สขุ ใจ ได้เป็นแม่ พอ่ แม่ทุกคนตอ้ งอา่ น...เพอ่ื ร่วมมือกันเป็นหุ้นส่วนชวี ิต
สขุ ใจ ได้เป็นแม่ พอ่ แม่ทุกคนตอ้ งอา่ น...เพอ่ื ร่วมมือกันเป็นหุ้นส่วนชวี ิต
คำนำ กรมอนามัยโดยกองอนามัยการเจริญพันธุ์ และกองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติ ร่วมกันดำเนินการโครงการเพิ่มประสิทธิภาพการเข้าถึง และการใช้บริการทางข้อมูล ข่าวสาร การใหค้ ำปรกึ ษา และบรกิ ารดา้ นอนามยั การเจรญิ พนั ธ์ุ (Strengthen Access to and Utilisation of Reproductive Health Information, Counselling and Services: The RH Plus Project) ระหว่างเดอื นมิถุนายน 2550 จนถงึ เดือนธนั วาคม 2554 ทำ การท ดลองรูปแบบการให้บรกิ ารด้านอนามัยแมแ่ ละเดก็ โดยสง่ เสรมิ ใหผ้ ชู้ ายเข้ามามี ส่วนรว่ มใน การดแู ลสขุ ภาพมารดา และไดจ้ ดั ทำชดุ คู่มือให้ความร้สู ำหรับหญงิ ตง้ั ครรภ์ สามี และญาติ เป็นจำนวน 5 เล่ม ไดแ้ ก่ 1. คมู่ อื ความรกู้ ารตรวจเลือดพ่อแมเ่ พือ่ ดแู ลลูกในครรภ์ 2. สุขใจ ได้เปน็ แม่ 3. สขุ ใจ ไดเ้ ปน็ พ่อ 4. ค่มู อื มารดาหลงั คลอดและการดูแลทารก 5. คมู่ ือการมสี ว่ นร่วมของสามหี รือญาติในการเฝา้ คลอด เพื่อเป็นข้อมูลที่ให้ความรู้ตั้งแต่เริ่มตั้งครรภ์ การปฏิบัติตัวระหว่างตั้งครรภ์ ระยะ คลอดบุตร หลังคลอด และดูแลสุขภาพเด็ก อันได้แก่ การรับประทานอาหาร การ ออกกำลังกาย การแต่งกาย อาการผิดปกติที่ต้องมาพบแพทย์ การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ 6 เดือน การวางแผนครอบครวั การเล้ยี งดบู ตุ ร และพัฒนาการเดก็ เป็นต้น เพือ่ ใหล้ กู ท่เี กดิ มามีสุขภาพที่สมบูรณ์แข็งแรงทั้งร่างกายและจิตใจ รวมทั้งส่งเสริมให้สามีได้มีบทบาทใน การชว่ ยเหลอื ดูแลภรรยาและลกู อีกทั้งยังเป็นการส่งเสริมบทบาทผูช้ ายในฐานะสามแี ละพ่อ ได้เปน็ อยา่ งดีอกี ดว้ ย กรมอนามัยหวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดคู่มือให้ความรู้น้ีจะเป็นประโยชน์สำหรับหญิงตั้งครรภ์ และสามี หากมีคำแนะนำเพื่อการปรับปรุงคู่มือนี้ให้ดียิ่งขึ้น สามารถส่งมาได้ที่ กองอนามยั การเจริญพันธุ์ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ถนนตวิ านนท์ อำเภอเมอื ง จังหวัดนนทบุรี 11000 โทร. 0-2590-4244-5 (นายแพทย์ณรงค์ศักด ิ์ องั คะสวุ พลา) อธิบดกี รมอนามยั
สารบญั เดอื นแรก แห่งความสุข 8 • การเปล่ียนแปลงของคุณแมแ่ ละลูกในครรภ์ • 10 วิธี ลดกังวลและคลายเครียด • แทง้ เรอื่ งที่ตอ้ งระวงั 10 เดอื นท่สี องกับอาการแพ้ท้อง 12 • การแพท้ อ้ ง • วิธีปอ้ งกันการแพ้ท้อง • เตา้ นมเร่ิมเปลีย่ นแปลง 16 เดอื นทส่ี าม ต้องบำรุงกันหน่อย 21 • อาหารสำหรับคุณแม่ตัง้ ครรภ์ • การใช้ยาระหวา่ งตั้งครรภ์ 25 26 เดอื นทีส่ ี่ เจา้ ตัวน้อยเรม่ิ ด้ินแลว้ จ้ะ 29 • การดน้ิ ของลกู ในครรภ์ • ทา่ ทางและการทรงตัวของแม่ 30 • หญงิ ต้ังครรภ์กับภาวะฟันผุ 34 เดอื นที่ห้า เรม่ิ อว้ นแล้วนะ • น้ำหนกั ตัวระหวา่ งตั้งครรภ์ • อาการทเ่ี กดิ ข้นึ กบั คุณแม่ เดือนที่หก ยังมอี ะไรตอ้ งกังวลอกี ไหม • เปน็ ตะครวิ ตอนกลางคืน • การฝกึ หายใจเพื่อเตรยี มคลอด เดือนที่เจด็ สญั ญาณอนั ตราย • สัญญาณทต่ี ้องรีบไปพบแพทย์ • ใส่ใจลกู นอ้ ย คอยนบั ลกู ด้นิ เดือนท่ีแปด อยา่ วติ กกงั วลไปเลย • ความกงั วลใจ • วธิ ีคลายกังวล เดอื นทเ่ี ก้า-เดอื นทสี่ ิบ ได้เวลาคลอดแล้วจ้ะ • เตรียมตวั กอ่ นคลอด • การคลอด • อุน่ ไอรักจากอกแม่ 1 นาที ไม่ควรพลาด
ค่มู อื คุณแม่ต้งั ครรภ์ ชีวิตทารกที่เกิดข้ึนและกำลังเติบโตอยู่ในครรภ์คือส่ิงที่ควรค่าแก่ความภาคภูมิใจของผู้เป็นแม่ รวมท้งั พ่อผูเ้ ปน็ หนุ้ สว่ นสำคัญของชวี ติ ทกี่ ำลงั เตบิ โตนี้ ลกู คือสุดยอดปรารถนา และเป็นสิง่ ล้ำค่าในชีวติ พอ่ แม่ ซง่ึ การดแู ลลูกน้อยนับตัง้ แต่อยู่ในครรภ์ ต่อเน่ืองไปจนถึงหลังคลอด คือส่ิงดีๆ ที่พ่อแมม่ อบให้กบั ลูก เมื่อเริ่มต้นการเป็นแม่ควรเตรียมพร้อมทั้งร่างกายและจิตใจ หาความรู้สำหรับการดูแลครรภ์ อย่างมีคุณภาพ เพื่อการคลอดทีป่ ลอดภัยของลกู น้อย อาการที่บง่ ช้วี า่ มีการต้ังครรภ์ คอื 1. ประจำเดอื นขาด PrNeogtnParnetgnant 2. คลน่ื ไส้ อาเจยี น เบื่ออาหาร อยากกนิ ของแปลกๆ 3. เต้านมคดั 4. ปสั สาวะบ่อยขน้ึ หากสงสัยว่าตั้งครรภ์หรือไม่ คุณแม่สามารถหาซื้อชุดทดสอบการตั้งครรภ์จากร้านขายยามา ทดสอบหาฮอร์โมน ทีเ่ กิดขึน้ ในผตู้ ัง้ ครรภม์ าลองตรวจดู การทดสอบสามารถทำเองไดอ้ ยา่ งง่ายๆ นบั ตัง้ แต่วนั แรกทีป่ ระจำเดอื นขาด และควรตรวจซ้ำ อกี ครง้ั เพอื่ ใหแ้ น่ใจยง่ิ ข้นึ เพอ่ื ความชดั เจนอาจให้แพทยห์ รือเจ้าหนา้ ทส่ี าธารณสขุ ตรวจซำ้ อีกครั้ง 6 สขุ ใจ ไดเ้ ป็นแม่
เมอ่ื ทราบชดั วา่ มีการตง้ั ครรภเ์ กดิ ขนึ้ ควรฝากครรภ์กับแพทยห์ รอื เจา้ หน้าทสี่ าธารณสขุ พร้อม รับคำแนะนำและการดแู ลอย่างถูกต้องเพื่อความปลอดภัยของคุณแมแ่ ละทารกในครรภ์ การเปลีย่ นแปลงในร่างกายของแมเ่ มื่อต้ังครรภ์ เมื่อมกี ารต้ังครรภ์ ร่างกายจะปรับตวั เพ่อื ใหเ้ หมาะทจี่ ะตอ้ นรับทารกตวั น้อย และเตรยี มพรอ้ ม ในการคลอดตามธรรมชาติ การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เกิดจากการกระตุ้นของฮอร์โมนในร่างกาย คอื โพรเจสเทอโรน และเอสโตรเจน ซง่ึ จะพบได้ในร่างกายผู้หญิงวยั เจริญพันธ์ุทุกคน แต่ในคนที่ ตั้งครรภจ์ ะพบฮอร์โมนสองชนดิ นี้ในปริมาณทม่ี ากกว่าเดิม ทำให้ร่างกายมกี ารเปลีย่ นแปลง เช่น มดลูกขยายตวั มากขนึ้ มดลกู ของแม่จะขยายมากขึน้ เพอ่ื ให้มพี นื้ ที่สำหรบั ทารก ทกี่ ำลงั เจรญิ เตบิ โตอยขู่ ้างใน มดลูกประกอบดว้ ยกลา้ มเน้อื ชนดิ หน่งึ เรียกว่า กล้ามเนอ้ื เรียบ แต่ฮอร์โมนโพรเจสเทอโรน จะมีผลทำใหก้ ล้ามเนอ้ื เรียบคลายตัว มียดื หยนุ่ และขยายตัว ออกไดง้ า่ ยข้ึน เต้านมเร่ิมใหญข่ ึน้ ฮอร์โมนจะกระตุ้นใหเ้ ตา้ นมของแม่ทั้ง 2 ขา้ งเตรียมพรอ้ ม ทีจ่ ะสร้างน้ำนม ขนาดจึงใหญข่ ึน้ และจะเร่ิมสร้างสารที่เรยี กวา่ “นมน้ำเหลอื ง” ขึน้ แตย่ ังไม่สรา้ งน้ำนมจนกว่าจะคลอดลกู แล้ว 2-3 วนั ในสปั ดาหแ์ รกของการตง้ั ครรภ์จะมีอาการเตา้ นมคดั ตึง ซึง่ ควรปรับเปลยี่ นชดุ ช้ันในให้มขี นาดเหมาะกบั เต้านมท่ีเรม่ิ ใหญข่ น้ึ เชิงกราน เชงิ กรานเปน็ กระดกู เชือ่ มโยงกบั กระดกู ขาและกระดกู สนั หลัง ซง่ึ แท้จรงิ แลว้ เชงิ กรานเป็นกระดูก 3 ชิ้นตอ่ กันด้วยเอ็นในขณะที่ ต้ังครรภ์ ฮอร์โมนโพรเจสเทอโรนจะทำใหเ้ อ็นมีความนมุ่ และยืดหย่นุ มากกวา่ ปกติ ดงั น้นั ขณะคลอดกระดูกเชิงกรานจะขยายชว่ ยให้ทารก ลอดผ่านส่วนล่างของวงกระดกู เชงิ กรานได้งา่ ยขน้ึ ร่างกายผลิตเลอื ดเพ่มิ ข้นึ หัวใจของแม่จะเต้นแรงขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดที่มีปริมาณเพิ่มขึ้นให้ไปทั่วร่างกาย เลือดที่เพิ่มขึ้น จะทำหน้าท่ีส่งเสบยี งให้แก่ทารกและอวัยวะอื่นๆ ของแมซ่ ่งึ ต้องทำหน้าท่ีหนักกว่าภาวะปกติ สุขใจ ไดเ้ ป็นแม่ 7
อยา่ ตกใจถ้าผิวหนงั คลำ้ ขน้ึ ผ้หู ญิงทีต่ ้ังครรภ์จะรสู้ ึกว่าข้ีร้อนกว่าปกติ เนือ่ งจากปริมาณเลือดที่ไหลผ่านในชนั้ ผิวหนังมากข้นึ ส่วนใหญ่ยังพบว่าไฝ กระ และบริเวณรอบๆ หัวนมจะกลายเป็นสีเข้มยิ่งขึ้น นอกจากนี้ที่ผิวหนัง ตรงกลางทอ้ งคอ่ นไปทางหวั เหน่าวจะมีแนวเสน้ ดำปรากฏอยู่ เดอื นแรก การเปล่ยี นแปลงของคุณแมแ่ ละลูกในครรภ์ กอ่ นปฏสิ นธิ อสุจิจากคุณพอ่ หลายลา้ นตัวจะแข่งกนั วง่ิ ผ่านชอ่ งคลอดเขา้ ส่ปู ากมดลกู เพือ่ ไปพบ กบั ไข่ของแม่ทีต่ กมารออยู่ เม่อื อสุจติ วั ใดตวั หน่ึงเจาะเข้าไปในไขไ่ ด้ การปฏิสนธิกเ็ รม่ิ ขึน้ เกิดเปน็ เซลลเ์ ลก็ ๆ ทค่ี อ่ ยๆ แบง่ ตวั อยา่ งรวดเรว็ ภายใน 10 วนั กจ็ ะเดนิ ทางเขา้ ไปฝงั ตวั ในผนงั มดลกู ชว่ งน้ี อาจพบว่ามีเลอื ดเลก็ น้อยซึมออกมาเปือ้ นกางเกงช้ันในได้ ซึ่งเป็นผลจากการฝงั ตวั ของตัวออ่ น แต่ ไมม่ อี นั ตรายแตอ่ ยา่ งใด หลงั การฝังตวั พัฒนาการแรกของตัวอ่อน คอื ระบบประสาทขา้ งหนง่ึ กลายเป็นหัว อีกข้างหนง่ึ เปน็ หาง ตอ่ มาจงึ พัฒนาเปน็ สมองและกระดกู สันหลงั เมอ่ื ขน้ึ สปั ดาหท์ ่ี 3 โครงกระดกู และตมุ่ กลา้ มเนอ้ื เรม่ิ งอก แลว้ คอ่ ยๆ เปลย่ี นเปน็ แขน ขา ตบั และ หวั ใจเลก็ ๆ เรม่ิ เตน้ และเลอื ดเร่มิ ฉีดไปหลอ่ เลีย้ งส่วนต่างๆ คุณแม่อาจมีการเปลี่ยนแปลงทั้งทางร่างกาย และทางอารมณ์ โดยเฉพาะผู้ที่เพิ่งตั้งครรภ์ ครง้ั แรก อาจวติ กกังวลและเครียดกับร่างกายทเี่ ปลีย่ นแปลง ท้ังตอ้ งเตรยี มตวั รบั บทบาทความเป็น แม่ที่ตอ้ งปรับตวั อยา่ งมาก 8 สขุ ใจ ได้เปน็ แม่
เม่อื ไปฝากครรภ์ ในการฝากครรภน์ ั้น โดยท่วั ไปถา้ เปน็ การต้งั ครรภท์ ี่ปกติ ไม่มภี าวะแทรกซ้อน แพทย์หรอื เจ้าหนา้ ที่สาธารณสขุ จะนดั ตรวจครรภเ์ ดอื นละหน่งึ คร้ัง แต่ถ้ามอี าการผดิ ปกตเิ กิดขนึ้ เช่น แพท้ อ้ งรุนแรง มีเลือดออกจะนดั มาตรวจบอ่ ยคร้งั ขนึ้ ควร ปฏิบัตติ ามท่แี พทยห์ รือเจา้ หน้าทสี่ าธารณสุขแนะนำ มารบั การตรวจครรภต์ ามนดั แมว้ ่าจะต้องมาบอ่ ยครง้ั ซึ่งในการมา ทกุ คร้งั ควรใหส้ ามรี ่วมรับฟงั คำแนะนำดว้ ย เพื่อร่วมกันปฏบิ ัติ หนา้ ท่ีดแู ลครรภ์อย่างดที ี่สดุ 10 วิธี ลดกงั วลและคลายเครียด 1. แต่งหน้าให้สดใส หรือเปล่ยี นโทนสีในการแตง่ หนา้ ในรูปแบบใหมๆ่ ทแ่ี ตกต่างจากเดิม 2. เลือกหนังเรอ่ื งทีส่ นใจ แล้วนัง่ ดูดว้ ยท่าทสี่ บาย พร้อมเครอ่ื งดมื่ อุ่นๆ สักแกว้ 3. คณุ พอ่ อาจช่วยผ่อนคลาย โดยการนวดเบาที่บรเิ วณคอ หลงั ไหล่ และช่วงขา ซ่ึงการนวด และการดูแลอยา่ งใกล้ชดิ จะช่วยผ่อนคลายความเครยี ดและความกังวลไดม้ าก 4. อาจใชว้ ธิ ีสคุ ันธบำบดั โดยเลือกนำ้ มนั หอมระเหยกลน่ิ ออ่ นๆ ชโลม มอื คุณพ่อระหว่างการนวดหรือหยดเล็กน้อยผสมลงในนำ้ ทีอ่ าบ 5. ในเวลาทแี่ ดดร่มลมตกควรออกไปเดินเล่นนอกบา้ น สูดอากาศ ที่สดช่นื พักผ่อนสายตากับธรรมชาตทิ ีส่ วยงามจะทำให้จติ ใจสบายขึ้น 6. การลงแช่ หรอื วา่ ยน้ำเออ่ื ยๆ ในสระน้ำจะชว่ ยให้คุณแมร่ ู้สกึ ผอ่ นคลายร่างกายได้ดีมาก เพราะน้ำจะชว่ ยพยุงรับนำ้ หนักตัวเราไว้ หากสามารถทำกายบริหารในน้ำได้ด้วยกย็ ง่ิ ชว่ ยคลายกลา้ มเน้ือไดด้ ียง่ิ ข้นึ 7. ตดั หรอื เปล่ยี นทรงผมใหมๆ่ บา้ งจะทำใหร้ ้สู กึ เปน็ คนใหม่ สดใสขน้ึ ทนั ตาเหน็ 8. หาคนมาชว่ ยแบง่ เบาภาระงานในบ้านลงบ้าง เพอ่ื จะไดม้ ีเวลาทำอะไรตามใจชอบ 9. ไปช้อปปง้ิ เลือกซอื้ ของถูกใจหรอื ของใชใ้ ห้ลกู กช็ ่วยทำให้มคี วามสขุ และเพลดิ เพลนิ ได้ 10. เลือกเพลงโปรดฟงั สบายๆ ในมุมสงบๆ น่งั ทอดอารมณ์ปลดปลอ่ ยความเครียดออกจากใจ สขุ ใจ ได้เปน็ แม่ 9
แท้งเรื่องทตี่ ้องระวงั การแท้งลูกนนั้ นบั เป็นภาวะความเสยี่ งอย่างยงิ่ ของการตง้ั ครรภ์ ซ่งึ มากกว่ารอ้ ยละ 80 การแทง้ จะเกิดในชว่ ง 3 เดอื นแรกของการ ตั้งครรภ์ อันเป็นช่วงที่เจ้าตัวน้อยของคุณกำลังเริ่มก่อรูปร่างสร้าง ตัวเอง ช่วงนี้เป็นช่วงสำคัญที่จำเป็นต้องดูแลตัวเองและลูกน้อยใน ครรภอ์ ย่างดีย่ิง สาเหตุของการแท้งส่วนหนึ่งอาจมาจากความผิดปกติของ คุณแม่ เชน่ ความผดิ ปกตขิ องมดลูกมีปญั หาในเร่ืองฮอร์โมน หรอื คณุ แม่มีอายมุ ากแลว้ ฯลฯ สัญญาณอันตรายที่บ่งบอกว่าอาจเผชิญกับการแท้งคือ เลือด ออกจากช่องคลอด แม้วา่ จะมปี ริมาณไม่มากกอ็ าจเป็นอันตรายได้ บางครั้งอาจมีอาการปวดท้องคล้ายกับปวดประจำเดือนร่วมอยู่ด้วยก็ได้ ซึ่งเกิดจากการที่มดลูก บบี รัดตัว ยิง่ ปวดบ่อยๆ ครัง้ หรือแรงข้นึ ตอ้ งรีบปรกึ ษาแพทย์เพือ่ หาทางแกไ้ ข เพอ่ื ความปลอดภัย ควรรบี ไปพบแพทย์ทนั ทที ี่เรม่ิ พบว่ามีเลือดออกจากช่องคลอดแมป้ รมิ าณเล็กนอ้ ยก็ตาม การป้องกันการแท้งระหว่างที่คุณแม่ตั้งครรภ์ทำได้โดยพักผ่อนให้มากๆ รักษาร่างกายและจิตใจ ให้ปลอดความกังวล หลีกเล่ยี งความเครียด งดทำงานหนกั หม่ันปรึกษาแพทย์และไปตรวจครรภ์ ตามนดั อยา่ งสม่ำเสมอ เดือนที่สอง การแพ้ทอ้ ง อาการแพ้ท้องอาจไม่เกิดกับทุกคนท่ีต้ังครรภ์แต่หากมีอาการแพ้ก็ไม่ควรวิตกกังวลมากเกินไป เพราะเปน็ เรอ่ื งธรรมดาท่ีไมท่ ำใหเ้ กดิ อนั ตราย โดยปกตแิ ลว้ จะหายไดเ้ องเมอ่ื อายคุ รรภเ์ ขา้ สเู่ ดอื นท่ี 4 ในช่วงแรกทารกจะใช้อาหารที่สะสมในตัวทารกเองเป็นส่วนใหญ่ โดยพึ่งพาอาหารจากแม่ใน ปรมิ าณท่ีน้อยมาก แต่หากเกิดอาการแพท้ ้องมากถงึ ขั้นรับประทานอาหารไมไ่ ด้เปน็ ระยะเวลานานๆ อาจจะส่งผลกระทบตอ่ ร่างกายคุณแมแ่ ละทารกในครรภ์ได้ สาเหตุอาการแพ้ท้องน่าจะเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมน นอกจากนี้จิตใจและ 10 สขุ ใจ ได้เป็นแม่
อารมณ์ก็เกี่ยวขอ้ งกับอาการแพท้ อ้ งมากเช่นกัน คนท่มี สี ภาพจติ ใจและอารมณท์ อี่ ่อนไหวงา่ ย มักจะ มอี าการแพท้ ้องมากและรนุ แรงกว่าคนที่มจี ติ ใจเขม้ แขง็ ดังนัน้ คณุ แม่ที่มอี ารมณ์ออ่ นไหวมากควร ได้รบั การดแู ลเอาใจใสจ่ ากคนรอบข้างเปน็ พิเศษ อาการแพท้ อ้ ง การแพ้ทอ้ งมักมีลักษณะอาการดงั นี้ 1. วงิ เวียนศีรษะ ออ่ นเพลยี หนา้ มดื อาเจียน พะอืดพะอม เหม็นเบอื่ สง่ิ ตา่ งๆ 2. มนี ้ำลายมากจนต้องบว้ นน้ำลายตลอดเวลา 3. คล่ืนไสอ้ าเจยี นหลังจากดม่ื นำ้ หรือรับประทานอาหาร 4. นำ้ หนักลด 5. ร่างกายขาดนำ้ จนกระหายหรอื ริมฝปี ากแห้ง 6. ปัสสาวะมีสีเขม้ ขึน้ 7. ความสมดุลของเกลอื แร่ในร่างกายอาจผิดปกติ วธิ กี ารป้องกนั การแพ้ทอ้ ง อาการแพ้ท้องหายไดเ้ องโดยไม่ต้องรบั ประทานยาใดๆ เพียงปฏบิ ตั ติ ัวดังนี้ 1. รบั ประทานอาหารในปรมิ าณนอ้ ยๆ แต่บ่อยครงั้ ขึ้น 2. หลกี เล่ยี งการรับประทานอาหารทม่ี เี ครื่องเทศเพราะกล่นิ แรง ควรงด อาหารทอด เพราะอาหารประเภทนี้ย่อยยาก 3. ด่ืมเครอ่ื งดมื่ ทีม่ รี สเปรย้ี ว เช่น มะนาว ส้ม พยายามด่มื น้ำขิงดบู ้าง ซึง่ จะชว่ ยบรรเทาอาการแพท้ ้องได ้ 4. กอ่ นนอนพยายามรับประทานอาหาร ประเภทนม โยเกิรต์ ขนมปัง เพอ่ื ป้องกนั อาการแพท้ อ้ งชว่ งต่ืนนอนตอนเชา้ 5. หลงั จากต่ืนนอนไมค่ วรรีบลุกทนั ทีทันใด เพราะจะทำให้คลน่ื ไสไ้ ดง้ า่ ย 6. พยายามอยู่ในบรเิ วณท่มี ีอากาศบริสทุ ธิ์ ถา่ ยเทสะดวก ไม่อบั ช้ืน 7. สมาชิกในบา้ นโดยเฉพาะสามตี อ้ งให้ความรกั และเอาใจใสอ่ ยา่ ง สุขใจ ไดเ้ ป็นแม่ 11
สมำ่ เสมอ และอดทนกบั ความเปลย่ี นแปลงต่างๆ ท่ีเกดิ ขึ้นอย่างเขา้ ใจ หากปฏิบัติได้ทงั้ หมด เชื่อว่า อาการแพ้ทอ้ งของคุณแม่จะบรรเทาลงได้ ในกรณที ีม่ ีอาการแพ้ทอ้ งมากจนน้ำหนกั ตัวลดลงผดิ ปกติ ควรไปพบแพทยเ์ พ่ือรับคำแนะนำ รวมทง้ั อาจให้ยาหรอื นำ้ เกลือเพือ่ แก้คลืน่ ไสอ้ าเจยี น เตา้ นมเรม่ิ เปล่ียนแปลง หลังการตง้ั ครรภ์ 6-8 สปั ดาห์ จะรสู้ ึกวา่ เต้านมใหญข่ ึน้ เวลากดหรือสมั ผัสจะเจ็บเนอื่ งจากการ เจริญเติบโตของไขมันและต่อมน้ำนม นอกจากนอี้ าจสังเกตเหน็ เส้นเลอื ดบริเวณเตา้ นมขยายตวั ขนึ้ ส่วนหวั นมและฐานจะมสี คี ล้ำขน้ึ ควรเลือกขนาดของยกทรงให้เหมาะเพ่ือลดการเจบ็ เดอื นทีส่ าม อาหารสำหรับคณุ แมต่ ัง้ ครรภ์ เมอื่ ตั้งครรภ์อาหารทร่ี บั ประทานต้องคำนงึ ถึงคุณค่าและคุณภาพเปน็ สำคญั เนือ่ งจากทุกๆ สิ่งที่ รับประทานเข้าไปจะมผี ลต่อพฒั นาการของลูก ช่วงอายุครรภ์ 3-4 เดือนแรก เป็นระยะที่เจ้าตัวน้อยกำลังสร้างอวัยวะต่างๆ ของร่างกาย สำหรบั ช่วง 5 เดอื นหลงั สารอาหารจะไปเพม่ิ ขนาดของอวยั วะทีท่ ารกกำลงั สรา้ ง รวมท้ังสขุ ภาพ รา่ งกายของคุณแม่ เชน่ มดลกู และการเตรียมน้ำนมสำหรบั ลกู ดว้ ย ควรเลือกทานอาหารท่ีใหมส่ ดสะอาดมีประโยชน์ และครบ 5 หมู่ ได้แก่ คาร์โบไฮเดรต โปรตนี ไขมนั วติ ามิน และเกลอื แร่ โดยมสี ัดสว่ นทเี่ หมาะแก่ผตู้ ั้งครรภ์ เพอื่ ใหท้ ารกดงึ เอาอาหารส่วนท่ี ตอ้ งการไปใช้ และมคี ุณคา่ สารอาหารเหลอื มากพอทจ่ี ะทำใหส้ ุขภาพของแมแ่ ขง็ แรงอยไู่ ด้ 12 สขุ ใจ ไดเ้ ปน็ แม่
ระหว่างการตัง้ ครรภ์คณุ แมต่ ้องการสารอาหารประเภทใดเป็นพิเศษ ปริมาณพลังงาน และสารอาหารทีค่ ุณตอ้ งการ ประโยชน์ของสารอาหาร พบได้ในอาหารประเภท ปรมิ าณทีค่ นทอ้ ง เพื่อเปน็ พลงั งานสำหรับเด็ก ตอ้ งการในแตล่ ะวัน • อาหารทกุ ชนดิ • หลีกเล่ียงอาหารหรือเครือ่ งดื่ม ท่ีไม่ให้คณุ คา่ อาหาร เช่น โปรตนี • เพ่ือใหเ้ น้อื เย่ือเด็กเตบิ โต กาแฟ ของหวาน • นม • ชว่ ยใหม้ ดลกู และเตา้ นมเจรญิ เตบิ โต • เนย • เพื่อเพมิ่ ปริมาณเลือด • ไข่ • เพื่อให้รกเจรญิ เติบโต • เน้อื สัตว์ • เพ่อื ให้สมองเด็กเจริญเติบโต • ถวั่ • นม แคลเซยี ม • ช่วยสรา้ งกระดกู • โยเกิรต์ • เนย • ชว่ ยสร้างฟนั เด็ก • ธญั พืช • ป้องกนั โรคกระดูกพรนุ ในแม ่ • ผักใบเขียว • ไข่แดง • ผลไมร้ สเปรย้ี ว • มะเขือเทศ • สตรอว์เบอรร์ ี ่ • แตงโม • พรกิ วิตามินซ ี • ช่วยให้แผลหายเร็ว • มันฝรัง่ • ผกั ใบเขยี ว • ตบั • ซ่อมแซมเนื้อเยอ่ื • ผลไม้รสเปรย้ี ว • ถั่ว • ช่วยในการสร้างกระดูกและฟัน • ขนมปงั และธญั พืช • ชว่ ยในการเผาผลาญอาหาร โฟลิก • ลดความพกิ ารทางสมอง สขุ ใจ ได้เปน็ แม่ 13
พบได้ในอาหารประเภท ประโยชนข์ องสารอาหาร • น้ำ น้ำวนั ละ 8 แก้ว • ชว่ ยสร้างน้ำในเซลลเ์ ดก็ • น้ำผลไม้ • น้ำจากผัก • ช่วยในการขับของเสีย • เพิ่มปริมาณน้ำในเลือด • ผักใบเขียว • ใหผ้ ิวชมุ่ ช้ืน • เนอ้ื สตั ว์ • เป็นตวั พาอาหารใหเ้ ด็ก • ไข่ • ลดการติดเชอื้ ของทางเดนิ ปสั สาวะ • ถั่ว • ธัญพชื ธาตเุ หลก็ • เพมิ่ เมด็ เลอื ดแดงสำหรบั คุณแม่ • เกลือทะเลผสมไอโอดีน • อาหารทะเล • ป้องกนั โลหิตจาง ไอโอดีน • ชว่ ยป้องกันการเปน็ คอหอยพอก ปรมิ าณอาหาร 2,500 แคลอรี เปน็ ปรมิ าณท่แี นะนำสำหรับหญงิ ตัง้ ครรภ์ระยะ 6 เดือน ก่อน คลอด หากไม่แน่ใจว่าไดอ้ าหารเพยี งพอหรอื ไมค่ วรปรกึ ษาแพทย์ อาหารทชี่ ว่ ยลดอาการไม่สบายตวั อาการท้องผูก เป็นอาการที่พบบอ่ ยและสามารถหลกี เล่ียงไดโ้ ดยการรบั ประทาน อาหารทม่ี ีใยอาหาร เชน่ ผักและผลไม้ ธัญพชื รวมท้ังให้ดมื่ น้ำวันละ 8 แก้ว อาจดื่มนำ้ ลูกพรุนบา้ งจะช่วยลดอาการทอ้ งผูกไดด้ ี อาหารไม่ย่อย วิธีชว่ ยลดอาการอาหารไม่ยอ่ ยทำไดโ้ ดยแบง่ อาหารออกเปน็ วนั ละ 5-6 ม้อื หลกี เล่ยี งน้ำระหว่าง รบั ประทานอาหาร และหลกี เล่ียงอาหารรสจัด รวมท้งั อาหารทีท่ ำใหเ้ กิดแกส๊ เช่น ถ่วั 14 สุขใจ ไดเ้ ป็นแม่
อาหารทคี่ ณุ แม่ไมค่ วรรบั ประทานระหว่างต้ังครรภ์ แอลกอฮอล์ ฤทธข์ิ องแอลกอฮอลจ์ ะเขา้ สกู่ ระแสเลอื ดผา่ นทางสายสะดอื ไปสทู่ ารก ทำใหพ้ ฒั นาการ ชะงกั หยุดยั้งการเตบิ โตของสมอง กอ่ ใหเ้ กดิ ความผิดปกติหรอื พิการแก่ทารกได้ ผงชูรส ผงชูรส รวมทั้งอาหารสำเร็จรูปหรือเครื่องปรุงรสที่มีส่วนผสมของผงชูรส จะทำลายหรือมีผล ยบั ย้ังการเจริญเตบิ โตของสมองทารกได้ ผงกรอบ อาจทำให้เกดิ การระคายเคืองตอ่ ระบบทางเดินอาหาร ทำใหอ้ าเจียนหรือทอ้ งเดิน น้ำชา กาแฟ โกโก้ นำ้ ชาจะทำใหท้ ้องผูกง่าย ซงึ่ อาจเปน็ สาเหตขุ องริดสีดวงทวารมากขึน้ สว่ นกาแฟทำให้ใจสั่น นอนไมห่ ลับ และกระต้นุ ปัสสาวะ ทำใหช้ ่วงเวลาเพื่อการ พักผอ่ นน้อยลง ซง่ึ ส่งผลตอ่ ลกู นอ้ ยในครรภแ์ ละจะเกิดอาการเดยี วกนั กับผใู้ หญ ่ อาหารหมักดอง ผกั ผลไม้ดองไม่มคี ุณคา่ ของสารอาหาร บางครั้งอาจมสี ีหรือสารพิษปนเปอื้ น ที่อาจเป็นอนั ตรายได้ ในกรณีคุณแม่ต้ังครรภ์ท่ีมโี รคประจำตวั เช่น โรคหวั ใจ ย่ิงไม่ควรรบั ประทานเพราะอาจจะกระตนุ้ ใหโ้ รคกำเริบได้ น้ำหนกั ทีเ่ หมาะสม นำ้ หนักทเี่ พิ่มข้ึนขณะตัง้ ครรภข์ ึน้ อยู่กับลกั ษณะของผู้ตง้ั ครรภ์ ดงั น้ี ลักษณะของหญงิ ต้ังครรภ ์ นำ้ หนกั ทเ่ี พ่มิ หญงิ ตง้ั ครรภท์ ผ่ี อม 13 - 18 กโิ ลกรมั หญงิ ตั้งครรภ์นำ้ หนกั ปกติ 12 - 16 กิโลกรัม หญิงต้ังครรภ์น้ำหนกั เกนิ 9 - 12 กิโลกรมั หญิงต้ังครรภ์แฝด 16 - 20 กโิ ลกรมั คณุ แมต่ ง้ั ครรภแ์ ตล่ ะคนอตั ราการเพม่ิ ของนำ้ หนกั จะไมเ่ ทา่ กนั โดยทว่ั ไปนำ้ หนกั จะคอ่ ยๆ เพม่ิ ขน้ึ ช่วง 3 เดอื นแรกน้ำหนักจะเพ่มิ ประมาณ 1 - 2 กโิ ลกรัม หลังจากน้นั จะเพมิ่ ประมาณครง่ึ กโิ ลกรัมต่อ สปั ดาห์ แตโ่ ดยทวั่ ไปตลอดระยะเวลาของการตัง้ ครรภ์น้ำหนกั ควรเพมิ่ 10 - 12 กโิ ลกรัม สขุ ใจ ไดเ้ ปน็ แม่ 15
การใชย้ าระหว่างตงั้ ครรภ์ คุณแม่ไม่ควรซอื้ ยามารับประทานเองเด็ดขาด เพราะยาหลายประเภท เปน็ อนั ตรายต่อทารกในครรภ์ โดยเฉพาะยาปฏชิ วี นะและยาแก้อกั เสบหาก มคี วามจำเป็นในการใชย้ าควรปรึกษาแพทย์ เดือนท่สี ี่ การด้นิ ของลกู ในครรภ์ การดน้ิ ของทารกในครรภ์ หมายถงึ การเคลื่อนไหวแตล่ ะคร้งั ของทารกในครรภ์ทกุ ลักษณะ ได้แก่ การยดื แขน ขา ลำตัว หรอื การถีบกระท้งุ เป็นตน้ ซึ่งในการดนิ้ ของทารกในครรภ์ ผเู้ ปน็ แม่ จะรสู้ กึ ไดว้ า่ มสี ว่ นของทารกมากระแทกทห่ี นา้ ทอ้ งทกุ ครง้ั การดน้ิ ของทารกในครรภ์ เป็นสิ่งบ่งชี้ว่าทารกในครรภ์มีสุขภาพเป็น อย่างไร การดิ้นที่ผิดปกติแสดงว่าเกิดปัญหากับทารกในครรภ์ ตลอดจนเป็นสัญญาณเตือนภัยให้แพทย์ท่ีดูแลสามารถประเมิน และใหก้ ารชว่ ยเหลอื ได้ทัน ดงั นัน้ ควรทราบวิธีสังเกตและบันทึก การด้นิ ของทารกในแตล่ ะวนั ดังน้ี ครรภแ์ รก จะเร่มิ รสู้ กึ วา่ ลูกดนิ้ เมอื่ ต้ังครรภ์ได้ประมาณ 5 เดอื น (20 สัปดาห)์ ครรภห์ ลัง จะเร่มิ รู้สกึ ว่าลูกด้ินเมือ่ ต้ังครรภ์ไดป้ ระมาณ 4 เดอื น (16 สัปดาห)์ การนับลกู ด้นิ ในครรภ์ให้เร่มิ บันทึกเมอื่ อายุครรภ์ 7 เดอื น (28 สปั ดาห์) ลักษณะการดนิ้ ของทารกในครรภ์และความรู้สกึ ทน่ี ับเป็นการด้ิน 1 ครัง้ • การดนิ้ ท้งั ตัว หมุน หรือพลิกตวั ทารกเคลื่อนไหวทงั้ ตวั มีแรง/เบา รู้สกึ ได้ทง้ั ทอ้ ง 3 - 30 วินาที • การเตะหรือถีบ เคล่ือนไหวเฉพาะบางส่วนของร่างกายทารก เชน่ แขนหรือขา รสู้ ึกเปน็ บาง สว่ นของหน้าท้อง การเคล่อื นไหวเรว็ ใช้เวลานอ้ ยกวา่ 1 วินาที • สะดุ้ง หรือกระตุก การเคลอ่ื นไหวของทารกเรมิ่ จากแขน ขา และขยบั ไม่ทั้งตวั มกั จะเกดิ ขน้ึ ครั้งเดยี วและเวน้ ช่วงพกั ใช้เวลาเท่ากบั 1 วนิ าที 16 สุขใจ ไดเ้ ปน็ แม่
• สะอกึ รสู้ กึ เหมอื นกระตกุ หรอื เตน้ เปน็ จงั หวะในทอ้ ง แตไ่ มม่ แี รงกระแทกจากลำตวั “เดก็ สะอกึ ไม่นับเปน็ การดิ้น” ใชเ้ วลาน้อยกวา่ 1 วินาที ควรนบั ลูกดิ้นทุกวนั ในหนงึ่ วัน ลูกควรดิน้ อยา่ งน้อย 12 คร้ัง และอยา่ งนอ้ ย 4 ครัง้ ภายในเวลา 1 ชัว่ โมง หลังรับประทานอาหารม้ือเช้า กลางวัน เยน็ ทา่ ทางและการทรงตวั ของคุณแม่ เนื่องจากรูปร่างที่เปลี่ยนแปลงตลอดระยะตั้งครรภ์ทำให้กล้ามเนื้อบางส่วนทำงานมากขึ้น หาก การทรงตวั ไม่ดีจะทำใหป้ วดเม่อื ยมากข้ึน ท่าทางการทรงตัวทถี่ ูกตอ้ ง ศีรษะ ลำคอ คาง : อยู่ในแนวตรง ทำใหล้ ำตัวตั้งตรง ไหลแ่ ละหนา้ อก : ยดื ตรง ดึงไหล่ให้ผายออก กระดกู ซี่โครงไม่กดปอด แขน : แนบขนานกบั ลำตัว ไมบ่ ิดเขา้ หนา้ ทอ้ งและสะโพก : ไมย่ น่ื แอน่ ไปขา้ งหนา้ มาก ดงึ เกบ็ สะโพกใหอ้ ย่ใู นแนวตรงกระชบั กลา้ มเนอ้ื หน้าทอ้ งไม่ใหย้ น่ื มาก เขา่ : งอเข่าเล็กนอ้ ยเพอ่ื ช่วยรบั นำ้ หนักท่ีเท้า เท้า : ยืนใหม้ นั่ และแยกเท้าห่างกนั เลก็ น้อย เพ่ือชว่ ยกระจายน้ำหนักไปที่จดุ กึ่งกลางเท้า คุณแม่ ควรสังเกตตวั เองวา่ ทรงตวั ถกู ตอ้ งหรอื ไม่ หากยังไม่ถกู ตอ้ งขอใหแ้ กไ้ ข ทา่ น่งั ทถี่ กู ต้อง 1 การใช้หมอนรองใต้ศรี ษะ เอว และเท้าจะช่วยใหน้ ั่งไดส้ บาย สุขใจ ไดเ้ ปน็ แม่ 17
2 การน่ัง ยกขาสงู และหมุนข้อเท้า เขา้ - ออกจะชว่ ยให้ การไหลเวยี นของเลือดสะดวกขึน้ ลดอาการเทา้ บวม 3 ควรน่งั คุกเข่าแทนการก้มหรือโน้มตัวลงมา 4 ขณะนอนควรนอนตะแคง และมหี มอนรองระหวา่ ง มือและขา หมอนน่ิมๆ จะช่วยใหน้ อนหลับได้สบายขน้ึ 18 สุขใจ ได้เปน็ แม่
การลุกจากท่านอน ท่าทถ่ี ูกต้อง คอื นอนตะแคงข้าง แลว้ ใช้มือและแขนทัง้ 2 ขา้ ง ชว่ ยดันตวั ให้ลกุ ข้นึ การลกุ อยา่ ง ถกู ต้องจะช่วยป้องกันอาการปวดหลังและปวดบริเวณกลา้ มเนื้อหน้าท้อง ลีลาท่วงทา่ สบาย สบาย ........ ย มีท่าทางสบายๆ ขณะทำงานบ้านหรือยามพักผ่อนมาฝากคุณแม่ที่กำลังอุ้ยอ้ายจะลุกจะนั่งหรือ แม้กระทัง่ จะนอนกล็ ำบาก ลองนำไปปฏิบตั ิดูน่าจะช่วยให้สบายเนื้อสบายตัวขน้ึ หลงั จากท่คี ุณแม่ ทำงานเหนื่อยมาทั้งวัน หาเวลาพักผ่อนบ้างโดยนอนเอนหลังยกขาทั้งสองข้างให้สูงกว่าระดับหัวใจ จะช่วยทำให้การไหลเวียนของเลือดจากขาเข้าสู่หัวใจได้ดี ลดอาการปวดน่องและเส้นเลือดขอด (ไม่ควรยกขาให้สูงเกนิ ไป เช่น ต้งั ฉากกับลำตัว เพราะเป็นการปดิ กั้นของลิ้นในเสน้ เลอื ด ทำให้การ ไหลเวยี นของเลือดลำบากขึน้ ) • ทา่ นอนหงายทส่ี บายตวั ทส่ี ดุ นอนหนนุ หมอนตามปกติ ควรมหี มอนรองใตเ้ ขา่ เพอ่ื ใหร้ าบกบั พน้ื • ท่านอนตะแคง ควรมีหมอนหนนุ ระหว่างขาและแขนทง้ั สองขา้ ง • การนอนกึง่ ตะแคงก่งึ ควำ่ จะชว่ ยให้รู้สึกผ่อนคลายได้ดีมาก • ครงึ่ นง่ั ครึ่งนอน ควรมหี มอนรองศีรษะและหลังใหพ้ อดี และควรนั่งหลงั ตรง (อย่าให้มชี อ่ งว่าง ระหวา่ งหมอนกบั หลงั ) นงั่ นานเกนิ ไปก็ไมด่ ี แต่ถา้ เล่ียงไมไ่ ด้ควรหาเกา้ อเ้ี ตย้ี ๆ รองเทา้ ทงั้ สองขา้ งและจะดียงิ่ ขึน้ หากมี หมอนหนุนทค่ี อและหลังดว้ ย สุขใจ ไดเ้ ปน็ แม่ 19
ช่วงนง่ั พักผอ่ นดทู วี ี ฟงั เพลงควรนงั่ พงิ พนักเหยยี ดขา และมีหมอนรองให้สูง แลว้ อยา่ ลืมหมุนข้อเท้าไปมา เพอ่ื ช่วยให้ผอ่ นคลาย ถ้าต้องออกไปช้อปป้งิ และต้องใช้รถเขน็ ของ ควรเขน็ ใหต้ วั รถใกล้ตวั คณุ แม่มากท่สี ดุ เพราะหากอยู่ไกลการยดื แขน ออกไปจนสดุ จะทำให้กลา้ มเนือ้ ทำงานหนกั ขน้ึ เวลายนื นานๆ ควรยกขาขนึ้ มาและเคลอ่ื นไหวข้อเทา้ และ นิ้วเทา้ สกั ครู่ สลับกนั ท้งั สองขา้ ง นอกจากจะรจู้ ักจัดวางทว่ งทา่ แลว้ ก็อยา่ ลืมออกกำลงั กาย (ที่ไม่หักโหม)บ้าง เพราะเปน็ วิธีหนง่ึ ที่จะช่วยสรา้ งความร้สู กึ สดชนื่ ได ้ ออกกำลงั กายได้นะ เร่ิมออกกำลังกายกนั เถอะ การออกกำลังกาย คอื วิธชี ว่ ยลดอาการปวดหลงั ลดการเปน็ ตะคริวได้ เพราะการไหลเวยี นของ เลอื ดดีขึน้ • ช่วยทำใหร้ า่ งกายแข็งแรงพร้อมสำหรบั รับนำ้ หนักทเ่ี พิม่ ข้นึ ระหวา่ งตัง้ ครรภ์ • ทำใหก้ ลา้ มเน้ือบริเวณเชิงกรานแข็งแรง คลอดง่าย • ชว่ ยใหร้ า่ งกายเผาผลาญอาหารสว่ นเกนิ คณุ แมส่ ามารถรบั ประทานอาหารเพม่ิ ขน้ึ โดยไมท่ ำใหอ้ ว้ น • ระบบการย่อยอาหารทำงานได้ดี ขับถ่ายเป็นปกติ ทอ้ งไมผ่ ูก • ช่วยให้นอนหลับสบาย และผอ่ นคลายความตึงเครยี ดได้ 20 สขุ ใจ ได้เปน็ แม่
ข้อแนะนำสำหรับการออกกำลงั กายของคุณแม่ 1. ทำจิตใจใหส้ บาย สวมเสื้อผา้ ท่ีใส่สบายไม่รดั ตึง เตรียมเส่อื สำหรับปูนอนและหมอน 2 - 3 ใบ สวมถุงเท้าและรองเท้าที่ใส่สบาย ก่อนบริหารร่างกายครึ่งชั่วโมง สามารถรับประทานผลไม้หรือ อาหารทม่ี ีคาร์โบไฮเดรต จำพวกแป้งได้ 2. การบริหารร่างกายครั้งแรกให้ทำน้อยๆ ก่อน คือ ใช้เวลา 10 - 12 นาที 1 - 2 ท่า เพื่อให้ ร่างกายปรับตวั แล้วจึงค่อยๆ เพ่ิมเปน็ 5 นาที อกี วนั ละ 1 ท่า เรอ่ื ยไปจนครบ 30 - 40 นาที เมือ่ รู้สกึ เหน่ือยมากให้หยุดทนั ที 3. ไมค่ วรอาบนำ้ ทันทีหลงั การผอ่ นคลายกลา้ มเนื้อ ควรน่ังรอใหเ้ หงือ่ แห้งกอ่ น บริหารรา่ งกาย ใหส้ มำ่ เสมออยา่ งน้อยสัปดาห์ละ 3 - 4 วัน ถ้าหยดุ ไปต้องเรม่ิ ต้นบรหิ ารใหม่ หญิงตง้ั ครรภ์กับภาวะฟนั ผุ คณุ แมแ่ ปรงฟัน คณุ แม่ตง้ั ครรภ์สว่ นใหญจ่ ะมปี ัญหาเร่อื งฟนั ผุ เพราะการเปลี่ยนแปลง ของฮอร์โมน รวมทัง้ กนิ จุกจิกมากขน้ึ ประกอบกบั ช่วงสามเดือนแรกอาจ มอี าการคลื่นไสอ้ าเจียนทกุ ครั้งท่ีแปรงฟนั จึงเล่ียงหรือทำความสะอาดไม่ ดีพอ ฟนั จงึ ผุง่ายขนึ้ ควรหมน่ั สงั เกตและทำความสะอาด หรือไปพบ ทันตแพทยเ์ พ่ือป้องกนั ฟันผุ เดอื นที่หา้ น้ำหนกั ตวั ระหว่างการตง้ั ครรภ์ น้ำหนักตัวของคุณแม่จะเพิ่มขึ้นน้อยกว่าหนึ่งกิโลกรัมต่อเดือน แต่เมื่อนับตั้งแต่เริ่มท้องไป จนกระทั่งครบกำหนดคลอด นำ้ หนกั จะเพิม่ เฉล่ยี ประมาณ 2 กิโลกรัมตอ่ เดอื น ซ่ึงโดยรวมแล้ว น้ำหนักตวั ของคุณแมก่ ค็ วรจะเพิ่มประมาณ 10 - 12 กิโลกรัม จึงนบั วา่ อยู่ในเกณฑท์ ่ีดี ลกู น้อยเริ่มได้ยนิ เสยี งแล้ว เจ้าตัวนอ้ ยในครรภ์ สามารถไดย้ นิ เสยี งตงั้ แตอ่ ายุครรภ์ได้ 5 เดอื น ซ่งึ เสยี งที่ไดย้ ินขณะอยู่ใน ครรภ์ เปน็ เสยี งธรรมชาติในรา่ งกาย เช่น เสียงหัวใจของแมเ่ ตน้ เสียงบีบตัวของลำไส้ เสยี งเคลื่อน ไหวของกระแสเลือด เปน็ ต้น เสียงเหลา่ นม้ี ผี ลตอ่ การพัฒนาระบบประสาทการได้ยินของทารก สขุ ใจ ไดเ้ ป็นแม่ 21
ได้มีการใช้เสียงดนตรีให้เจ้าตัวน้อยในครรภ์ฟัง ตั้งแต่ 5 - 6 เดอื นขนึ้ ไป พบว่าทารกมีพฒั นาการด้านการได้ยนิ ที่เร็วกว่าปกติ มีสติปัญญาสูง ร่าเริงไม่ร้องกวน ดังนั้น ช่วงเวลานี้คุณพ่อคุณแม่อย่าลืมกระตุ้นพัฒนาการโดยการ พูดคยุ กบั ลกู ในครรภ์ อาการท่เี กดิ ขึน้ กบั คณุ แม่ อาการปวดหลงั อาการปวดหลังเป็นอาการท่ีพบได้บ่อยตั้งแต่เดือนแรก จนใกล้คลอด สาเหตุเกิดจากมดลูกที่มีขนาดใหญ่และมี นำ้ หนกั มากขน้ึ ทำใหห้ ลงั ตอ้ งแบกนำ้ หนกั เพม่ิ จนปวดหลงั วิธีป้องกันมีดังน้ี • งดใส่รองเท้าส้นสงู ให้ใส่รองเทา้ สน้ เตี้ยๆ • งดยกของหนัก • หา้ มก้มยกของ • อย่ายืนนาน ถ้าหากจำเปน็ ควรยืนให้นำ้ หนกั อยบู่ น ขาข้างใดขา้ งหนึง่ และพักสลบั กนั ไป • นั่งบนเก้าอี้ที่มีพนักพิงและหาหมอนใบเล็กๆ หนุน ทหี่ ลัง ทน่ี อนตอ้ งไม่แข็งเกินไป • ควรนอนในทา่ ตะแคงซ้ายขาขวาก่ายหมอนข้าง • ออกกำลงั บรหิ ารกลา้ มเนอ้ื อาการปสั สาวะบอ่ ย ตัง้ แตเ่ รมิ่ ตง้ั ครรภ์คุณแม่คงสงสัยว่า ทำไมถึงปวดปสั สาวะ บอ่ ยๆ ทั้งๆ ที่เพ่ิงจะไปปัสสาวะมา ทีเ่ ป็นเชน่ นั้นเนอ่ื งจากมดลกู ท่ีโตขึน้ ไปกดกระเพาะปัสสาวะ จึงทำให้คุณแมป่ วดปัสสาวะบอ่ ย อาการจะเร่มิ ดีขึ้นเมือ่ มดลกู ขยายเข้าในท้อง และจะเรม่ิ มอี าการ อกี คร้งั เม่ือเด็กใกล้คลอด 22 สุขใจ ได้เป็นแม่
อาการปวดทอ้ งน้อย เมื่อมดลูกใหญ่ขึ้นจะทำให้เอ็นที่ยึดมดลูกตึงตัว คุณแม่จะรู้สึกตึงหน้าท้อง บางครั้งข้างเดียว บางครั้งสองข้าง ลักษณะจะปวดตึงๆ ซึ่งอาการนี้มักจะเริ่มขณะอายุครรภ์ 18 - 24 สัปดาห์ การปอ้ งกนั มดี งั น้ี • อยา่ เปล่ียนท่าอยา่ งรวดเร็ว • เมือ่ ปวดท้องให้โน้มตวั มาข้างหนา้ • ใหน้ อนพกั หรอื เปล่ียนท่าบ่อยๆ จะชว่ ยบรรเทาอาการเจบ็ ปวดได้ อาการปวดศีรษะ เป็นอาการที่พบบ่อย ความถี่ของการปวดและความรุนแรงจะไม่เท่ากันในแต่ละคน หากต้อง รบั ประทานยาเป็นประจำควรปรกึ ษาแพทย์ โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ หากมอี าการปวดดังนี้ • ปวดไมห่ าย • ปวดบอ่ ย • ปวดรุนแรงมาก • ตาพรา่ มัวหรือมองเป็นจดุ • ปวดศีรษะร่วมกบั คลน่ื ไส้ ริดสดี วงทวาร รดิ สีดวงทวารเป็นอาการที่พบได้บ่อยในผู้ตง้ั ครรภ์ เน่อื งจากหลอดเลือดที่โป่งพองมักจะพบในคน ที่ท้องผูก หลังคลอดอาการท้องผกู จะดขี ้นึ การปอ้ งกันคือ • เลือกรบั ประทานอาหารท่มี กี ากใยมากขน้ึ • ดม่ื นำ้ มากๆ • นง่ั แช่ก้นในน้ำอนุ่ • ใช้ครีมทาลดการอกั เสบและโป่งพอง อาการจุกเสียดแน่นท้อง คุณแม่จะมอี าการจกุ เสียดทอ้ ง เรม่ิ จากกระเพาะไปสหู่ ลอดอาหาร สาเหตุจากมกี รดมาก อาหาร ยอ่ ยช้าและมดลกู ท่ีไปดันกระเพาะอาหาร ปจั จัยตา่ งๆ เหลา่ นจ้ี ะทำใหแ้ นน่ ท้อง วธิ ปี อ้ งกันคอื • รับประทานอาหารบ่อยๆ วันละ 5-6 คร้งั • หลีกเล่ียงการด่ืมนำ้ ระหว่างรับประทานอาหาร • หลกี เลีย่ งอาหารทท่ี ำใหเ้ กิดแกส๊ และอาหารรสจัด • งดรบั ประทานอาหารกอ่ นออกกำลังกาย งดดมื่ สุรา และสบู บุหรี่ สขุ ใจ ได้เปน็ แม่ 23
นอนไมห่ ลบั เมื่อมดลูกเริ่มโตขึ้น คุณแม่จะหาท่านอนที่หลับสบาย ได้ยากเต็มที แต่ก็มวี ธิ ีทพี่ อชว่ ยได้ คือ • อาบน้ำอุ่นก่อนนอน • ด่มื นมอุน่ ๆ สักแก้วจะช่วยให้หลบั ดีข้นึ • นอนตะแคงซา้ ยมีหมอนหนุนท้องและขา • นอนบนมา้ โยก การเปล่ียนผวิ หนงั ในคนทอ้ ง เนื่องจากมีการเปลี่ยนแปลงระดับฮอร์โมนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังที่พบบ่อยๆ คือ • มีฝา้ ข้ึนโดยเฉพาะบริเวณทสี่ ัมผัสกบั แสงแดด ควรปอ้ งกนั โดยทาครมี กนั แดด • บรเิ วณหัวหนา่ วจะมรี อยเส้นดำเกิดขนึ้ หลงั คลอดรอยดำจะจางหายไป • บริเวณหนา้ ทอ้ งมรี อยแนวสชี มพู เรียกว่า ท้องลาย เน่ืองจากการขยายของผิวหนา้ ท้อง ซ่งึ ไมม่ ี วธิ ีป้องกัน แตร่ อยน้จี ะคอ่ ยๆ จางลงภายหลังคลอด • จะเหน็ เสน้ เลอื ดบรเิ วณหนา้ อกขยาย ผวิ บรเิ วณฝา่ มอื จะแดงซง่ึ อาการทง้ั สองเปน็ ผลจากฮอร์โมน • อาจจะเกิดสวิ ขึ้นใหล้ ้างหนา้ บอ่ ยๆ ในแตล่ ะวนั อาการบวมและเส้นเลอื ดขอด คุณแมอ่ าจจะมีอาการบวมหลังเท้า วิธีแก้ให้นัง่ หรือนอนยกเท้าสงู หา้ มซื้อยาขบั ปสั สาวะมา รบั ประทานเด็ดขาด ถา้ หากมีอาการบวมทีแ่ ขนหรอื ใบหน้า ต้องบอกใหแ้ พทย์ทราบ เส้นเลือดขอดบริเวณขาหรอื อวัยวะเพศ สาเหตุเกิดจากมดลูก กดทับเส้นเลอื ดดำ และจะหายได้หลังจากคลอด สว่ นวธิ ีป้องกันคือ • อยา่ นั่งหรือยนื นานเกินไป • หมน่ั ยกเท้าใหส้ ูงทั้งในขณะนั่งหรือนอน • งดใส่ถุงเทา้ ทร่ี ัดแนน่ • ออกกำลังกายอย่างสมำ่ เสมอ • เลี่ยงการนงั่ ไขวห่ า้ ง 24 สขุ ใจ ได้เป็นแม่
เดือนท่ีหก การเปน็ ตะครวิ ในเวลากลางคนื ของคุณแม่ อาการตะครวิ ในคุณแม่ท่ตี ง้ั ครรภ์ พบไดบ้ อ่ ยเม่อื อายคุ รรภ์ 6 เดือนขึน้ ไป บางครง้ั เปน็ จนนอ่ ง แข็งทอื่ ทง้ั คนื ทำให้เจ็บปวด และนอนไมห่ ลับ เดอื ดรอ้ นสามีหรอื คนข้างเคียงตอ้ งพลอยนอนไม่ หลบั ไปดว้ ย อาการตะครวิ มีสาเหตุจากการขาดแคลเซยี ม ซงึ่ ป้องกันได้ โดยดืม่ นมวันละประมาณ 1 ลิตร รับประทานปลากรอบที่เคย้ี วได้ ท้ังกระดูก หรือกุ้งแหง้ ตัวเล็กๆ ทเ่ี คยี้ วไดท้ ้งั เปลือก รับประทาน ผักใบเขยี วและข้าวโพดมากข้นึ ตะคริวมักจะเกดิ ในช่วงกลางคืน หรอื ใกลเ้ ช้า ซ่ึงในเวลาน้นั อากาศคอ่ นข้างเยน็ ประกอบกับมเี ลือดไหลมาค่ังอยทู่ บ่ี ริเวณน่อง มากขนึ้ ทำให้กลา้ มเน้อื หดตวั ควรหม่ ผา้ ให้ความอบอนุ่ บรเิ วณ ปลายเทา้ และนอ่ งตลอดเวลา คุณแมท่ ที่ ำงานในทา่ น่ังหรอื ท่ายนื นานๆ ทำให้ เลอื ดเดนิ ไม่สะดวก ทำใหเ้ กิดการสะสมของเสยี ค่งั บริเวณน่อง จงึ เป็นสาเหตใุ ห้เกดิ ตะครวิ ได้ง่าย เช่นกนั เม่อื เกิดอาการตะครวิ ข้นึ แล้ววธิ ีแก้คือ ให้ พยายามเหยยี ดขาออกไปใหต้ งึ ที่สดุ และดัด ปลายเทา้ ใหก้ ระดกข้ึนไว้นาน 20 - 30 วินาที อาการตะครวิ จะคอ่ ยๆ หายไป วิธนี ี้คุณพ่ออาจ ช่วยดูแลโดยการดัดปลายเทา้ ให้ด้วย การฝกึ หายใจสำหรบั การคลอด สิ่งหนึ่งที่สำคัญสำหรับเตรียมตัวในการคลอดของคุณแม่คนใหม่ก็คือ การฝึกควบคุมการหายใจ เพราะนอกจากจะช่วยบรรเทาความเจบ็ ปวดระหวา่ งคลอดแลว้ ยงั ช่วยเพิม่ กำลังในการเบ่งคลอดให้ มากขึน้ ด้วย การฝกึ ลมหายใจควรเร่มิ ในช่วงที่อายคุ รรภ์ได้ 6 - 7 เดือน โดยจะแบง่ เป็น 2 แบบตามระยะ การคลอด สขุ ใจ ได้เป็นแม่ 25
1. การหายใจแบบลึกและชา้ จะใช้ในช่วงแรกของการเจบ็ ครรภ์ ซ่งึ การบบี ตวั ของมดลูกยัง ไม่รุนแรงมาก วิธฝี ึก เมอ่ื มดลูกเรม่ิ บบี รดั ตัว ให้คณุ แม่หายใจเขา้ ปอดลึกๆ ช้าๆ โดยการนบั จงั หวะ 1 - 2 - 3 4 - 5 แล้วคอ่ ยๆ หายใจออกทางปากช้าๆ อยา่ งเปน็ จงั หวะ ตลอดระยะเวลาท่มี ดลกู บีบตัว เมอื่ มดลกู คลายตวั จะเจบ็ น้อยลง หลงั จากนั้นใหห้ ายใจเขา้ - ออกเตม็ ท่ีอีก 1 ครงั้ แล้วหายใจ ตามปกติเป็นการเสร็จสนิ้ การหายใจลกึ และช้า 1 ครง้ั ควรฝึกทำทุกคร้ังเมอื่ มดลกู บีบตวั 2. การหายใจแบบต้นื เรว็ และเบา (แบบเปา่ เทียน) จะใชเ้ ม่อื การเจบ็ ครรภร์ ุนแรงมากข้นึ เพราะ ใกลจ้ ะถึงเวลาคลอด วิธีฝกึ คือ เม่ือมีสญั ญาณมดลกู บบี ตวั ใหค้ ุณแม่หายใจเขา้ - ออกเต็มท่ี 1 ครัง้ ตอ่ ไปให้หายใจ เขา้ ทางจมูกแบบตืน้ เร็วและเบา 4 - 6 ครัง้ ติดต่อกนั เรว็ ๆ คลา้ ยกับหายใจหอบโดยการหอ่ ปากและ เป่าลมออกทางปากเบาๆ ใหส้ มดลุ กับการหายใจเขา้ ทำเชน่ นี้เร่อื ยๆ จนกว่ามดลกู เรม่ิ คลายตัว ในสถานบรกิ ารสขุ ภาพบางแหง่ อาจมกี จิ กรรมการเตรียมตัวก่อนคลอด คุณแม่และคณุ พ่อควร หาโอกาสเข้าร่วมกจิ กรรมเพือ่ เตรียมความพร้อม และลดความกังวลในการคลอดได้มากขนึ้ เดอื นทเี่ จด็ สญั ญาณอนั ตรายทตี่ ้องรีบไปพบแพทย์ ในช่วงเดือนท่ีเจ็ดภาวะเสี่ยงอยา่ งหน่ึงคอื การคลอดกอ่ นกำหนด ซง่ึ คณุ แมต่ ้องระมดั ระวังเปน็ อยา่ งมาก เพราะทารกทคี่ ลอดกอ่ น กำหนดจะไมแ่ ข็งแรง ขี้โรคป่วยบอ่ ย พฒั นาการชา้ หรือเสยี ชวี ติ สัญญาณอนั ตรายทบี่ ่งบอกวา่ อาจมกี ารคลอดก่อนกำหนดคื อ เลอื ดออกจากชอ่ งคลอด มีนำ้ เดนิ ปวดท้อง ท้องแข็งตึง บวม ลกู ดิ้นน้อย หากมีอาการใดอาการหน่ึง ต้องรีบไปพบแพทย์ทนั ที ซ่ึงอาการต่างๆ มีลกั ษณะและสาเหตดุ งั น้ี 26 สขุ ใจ ไดเ้ ป็นแม่
เลือดออกทางชอ่ งคลอด สาเหตุทีพ่ บบอ่ ย 1. รกลอกตัวกอ่ นกำหนด สาเหตุอาจเกิดจากภาวะพิษแห่งครรภ์ หรืออาจถูกกระทบกระแทกบริเวณหน้าท้องอย่างรุนแรง ซง่ึ คุณแมค่ วรระวงั อบุ ัตเิ หตุและการกระแทกอย่างรนุ แรง เชน่ ลื่นหกลม้ หากมอี าการใดอาการหน่งึ เชน่ เลือดออกทางชอ่ งคลอด ปวดท้อง หนา้ ทอ้ งแขง็ ตงึ และกดเจ็บ หรือพบว่ามดลูกโตขน้ึ อยา่ ง รวดเรว็ เน่อื งจากมเี ลอื ดขังอยู่ภายใน ควรรบี ไปพบแพทย์โดยด่วน 2. รกเกาะต่ำ อาการทีต่ ้องพบแพทย์ คอื มีเลือดออกทางชอ่ งคลอด โดยไม่เจบ็ ครรภ์ ถา้ เลือด ออกมากแพทย์จะต้องรบี นำทารกในครรภ์และรกออกให้เร็วทีส่ ดุ เพอื่ ให้เลอื ดหยดุ น้ำเดินก่อนกำหนด น้ำเดิน คือ การที่มีน้ำใสๆ คล้ายน้ำปัสสาวะ (แต่ไม่ใช่ปัสสาวะ) ไหลออกมาทางช่องคลอด แสดงวา่ ถงุ น้ำคร่ำแตกร่วั ซงึ่ ปกติจะเกดิ ข้นึ เมอื่ ถงึ กำหนดคลอด แต่หากพบวา่ น้ำเดนิ กอ่ นกำหนด ต้องรีบไปพบแพทย์โดยด่วน เพราะหากทิ้งไว้อาจเกิดการติดเชื้อในโพรงมดลูกอย่างรุนแรงจนเสีย ชวี ติ ทงั้ ตวั แมแ่ ละลกู ในครรภ์ การปฏิบัติเมื่อพบว่ามีน้ำเดิน หากน้ำคร่ำไหลน้อยออกมาตามหน้าขา ควรอยู่นิ่งๆ งดการเดิน หรือเคลือ่ นไหว ใสผ่ ้าอนามัยเพ่อื ซับน้ำ และสังเกตอาการ 2 - 3 ชว่ั โมงถา้ ยังไม่หยดุ ไหลให้รบี ไป พบแพทย์โดยไม่ตอ้ งรอใหเ้ จ็บครรภ์ ปวดทอ้ ง - ท้องแขง็ ตงึ ปวดทอ้ ง คือ ปวดบรเิ วณท้องน้อย มดลกู หรอื หวั หนา่ ว ท้องแขง็ ตงึ คือ การท่มี ดลูกบีบรัดตวั แขง็ เป็นกอ้ นกลม หากทง้ิ ไวน้ านทำใหป้ ากมดลูกเปิด จน คลอดกอ่ นกำหนดได้ สาเหตทุ ่พี บบอ่ ย คือ การตดิ เชื้อของระบบทางเดนิ ปสั สาวะ ดังนนั้ คณุ แม่ไมค่ วรกล้ันปสั สาวะ นอกจากน้ยี ังมสี าเหตอุ ่ืนๆ คือ อาการท้องเสียและ ปวดท้องมาก การร่วมเพศทร่ี นุ แรง พกั ผอ่ นนอ้ ยและ ทำงานหนกั สุขใจ ได้เป็นแม่ 27
ทอ้ งแขง็ ตึงอย่างไรควรรบี ไปพบแพทย์ ตามปกติ การตั้งครรภ์อาจพบอาการทอ้ งแขง็ ตึงได้บา้ ง เช่น เวลาพลกิ ตวั หรือลกู ด้ิน แตห่ าก รูส้ ึกท้องแขง็ บอ่ ยกว่าปกติควรนอนพกั มากๆ หากนอนพกั แลว้ ยงั มีอาการอย่ทู กุ ครง่ึ ช่ัวโมงติดตอ่ กัน 2 - 3 ชัว่ โมง ควรรบี ไปพบแพทย์ บวม ความดันโลหติ สงู “โรคพิษแหง่ ครรภ”์ พบในคุณแม่ทีม่ ปี ระวตั คิ นในครอบครัวมคี วามดนั โลหติ สงู คุณแมเ่ ป็นเบาหวานหรอื มีครรภ์แฝด อาการทีค่ วรรบี ไปพบแพทย์ คือ บวมตัง้ แต่หลังเทา้ ถงึ หน้าแขง้ มอื บวม นิ้วบวม ปวดศีรษะ และมีตาพรา่ มัว หากปล่อยไว้คณุ แม่อาจชักหมดสติ และเสยี ชวี ติ ได้ ใส่ใจลูกน้อย คอยนบั ลกู ด้ิน ลูกด้นิ น้อย สาเหตทุ ่ีทำใหล้ กู ดน้ิ น้อยลง • การขาดออกซิเจน • การทำงานของระบบประสาทและกล้ามเนอื้ ลดลง • การทำงานของรกบกพร่องทำใหเ้ ลือดไปเลย้ี งลูกนอ้ ยลง 123 ลูกด้ินน้อยแค่ไหนตอ้ งไปพบแพทย์ ภายใน 1 ชัว่ โมงแรกหลังรบั ประทานอาหาร ทารก ด้นิ น้อยกวา่ สามคร้ัง ใหส้ งั เกตในอกี 1ช่วั โมงตอ่ มาถ้าไม่มี การดิ้นหรือดิ้นนอ้ ยกว่าสามคร้งั ตอ้ งไปพบแพทย์ การป้องกนั การเจ็บครรภค์ ลอดกอ่ นกำหนด • ควรงดสูบบุหรี่ หรอื น่งั ใกลผ้ ทู้ ก่ี ำลังสบู บุหรี่ • พกั ผอ่ นมากๆ ไม่ควรทำงานหนกั โดยเฉพาะในกลมุ่ ความเสย่ี ง เช่น มีโรคหวั ใจ • โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสงู รกเกาะตำ่ ต้ังครรภ์แฝด ภาวะแทง้ คุกคาม เปน็ ต้น • หา้ มกลัน้ ปสั สาวะ เพื่อปอ้ งกนั โรคกระเพาะปสั สาวะอักเสบ ซง่ึ ก่อให้เกดิ การเจบ็ ครรภก์ ่อน กำหนดได้ 28 สขุ ใจ ได้เป็นแม่
• งดการมเี พศสมั พนั ธ์ในช่วงอายคุ รรภ์ 20 - 36 สัปดาห์ ในผปู้ ว่ ยท่มี ีความเส่ยี งสูงต่อการเจบ็ ครรภ์กอ่ นกำหนด • คุณแม่ตัง้ ครรภ์ตอ้ งมาตรวจตามนดั ทกุ คร้ังอย่างสมำ่ เสมอ • ในรายที่ได้รับยาคลายกล้ามเนื้อมดลูก ควรรับประทานยาตามแพทย์สั่ง โดยครั้งแรกควร รบั ประทานคร่งึ เมด็ และนอนพักเน่อื งจากอาจจะมีอาการใจส่นั มอื สนั่ เดอื นท่แี ปด ความกงั วลใจ ความร้สู กึ ของแมท่ ีเ่ ร่ิมต้งั ครรภ์นนั้ มที ้งั ตนื่ เต้น ดีใจ แต่บางครัง้ กอ็ าจจะวิตกกงั วล ว่าลูกในครรภจ์ ะสมบูรณแ์ ขง็ แรงหรอื ไม่ โดยเฉพาะคนทเี่ คยแท้ง หรือมลี ูกพกิ าร ความกงั วลจะเพม่ิ ข้ึน หลายเทา่ บางคนกก็ ลัวการคลอดโดยเฉพาะผู้ต้งั ครรภ์แรก และไดร้ บั การบอกเลา่ ต่อๆ กนั มาถึงความเจบ็ ปวดขณะคลอด จนกลายเป็นความกงั วลและความกลวั อยู่ในจติ ใจ วธิ ีคลายความกงั วล เร่ิมท่ตี ัวเอง คณุ แม่ตอ้ งทำใจใหห้ นักแน่น คดิ อะไรด้วยเหตดุ ้วยผล ถา้ มคี วามผดิ ปกตอิ ะไร กป็ รึกษาหมอท่ี ฝากครรภ์ อย่ากังวลอย่คู นเดียว ถา้ สงสยั อะไรก็ถามคุณหมอ เม่ือหมอยนื ยนั วา่ ไม่มีอะไรนา่ วิตก กงั วล ก็ขอใหว้ างใจได้ ถา้ กงั วลเร่ืองลกู น้อย หากคุณแม่ต้องการคลายความวิตกกังวล เรื่อง ความผิดปกติของลูกน้อย ก็ทำได้โดยการไป ตรวจครรภ์อยา่ งสมำ่ เสมอ เมื่อตรวจแล้ว แพทย์ก็จะใหค้ ำตอบได้วา่ เทา่ ทตี่ รวจมาแล้ว พบอะไร ผดิ ปกตหิ รือไม่ ถา้ ผิดปกติจะทำอยา่ งไรตอ่ ไป เมอ่ื อายุครรภข์ องลกู ได้ 31 - 34 สปั ดาห์ มดลกู จะใหญข่ ึน้ จนดนั กะบังลมทำให้ร้สู กึ หายใจไมอ่ ม่ิ บางคนอาจมีอาการเหนอ่ื ยหอบ และกังวลว่าลูกจะไดอ้ อกซิเจนไม่เพียงพอ ซ่งึ ความจริงเด็กยังคง สขุ ใจ ไดเ้ ป็นแม่ 29
ได้รับออกซิเจนอย่างเพียงพอ ชว่ งอายุครรภ์ 36 - 38 สปั ดาห์ จะเร่ิมหายใจสะดวกขนึ้ เน่อื งจากเดก็ เรมิ่ เคลอื่ นตัวลงสู่ชอ่ งเชงิ กราน วิธปี อ้ งกนั อาการเหนอื่ ยหอบ • ขยบั ตวั ชา้ ๆ เพือ่ ไม่ให้ปอดและหวั ใจทำงานหนัก • น่งั ตัวตรงเพือ่ เพมิ่ เนอื้ ปอด • ให้นอนยกหวั สงู ขน้ึ เดอื นทเ่ี กา้ -เดอื นท่สี ิบ เตรียมตัวอยา่ งไรเมื่อใกล้คลอด เตรยี มความพร้อมเพอื่ คลอดบุตร การคลอดเป็นกระบวนการตามธรรมชาตทิ เ่ี กดิ ข้นึ เพ่ือผลกั ดันตวั ทารก รก เย่อื หมุ้ รกและนำ้ คร่ำ ออกจากโพรงมดลกู โดยผ่านทางชอ่ งคลอดออกสู่ภายนอก การหดรดั ตัวเป็นระยะๆของกล้ามเน้ือ มดลกู เป็นผลให้ผคู้ ลอดรู้สกึ เจ็บปวด จนเกิดความกลวั และความวติ กกังวล ซงึ่ การเตรียมตัวให้ พรอ้ มกอ่ นการคลอดจะชว่ ยให้คณุ แม่คลายกังวลเกย่ี วกบั การคลอดท่ตี ้องเผชญิ ได้อยา่ งสบายใจ อาการแสดงในระยะใกลค้ ลอด โดยท่วั ไปเมื่ออายคุ รรภ์ได้ 37 - 40 สปั ดาห์ จงึ ครบกำหนด คลอด ชว่ งประมาณ 2 - 3 สัปดาหส์ ุดทา้ ยกอ่ นคลอด จะพบลกั ษณะ อาการดังนี้ 1. ทอ้ งลด เนือ่ งจากส่วนนำของทารกเคลื่อนเข้าสู่องุ้ เชิงกราน ทำใหร้ ะดับยอดมดลูกลดลงหญิงต้งั ครรภจ์ ะหายใจสะดวกขึ้น แตจ่ ะถว่ งเชงิ กรานมากกว่าเดมิ 2. ปัสสาวะบ่อย เนื่องจากส่วนนำของเด็กเคลื่อนลงมากดให้เนื้อที่ของกระเพาะปัสสาวะลดลง จนตอ้ งถ่ายปสั สาวะบอ่ ย 3. ปวดหลงั เน่ืองจากน้ำหนกั ของทารกในครรภ์เพมิ่ มากข้นึ และถ่วงมาข้างหน้า กระดูกสนั หลงั ซึ่งเป็นแกนของร่างกายจะรับน้ำหนักมากและเกิดการเกร็งท่ีกล้ามเนื้อหลังจนมีอาการปวดหลัง มากข้นึ 4. เจ็บครรภเ์ ตอื น กล้ามเนือ้ มดลูกจะมีการหดรัดตวั บ่อยครัง้ แต่ไมส่ ม่ำเสมอ เพือ่ เตรียมเข้าสู่ กระบวนการคลอด แตย่ ังไมม่ ีผลทำใหป้ ากมดลูกเปิด 30 สขุ ใจ ไดเ้ ปน็ แม่
การเตรยี มของใชท้ จี่ ะต้องนำมาโรงพยาบาล ของใชเ้ จ้าตัวนอ้ ยทีจ่ ะนำมา คอื ผ้าอ้อม ผา้ เช็ดตวั ผ้าหอ่ เดก็ สำลี แป้ง สบู่ น้ำยาซักผ้าเดก็ ออ่ น เป็นตน้ สว่ นคณุ แม่ควรเตรยี มสมุดบนั ทึกสขุ ภาพการฝากครรภ์ บัตรประจำตวั ประชาชน สำเนาทะเบยี นบ้านทจ่ี ะแจง้ ย้ายลกู เข้า บ้าน ส่วนของใชส้ ว่ นตวั อาจเป็นสบู่ แปรงสีฟัน ยาสฟี นั ผ้าเช็ดตวั ผ้าอนามัย เปน็ ตน้ อาการทคี่ วรรีบมาโรงพยาบาล 1. เจบ็ ครรภจ์ รงิ เมอ่ื มดลกู หดรดั ตวั มากกวา่ 6 ครง้ั /วนั หรอื ถข่ี นึ้ กว่าน้ี 2. มีมูกเลอื ดออกทางชอ่ งคลอด 2. มนี ้ำเดินออกทางชอ่ งคลอด 4. เดก็ ไมด่ ิน้ หรือดิ้นน้อยลง อาการเตอื นเมื่อใกล้คลอด กอ่ นถงึ กำหนดคลอดอาจจะมีอาการเจ็บครรภ์ได้ แตจ่ ะ เรียกว่าการเจ็บครรภ์เตือนซ่ึงจะมีอาการแตกต่างจาก การเจ็บครรภค์ ลอดจรงิ สงั เกตไดจ้ ากการหดตัวของมดลูก จะไม่สม่ำเสมอ จึงทำให้เกิดอาการปวดที่ไม่สม่ำเสมอ อาจมีอาการปวดท้องน้อยและร้าวไปที่ขา การเปลยี่ นอิริยาบถหรอื อาบนำ้ อุน่ ๆ จะชว่ ยบรรเทาปวดได้ ลักษณะการเจ็บครรภ์จริง จะมีการหดรัดตัวของมดลูกอย่างสม่ำเสมอ เมื่อเวลาผ่านไปอาการปวดจะแรงและถี่มากขึ้น มีอาการปวดหลัง และปวดทอ้ งรวมด้วย เม่อื ลกุ เดนิ ไปมายิ่งจะทำให้ปวดมากขึน้ อาจจะปวดทุก 10 - 15 นาที มมี ูกปนเลอื ดออกทางชอ่ งคลอด หรืออาจมนี ้ำเดินรว่ มดว้ ย ซง่ึ เปน็ อาการแสดงว่า เป็นการเจบ็ ครรภจ์ ริงใกล้คลอด ซึง่ เจบ็ ครรภจ์ รงิ อาจจะมอี าการใดทก่ี ล่าวมาหรอื มีครบทุกอยา่ งก็ได้ ก่อนไปโรงพยาบาลต้องเตรียมตวั อยา่ งไร เมอ่ื มีอาการเจบ็ ครรภแ์ ละมีมูกเลอื ด หรือน้ำเดินไหลออกมาทางช่องคลอด ควรงดอาหารและ เครื่องดื่มทุกชนิด เนื่องจากในขณะคลอดนั้นระบบการย่อยอาหารจะทำงานช้าลง ทำให้มีอาหาร ตกค้างอย่ทู กี่ ระเพาะอาหารมาก และมกั จะทำใหเ้ กดิ อาการคลน่ื ไสอ้ าเจยี นตามมาในช่วงของการให้ ยาระงบั ปวด สุขใจ ไดเ้ ป็นแม่ 31
มาร้จู กั การคลอดกันเถอะ การคลอดโดยท่วั ไปจะแบ่งออกได้ 3 ระยะ คือ 1. ระยะท่ีมดลกู เปดิ หมายถงึ ระยะการคลอดตง้ั แต่ เร่มิ เจบ็ ครรภจ์ ริงจนถงึ ปากมดลูกเปิดหมด คือ ในช่วงแรกมดลูกจะหดรัดตัวทุก 10 - 15 นาที เมื่อผ่านไประยะหนึ่ง การหดรัดตัวจะถี่ขึ้น การคลอดในระยะนี้ใช้เวลาประมาณ 12 ชวั่ โมงในครรภแ์ รก 2. ระยะเดก็ เกิด จะเร่มิ ต้งั แตป่ ากมดลูกเปิดหมดประมาณ 10 เซนติเมตร จึงเร่มิ เบ่งและสน้ิ สดุ ลงเมื่อทารกคลอดออกมาหมดทั้งตัว ระยะนี้มดลูกจะหดรัดตัวแรงและนาน 50 - 70 วินาที การคลอดระยะนี้ใช้เวลาประมาณ 1 ชว่ั โมงครึง่ ในครรภแ์ รก 3. ระยะรกคลอด เร่ิมต้ังแตภ่ ายหลงั จากทารกคลอด และสิ้นสดุ ลงเมอื่ รกและเย่ือหุ้มเดก็ คลอด อ่นุ ไอรกั จากอกแม่ ลกู ดดู นมแม่ น้ำนมแม่ คอื อาหารทีย่ อดเยย่ี มท่สี ดุ เพราะในนมแม่ อุดมไปด้วยสารอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการสำหรับ ลกู น้อย ทั้งยงั เพมิ่ ภมู คิ ุม้ กันโรคต่างๆ ให้แกล่ กู อกี ด้วย แต่ คุณแม่บางคนมักจะไม่สามารถเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ให้ ประสบความสำเร็จได้ สาเหตุหน่งึ ทอ่ี า้ งถงึ อยูเ่ สมอ คือ น้ำนมไม่พอ และเปลี่ยนใจให้ลูกกินนมผสมหรืออาหาร อน่ื ๆ แทนการใหน้ มแม่ ซง่ึ แทจ้ รงิ แลว้ มขี อ้ ปฏบิ ตั ทิ ช่ี ว่ ยให้ การเล้ียงลูกด้วยนมแม่เป็นเร่ืองง่ายและมีน้ำนมเพียงพอ นน้ั คอื 4 ดดู สตู รให้นมแม่ไดส้ ำเรจ็ ดดู เรว็ ควรให้ลูกดดู นมไดเ้ รว็ ตั้งแต่หลงั คลอดใหมๆ่ แม้จะเป็นช่วงที่คณุ แม่ยงั ต่นื เตน้ และเพลียจากการ คลอด แต่ช่วงน้ีเป็นระยะท่ลี ูกของคณุ กำลังต่ืนตวั ทีส่ ุด ลกู อาจจะดดู นมแม่ไดห้ รืออาจจะไดแ้ คส่ มั ผสั เต้านมคณุ แม่ แต่มผี ลดตี อ่ จติ ใจท่กี ระตุ้นให้เกดิ ความรกั ความผูกพนั ระหวา่ งคณุ แม่และลกู การดูดนมแม่ในระยะนี้ยังช่วยป้องกันการตกเลือดหลังคลอดของแม่ เนื่องจากจะมีการหลั่ง ฮอร์โมนออกซีโทซินออกมาขณะใหล้ ูกดูดนม 32 สุขใจ ไดเ้ ป็นแม่
ดูดบ่อย ในระยะ 2 - 3 วนั แรกหลังคลอด นำ้ นมแม่ยงั มาไมม่ ากนัก แต่กค็ วรให้ลกู ดดู นมแม่บ่อยๆ ทุก 2 ช่ัวโมง หรอื อยา่ งนอ้ ยวนั ละ 9 ครัง้ จะเป็นการกระตนุ้ ใหน้ ำ้ นมมาเร็ว และมมี ากข้ึน หลังจากนนั้ เมื่อน้ำนมไหลดีลูกดูดนมเก่งให้ลูกดูดนมตามความต้องการทุกครั้งที่ลูกหิว ซึ่งลูกมักจะแสดงออก โดยการร้องหรอื เมื่อคุณแม่รสู้ กึ คัดตงึ เต้านม แต่ระยะห่างระหวา่ งมอ้ื ไม่ควรนานเกิน 3 ชัว่ โมง ดดู ถกู วธิ ี ดดู ถกู วธิ ี คือ ลูกดูดลึกถงึ ลานนม เพื่อใหเ้ หงือกลูกกดรีดลงบนกระเปาะนำ้ นมใตล้ านนม ลิ้นอยู่ ใต้ลานนม ริมฝีปากของลูกไม่เม้มเข้า ขณะดูดเหงือกจะขยับเข้าหากันกดบนลานนมเป็นจังหวะ แกม้ ปอ่ งทงั้ สองขา้ ง และไดย้ ินเสยี งกลืนน้ำนมเบาๆ ดูดเกลีย้ งเต้า คอื ให้ลูกดดู นมแมจ่ นเต้านมนิม่ ในเต้าแรก ถ้าลกู นอ้ ยไม่อมิ่ ให้ดูดนมแมอ่ กี ขา้ งท่ีเหลอื จนกวา่ จะอิ่ม แลว้ ในมื้อต่อไปควรเริ่มจากเต้าท่ดี ดู คา้ งไว้ เพือ่ ให้ลูกได้รับคุณค่าของนมแม่อยา่ งครบถ้วน จากสว่ นหัว สว่ นกลาง และส่วนท้ายของน้ำนมแม่ ข้อแนะนำในการใหล้ ูกไดร้ ับนำ้ นมแมเ่ พยี งพอกับความต้องการ • ให้ลูกดูดนมแม่ 8 - 12 คร้ังตอ่ วัน (24 ชวั่ โมง) • ดูดนมแม่อยา่ งถกู วิธขี ้างละไม่ต่ำกว่า 10 - 20 นาที จะรู้ไดอ้ ยา่ งไรว่าลกู ไดร้ ับนมแม่เพยี งพอในสัปดาห์แรกๆ หลังคลอด • ได้ยินเสียงกลืนนำ้ นมของลกู • เต้านมแม่คัดตึงก่อนใหน้ ม และน่ิมลงหลงั ใหน้ มแม่แลว้ • แม่รสู้ ึกมีน้ำนมไหลออกมา • ลกู ปสั สาวะ 6 ครัง้ ขน้ึ ไปใน 24 ช่วั โมง • ลกู อุจจาระ 4-8 ครง้ั ใน 24 ชั่วโมง • ลกู สงบสบาย พักหลับได้ไมร่ อ้ งหวิ ระหว่างมื้อนม • น้ำหนักลูกข้นึ โดยเฉลย่ี 18 - 30 กรัมตอ่ วนั หรอื 125 - 210 กรัมตอ่ สัปดาห์ ถ้าคุณแมเ่ หน็ อย่างน้ี คุณแมแ่ น่ใจไดเ้ ลยวา่ ลกู ดื่มนมแมอ่ ยา่ งเพียงพอ แตถ่ า้ คณุ ยงั ไม่แน่ใจควร ขอคำปรึกษาจากแพทย์ พยาบาลหรือผู้ให้คำปรึกษา เรื่องการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในโรงพยาบาล สายสัมพันธแ์ ม-่ ลูก สขุ ใจ ไดเ้ ป็นแม่ 33
มหัศจรรยน์ มแม่ • น้ำนมแมเ่ ปน็ อาหารปกติของลกู ทม่ี ีเพยี งชนิดเดยี วในโลก • มีคณุ คา่ มหาศาลเพราะประกอบด้วย สารอาหารมารวมกันมากกวา่ 300 ชนดิ • เปน็ อาหารที่มีสารอาหารครบถ้วน เหมาะสมสำหรบั ลกู น้อย • ย่อยได้ดี • ดดู ซมึ ไดด้ ี • สะอาดและปลอดภยั • มีพรอ้ มใหล้ กู ทกุ เวลาไม่มกี ารบูดเสีย • ลกู มสี ขุ ภาพดี แขง็ แรง นมผสม • มหี ลายชนิด พยายามเลียนแบบนมแม่ และทำใหร้ าคาถกู • มสี ว่ นประกอบประมาณ 60 ชนิด • มสี ารอาหารไมค่ รบถ้วน ไม่มีสารตา้ นทานเช้ือโรค • มีสารระคายเคอื งกระเพาะอาหาร • ดดู ซึมไดไ้ ม่ดีเท่านมแม่ • ปนเปื้อนไดง้ า่ ย • ต้องเตรยี มขวดนม ต้องทำความสะอาด • เจ็บป่วยได้ง่าย หนึ่งนาทที ่ีไมค่ วรพลาด 1. การมเี พศสมั พนั ธ์และข้อห้าม ถ้าคุณแมม่ สี ุขภาพแขง็ แรงดีสามารถมีเพศสัมพันธ์ไดเ้ รอื่ ยๆ ตราบเทา่ ท่ยี งั ร้สู กึ สบายไม่อึดอดั กรณที ค่ี ณุ แมม่ ปี ญั หาเรอ่ื งมบี ตุ รยาก หรอื มปี ระวตั แิ ทง้ บอ่ ยควรงดการมเี พศสมั พนั ธ์ในชว่ งสามเดอื น แรก เพ่ือทะนถุ นอมเจา้ ตัวน้อยในครรภ์ใหม้ สี ง่ิ กระทบกระเทือนน้อยทส่ี ดุ ควรเลอื กทา่ ที่ไมก่ ระทบ กระเทอื นเจา้ ตวั น้อยในท้อง เช่น ไม่มีเพศสมั พนั ธ์ในท่านอนหงายหลกี เลีย่ งใชท้ า่ ท่ีมกี ารสอดใสล่ ึก 34 สุขใจ ได้เป็นแม่
เกินไป ปฏบิ ัตดิ ้วยความออ่ นโยน และระมดั ระวังก็ไมม่ ปี ญั หาอะไร นอกจากนค้ี วรงดเวน้ การมเี พศสมั พนั ธ์ในเดอื นทเ่ี กา้ เพราะขนาดมดลกู โตมาก รวมทง้ั เมอ่ื คณุ แม่ มีอาการผิดปกติเกี่ยวกับการตั้งครรภ์ เช่น การมีเลือดออกขณะตั้งครรภ์ มีน้ำเดิน หรือเจ็บปวด ทีอ่ วัยวะเพศควรงดเวน้ การมเี พศสัมพนั ธ์ 2. อลั ตราซาวดม์ ีอนั ตรายหรือไม่ คุณพ่อคุณแม่จำนวนมากจะขอให้คุณหมอช่วยตรวจดูเพศเจ้าตัวน้อยในครรภ์ ด้วยวิธีการ อัลตราซาวด์ คอื ใช้เครอื่ งพลงั เสียงความถี่สูงสอ่ งตรงไปท่บี รเิ วณหนา้ ทอ้ งคุณแม่ แมย้ ังไม่มีรายงาน ถงึ ผลเสียที่กระทบกบั เจา้ ตัวน้อย แตอ่ ยา่ งไรก็ตามการทำอัลตราซาวด์ ควรทำเม่อื จำเปน็ เทา่ นนั้ 3. การฉีดวัคซีนบาดทะยักในคณุ แมต่ ั้งครรภ์ คุณแมต่ ัง้ ครรภท์ ุกคน ควรได้รับการฉีดวคั ซีนบาดทะยักใหค้ รบ 3 เขม็ ถ้าคณุ แม่เคยไดร้ บั วคั ซีนมาไมเ่ กนิ 10 ปี ก็ไมต่ อ้ งฉีดยาในการต้งั ครรภ์ ครง้ั นี้ 4. ต้งั ทอ้ งกับการเดนิ ทาง ในช่วงระยะสามเดือนแรกของการตั้งครรภ์ ควรงดการเดินทางไกล หลังจากน้นั แมไ้ มม่ ีข้อหา้ มอยา่ งไร แตค่ ณุ แมก่ ็ควรถามตนเองว่า การเดนิ ทางแตล่ ะคร้งั จำเปน็ หรือไม่ หากไม่จำเปน็ ควรพกั ผ่อนอยกู่ ับบา้ น แตห่ ากจำเป็นตอ้ งเดินทางไกล ควรไดห้ ยดุ พกั ระหว่างการเดนิ ทาง ทกุ ๆ สองช่ัวโมงเพ่ือเปลย่ี นท่าทาง โดยการลกุ เดินบ้างซง่ึ จะทำให้ การไหลเวยี นของเลือดดขี ึ้น ช่วยลดอาการบวมบรเิ วณขาและปอ้ งกนั การเหนื่อยลา้ ของรา่ งกาย คำว่าพอ่ แม่จะไม่เกดิ ขนึ้ เลย ถา้ ไม่มลี ูก ชวี ติ ที่ปฏสิ นธิในครรภ์ และลืมตามาดูโลก พรอ้ มท่จี ะนำความปล้มื ใจ และเปน็ สขุ อยา่ งยิ่งแกผ่ เู้ ป็นพ่อแม่ ทุกคนเป็นห้นุ ส่วนชีวิต ของกันและกัน...พ่อแมล่ กู สุขใจ ได้เปน็ แม่ 35
บรรณานุกรม… สขุ ใจที่ได้เป็นแม่ ปณวตั ร นมิ มานเหมินทร์, ท่ีรกั ...คณุ จะไดเ้ ป็นคณุ แมม่ อื ใหม่แลว้ , พิมพ์ครง้ั ที่ 2, สำนกั พมิ พ์ดีดี : กรุงเทพฯ. สุรนี จิวริยเวชช์, เพศศกึ ษา : เรื่องน่ารู้, พิมพ์ครงั้ ที่ 1, บรษิ ัท สำนักพิมพป์ าเจรา จำกดั , กรุงเทพฯ : 2550 แผน่ พบั เรอ่ื ง สารพันวธิ ีของคุณแมย่ ุคใหม่ในการ “กำจัดความเครยี ด”, 10 วิธสี ร้างสรรค์ วันสบาย สบาย “สำหรบั คุณแม”่ , โรงพยาบาลสง่ เสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 1 กรุงเทพฯ. แผ่นพบั เร่ือง แมจ่ ๋า ? วนั นีแ้ ม่นับลกู ดนิ้ หรอื ยัง เพอ่ื การตงั้ ครรภท์ ่ีมคี ณุ ภาพ, โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพ ศนู ยอ์ นามัยที่ 8 นครสวรรค์ แผ่นพบั เร่ือง อาการผดิ ปกติท่คี วรรบี ไปพบแพทย,์ โรงพยาบาลส่งเสรมิ สุขภาพ ศนู ย์อนามัยที่ 1 กรงุ เทพฯ. แผ่นพับ เรอื่ ง คำแนะนำการนับลกู ดน้ิ และสัญญาณอันตราย, โรงพยาบาลส่งเสรมิ สขุ ภาพ ศูนย์อนามยั ที1่ 0 เชยี งใหม่. แผน่ พับ เรอ่ื ง กลนั่ รกั จากอกแม,่ โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สุขภาพ ศนู ย์อนามัยท่ี 10 เชยี งใหม.่ ท ป่ี รึกษา นายแพทย์กิตติพงศ์ แซเ่ จง็ กองอนามัยการเจริญพนั ธุ์ แพทยห์ ญิงสวุ นติ ย์ สร้างศรีวงศ ์ กองอนามัยการเจริญพนั ธ์ุ นายสธุ น ปญั ญาดลิ ก กองอนามัยการเจริญพนั ธุ์ นายแพทย์ทวีทรพั ย์ ศิรประภาศิริ กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติ คณะผจู้ ัดทำ นางเรณู ชูนลิ กองอนามยั การเจริญพนั ธ์ุ นางสกุ ันยา ทองธำรง กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติ น.ส.พชั รา โกศินานนท ์ สำนกั งานความร่วมมือเพ่ือการพัฒนาระหวา่ งประเทศ นางต้องจิตต์ กาญจโนมัย ศูนยอ์ นามยั ที่ 1 กรงุ เทพฯ นางบญุ ปลกู สุทธผิ ล ศนู ย์อนามัยท่ี 4 ราชบรุ ี นางผอ่ งศรี แสนไชยสรุ ยิ า ศูนยอ์ นามัยท่ี 6 ขอนแกน่ นางกัญญนัท สสี ันต ์ ศูนย์อนามยั ท่ี 7 อุบลราชธานี น.ส.รัชนี ปวุตตานนท ์ ศูนย์อนามัยท่ี 8 นครสวรรค์ นางศศิชล หงส์ไทย ศูนย์อนามยั ที่ 8 นครสวรรค์ น.ส.เมทินี สุทธพิ นั ธ ์ ศนู ยอ์ นามัยที่ 10 เชยี งใหม่ นายเกรียงศกั ด์ิ พงษพ์ ันธุ์ ทันตแพทย์ 8 หวั หนา้ กลุม่ งานทนั ตกรรม โรงพยาบาล ลำปาง นางแคทริยา สินพาณี ทนั ตแพทย์ 7 โรงพยาบาล ลำปาง นางวรรณา ปนั ทะเลศิ เจ้าพนกั งานทนั ตสาธารณสขุ 6 โรงพยาบาล ลำปาง
บนั ทกึ ...คณุ แม่
บนั ทกึ ...คณุ แม่
“ คำว่าพ่อแมจ่ ะไม่เกดิ ขน้ึ เลย ถ้าไม่มีลูก ชีวิตทปี่ ฏสิ นธิในครรภ์ และลืมตามาดโู ลก พร้อมที่จะ นำความปลืม้ ใจ และเปน็ สุขอย่างยง่ิ แก่ผเู้ ป็นพ่อแม่ ทุกคน เป็นหนุ้ ส่วนชวี ิตของกันและกนั ...พอ่ แม่ลกู ”
Search
Read the Text Version
- 1 - 40
Pages: