คู่มือ การประเมินโรคหัวใจและหลอดเลือด สำหรับ อสม.

คูม่ อื การประเมนิ โอกาสเสี่ยงต่อการเกิด โรคหัวใจและหลอดเลอื ด สำ�หรับอาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) >40% 30% - <40% 20% - <30% 10% - <20% <10% สำ�นกั โรคไมต่ ดิ ต่อ กรมควบคุมโรค

คู่มือ การประเมินโอกาสเส่ยี งต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลือด สำ�หรับอาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) สำ�นกั โรคไมต่ ดิ ต่อ กรมควบคุมโรค

คูม่ ือการประเมินโอกาสเส่ียงต่อการเกิดโรคหวั ใจและหลอดเลอื ด สำ�หรับอาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) ทีป่ รกึ ษา ดร.นายแพทย์ภานวุ ฒั น์ ปานเกตุ ผอู้ �ำนวยการส�ำนกั โรคไมต่ ิดตอ่ กรมควบคุมโรค แพทยห์ ญิงจุรพี ร คงประเสริฐ รองผ้อู �ำนวยการส�ำนกั โรคไม่ติดตอ่ กรมควบคมุ โรค นายแพทย์สมเกียรติ แสงวฒั นาโรจน์ คณะแพทยศาสตร์ จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั นายแพทยป์ รญิ ญ์ วาทีสาธกกิจ คณะแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยมหิดล นางณฐั ธวิ รรณ พันธ์มุง หวั หนา้ กลุ่มโรคไมต่ ิดต่อเรื้อรงั กรมควบคุมโรค คณะผู้จดั ท�ำ นางณัฐธวิ รรณ พันธ์มุง นางสาวหทัยชนก ไชยวรรณ นางสาววภิ ารัตน์ คำ� ภา นางสาวณัฐสดุ า แสงสวุ รรณโต รวบรวมและจดั พิมพ์โดย ส�ำนักโรคไม่ตดิ ตอ่ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสขุ ถ.ตวิ านนท์ ต.ตลาดขวัญ อ.เมือง จ.นนทบรุ ี 11000 โทรศพั ท์: 0-2590-3987 โทรสาร: 0-2590-3988 พิมพ์ครั้งท่ี 1 มกราคม 2559 จ�ำนวน 10,000 เล่ม พมิ พท์ ่ี ส�ำนักงานกิจการโรงพมิ พ์องคก์ ารสงเคราะห์ทหารผ่านศกึ กรงุ เทพฯ

การประเมินโอกาสเสย่ี งต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) คำ�นำ� โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดเปน็ โรคทมี่ คี วามสำ� คญั เนอ่ื งจากเปน็ สาเหตกุ ารตายสงู อันดับ 1 ของคนไทยเมื่อปี 2553 และปี 2557 คนไทยตายด้วยโรคหัวใจและ หลอดเลอื ดสงู ถงึ 58,681 คน หรอื เฉลยี่ ชวั่ โมงละ 7 คน หากเรายงั นง่ิ เฉยไมห่ นั มาใสใ่ จ เรื่องของสขุ ภาพจะมอี กี ซักกค่ี นทต่ี ้องเสยี ชีวติ ดว้ ยโรคดังกล่าว ดังน้ัน ส�ำนักโรคไม่ติดต่อ จึงได้จัดท�ำคู่มือการประเมินโอกาสเสี่ยงต่อการเกิด โรคหัวใจและหลอดเลือด ส�ำหรับ อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) ซึ่งคู่มือฉบับนี้ ได้รวบรวมความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับโรคหัวใจขาดเลือดและโรคหลอดเลือดสมอง โรคเบาหวาน คลอเลสเตอรอลในเลือดสูง การวัดความดันโลหิตและการแปลผล ท่ีถูกต้อง การประเมินโอกาสเส่ียงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดโดยใช้ตารางสี รวมถึง ค�ำแนะน�ำหลังการประเมิน เพ่ือให้อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) ใช้เป็นคู่มือ ในการดูแลคนในชุมชนที่ตนเองรับผิดชอบเพ่ือลดโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจ และหลอดเลอื ดใน 10 ปีขา้ งหนา้ ส�ำนักโรคไม่ติดต่อ กรมควบคมุ โรค มกราคม 2559 ก

การประเมนิ โอกาสเสย่ี งต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.) สารบญั หน้า 1 บทที่ 1 มาร้จู กั โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดกันเถอะ 1 1 โรคหัวใจขาดเลอื ด 2 - อาการของโรคหวั ใจขาดเลอื ด 2 - อาการเตอื นของโรคหวั ใจขาดเลือด 2 โรคหลอดเลอื ดสมอง 3 - อาการของโรคหลอดเลือดสมอง - อาการเตอื นของโรคหลอดเลอื ดสมอง สาเหตหุ รือปจั จัยเส่ียงโรคหัวใจขาดเลือด และโรคหลอดเลือดสมอง บทท่ี 2 การประเมินโอกาสเสี่ยงตอ่ การเกิดโรคหวั ใจและหลอดเลือด โดยใช้ตารางสี ขอ้ ดีของการประเมินโอกาสเส่ียงฯ 11 ขน้ั ตอนการประเมนิ โอกาสเสยี่ งฯ 12 ตวั อย่างการประเมนิ โอกาสเสยี่ งฯ 21 บทท่ี 3 คำ� แนะน�ำในแตล่ ะปัจจยั เสี่ยง การปรบั เปลยี่ นพฤตกิ รรม เพ่อื ลดโอกาสเสยี่ งต่อการเกิดโรคหวั ใจและหลอดเลอื ด คำ� แนะน�ำในการปรับเปล่ยี นพฤติกรรมสุขภาพ 23 การตดิ ตามหลงั การประเมนิ โอกาสเสีย่ งฯ 25 เปา้ หมายผลลพั ธ์การบรกิ ารและจัดการตนเองเพ่ือลดโอกาสเส่ียง 26 เอกสารอา้ งอิง 27 ข

บทท่ี 1 มารจู้ กั โรคหวั ใจและหลอดเลือด กันเถอะ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด ประกอบดว้ ย โรคหวั ใจขาดเลอื ดและโรคหลอดเลอื ดสมอง (อัมพฤกษ์ อมั พาต) โรคหวั ใจขาดเลือด เกิดจากผนังด้านในของหลอดเลือดมีไขมันสะสม พอกตัวหนาข้ึน หลอดเลือด จะตีบและแขง็ ตัว จนการไหลเวียนเลอื ดตีบตันลงไป เลอื ดไปเลย้ี งกล้ามเนือ้ หัวใจลดลง เปน็ ผลท�ำให้เกิดภาวะกล้ามเน้ือหัวใจขาดเลอื ด อาการของโรคหวั ใจขาดเลือด เจ็บแน่นหน้าอก คล้ายมีอะไรมากดทับ ระยะเวลาประมาณ 30 วินาที ถึง 15 นาที มีอาการหายใจเหนอ่ื ยหอบ หายใจไมอ่ อก นอนราบไม่ได้ เวยี นศรี ษะ หนา้ มดื จะเปน็ ลม หรอื หมดสตเิ นอื่ งจากเลอื ดไปเลย้ี งสมองไมพ่ อ อาการเตือนของโรคหัวใจขาดเลือด 1. เจ็บกลางหน้าอก บริเวณเหนือลิ้นปี่ข้ึนมาเล็กน้อย เจ็บแบบจุกแน่น คลา้ ยมอี ะไรมาบบี หรอื กดทบั ไว้ 2. อาการเจ็บมักร้าวไปที่คอหรือขากรรไกร หรือไหล่ซ้ายมักเป็นมาก ขณะออกก�ำลังกาย 3. บางคนอาจมีอาการจุกแน่นลิ้นปี่เหมอื นอาหารไมย่ ่อย 1

การประเมินโอกาสเสย่ี งต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดสำ� หรบั อาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) โรคหลอดเลือดสมอง หรือโรคอัมพฤกษ์ อัมพาต คือ ภาวะท่ีสมองขาดเลือดไปเล้ียง ซ่ึงเกิดจาก หลอดเลอื ดท่ีไปเล้ยี งสมองตบี ตัน หรือแตก จนเกดิ การท�ำลาย หรือตายของเนอ้ื สมอง อาการของโรคหลอดเลือดสมอง อาการขึ้นอยู่กับต�ำแหน่งท่ีสมองขาดเลือดไปเลี้ยง อาการที่พบบ่อยคือ การอ่อนแรงบริเวณใบหน้า แขนขา ส่วนมากเป็นข้างเดียว และเกิดขึ้นโดยเฉียบพลัน อาการอน่ื ทอี่ าจเกิดรว่ ม ไดแ้ ก่ ชาบริเวณใบหนา้ แขนขา มองเหน็ ไม่ชัด เห็นภาพซอ้ น การคดิ สบั สน พูดล�ำบาก หรือฟงั คนอน่ื เข้าใจยาก ปวดศีรษะรนุ แรง เดินลำ� บาก งุนงง ทรงตัวไมไ่ ดเ้ หมือนปกติ เป็นลมหมดสติ อาการเตือนของโรคหลอดเลือดสมอง 1. F = Face เวลาย้มิ พบว่ามุมปากขา้ งหนง่ึ ตก 2. A = Arms ยกแขนไม่ข้ึน 1 ขา้ ง 3. S = Speech มปี ญั หาดา้ นการพดู แมป้ ระโยคงา่ ยๆ พดู แลว้ คนฟงั ฟงั ไมร่ เู้ รอ่ื ง 4. T = Time ถ้ามีอาการเหลา่ นี้ ใหร้ บี ไปโรงพยาบาล โดยดว่ น ภายใน 4 ช่ัวโมง จะไดช้ ว่ ยรกั ษาชวี ติ และสามารถฟน้ื ฟกู ลบั มาไดเ้ ปน็ ปกตหิ รอื ใกลเ้ คยี งคนปกติ มากที่สุด 2

การประเมนิ โอกาสเสย่ี งตอ่ การเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดส�ำหรบั อาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) สาเหตหุ รือปจั จยั เสยี่ งโรคหวั ใจขาดเลือดและโรคหลอดเลอื ดสมอง ปจั จัยเสี่ยงทไ่ี มส่ ามารถปรบั เปล่ียนได้ กรณีที่มีปัจจัยเสี่ยงนี้ร่วมด้วยย่ิงต้องพึงระวัง และใส่ใจการด�ำเนินชีวิตเพื่อลด ความเสี่ยง อายทุ ่ีเพมิ่ ขนึ้ ผหู้ ญงิ อายเุ กนิ 55 ปี ชาย หญิง พนั ธกุ รรม 1 เพศชายเส่ียงกวา่ ปจั จัยเสย่ี งทไี่ ม่สามารถ เพศหญิง ปรับเปลี่ยนได้ ซ่ึงในผชู้ ายอายเุ กิน 45 ปี พอ่ แม่ ลูก 3

การประเมนิ โอกาสเส่ยี งตอ่ การเกิดโรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) ปจั จยั เส่ยี งซ่งึ สามารถปรับเปลี่ยนได้ ปจั จยั นเี้ ปน็ ปจั จยั ทสี่ ง่ เสรมิ ใหค้ นไทยเปน็ โรคนกี้ นั มากขนึ้ และเกดิ ในอายทุ นี่ อ้ ย ลง เนอื่ งจากรปู แบบการดำ� เนนิ ชวี ติ ในสงั คมปจั จบุ นั เปลย่ี นแปลงไปจากอดตี มคี วามไม่ สมดุลระหว่างการกินและการออกแรง ซ่ึงปัจจัยด้านพฤติกรรมดังกล่าวส่งเสริมให้เกิด ภาวะน้ำ� หนกั เกนิ อว้ น ไขมันในเลือดสงู ความดนั โลหติ สูง เบาหวาน และส่งผลให้เกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดตามมา การกินมากเกนิ พอดี ไม่ถกู สดั ส่วน กินอาหารรสเคม็ หวาน และมนั สงู กินผกั ผลไมน้ อ้ ย 2 ปัจจยั เสย่ี ง ซึ่งสามารถปรับเปล่ยี นได้ ใช้เคร่อื งอ�ำนวย ความสะดวกมากขนึ้ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหร่ี เคลอื่ นไหวรา่ งกาย น้อยลง 4

การประเมนิ โอกาสเส่ยี งตอ่ การเกิดโรคหัวใจและหลอดเลอื ดสำ� หรบั อาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) 1. ภาวะความดันโลหติ สงู เกดิ จากสภาวะผดิ ปกตทิ ม่ี รี ะดบั ความดนั โลหติ สงู กวา่ ระดบั ปกตขิ องคนทว่ั ไป คือ ค่าความดันโลหิตตั้งแต่ 120/80 มิลลิเมตรปรอทข้ึนไป ถือว่าเป็นสภาวะที่ต้อง ท�ำการควบคุม แต่ถ้าวัดความดันโลหิต ได้ค่าตั้งแต่ 140/90 มิลลิเมตรปรอท ข้ึนไป ถอื วา่ มภี าวะความดนั โลหิตสูง อาการของโรคความดันโลหิตสงู โรคความดันโลหิตสูงส่วนมากจะไม่แสดงอาการ แต่บางรายท่ีอาจมีอาการ เตอื น เช่น ปวดมึนท้ายทอย วิงเวยี น ปวดศรี ษะตบุ ๆ หากเป็นมานานหรอื ความดัน โลหติ สูง มากๆอาจมีอาการเลือดกำ� เดาไหล ตามัว ใจสนั่ มอื เท้าชา การแปลผลค่าความดนั โลหติ ค่าความดันโลหิตตัวบน (ซิสโตลิก) คือ ค่าความดันโลหิตขณะท่ีหัวใจ บีบตวั ความดันโลหิตตัวล่าง (ไดแอสโตลิก) คือ ค่าความดันโลหิตขณะหัวใจ คลายตวั ค่าตวั บน คา่ ตวั ล่าง การแปลผล (ซสิ โตลิก) (ไดแอสโตลกิ ) อยู่ในเกณฑ์ปกติ นอ้ ยกวา่ หรือเทา่ กับ นอ้ ยกวา่ หรือเทา่ กบั อยูใ่ นเกณฑเ์ สย่ี ง 120 มิลลเิ มตรปรอท 80 มิลลเิ มตรปรอท มากกว่าหรือเทา่ กับ มากกวา่ หรือเท่ากบั 140 มลิ ลเิ มตรปรอท 90 มลิ ลิเมตรปรอท 5

การประเมนิ โอกาสเส่ียงตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) การวัดความดนั โลหติ ท่ถี ูกตอ้ ง ไมพ่ ดู กนั ไมเ่ กรง็ มอื เพราะจะทำ� ใหก้ ารเตน้ ของหวั ใจไมส่ มำ�่ เสมอ คา่ ความดนั โลหิตอาจเปลี่ยนไป วัดความดันโลหิตอย่างน้อย 2 คร้ัง ห่างกัน 3-5 นาที ในรายท่ีพบความ ผดิ ปกตโิ ดยนำ� คา่ ซสิ โตลกิ (คา่ ตวั บน) ครง้ั ท่ี 1 และครงั้ ที่ 2 บวกกนั แลว้ หาร 2 จะเท่ากับค่าเฉล่ียซิสโตลิก (ค่าตัวบน) และค่าไดแอสโตลิก (ค่าตัวล่าง) คร้ังท่ี 1 และครั้งที่ 2 บวกกันแล้วหาร 2 จะเท่ากับค่าเฉล่ีย ไดแอสโตลิก (คา่ ตวั ลา่ ง) แนะน�ำให้วัดท่ีแขนทั้งสองข้างในการวัดความดันโลหิตในครั้งแรก และถ้า ค่าความดันโลหิตที่วัดต่างกันเกิน 20 มิลลิเมตรปรอท ให้ส่งต่อพยาบาล หรือแพทย์ ขอ้ ควรรู้ ควรอย่ใู นห้องทีอ่ ณุ หภูมิไมร่ ้อนหรือหนาวเกนิ ไป ไม่ควรใส่เสอ้ื แขนยาวขณะวดั ความดันโลหติ ขณะวัดความดนั โลหติ ไมค่ วรมีความเครียด หรือปวดปัสสาวะ ควรงดสบู บหุ ร่แี ละด่ืมกาแฟก่อนวัดความดันโลหิตอยา่ งนอ้ ย 30 นาที ควรน่ังพัก 5 นาที ก่อนวดั ความดันโลหิต ห้ามน่ังไขวห่ ้าง ควรนั่งหลังพงิ พนกั เท้า 2 ขา้ งควรอยู่บนพน้ื 2. โรคเบาหวาน โรคเบาหวาน เกิดจากตับอ่อนไม่สามารถสร้างอินซูลินได้เพียงพอ หรือเมื่อ ร่างกายไม่สามารถใช้อินซูลินท่ีผลิตออกมาได้ ท�ำให้น�้ำตาลในเลือดสูงข้ึนอยู่เป็นเวลา นาน ระดับน้ำ� ตาลมากกวา่ หรือเทา่ กบั 126 มิลลิกรมั ตอ่ ลิตร (ขณะอดอาหาร 8 ช่วั โมง หรอื มากกวา่ ) ในกรณที ร่ี ะดบั นำ�้ ตาลในเลอื ดขณะอดอาหารอยใู่ นชว่ ง 100-125 มลิ ลกิ รมั ต่อลติ ร ถือวา่ เปน็ กลมุ่ เส่ียงสูงต่อเบาหวาน 6

การประเมินโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดสำ� หรบั อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) อาการของโรคเบาหวาน ปสั สาวะบ่อยและมาก คอแห้ง กระหายนำ้� หวิ บอ่ ย กินจุ น้ำ� หนกั ลด ในตอนกลางคืน เป็นแผลงา่ ยแต่หายยาก คนั ตามผิวหนงั ตาพรา่ มัว ชาตามปลายมอื ปลายเทา้ และความร้สู ึกทางเพศลดลง 7

การประเมนิ โอกาสเสีย่ งต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดสำ� หรับอาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.) 3. โคเลสเตอรอลในเลือดสูงหรือไขมันในเลือดผดิ ปกติ ไขมนั คอื สารอาหารจำ� เปน็ ทร่ี า่ งกายใชเ้ ปน็ พลงั งาน สรา้ งฮอรโ์ มนและวติ ามนิ บางชนิด ไขมันในเลือดมาจากอาหารท่ีเรากินและร่างกายสร้างข้ึน การวัดระดับไขมัน ในเลือด วัดเปน็ ระดับโคเลสเตอรอล และไตรกลเี ซอไรด์ ระดับไขมนั ในเลือดทต่ี รวจวัด คือ “ไขมนั รวม” หรอื โคเลสเตอรอลรวม “ไขมันไม่ดี” หรือ แอล ดี แอล โคเลสเตอรอล (LDL–C) หากมี จำ� นวนมาก ท�ำใหเ้ กิดโรคหวั ใจและหลอดเลือด “ไขมนั ดี” หรือ เอ็ช ดี แอล โคเลสเตอรอล (HDL-C) เปน็ โคเลสเตอรอล ท่ีถูกล�ำเลียงออกจากอวัยวะต่างๆ และผนังหลอดเลือด ท�ำให้ลดการอุดตันของ หลอดเลอื ด “ผ้ชู ว่ ยผู้ร้าย” หรือไตรกลีเซอไรด์ หากมปี ริมาณมากยิ่งเพม่ิ ความเส่ียง ตอ่ การเกิดโรคหลอดเลอื ดหวั ใจ ค่าปกตไิ ขมนั ทค่ี วรทราบ คา่ ปกติ ชนิดไขมัน ไม่ควรเกนิ 200 มลิ ลิกรัมตอ่ ลิตร ไม่ควรเกนิ 130 มิลลิกรัมตอ่ ลิตร โคเลสเตอรอล (ไขมนั รวม) ควรสงู กวา่ 50 มลิ ลิกรัมตอ่ ลิตร LDL โคเลสเตอรอล (ไขมันไม่ดี) ควรสงู กวา่ 40 มลิ ลกิ รมั ตอ่ ลติ ร HDL โคเลสเตอรอล ในผหู้ ญิง (ไขมันด)ี ไมค่ วรเกนิ 150 มิลลกิ รมั ต่อลิตร HDL โคเลสเตอรอล ในผ้ชู าย (ไขมันด)ี ไตรกลีเซอไรด์ 8

การประเมินโอกาสเส่ยี งต่อการเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรบั อาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) 4. ภาวะนำ�้ หนกั เกนิ โดยคา่ ดชั นมี วลกายทเ่ี หมาะสมในคนไทย ควรอยรู่ ะหวา่ ง 18.5 – 22.9 กิโลกรัม/ตารางเมตร 5. สูบบหุ ร่ี 6. มปี ระวตั ขิ องพอ่ แม่ พี่ นอ้ ง สายตรง ปว่ ยเปน็ โรคหวั ใจขาดเลอื ด หรือ โรคหลอดเลอื ดสมอง 7. รอบเอวเกนิ วิธีการวัดรอบเอวทถ่ี กู ตอ้ ง 1. อยใู่ นทา่ ยนื เทา้ ทงั้ 2 ห่างกัน ประมาณ 10 เซนตเิ มตร 2. ใชส้ ายวัด วดั รอบเอวโดยผา่ นสะดือ 3. วัดในช่วงหายใจออก(ทอ้ งแฟบ) โดยให้สายวดั แนบลำ� ตัว ไม่รดั แนน่ และ ใหร้ ะดับของสายวดั ทร่ี อบเอววางอย่ใู นแนวขนานกับพื้น 9

การประเมินโอกาสเสี่ยงต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดสำ� หรบั อาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) ผลเสียทเี่ กิดจากภาวะน�ำ้ หนกั เกนิ หรอื อ้วนลงพงุ ไดแ้ ก่ - ท�ำให้หลอดเลือดแดงทไี่ ปเลย้ี งหัวใจตีบจงึ เกดิ โรคหัวใจไดง้ ่าย - ไตขับเกลือออกไดน้ อ้ ยลง ท�ำใหเ้ กดิ ความดนั โลหติ สูง - ไขมนั ไตรกลเี ซอไรดส์ งู ทำ� ใหเ้ กดิ หลอดเลอื ดตบี หรอื อดุ ตนั ทำ� ใหเ้ ลอื ดไปเลย้ี ง ลดลง การคำ�นวณคา่ รอบเอว : สูตรค�ำนวณ = ส่วนสูง(เซนตเิ มตร) 2 การแปลผล เพศ รอบเอวปกติ ผู้หญงิ ไม่เกนิ 80 เซนติเมตร หรือ 32 นว้ิ ผ้ชู าย ไมเ่ กนิ 90 เซนตเิ มตร หรือ 36 นิว้ 10

บทท่ี 2 การประเมินโอกาสเส่ียง ตอ่ การเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด โดยใชต้ ารางสี เป็นการประเมินโอกาสเส่ียงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดในระยะ 10 ปีข้างหน้าเพื่อให้ประชาชนทราบความเสี่ยงของตนเอง โดยแบ่งความเส่ียง เปน็ 5 ระดบั คือ <10% 10% - <20% 20% - <30% 30% - <40% >40% ต�ำ่ ปานกลาง สงู สูงมาก สงู อันตราย ขอ้ ดีของการประเมินโอกาสเสีย่ ง 1. เปน็ การประเมนิ โอกาสเสยี่ งทจ่ี ะเปน็ โรคกลา้ มเนอ้ื หวั ใจตาย และโรคอมั พฤกษ์ อมั พาตในระยะเวลา 10 ปขี า้ งหน้า 2. ทราบความเสย่ี งของตนเองและปจั จยั เสย่ี งทต่ี อ้ งแก้ไข 3. ไดร้ ับคำ� แนะนำ� ในการจัดการตนเองเบอ้ื งตน้ 11

การประเมนิ โอกาสเส่ยี งต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรบั อาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) การประเมนิ โอกาสเสี่ยงตอ่ การเกิดโรคหัวใจและหลอดเลอื ด โดยใชต้ ารางสี ขัน้ ตอนที่ 1 เลือกตารางสเี พือ่ ประเมนิ โดย • ถา้ ไม่ทราบผล cholesterol ในเลอื ด ให้ใช้ตารางสีท่ี 1 • ถา้ ทราบผล cholesterol ในเลือด ใหใ้ ชต้ ารางสที ่ี 2 ไมท่ ราบผล 1 ตารางสที ี่ 1 กรณีไม่ทราบผลโคเลสเตอรอล (Cholesterol) ในเลือด โคเลสเตอรอล 12 ท่ีมา: Thai CV risk score, โครงการศกึ ษาระยะเพื่อหาอทิ ธพิ ลของปจั จัยเส่ยี งตอ่ การเกิดโรคหวั ใจและหลอดเลอื ด 2528-2558

การประเมนิ โอกาสเสี่ยงตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) ทราบผล 1 ตารางสที ี่ 2 กรณที ราบผลโคเลสเตอรอล (Cholesterol) ในเลือด โคเลสเตอรอล ท่มี า: Thai CV risk score, โครงการศกึ ษาระยะเพอ่ื หาอทิ ธิพลของปจั จัยเส่ียงต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลือด 2528-2558 13

การประเมินโอกาสเสยี่ งตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดสำ� หรบั อาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) ขน้ั ตอนท่ี 2 เลือกตารางวา่ เป็นโรคเบาหวานหรือไม่ 2 หรือ 2 ท่มี า: Thai CV risk score, โครงการศึกษาระยะเพื่อหาอทิ ธิพลของปัจจยั เสี่ยงต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด 2528-2558 14

การประเมนิ โอกาสเสี่ยงตอ่ การเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลือดสำ� หรบั อาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.) ขั้นตอนท่ี 3 เลือกเพศชายหรอื หญิง 3 3 ท่มี า: Thai CV risk score, โครงการศึกษาระยะเพื่อหาอทิ ธพิ ลของปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด 2528-2558 15

การประเมินโอกาสเสี่ยงตอ่ การเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดสำ� หรับอาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) ขน้ั ตอนที่ 4 เลอื กการสบู บหุ รวี่ า่ สบู หรอื ไมส่ บู ผทู้ ยี่ งั คงสบู บหุ รี่ ยาเสน้ ยาสบู บหุ รซ่ี กิ าแรต บุหรซ่ี ิการใ์ นปัจจุบนั และผทู้ หี่ ยดุ สูบไม่เกิน 1 ปีก่อนการประเมนิ เลอื ก ช่องสบู บุหรี่ 4 4 ท่มี า: Thai CV risk score, โครงการศกึ ษาระยะเพือ่ หาอทิ ธิพลของปจั จยั เส่ยี งต่อการเกิดโรคหวั ใจและหลอดเลือด 2528-2558 16

การประเมนิ โอกาสเสี่ยงตอ่ การเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดสำ� หรับอาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.) ขน้ั ตอนที่ 5 เลอื กชว่ งอายุ 5 5 ตารางการเลอื กชว่ งอายุ ชว่ งอายุ (ป)ี เลือกชอ่ ง 17 <40-49 40 50-54 50 55-59 55 60-64 60 65 ปีขึน้ ไป 65 ท่ีมา: Thai CV risk score, โครงการศึกษาระยะเพือ่ หาอิทธิพลของปจั จยั เสีย่ งต่อการเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ด 2528-2558

การประเมินโอกาสเสีย่ งตอ่ การเกิดโรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.) ขน้ั ตอนที่ 6 เลอื กคา่ ความดนั โลหติ ตวั บน โดยใชจ้ ากการวดั 2 ครง้ั 2 ชว่ งเวลาหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 1 สัปดาห์ (ไม่ใช่กอ่ นการรักษา) 6 6 ท่มี า: Thai CV risk score, โครงการศกึ ษาระยะเพอ่ื หาอิทธิพลของปัจจัยเสี่ยงต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลือด 2528-2558 18

การประเมนิ โอกาสเสีย่ งตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดสำ� หรบั อาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) ขน้ั ตอนท่ี 7 เลือกคา่ รอบเอว : หน่วย ซม. น้อยกว่า หรอื มากกวา่ สว่ นสูงหาร 2 กรณไี มท่ ราบค่าระดับไขมัน (cholestoral) 7 7 ทม่ี า: Thai CV risk score, โครงการศึกษาระยะเพอื่ หาอิทธิพลของปจั จยั เสย่ี งตอ่ การเกิดโรคหวั ใจและหลอดเลือด 2528-2558 19

การประเมนิ โอกาสเสีย่ งต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดส�ำหรับอาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.) ขน้ั ตอนท่ี 8 ค่าระดบั ไขมัน (cholesteral) กรณที ราบค่าระดบั ไขมนั (cholesteral) 8 8 ทม่ี า: Thai CV risk score, โครงการศึกษาระยะเพ่อื หาอทิ ธพิ ลของปจั จยั เสี่ยงตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลือด 2528-2558 20

การประเมินโอกาสเสยี่ งตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลือดส�ำหรับอาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.) ตัวอยา่ ง การประเมนิ ในกรณที ราบผลระดับคลอเรสเตอรอล นายช้าง ใจดี อายุ 64 ปี เป็นเบาหวาน สูบบุหรี่ โดยได้รบั การตรวจระดับ คลอเรสเตอรอล ไดค้ า่ เทา่ กบั 225 มลิ ลกิ รมั ตอ่ ลติ รและ มคี า่ ระดบั ความดนั โลหติ เทา่ กบั 140/80 มลิ ลเิ มตรปรอท จากนนั้ ใชค้ ่าความดนั โลหติ ตัวบนมาประเมินโอกาสเสี่ยง คือ คา่ 140 ไดค้ า่ ความเสี่ยงเทา่ กับ.... แปลผลการประเมินโอกาสเสยี่ ง นายชา้ ง ใจดี อายุ 64 ปี ประเมนิ โอกาสเสยี่ งตอ่ การเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด ในระยะ 10 ปขี า้ งหนา้ มรี ะดบั ความเสย่ี งอยใู่ นระดบั สงู คา่ ระหวา่ ง 20% - <30% ควรได้รับการปรับเปล่ียนพฤติกรรมและติดตามประเมินปัจจัยเสี่ยง/การปรับ เปล่ียนพฤตกิ รรมอยา่ งนอ้ ยทุก 3 เดอื น และตดิ ตามประเมินโอกาสเส่ยี งต่อการ เกดิ โรคหัวใจและหลอดเลือดอยา่ งน้อยทกุ 6 เดอื น 21

การประเมนิ โอกาสเสยี่ งตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรบั อาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) ตวั อย่าง การประเมนิ ในกรณไี มท่ ราบผลระดับคลอเรสเตอรอล ยายอ้อย หวานฉำ�่ อายุ 72 ปี ไมเ่ ปน็ เบาหวาน ไม่สูบบุหรี่ ไมม่ ผี ลการตรวจ ระดบั คลอเรสเตอรอล โดยมีค่าระดบั ความดนั โลหติ เทา่ กบั 124/85 มลิ ลิเมตรปรอท ใช้ค่าความดันโลหิตตัวบนมาประเมินโอกาสเส่ียง คือค่า 124 และยายอ้อยสูง 148 เซนตเิ มตร ขนาดรอบเอว เท่ากบั 70 เซนตเิ มตร ได้ค่าความเสี่ยงเท่ากับ... แปลผลการประเมินโอกาสเสยี่ ง ยายอ้อย หวานฉ�่ำ อายุ 72 ปี ประเมินโอกาสเส่ียงต่อการเกิดโรคหัวใจและ หลอดเลือดในระยะ 10 ปขี ้างหน้า มรี ะดบั ความเสี่ยงอยู่ในระดับต่ำ� ค่า <10% ควรได้รับการติดตามประเมินปัจจัยเส่ียง/การปรับเปล่ียนพฤติกรรมอย่างน้อย ทุก 6 เดอื น และตดิ ตามประเมนิ โอกาสเสย่ี งต่อการเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลือด อย่างน้อยทกุ ปี 22

บทท่ี 3 คำ�แนะนำ�ในแต่ละปัจจัยเสีย่ ง การปรับเปลีย่ นพฤติกรรมเพ่อื ลดโอกาสเสี่ยงต่อโรคหวั ใจ และหลอดเลอื ด คำ�แนะนำ�ในการปรับเปลีย่ นพฤตกิ รรมสุขภาพ การป้องกันการเกิดหัวใจและหลอดเลือดสมองหลังการประเมินโอกาสเสี่ยง โดยยึดหลัก 3 อ. (อาหาร ออกก�ำลังกาย อารมณ์) และ 2 ส. (ไม่สูบบุหรี่ และลด การดื่มสรุ า) อ.อาหาร 1. ลดอาหารไขมนั สงู ลดการกินไขมันที่มาจากสัตว์และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ เช่น เนื้อ นม เนย ผูป้ ่วยเบาหวานหรือผทู้ ่ีกนิ ยาลดไขมันอยู่สามารถกินไขท่ ้งั ฟอง 2 ถึง 3 ฟองต่อสปั ดาห์ ลดกนิ ของมนั ของทอดอาหาร งดกนิ ขนมปงั เคก้ หรอื ของทอดซำ้� ซง่ึ มกี รดไขมนั ทรานสม์ าก ควรใชน้ ้าํ มันมะกอก นํา้ มันร�ำขา้ วหรือกนิ ไขมันจากปลาทะเลและปลานํ้าจดื 2. ลดอาหารเค็มหรือมเี กลือโซเดียมสูง กินอาหารท่ีมีรสเค็มลดลงครึ่งหนึ่งและลดเครื่องดื่มท่ีมีรสเค็มลง เช่น เคร่ืองด่ืมผสมเกลอื แร่ ไมเ่ ติมนํ้าปลา ซอี ิว๋ เต้าเจีย้ ว กะปิ ผงชรู สในอาหาร 23

การประเมินโอกาสเส่ียงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) 3. ลดอาหารและเครื่องดม่ื ที่มีรสหวานหรือนาํ้ ตาลสูง หลีกเล่ียงเคร่ืองดื่มท่ีมีรสหวาน เช่น น้ําอัดลม น้ําหวาน เครื่องดื่มชูก�ำลัง นา้ํ ผลไม้ ลดกินนํ้าตาลไมเ่ กินวนั ละ 6 ถึง 8 ช้อนชา 4. เพิม่ ผักสดและผลไม้ทีไ่ มห่ วานจดั รับประทานผักสดมื้อละ 2 ฝ่ามือพูนหรือผักสุกมื้อละ 1 ฝ่ามือพูน ผลไม้ ไมห่ วานจัด 15 คำ� ตอ่ วนั หรือรบั ประทานผักผลไม้อยา่ งนอ้ ยครง่ึ กโิ ลกรมั ต่อวนั อ.ออกก�ำลังกาย เพิ่มการเคล่ือนไหวร่างกาย เช่น เดินเร็ว อย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน 5 ครั้งต่อ สปั ดาห์ หรอื มกี ารเคลอ่ื นไหวรา่ งกายในชวี ติ ประจำ� วนั เวลาวา่ ง หนา้ ทวี ี และการทำ� งาน การออกก�ำลังท่ีจะป้องกันโรค เช่น การออกกก�ำลังกายแบบแอโรบิค จะท�ำให้ หัวใจแข็งแรงและมีประสิทธิภาพเพิ่มข้ึน ควรออกสม่�ำเสมอ มากกว่า 30 นาทีต่อวัน วิธอี อกกำ� ลังกายแบบแอโรบคิ เช่น การเดนิ การว่งิ การว่งิ บนสายพาน การขึน้ บนั ได การว่ายนำ้� การขจ่ี ักรยาน อ.อารมณ์ เม่ือรู้สึกเครียด คนเราจะมีวิธีผ่อนคลายความเครียดที่แตกต่างกัน ซ่ึงวิธี คลายเครยี ดโดยทว่ั ไปมหี ลากหลายรปู แบบ เชน่ นอนหลบั พกั ผอ่ น พดู คยุ พบปะเพอื่ นฝงู ออกกาํ ลงั กาย ยดื เสน้ ยดื สาย เตน้ แอโรบคิ โยคะ ฟงั เพลง รอ้ งเพลง เลน่ ดนตรี ดโู ทรทศั น์ ดูภาพยนตร์ อา่ นหนงั สือ แตง่ กลอน ท่องเท่ียว ส.ไม่สูบบุหรี่ ผู้ท่ีไม่เคยสูบบุหร่ีก็ไม่ควรเร่ิมสูบ ส่วนผู้ท่ีสูบอยู่แล้วควรหยุดสูบบุหร่ี (ยาเส้น บุหร่ีไฟฟ้า) รวมถึงไม่สูดดมควันบุหร่ีหรือหลีกเล่ียงการอยู่ใกล้บุคคลท่ีสูบบุหรี่ และถ้าต้องการเลิกบุหร่ีสามารถขอรับค�ำปรึกษาได้ท่ีสถานบริการสาธารณสุขใกล้บ้าน หรือสามารถโทรปรกึ ษาไดท้ ี่ศูนยบ์ ริการเลกิ บหุ ร่ที างโทรศพั ท์ 1600 24

การประเมินโอกาสเสีย่ งตอ่ การเกดิ โรคหัวใจและหลอดเลอื ดส�ำหรบั อาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.) ส.ลดดม่ื สรุ า : หลกี เลย่ี งการดม่ื แอลกอฮอลห์ รอื จำ� กดั ปรมิ าณแอลกอฮอล์ ท่ีดมื่ ลดการบริโภคเครื่องดื่มท่ีมีแอลกอฮอล์ โดย ชาย ไม่ควรดื่มเกิน 2 หน่วย มาตรฐานตอ่ วนั และหญิงไม่ควรดื่มเกนิ 1 หน่วยมาตรฐานต่อวัน หนึ่งดื่มมาตรฐาน คือเคร่ืองดื่มที่มีปริมาณของแอลกอฮอล์บริสุทธ์ิ 10 กรัม โดยใช้ปรมิ าณท่เี ทา่ กนั ของแอลกอฮอลใ์ นเคร่ืองด่มื เปน็ มาตรฐานการวัด การติดตามหลังประเมินผลโอกาสเส่ียต่อการเกิดโรคหัวใจและ หลอดเลอื ด การติดตามประเมนิ ปจั จยั เสีย่ ง/การปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรม กลุม่ เสีย่ ง กลุ่มเสีย่ ง กลมุ่ เส่ยี ง ปัจจัยทต่ี ิดตาม ปานกลาง สงู สูงมาก <20% 20 - <30% >30% 1. การวดั ความดนั โลหิต อย่างน้อยทกุ ๆ 1-2 เดือน 2. วดั รอบเอว 3. อาหาร (รสหวาน มัน เคม็ ) อยา่ งนอ้ ยทกุ ๆ อยา่ งน้อยทกุ ๆ 4.ออกกำ� ลังกาย/การเคลือ่ นไหวร่างกาย 6 เดือน 3 เดือน 5.บุหรี่ 6. การตรวจสอบการใช้ยา 7. การกระต้นุ ใหพ้ บเจ้าหนา้ ท่ี ตามนัด การติดตามประเมนิ โอกาสเสีย่ งตอ่ การเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด (CVD Risk) 25 กลุม่ เส่ียงปานกลาง (<20%) ควรไดร้ ับการประเมนิ ซ�ำ้ อยา่ งน้อยปลี ะ 1ครั้ง กลุม่ เสีย่ งสูง (20% - 30%) ควรไดร้ บั การประเมินซ�้ำ ทกุ ๆ 6 เดอื น กลมุ่ เสยี่ งสูงมาก (>30%) ควรไดร้ บั การประเมินซำ�้ ทุกๆ 3 เดอื น

การประเมินโอกาสเสีย่ งต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดสำ� หรับอาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) เป้าหมายผลลพั ธก์ ารบริการและจดั การตนเองเพ่ือลดโอกาสเส่ยี ง ในการจดั บริการหลงั การประเมนิ เม่ือประเมินโอกาสเส่ียงต่อโรคหวั ใจและหลอดเลือดแลว้ ได้จัด กลุ่มเสี่ยงเปน็ 3 กล่มุ ไดแ้ ก่ กลุ่มเสย่ี งปานกลาง หมายถึง ผู้ทผ่ี ลประเมินโอกาสเสี่ยงจากตารางสี < 20 % กล่มุ เส่ยี งสูง หมายถึง ผู้ทผี่ ลประเมินโอกาสเสี่ยงจากตารางสี 20% - < 30 % กลุ่มเสยี่ งสูงมาก หมายถึง ผทู้ ี่ผลประเมนิ โอกาสเสีย่ งจากตารางสี > 30% โดยมีเปา้ หมายการใหบ้ ริการเพอื่ เกิดผลลพั ธร์ ายบุคคล ดงั ตาราง เปา้ หมาย ผูป้ ่วยเบาหวาน ผ้ปู ่วยความดนั โลหติ สูง ความดันโลหิต (มม.ปรอท) < 140/80 < 140/90 ความดนั โลหติ เฉลี่ยทบ่ี า้ น(มม.ปรอท) ระดับน้ำ� ตาลในเลอื ด < 135/75 < 135/85 FPG (มก./ดล.)ตามระดับความควบคุม * 70 - 110 (เข้มงวดมาก) 70 - 99 HbA1c (%) 90 - < 130 (เข้มงวด) ไขมันในเลือด < 150 (ไม่เข้มงวด) High Density Lipoprotein (HDL) (มก./ดล.) <7 Triglycerides (มก./ดล.) Total Cholesterol (TC) (มก./ดล.) ≥ 40 (ชาย) ≥ 40 (ชาย) ≥ 50 (หญิง) ≥ 50 (หญิง) Low Density Lipoprotein (LDL) (มก./ดล.) < 150 การสบู บุหรี่ < 280 (คา่ เป้าหมายส�ำหรับกลมุ่ เส่ียงปานกลาง) น�ำ้ หนักและรอบเอว < 200 (ค่าเป้าหมายสำ� หรบั กลุ่มเส่ยี งสงู และกลมุ่ เสยี่ งสูงมาก) การออกกำ� ลังกาย < 160 (คา่ เป้าหมายส�ำหรับกลมุ่ เสยี่ งปานกลาง การบริโภคอาหาร < 100 (คา่ เปา้ หมายสำ� หรับกลมุ่ เสย่ี งสงู ) แอลกอฮอล์ < 70 (คา่ เปา้ หมายสำ� หรับกลมุ่ เสีย่ งสูงมาก) งดสบู และดมควันบุหรี่ ดชั นมี วลกาย 18.5 – 22.9 กก./ม2หรือใกลเ้ คยี ง รอบเอว น้อยกว่าสว่ นสงู /2 (เซนติเมตร) **หนกั ระดบั ปานกลาง 30 นาทีตอ่ ครัง้ 5 คร้งั ต่อสัปดาห์ ลดหวาน มนั เค็ม เพ่มิ ผกั และผลไม้ หยุดดม่ื เครอื่ งด่มื ท่ีมีแอลกอฮอล*์ **ในรายทห่ี ยุดดมื่ ไมไ่ ด้ แนะนำ� ให้ลดการดื่มลง (ผูช้ าย < 2 หนว่ ยมาตรฐาน ; ผหู้ ญิง < 1 หนว่ ยมาตรฐาน) 26

การประเมนิ โอกาสเสย่ี งตอ่ การเกิดโรคหวั ใจและหลอดเลอื ดส�ำหรับอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) เอกสารอา้ งอิง 1. กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือประกอบการเรียนรู้ การพฒั นาศกั ยภาพ อสม.และชมุ ชนในการปอ้ งกนั โรคไตเพอ่ื สนบั สนนุ ระบบ บรกิ ารสขุ ภาพ. กรุงเทพฯ : บรษิ ัท บอร์น ทู บี พับลิชชงิ่ จำ� กดั , 2558. 2. กรมสนับสนนุ บรกิ ารสุขภาพ กระทรวงสาธารณสขุ . คู่มือ อสม.นักจัดการสุขภาพ ชุมชน โรคไมต่ ิดตอ่ เร้อื รงั 5 โรค. พมิ พ์คร้ังท่ี 2.กรุงเทพฯ : โรงพิมพช์ ุมชน สหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จ�ำกดั , 2555. 3. ส�ำนกั โรคไม่ติดตอ่ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสขุ . การประเมนิ โอกาสเสยี่ ง ตอ่ การเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด ในผปู้ ว่ ยเบาหวานและความดนั โลหติ สงู . โรงพิมพช์ มุ ชนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จ�ำกดั , 2558. 4. สำ� นกั โรคไมต่ ดิ ตอ่ กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ . รทู้ นั มหนั ตภยั โรคไมต่ ดิ ตอ่ เร้ือรัง...ภัยเงียบใกล้ตัว. พิมพ์คร้ังที่ 2.กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชุมชนสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำ� กดั , 2555. 5. ส�ำนักโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางลดเสี่ยง... เลี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ ทหารผา่ นศกึ , 2557. 6. สาระสุขภาพ Infographic. กรุงเทพ (online). โดยส�ำนักงานกองทุนสนับสนุน การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ. สบื คน้ ขอ้ มลู จาก www.thaihealth.or.th/content/ 23940 ลดโรคลดพงุ เข้าถงึ เมอื่ วนั ที่ 20 ธนั วาคม 2558 27



ค่มู ือการประเมินโอกาสเส่ียงต่อการเกดิ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด สำ�หรับอาสาสมคั รสาธารณสุข (อสม.)