลย้ี งเดยี่ ว และครอบครวั เพศเดยี วกนั รายละเอยี ด ในแต่ละหัวข้อมดี ังน้ี ชีวิตฮติ ๆ ในครอบครัวไทย ครอบครวั แตงงานขามชาติ เพศเดียวกนั 19% 31% ครอบครวั กอ นแตง งาน เลย้ี งเด่ียว 22% 28% N=627 (1) การแตง่ งานข้ามชาติ ขา่ วเรอื่ งการแตง่ งานขา้ มชาตขิ า้ มวฒั นธรรม เปน็ ขา่ วทมี่ จี ำ� นวน มากทส่ี ดุ ในหวั ขอ้ นี้ คดิ เปน็ 31% เปน็ ปรากฏการณท์ างครอบครวั ทเ่ี พม่ิ นยั สำ� คญั มากขนึ้ ในสงั คม แสดงใหเ้ หน็ ถงึ การเปลย่ี นทศั นคตใิ นเรอื่ งการ แตง่ งานกบั คนนอกวฒั นธรรม จากการเปน็ ความแปลกแตกตา่ ง เปลยี่ น เป็นความพิเศษ และกลายเป็นความนิยมในระยะต่อมา จนกระทั่งมี ธุรกิจหาคู่แต่งงานต่างชาติ ในระยะหลังพบว่าการแต่งงานกับชาวต่าง ชาตนิ น้ั เปน็ ปรากฏการณท์ เ่ี ปน็ ขา่ วมากในภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื เชน่ ทีจ่ .อุดรธานี หนองบวั ล�ำภู รอ้ ยเอ็ด ฯลฯ จนเป็นภาพประทบั ว่าเป็น

ภาพและชวี ติ ครอบครวั ในสังคมไทย 133 หมบู่ า้ นเขยฝรงั่ นอกจากการน�ำเสนอในแงข่ องปรากฏการณแ์ ลว้ สอ่ื มกั นิยมเสนอเร่ืองราวเย่ียงละครของคู่แต่งงานต่างเช้ือชาติเหล่าน้ีอีกด้วย โดยเฉพาะภาพของหญิงไทยอิสานท่ีผ่านชีวิตขัดสนล�ำบาก การศึกษา ไม่สูงนัก กับชายต่างชาติที่จิตใจเปิดกว้างม่ันคง รับผิดชอบครอบครัว และมฐี านะทางเศรษฐกจิ แตง่ งานหรอื อยกู่ นิ กนั อยา่ งมคี วามสขุ ทา่ มกลาง ความแตกตา่ งทางภาษาและวฒั นธรรม อยา่ งไรกด็ ี ในชว่ งหลงั ทศวรรษ กม็ กี ารนำ� เสนอขา่ วในแงข่ องการเปลยี่ นแปลงทศั นคตใิ นเรอื่ งการแตง่ งาน ข้ามชาติ ในลักษณะท่ีนิยมคู่ครองต่างชาติ เพ่ือฐานะและความม่ันคง ทางเศรษฐกจิ ตัวอย่างข่าวเร่ืองน้ีได้แก่ รักยืดหยุ่นของคนสองชาติ (2541) ธรุ กจิ ลา่ ฝนั สาวไทยจบั คแู่ ตง่ งานกบั ฝรงั่ (2541) ใชเ่ ลย ‘อลั เฟรด-จรุ า รัตน’์ รกั แท้ทไ่ี มม่ พี รมแดน (2542) เขยอิมพอร์ตกบั บุญรอดยคุ ใหม่ (2547) เงนิ ‘เขยฝรง่ั ’ ทว่ มอสี าน (2547) ราชภฏั อดุ รฯหนกั ใจนกั ศกึ ษา อยากมแี ฟนต่างชาติ (2547) ชงผวจ.อสี านต้ังชมรมเขยฝรงั่ (2548) นา่ ตกใจเม่ือเด็กไทยใจกลา้ โตขึ้นอยากมีผัวฝรั่ง ชวี ติ ทด่ี ้ินรนหรือคา่ นิ ยมผดิ ๆ (2548) ททท.อดุ รโชวเ์ ขยฝร่ัง จัดคริสต์มาสเงนิ พงุ่ (2548) เขยฝรง่ั ปลกุ ธรุ กจิ ภาคอสี านคกึ บา้ นปลกู เอง-ถงั บำ� บดั ยอดกระฉดู (2549) เชดิ หนา้ ชตู าอสี านฮติ เขยฝรงั่ (2549) เขยฝรงั่ สดุ ฮติ กระตนุ้ เศรษฐกจิ อีสาน (2549) แต่งงานข้ามวัฒนธรรม แนวคิดที่เปล่ียนไปในสังคม ชนบท (2549) แฉเขยฝรั่งท�ำสังคมอีสานเปล่ียน-ภรรยารับประทาน อาหารตามสามจี นลมื สม้ ตำ� (2549) ตะลงึ ฝนั เดก็ อนบุ าล โตขน้ึ จะเปน็ เมียฝร่ัง (2551) มข.วจิ ัยเขยฝรง่ั ทำ� ศก.อีสานพุ่ง เงินสะพัด 8,666 ลา้ น (2551) อ.จฬุ าแฉโจห๋ ญงิ นยิ มลา่ เซก็ ซไ์ มอ่ ายใคร ชเ้ี มยี ฝรง่ั ระบาด เพราะชายไทยหว่ ยแตก (2551) I Love Farang โตข้ึนหนอู ยากเป็น เมียฝรัง่ (2552) ผลส�ำรวจเมียฝรงั่ ยงั รายได้สูงแม้เศรษฐกิจทรุด กว่า 43.6% มีรายได้ต่อเดอื นเฉียด 5 หม่ืนบาท (2552) หญิงไทยแตง่ กบั ฝรงั่ เหตผุ ลทีม่ ากกวา่ เรื่องเงิน (2552) เป็นต้น

134 ภาพและชีวติ ครอบครัวในสังคมไทย (2) ความสมั พนั ธก์ ่อนแตง่ งาน ข่าวในเรอ่ื งความสัมพันธ์กอ่ นแตง่ งานมีสดั สว่ นเป็น 28% ได้แก่ เรอื่ งของความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งครู่ กั การอยกู่ อ่ นแตง่ การอยดู่ ว้ ยกนั โดย ไมแ่ ตง่ งานของครู่ กั โดยเฉพาะกรณขี องนกั ศกึ ษาซงึ่ เปน็ ทถ่ี กเถยี งวพิ ากษ์ วิจารณ์อย่างกว้างขวางในสังคม ประเด็นความสัมพันธ์ก่อนแต่งงานนี้ กลายเปน็ ปรากฏการณท์ างสงั คมหนง่ึ ของบรบิ ทครอบครวั ไทยในปจั จบุ นั ทแ่ี สดงใหเ้ หน็ ถงึ การปะทะกนั ของกระบวนทศั นเ์ ดมิ ทสี่ นบั สนนุ ใหอ้ ยรู่ ว่ ม ชวี ติ (และมเี พศสมั พนั ธ)์ หลงั การแตง่ งาน กบั ทศั นคตทิ เ่ี สนอทางเลอื ก ให้คูร่ ักทดลองใชช้ ีวติ อยูด่ ้วยกันก่อนแตง่ งาน เพอ่ื ศกึ ษาความเข้ากนั ได้ กอ่ นพฒั นาไปสชู่ วี ติ ครอบครวั ระหวา่ งการผดิ จารตี ประเพณกี บั สทิ ธขิ อง ปจั เจกบุคคลในการเลอื กเส้นทางชีวิตของตวั เอง ตัวอยา่ งขา่ วเรือ่ งน้ีได้แก่ กรีด๊ ล่ันกรุงเทพ รับไมไ่ ด้นศ.แต่งกอ่ น จบ (2542) คนไทยยงั หวั เกา่ หา้ มวยั เรยี นลองอยกู่ นิ (2542) อยกู่ อ่ น แต่งเสียหายตรงไหน (2543) เจ-แอนขอลองอยู่ก่อนแต่ง เผยชีวิต ยงั ตอ้ งการอสิ ระ (2545) จบั คผู่ วั เมยี คา่ นยิ มใหมน่ ศ. วทิ ยานพิ นธม์ ธ. ตีแผ่ฟรีเซ็กซ์อยู่ก่อนแต่ง (2546) อิ๊บรับได้อยู่ก่อนแต่ง ศึกษาข้อดี ข้อเสียแฟน (2546) โยแนะอยู่ก่อนแต่ง ชี้อย่าให้พรหมจารีตัดสิน ทั้งชวี ิต (2547) อย่กู อ่ นแตง่ มมุ มองดาบสองคม (2550) ลองใช้ชีวติ ครอบครวั โอรบั อยกู่ อ่ นแตง่ (2550) เคนรบั อยกู่ อ่ นแตง่ รใู้ จกนั มากกวา่ (2550) สดุ ทางรกั ไมใ่ ชท่ ะเบยี นสมรส (2551) เดก็ อาชวี ะ-มหาวทิ ยาลยั 36% รับมีเซก็ ซ-์ อยกู่ อ่ นแตง่ (2551) เร่ืองธรรมดาเม่อื ดารายอมรบั อยูก่ ่อนแต่ง (2551) ผลวจิ ัยช้อี ยู่กนิ ก่อนแต่งเส่ยี งแยกทาง (2552) เปน็ ตน้

ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสังคมไทย 135 (3) ครอบครวั เลยี้ งเดย่ี ว ลกั ษณะครอบครวั ทเี่ รยี กวา่ ครอบครวั เลย้ี งเดยี่ วเปน็ ปรากฏการณ์ ทางครอบครวั ทีเ่ พงิ่ ไดร้ บั ความสนใจจากส่ือประมาณ 6-7 ปีที่ผา่ นมา ในชว่ งแรกๆ มกั เปน็ เรอื่ งของการเลยี้ งดลู กู โดยพอ่ หรอื แมเ่ พยี งคนเดยี ว ในชมุ ชนเมอื ง หลงั การหยา่ รา้ งหรอื ยตุ คิ วามสมั พนั ธ์ (อนั มแี นวโนม้ เพงิ่ สูงข้ึน) และเน่ืองด้วยลักษณะการต้ังถิ่นฐานที่พ่อ/แม่มักทำ� งานอยู่ใน เมืองใหญ่ แยก/ห่างไกลจากครอบครัวเดิม ท�ำให้เร่ืองของพ่อ/แม่ เลี้ยงเด่ียวกลายเป็นหน่ึงในประเด็นร่วมสมัยด้านครอบครัวในปัจจุบัน ดงั การสำ� รวจในปี 2551 พบวา่ ครอบครวั เลย้ี งเดยี่ วมสี ดั สว่ น 7% และ มแี นวโนม้ เพม่ิ ขนึ้ ครอบครวั เลยี้ งเดยี่ วในฐานขอ้ มลู ชดุ นม้ี สี ดั สว่ น 22% ประเด็นส�ำคัญที่ถูกน�ำเสนอคือ การเล้ียงดูลูกด้วยตัวเอง การ สื่อสารในครอบครัว การให้ความรักความอบอุ่น และการถ่ายทอด แบบแผนพฤตกิ รรมทสี่ มควร เพอ่ื ชดเชยองคป์ ระกอบครอบครวั ทไี่ มค่ รบ พอ่ -แม-่ ลกู นอกจากน้กี ็เปน็ การส�ำรวจสถานการณข์ องครอบครวั เลยี้ ง เดย่ี ว เชน่ สาเหตขุ องการหย่ารา้ ง ความพงึ พอใจและปัญหาของการ เปน็ พอ่ /แมเ่ ลย้ี งเดย่ี ว ทศั นคตแิ ละผลกระทบตอ่ ลกู ทเี่ ตบิ โตมาในครอบครวั เลย้ี งเดยี่ ว ฯลฯ และในช่วงตน้ ทศวรรษ 2550 เนือ้ หาของครอบครัว เลย้ี งเดยี่ วทถี่ กู นำ� เสนอในสอ่ื เปน็ เรอื่ งของการทำ� ความเขา้ ใจสถานการณ์ ครอบครวั เลยี้ งเดยี่ ว และการพฒั นาองคค์ วามรเู้ พอ่ื รบั มอื กบั สถานการณ์ ครอบครวั ใหมๆ่ ทเ่ี กิดขึ้น ตัวอย่างข่าวในเร่ืองครอบครัวเล้ียงเด่ียวได้แก่ พ่อแม่ (ม่าย) เลยี้ งเดย่ี ว (2546) จติ แพทยช์ ขี้ นั้ ตอนหยา่ รา้ งกระทบจติ ใจเดก็ พรอ้ ม แนะเลยี้ งลกู อยา่ งไรหากไรค้ ู่ (2546) สอื่ รกั จากพอ่ แมเ่ ลยี้ งเดยี่ ว เตมิ เตม็ ลกู นอ้ ยไมเ่ ดยี วดาย (2547) บา้ นแสนสขุ แบบ Single Parent (2548) เผย 1.3 ล้านบา้ นมีผ้ปู กครองคนเดียว (2548) ภาพลกั ษณ์ครอบครัว

136 ภาพและชวี ติ ครอบครวั ในสังคมไทย เล้ียงเดี่ยวในสังคมไทยปัจจุบัน (2548) ระบบทุนนิยมผลักดันเกิด ครอบครัวเล้ยี งเดยี่ ว (2549) สุขแบบครอบครัวเลีย้ งเด่ียว คมู่ อื ความ สุขพอ่ แมย่ คุ ใหม่ (2550) พบแนวโนม้ ครอบครวั เดีย่ วและอย่คู นเดยี ว มากขน้ึ ในสงั คมไทย (2550) เลยี้ งเดย่ี วไมเ่ ดยี วดาย รบั มอื เลยี้ งลกู เมอื่ พอ่ แมแ่ ยกกัน (2550) ศักยภาพความเป็นหญิง แมเ่ ลย้ี งเดยี่ วก็เล้ียง ลูกใหด้ ีได้ (2551) รัฐห่วงแนวโน้มครอบครวั เปล่ยี น พอ่ -แมเ่ ล้ยี งลูก คนเดยี วเพมิ่ ขน้ึ (2551) พอ่ แมเ่ ลยี้ งเดยี่ วทะลุ 2.5 ลา้ น วยั เรยี นเฉลยี่ เลี้ยงลูก 1-2 คน (2552) ครอบครัวเล้ยี งเดี่ยว นยิ ามใหม่ท่ีคนไทย ต้องศึกษา (2552) สร้างเครือข่ายเล้ียงเดี่ยวไม่เดียวดาย (2552) ครอบครัวเลยี้ งเดย่ี ว อนาคตสงั คมไทย (2552) เปน็ ตน้ (4) ครอบครัวเพศเดียวกนั เร่อื งของครอบครวั เพศเดยี วกนั เป็นอกี หนึ่งประเด็นรว่ มสมัยทมี่ ี สดั สว่ นนอ้ ยกวา่ ทง้ั 3 ประเด็นขา้ งตน้ ไม่มากนกั คือ เร่อื งของครอบครัว เพศท่ีสามหรือคนรักเพศเดียวกัน มีสัดส่วน 19% ของข่าวในหัวข้อ ประเดน็ รว่ มสมัย เน้อื หาข่าวในชว่ งแรกของการเกบ็ ข้อมูลเป็นประเด็น ในทางกฎหมายทไ่ี มย่ อมรบั การแตง่ งานของบคุ คลเพศเดยี วกนั ไมส่ ามารถ ทำ� นิติกรรมใดๆ ในนามครอบครวั ได้ และมีประเดน็ ขัดแย้งในเรอื่ งกรรม สทิ ธิทรัพยส์ นิ นอกจากนี้ สื่อก็มักจะสนใจน�ำเสนอกรณีท่ีคนรักเพศเดียวกัน จดั งานแตง่ งานในพน้ื ทต่ี า่ งๆ ทวั่ ประเทศ ทง้ั ระหวา่ งหญงิ -หญงิ และชาย- ชาย ควบคไู่ ปกบั การตง้ั ประเดน็ วพิ ากษว์ จิ ารณใ์ นเรอื่ งความผดิ ปกตหิ รอื เบย่ี งเบนทางเพศ เปน็ ปญั หาสงั คมรปู แบบหนงึ่ และเปน็ อนั ตรายตอ่ สถาบนั ครอบครวั ในฐานะทที่ า้ ทายความศกั ดสิ์ ทิ ธขิ์ องการแตง่ งานทต่ี อ้ งเกดิ ขน้ึ ในคตู่ า่ งเพศหรอื ระหวา่ งชายกบั หญงิ เทา่ นนั้ อยา่ งไรกด็ ี ทศั นคตดิ งั กลา่ วนี้ คอ่ ยๆ เปล่ยี นแปลงไปสู่การเปิดกว้างยอมรับวถิ ีชวี ิตท่ีแตกตา่ ง การตัง้

ภาพและชวี ิตครอบครวั ในสังคมไทย 137 คำ� ถามกลบั กบั ความสมั พนั ธแ์ บบตา่ งเพศ พรอ้ มๆ กบั การเปดิ พนื้ ทท่ี าง สงั คมใหก้ บั ความหลากหลายทางเพศมากขนึ้ ในชว่ งปลายทศวรรษ เรอ่ื ง ของคู่รักเพศเดียวกันท่ีตกลงใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันประหน่ึงเป็นครอบครัวน้ี จงึ เปน็ อกี หนง่ึ ประเดน็ ของการเปลย่ี นแปลงสถาบนั ครอบครวั ในสงั คมไทย ท่ีได้รับความสนใจจากสอ่ื สาธารณะ ตัวอย่างข่าวเรื่องน้ีได้แก่ สามีภรรยาเพศเดียวกัน (2540) ชาวบ้านฮือฮาทอม-ดีว้ วิ าห์ (2541) ป๊ิงรกั หน่มุ ประเทือง จงู มือวิวาห์ กอ้ งโลก (2541) กลมุ่ ลกั เพศกรด๊ี ไอเดยี ปรุ ะชยั ใหป้ า่ เดยี วกนั ตที ะเบยี น สมรส (2544) รกั รว่ มเพศ จติ ไมป่ กตหิ รอื เสรรี กั (2544) นกั จติ วทิ ยา ปฏเิ สธสาวประเภทสองไมใ่ ชค่ นปว่ ยโรคจติ (2545) แตง่ ไมป้ า่ เดยี วกนั ชาวบา้ นแหอ่ วยพร (2545) รกั ตา่ งเพศ โครงสรา้ งแหง่ การกดข่ี (2545) นักวิชาการการันตีรักเพศเดียวกันไม่ใช่โรค (2545) เสนอกฎหมาย แตง่ งานค่เู กย์-เลสเบี้ยน (2546) รกั ร่วมเพศกับการแตง่ งาน (2547) บนั ทกึ รกั ‘หญงิ สาม’ี กบั ‘ชายภรรยา’ (2547) แตง่ ฮอื ฮามา่ ยทอมกบั ม่ายดี้ (2548) ครอบครัว 4 เพศ ความแปลกทแ่ี ม่รบั ได้ (2548) ตลาดเพศทางเลอื กแรง ทอม-ด-ี้ เกยแ์ หจ่ บั คชู่ อ็ ปซอื้ บา้ น (2548) ระวงั เรื่องเพศ คู่สมรสชายกับชาย-หญิงกับหญิง มีสิทธิติดคุกได้ (2550) เผยความสัมพันธ์ของคู่รักร่วมเพศ ไม่มีอะไรผิดแปลกกับคู่รักต่างเพศ (2551) ฮอื ฮาวิวาหไ์ มป้ า่ เดียวกนั สนิ สอดอื้อ! (2551) ผลกระทบของ อาการโฮโมโฟเบียในสังคมไทย (2551) รักเพ่ือรักจะแปลกทำ� ไม เมอ่ื ชายรกั ชายและหญงิ รกั หญงิ (2552) สงั คมยอมรบั ผวั เมยี เพศเดยี วกนั เพม่ิ พบคนไทยชอบใช้ชวี ติ ‘โสด’ เพียบ (2552) หลากหลายทางเพศ คือหลากหลายทางชีวภาพ (2552) เสนอแก้กฎกระทรวงเลิกเหยียด รักร่วมเพศ (2552) กรุณาเคารพสิทธิมนุษยชน กลุ่มผู้มีรสนิยม ทางเพศหลากหลาย (2552) เป็นต้น

138 ภาพและชวี ติ ครอบครวั ในสังคมไทย 8. สถานะทางเศรษฐกิจและการกินดีอยูด่ ใี นครอบครัวไทย ประเดน็ เศรษฐกจิ กบั ครอบครวั มจี ำ� นวนเพยี ง 323 รายการหรอื เพยี ง 1% ของฐานขอ้ มลู ดา้ นขา่ วและบทความ ขา่ วทน่ี �ำเสนอสว่ นใหญ่ เป็นข่าวความเคล่ือนไหวทางด้านเศรษฐกิจที่เก่ียวข้องกับครัวเรือน สถานการณด์ า้ นเศรษฐกิจ ท้ังรายได้ ค่าใช้จา่ ย การออม ภาระหน้สี ิน รายละเอียดในหัวข้อนีม้ ีดงั น้คี อื (1) มาตรการทางเศรษฐกิจท่เี กยี่ วขอ้ งกบั ครัวเรอื น ข่าวที่ว่าด้วยมาตรการทางเศรษฐกิจของครัวเรือนนั้นได้รวมถึง นโยบาย โครงการตา่ งๆ เพอื่ กระตนุ้ ภาวะเศรษฐกจิ และการบรรเทาปญั หา ความเดอื ดรอ้ นของครัวเรือนเนอ่ื งจากปัญหาเศรษฐกจิ เช่น การกยู้ ืม เรียน การจัดท�ำบัญชีครัวเรือน การออมเงิน การฝึกฝีมือแรงงาน สรา้ งอาชพี การวางแผนและบรหิ ารการเงนิ ในครอบครวั การเพม่ิ รายได้ ครวั เรอื น การยกระดบั ครวั เรอื นยากจน รวมทงั้ มาตรการลดค่าใชจ้ า่ ย ครัวเรือนของภาครัฐ เช่น ค่าลดหย่อนภาษี การกระตุ้นเศรษฐกิจ การดำ� เนินชวี ติ ตามแนวเศรษฐกจิ พอเพียง เป็นต้น ตวั อยา่ งขา่ วไดแ้ ก่ ต้านภยั เศรษฐกจิ กอบกูช้ วี ติ สมรส (2542) รวมมติ รโครงการเออื้ อาทร รฐั ทมุ่ สดุ ตวั ซอ้ื ใจประชาชน (2547) 1 ทนุ 1 อำ� เภอยอดพุง่ 4 พันคน ศธ.ยืนรายได้ครอบครวั 1 แสน (2547) กองทนุ ยามฉกุ เฉิน “มนษุ ยเ์ งนิ เดอื น” ตกงาน ภัยอันเกดิ กับท่ีอย่อู าศยั เจ็บปว่ ย-เสยี ชวี ิต-หยา่ ร้าง (2547) ฝกึ ฝีมอื แรงงานสรา้ งอาชีพ-เสรมิ รายไดค้ รอบครวั เปน็ สขุ ..ปลอดหนน้ี อกระบบ (2547) แนะวางรากฐาน ครอบครัว ปลูกฝังลูกหลานรู้จักค่าของเงิน-หัดออม (2548) ‘บัญชี ชวี ิต’ สรา้ งครอบครัวเข้มแข็ง (2548) ปลูกฝังการออม วิถีทางของ ครอบครวั เข้มแขง็ (2549) ชยั นาทฝึกอาชพี ยกระดบั ครัวเรอื นยากจน รว่ มใชพ้ อเพยี งขบั เคลอ่ื นพน้ เกณฑจ์ ปฐ. (2549) นสิ ยั การเงนิ ทแี่ มค่ วร

ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสงั คมไทย 139 เปน็ ตน้ แบบใหล้ กู ใชเ้ งนิ อยา่ งมเี หตมุ ผี ล-วางรากฐานการออม (2550) 5 ความผิดพลาดทางการเงนิ ทำ� ลายชีวติ คู่ (2550) เงินทองของคู่รัก เรยี นร้ทู ศั นคติเรื่องเงินทองของกนั และกนั (2551) เพม่ิ วงเงินกู้ กยศ. รายไดไ้ ม่เกนิ 2 แสนนร.ยมื เรยี น (2551) ครอบครัวยุค 2009 คยุ เรื่องเงนิ อย่างไรให้ลงตัว (2552) วางแผนการเงิน เรอ่ื งเครยี ดๆ ก่อน ววิ าห์ (2552) เปน็ ตน้ (2) สถานการณข์ องเศรษฐกิจครัวเรือน สว่ นใหญ่เปน็ การสำ� รวจสถานะทางเศรษฐกจิ ของครวั เรอื น เพ่ือ ใหท้ ราบถงึ รายได้ พฤตกิ รรมการใชจ้ า่ ย ภาระหนสี้ นิ เงนิ ออม และภาวะ เศรษฐกิจระดับครวั เรือนของประเทศ ท่ดี ำ� เนินการโดยหน่วยงานต่างๆ เชน่ การสำ� รวจภาวะเศรษฐกจิ และสงั คมของครวั เรอื นทม่ี กี ารส�ำรวจทกุ 2 ปี โดยสำ� นกั งานสถติ แิ ห่งชาติ การสำ� รวจความคิดเห็นดา้ นเศรษฐกิจ ของโพลสำ� นักต่างๆ การศึกษาของสำ� นักงานคณะกรรมการพัฒนาการ เศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ งานวจิ ยั โดยหนว่ ยงานวชิ าการตา่ งๆ เปน็ ตน้ ข้อมูลต่างๆ เหล่าน้ีแสดงให้เห็นสถานการณ์ด้านเศรษฐกิจในระดับ ครัวเรือน การกินดีอยู่ดีหรือกินอยู่อย่างยาก รูปแบบพฤติกรรมการ ด�ำเนนิ ชีวิต รวมทัง้ มิติอื่นๆ ท่ีเกี่ยวข้อง เช่น การใช้ข้อมูลรายได้ของ ครอบครวั และระดบั ความยากจนของครอบครวั มาจดั กลมุ่ เพอื่ วดั ความ แตกต่างและชั้นของฐานะทางเศรษฐกิจระหว่างครัวเรือนในแต่ละระดับ แตล่ ะภมู ภิ าค วเิ คราะหก์ ารกระจายรายได้ ความเหลอ่ื มลำ้� และชอ่ งวา่ ง ระหว่างคนรวย-คนจน เปน็ ต้น ตวั อยา่ งขา่ วดา้ นภาวะเศรษฐกจิ ครวั เรอื นไดแ้ ก่ พฤตกิ รรมใชจ้ า่ ย คนเอเชยี ไทยควกั เพอ่ื บพุ การถี งึ 56% (2541) รายไดค้ รวั เรอื นสญั ญาณ เตอื นภัย ศก.ไทยทรุดอีก (2543) ประจานรฐั บาล คนไทย 7.9 ล้าน ‘ยากจนดักดาน’ (2543) อีสานแชมป์รายได้ครัวเรือนตํ่าสุด วิกฤติ

140 ภาพและชวี ติ ครอบครัวในสงั คมไทย เศรษฐกจิ ท�ำคนจนลง 12.9% (2543) สรปุ ผลสำ� รวจภาวะเศรษฐกิจ และสังคมของครวั เรอื นปี 43 (2544) ผลสำ� รวจระบุรายไดค้ รวั เรือน เพิม่ 6-5 % (2545) สภาพฒั น์ช้ี 2 ปรี ากหญ้า ลดชอ่ งว่างคนรวย คนจน (2546) รายได้ครัวเรือนลด คนไทยวิตกว่างงานราคาสินค้า- น�้ำมัน (2547) แฉอีสานรายได้ต่อครัวตำ่� สุด 9,916 บาทต่อเดือน (2547) สภาพัฒน์ชีเ้ หนอื จนอนั ดบั 2 ของไทย (2548) สถานการณ์ การกระจายรายได้ 20% ครองรายไดเ้ กนิ ครง่ึ ประเทศ (2548) ชน้ั ฐานะ ทางเศรษฐกิจของครอบครัวชาวไทย (2548) คนไทยเสียค่าพลังงาน เพิ่ม 1,368 บ.ต่อเดือน (2549) แฉค่าครองชีพครัวเรือนพุ่งจุกอก (2550) ครอบครวั ไทย 47% ชกั หนา้ ไมถ่ งึ หลงั (2550) สศก.ประเมนิ ครัวเรอื นเกษตรกร รายได-้ เงินออมเพิม่ เทา่ ตัวช่วง 3 ปี (2551) ส่อง ภาวะเศรษฐกิจครัวเรือน 2550 (2551) สภาพัฒน์ชป้ี ีแรกแผนฯ 10 สง่ ผลจำ� นวนคนจนลดลง (2551) ชอ่ งวา่ งศก.-สงั คมหา่ งขน้ึ ชเ้ี ปน็ ปม ขดั แยง้ รอวนั ปะทุ (2552) สงั คมไทยเหลอื่ มลำ�้ สงู รวยกระจกุ -จนกระจาย (2552) เป็นตน้ (3) ภาระหนส้ี ินครัวเรอื น ทจ่ี รงิ แลว้ เรอื่ งของภาระหนสี้ นิ ครวั เรอื นสมควรเปน็ หวั ขอ้ หนง่ึ ใน สถานการณ์ด้านเศรษฐกจิ ครัวเรือน แต่เนอื่ งจากมีจำ� นวนคอ่ นข้างมาก จึงได้แยกไว้ต่างหาก ข่าวที่นำ� เสนอเร่ืองภาระหน้ีสินในระดับครัวเรือน เพง่ิ เริม่ ปรากฏอยา่ งจรงิ จงั ในชว่ งปี 2546 เป็นตน้ มา ทั้งนอี้ าจเปน็ ผล รปู ธรรมสบื เน่ืองจากแก้ปัญหาวิกฤตเิ ศรษฐกจิ ของไทยในชว่ งปี 2539- 2541 การกู้เงินเพื่อการลงทุนในโครงการใหญ่ๆ ของรัฐบาล รวมทั้ง นโยบายทางการเงนิ ของรฐั บาลเพอ่ื แกป้ ญั หาเศรษฐกจิ ในประเทศ ในชว่ ง ปี 2543-2545 เช่น นโยบายกองทนุ หม่บู า้ น การใหส้ ินเชอื่ รายยอ่ ย ไปจนถึงพฤติกรรมการบริโภคสินค้าของครัวเรือนเอง ท้ังสินค้าอุปโภค

ภาพและชีวติ ครอบครวั ในสังคมไทย 141 บริโภค อสงั หาริมทรัพย์ พฤติกรรมการใชบ้ ัตรเครดิต เงนิ ไดแ้ ละเงินกู้ นอกระบบ ฯลฯ นอกจากนี้ก็เป็นข่าวที่สะท้อนภาระและผลกระทบของหนี้สิน ครวั เรือนในระดับต่างๆ เชน่ การแสดงใหเ้ ห็นถงึ ภาวะเศรษฐกจิ โดยรวม ของประเทศ การวเิ คราะหค์ วามสขุ ของคนไทย พฤตกิ รรมทางเศรษฐกจิ ของคนตา่ งกลมุ่ ชนั้ ฐานะ เชน่ เกษตรกร ขา้ ราชการ ผใู้ ชแ้ รงงาน พนกั งาน เงนิ เดอื น ชนชนั้ กลางในเมอื ง ฯลฯ ไปจนถงึ ผลกระทบทม่ี ตี อ่ การด�ำเนนิ ชวี ิตของครอบครัวไทย โดยสว่ นใหญ่เปน็ ข่าวการสำ� รวจภาวะเศรษฐกิจ ครวั เรือนของหนว่ ยงานต่างๆ เช่น ส�ำนกั งานสถิติแห่งชาติ สำ� นักงาน คณะกรรมการพฒั นาการเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ และองคก์ รอน่ื ๆ ตวั อยา่ งขา่ วในประเดน็ ภาระหนสี้ นิ ระดบั ครวั เรอื นไดแ้ ก่ ผลศกึ ษา ยูเอ็นดพี รี อบ 10 ปี ช้คี นไทยจมปลักกองหนสี้ ิน (2546) เฉล่ยี คนไทย แบกหนี้ 8.2 หม่นื ต่อครัวเรือน หนองบัวล�ำภูจนท่ีสุด (2547) ปญั หา หน้ีสินของครัวเรอื นและปัญหาคนจน (2547) หนี้ประชาชนพุ่งกระฉูด ไตรมาสแรก 1.1 แสนบาทตอ่ ครวั เรอื น (2547) คนไทยแบกหน้เี พิ่ม แลกรถไฟฟ้า 4 แสนล. (2547) เตือนภัยคนไทยก่อหนคี้ รัวเรือนพงุ่ รวมพลงั ‘ปลกุ จติ ส�ำนกึ ’ ลกู หนท้ี ด่ี ี (2547) คนไทยหนท้ี ว่ ม ครอบครวั รา้ วฉาน (2548) หนค้ี รัวเรอื นไทย ปัญหาศก.มหภาค หรอื แค่วิกฤต รายบคุ คล (2548) โพลคุณภาพชีวิตแรงงาน ตดิ หนี้เฉล่ยี 8 หมนื่ บ. ตอ่ คน ทมุ่ ไปกบั โทร.มอื ถอื -กกิ๊ (2549) คนไทยหนั เลน่ หวยบนดนิ เพมิ่ หนค้ี รวั เรือนเกนิ รายได้ 6.8 เทา่ (2549) คนไทยไม่หายจน-หน้ที ่วม หวั บา้ นละแสน เผยชกั หนา้ ไมถ่ งึ หลงั -จา่ ยคา่ บา้ น-ภาษ-ี เลน่ หวย (2549) ขรก.หน้ีท่วมหัว รายได้ไม่พอใช้ ระดับล่างแดด้ิน (2549) สศช. เปิดดัชนี ‘อยูเ่ ย็นเป็นสุข’ พบหน้คี รวั เรือนพ่งุ ขน้ึ ตอ่ เนือ่ ง 5 ปี (2550) ชาวออฟฟิศโอดรายจ่ายเกิน 43% มุ่งรูดปร๊ืดครองบัตรเครดิต 1-2

142 ภาพและชวี ติ ครอบครวั ในสังคมไทย ใบ (2550) คนไทย 62.3% หนท้ี ว่ มเฉลย่ี 113,389 บาทตอ่ ครวั เรอื น (2550) เผยวิกฤตกว่า 20 ล้านคนหนี้ท่วม (2551) หน้ีท่วม- ออมเงนิ ลดลง คนกรุงเทพฯเครียดเร้อื รัง (2552) เป็นตน้ (4) ผลกระทบของภาวะเศรษฐกจิ ต่อครัวเรือน ผลกระทบของภาวะเศรษฐกจิ ตอ่ ครวั เรอื นทีส่ ำ� คัญคือผลกระทบ ท่ีเกิดขึ้นจากปัญหาวิกฤติเศรษฐกิจในปี 2540 หลายกิจการประสบ ปัญหาต้องปิดกิจการ หรือลดคนงาน ในระดับครัวเรือนแล้วอาจมี ผลกระทบหลายลักษณะ ไดแ้ ก่ ความสัมพันธ์ขัดแย้ง หยา่ ร้าง ภาระ รบั ผดิ ชอบทเี่ พมิ่ ข้นึ ในครอบครวั สภาพจิตใจและภาวะทางอารมณ์ของ คนในครอบครัว น�ำไปสู่ปัญหาสังคมอ่ืนๆ เช่น ปัญหาอาชญากรรม ยาเสพติด สภาวะจิตใจอ่อนแอ เครียด ซึมเศร้า ฆ่าตัวตาย ไปจนถงึ ประเด็นสถาบนั ครอบครัวลม่ สลาย ตวั อยา่ งขา่ วเรอ่ื งผลกระทบของภาวะเศรษฐกจิ ในระดบั ครวั เรอื น ได้แก่ ภาวะเศรษฐกิจพาครอบครัวล่ม (2540) พิษเศรษฐกิจแย่ แมบ่ า้ นนง่ั ดรงิ๊ ก์ ทำ� ครอบครวั พงั (2540) แพทยเ์ ผยเศรษฐกจิ ปจั จบุ นั ท�ำให้คนไทยเป็นโรคโรคซึมเศร้ามากขึ้น (2540) พิษเศรษฐกิจทำ� คน กรุงใกล้บ้า (2541) นักวิชาการชี้ คนไทยเครียดสะสม เศรษฐกจิ ดแี ค่ ภาพลวงตา (2545) เศรษฐกจิ ท�ำพษิ มนษุ ยเ์ งนิ เดอื นเลอื่ นซอ้ื บา้ นและ มลี กู (2548) สภาพสงั คมเศรษฐกจิ บบี รดั ทำ� ครวั ไทยโดดเดยี่ วเกนิ ครงึ่ (2549) คนกรุงเทพฯผวาความเช่ือม่ันลดวูบ ช้ีคนว่างงานเพ่ิม-ลดดู หนงั เทยี่ วหา้ ง (2550) บม่ งี านยะ หนสี้ นิ แยะ ครอบครวั แย่ ฉดุ รง้ั ความ มั่นคงของมนุษย์ คนเหนือ (2551) จิตแพทย์ชี้เศรษฐกิจผันผวน คนไทยเครียดพุ่ง 20 % (2551) ช้หี ญงิ แบกหนกั ปญั หาศก. รองรับ ความรนุ แรงสามี (2551) พิษเศรษฐกจิ เปน็ เหตุ คนไทยหย่ารา้ งปลี ะ

ภาพและชีวติ ครอบครวั ในสงั คมไทย 143 แสนคู่ (2552) ชว้ี า่ งงานนา่ หว่ งคาดสงู ถงึ 1.3 ลา้ น ยอดคนเครยี ดพงุ่ (2552) เหยื่อเงินกูโ้ หดบ้านแตก-ใชห้ นด้ี ้วยชีวติ (2552) เป็นต้น บทสง่ ท้าย หากพจิ ารณาภาพรวมของฐานขอ้ มลู ทรี่ วบรวมสองสว่ นในรายงาน ชิ้นนี้ พบว่า เน้ือหาของท้งั สองฐานขอ้ มลู ดูเหมอื นจะสอดคล้องกัน น่นั คือ การให้ความส�ำคัญกบั บทบาทการทำ� หน้าท่ีของสถาบนั ครอบครวั แตอ่ าจจะกลา่ วไดว้ า่ ถา่ ยทอดสะทอ้ นคนละแงม่ มุ กลา่ วคอื ในขณะทวี่ ง วชิ าการมงุ่ เนน้ ศกึ ษาประสทิ ธภิ าพของครอบครวั ทส่ี ง่ ผลตอ่ กจิ กรรมตา่ งๆ ของการด�ำรงชีวิต การท�ำหน้าที่พ้ืนฐานของครอบครัว ท้ังการพัฒนา ความเป็นครอบครัว การเล้ียงดูสมาชิก การรับผิดชอบดูแล สร้าง บรรยากาศความเปน็ ครอบครวั ทด่ี แี ละอบอนุ่ ฯลฯ สง่ิ ทสี่ ะทอ้ นจากขา่ ว ที่ไหลเวียนอยู่ในชีวิตประจ�ำวันกลับเป็นเรื่องของความล้มเหลวของ สถาบันครอบครัว การล่มสลายหรือการท่ีครอบครัวไม่สามารถแสดง บทบาทท�ำหน้าท่ีได้ตามท่ีสังคมคาดหวัง ซ่ึงเห็นได้ชัดเจนผ่านประเด็น ปัญหาทางสังคมต่างๆ ท่ีมักเช่ือมโยงสาเหตุไปยังสถานะของสถาบัน ครอบครวั และบทบาทการท�ำหนา้ ที่ สง่ิ ทม่ี กั ตอกย้�ำอยเู่ สมอ คอื ความ สัมพันธ์ในครอบครัวไม่อบอุ่น แตกแยก ล่มสลาย ไม่มีเวลาเอาใจใส่ ความรนุ แรงในครอบครวั และชวี ติ คู่ ฯลฯ ปรากฏการณส์ องดา้ นนส้ี ะทอ้ น ให้เห็นถึงการปะทะกันระหว่างบทบาทหน้าที่ของสถาบันครอบครัว ทส่ี งั คมเรยี กรอ้ งคาดหวงั กบั ภาคปฏบิ ตั กิ ารของสถาบนั ครอบครวั เอง ทเี่ ผชญิ ความไมแ่ นน่ อนเปลย่ี นแปลงในโลกปจั จบุ นั ทง้ั ยงั ตอ้ งแบกภาระ คาดหวังจากสงั คม

144 ภาพและชวี ติ ครอบครวั ในสงั คมไทย อยา่ งไรกด็ ี สงั คมไทยไดม้ กี ารปรบั เปลย่ี นกระบวนทศั นท์ เ่ี กยี่ วขอ้ ง กับสถาบันครอบครัวบางประการ ที่แม้อาจจะมีผลลดความศักดิ์สิทธ์ิ แข็งตัวของความเป็นสถาบันครอบครัวลงบ้าง แต่ในทางกลับกัน การ ปรบั เปลย่ี นชดุ ความคดิ หลายประการมผี ลเพมิ่ พนื้ ทที่ างสงั คม ครอบคลมุ ลกั ษณะหลากหลายในชวี ติ ครอบครวั มากขนึ้ ขณะเดยี วกนั กม็ ผี ลลดอคติ ทางสังคมบางประการ เช่น การพดู ถึงครอบครวั พอ่ หรือแมเ่ ลย้ี งเดย่ี ว ในฐานะท่เี ป็นอีกรูปแบบหนึง่ ของชีวิตครอบครวั ไทย ลดอคติท่ีมีตอ่ การ หยา่ รา้ งซง่ึ เคยเปน็ ตวั ชว้ี ดั ความลม่ สลายของสถาบนั ครอบครวั ลง เปน็ ตน้ บทสงั เคราะหจ์ ากฐานขอ้ มลู สองสว่ นทร่ี วบรวมไวน้ ม้ี ฐี านะเปน็ เพยี งภาพ สะท้อนชั่วขณะใหก้ บั การศึกษาเรือ่ งครอบครัวในสงั คมไทย ท่ยี งั คงเปดิ พน้ื ท่กี ว้างขวางให้กับผู้สนใจศึกษาต่อไป