การวิเคราะห์ความพร้อม เพื่อการจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง

รายงานการวิจัย การวิเคราะห์ความพร้อม เพื่อการจัดการแหล่งท่อง เที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง ปิยรัตย์ วงศ์จุมมะลิและคณะ งานวิจัยนี้ได้รับทุนอุดหนุนจากมหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2557 F.ห้องสมุดคณะมนุษยศาสตร์และ สังคมศาสตร์ โทร.081-950-2340 [email protected]

ชื่อโครงการ การวิเคราะห์ความพร้อมเพื่อการจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง ชื่อผู้วิจัย นางสาวปิยรัตน์ วงศ์จุมมะลิ บทคัดย่อ การวิเคราะห์ความพร้อมเพื่อการจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความพร้อมของจังหวัดลำปาง ที่มีต่อการให้บริการและการจัดการแหล่ง ท่องเที่ยวโดยชุมชนใน จังหวัดลำปาง เป็นการวิจัยแบบผสมระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) และการวิจัยเชิง ปริมาณ (Survey Research) พื้นที่ศึกษา คือ สถานที่ท่องเที่ยวนำร่องใน จังหวัดลำปาง ได้แก่ อำเภอแม่เมาะ อำเภอเกาะคา อำาเภอห้างฉัตร และอำเภอวังเหนือ กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ประชาชนในชุมชนและผู้ประกอบการ ด้านการท่องเที่ยวภายในจังหวัดลำปาง เครื่องมือที่ใช้ใน การศึกษา คือ แบบสอบถาม แบบสำรวจบริบทด้าน การท่องเที่ยวชุมชน และการจัดเวทีระดมความ คิดเห็น โดยนำข้อมูลที่ได้มาทำการวิเคราะห์ สังเคราะห์ และ เขียนบรรยายเชิงพรรณนา ผลการศีกษาพบว่า ด้านการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง มีสถานที่ท่องเที่ยวตาม เส้นทาง ประวัติศาสตร์ ที่บอกเล่าความเป็นมาของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมอันโดดเด่นของแต่ละพื้นที่ รวมถึงบ้านพักโฮม สเตย์ ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้จากการเยี่ยมชมวิถีชีวิตของแต่ละท้องถิ่นผ่านกิจกรรม การท่องเที่ยว ส่งผลให้จังหวัด ลำปางมีความพร้อมในการจัดการท่องเที่ยวชุมชนในระดับมาก โดยมี ปัจจัยที่สำคัญได้แก่ ศักยภาพของชุมชน ความพร้อมในด้านการบริหารจัดการ และความพร้อมด้าน การให้บริการแก่นักท่องเที่ยว ผลการศึกษายังพบว่า ชุมชนที่เป็นเจ้าของแหล่งท่องเที่ยวสามารถจัดการ สิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมของตนเอง ให้เอื้อต่อการพัฒนา เศรษฐกิจและสังคมของชุมชน โดยมีคนในชุมชนร่วม เป็นกลไกในการคิดและตัดสินใจ เรียนรู้ภายใต้กฎกติกา และจิตสำนึกในการรักษาอัตลักษณ์ของชุมชนร่วมกับ นักท่องเที่ยว ผลการศึกษาสรุปได้ว่า การท่องเที่ยวโดย ชุมชนจังหวัดลำปางมีความพร้อมในการพัฒนาและ ยกระดับการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนเพื่อเข้าสู่เกณฑ์ มาตรฐานการบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน ตามเกณฑ์ขององค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการ ท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ด้วยแนวทางดังนี้ (1) หน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้การส่งเสริมความรู้ที่เป็นหลักวิชาด้านการ บริหารจัดการท่องเที่ยวโดย ชุมชน เพื่อให้ชุมชนที่เป็นเจ้าของแหล่งท่องเที่ยวมีการดำเนินงานที่นำไปสู่ มาตรฐานด้านการ ท่องเที่ยวได้อย่างยั่งยืน (2) สร้างเครือข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชนอันประกอบด้วยชุมชน สถาน ประกอบการ สมาคมการท่องเที่ยว และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อวางแผนดำเนินงานการท่องเที่ยว ชุมชนที่นำไปสู่มาตรฐานการท่องเที่ยวชุมชนร่วมกัน และ (3) การดำเนินงานด้านการท่องเที่ยวชุมชน ควรมี การประเมินผลจากคณะกรรมการอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้สถานประกอบการที่เกี่ยวข้องควรมีการ แลกเปลี่ยน ประสบการณ์กับชุมชนที่เป็นเจ้าของแหล่งท่องเที่ยว เพื่อร่วมกันกำหนดทิศทางการพัฒนา ให้เป็นไปในแนวทาง เดียวกันและเอื้อประโยชน์ต่อกัน คําสําคัญ : ความพร้อม, การจัดการ, แหล่งท่องเที่ยว, ชุมชน

สรุป อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ การวิเคราะห์ความพร้อมเพื่อการจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง เป็นการวิจัย เชิง ผสมระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงปริมาณ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความพร้อมของ จังหวัด ลำปางที่มีต่อการให้บริการและการจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนในจังหวัดลำปาง ประชากรและกลุ่ม ตัวอย่าง คือ ประชาชนที่อยู่ในเขตพื้นที่สถานที่ท่องเที่ยวนำร่องในจังหวัดลำปาง ประกอบด้วย อำาเภอห้างฉัตร อำเภอเกาะคา อำเภอแม่เมาะ และอำเภอวังเหนือ และผู้ประกอบการ ทางด้านการท่องเที่ยวในจังหวัดลำปาง ได้ทำการศึกษาในประเด็นที่สอดคล้องและมีความเกี่ยวข้อง บความพร้อมในเรียงการจัดการการท่องเที่ยวโดย ชุมชน โดยการสำรวจความคิดเห็น การลงพื้นที เพื่อจัดเก็บข้อมูลบริบทชุมชน และการจัดเวทีเพื่อวิเคราะห์ สังเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับความพร้อมและ ศักยภาพของชุมชนที่มีต่อการเปิดให้บริการการท่องเที่ยวและการ จัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยมี ขั้นตอนดำเนินงานคือ (1) ทบทวนองค์ความรู้เกี่ยวกับสถานการณ์การท่อง เที่ยวในจังหวัดลำปาง (2) สํารวจและเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนามเครืองมือที่ใช้ในการศีกษา คือ แบบสอบถาม แบบสารวจ บริบทด้านการท่องเที่ยวชุมชน และ การจัดเวทีระดมความคิดเห็น โดยนำข้อมูลที่ได้มาท่าการ วิเคราะห์ สังเคราะห์ และเขียนบรรยายเชิงพรรณนา (3) จัดเวทีคืนข้อมูลให้กับกลุ่มเป้าหมาย และ(4) จัดทำรูป เล่มรายงาน สรุปผลการศึกษา ผลการศีกษาบริบทการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปางจากการวิเคราะห์สถานการณ์ของการท่อง เที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ อำเภอเกาะคา อำเภอห้าง ฉัตร อำเภอแม่เมาะ และอำเภอวังเหนือ ด้วยเทคนิค SWOT เมื่อนำข้อมูลแต่ละพื้นที่มาสังเคราะห์ให้ เห็นภาพรวมของการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปางที่ สามารถนำผลการศึกษาไปพัฒนาการ ท่องเที่ยวชุมชนให้เข้าสู่มาตรฐานการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนต่อไป ผลการสังเคราะห์ข้อมูลมี รายละเอียดดังต่อไปนี้ 1. จังหวัดลำปางมีสถานที่ท่องเที่ยวที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมอันจะนำไปสู่ การพัฒนาให้เป็นแหล่ง เทียวที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติและขนบธรรมเนียมประเพณี วัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นให้ เป็นที่ดึงดูดใจของนักท่องเที่ยว ได้แก่ น้ำตกลาย ดอยหิน หน่อ ถ้ำ ภูเขาไฟจ่าปาแดน แผ่นดินหวิด และบ่อน้ำ แร่ร้อน นอกจากนี้ยังมีสถานที่ท่องเที่ยวตาม เส้นทางประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าความเป็นมาของวิถีชีวิตและ วัฒนธรรมอันโดดเด่นของแต่ละพื้นที่ ประกอบด้วย พิพิธภัณฑ์ไทใหญ่ หอเทพเจ้าสามองค์ วัดทุ่งคู่ วัดบ้านบก ประเพณีแห่ช้างผ้า การฟ้อน นกกิ่งกะหรา รวมถึงบ้านพักโฮมสเตย์เป็นแหล่งเรียนรู้วิถีชีวิตของแต่ละท้องถิ่น ผ่านกิจกรรมการ เช่น การเลี้ยงโคนม สวนสมุนไหว การผลิตอาหารสัตว์ การผลิตของกลุ่มจักสานและดอกไม้ ประดิษฐ์ การปลูกผักปลอดสารพิษ การแปรรูปอาหาร การอาบ และแช่นํ้าแร่ร้อน การลวกไข่ในน้ำแร่ร้อน การ กิจกรรมการท่องเทียวทีมีความเหมาะสมสอดคล้องกับบริบทของแต่ละท้องถิ่นแล้ว สถานที่ท่องเที่ยว ดังกล่าว ยังสามารถเข้าถึงง่ายเนื่องจากเส้นทางการคมนาคมสะดวกและพร้อมให้บริการแก่ นักท่องเที่ยวทุกฤดูกาล

2. ชุมชนที่สามารถจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนได้นั้นมีพื้นฐานมาจากการเป็นชุมชน เข้มแข็งและ พึ่งพาตนเองได้ กล่าวคือ ชุมชนสามารถนำเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ทรัพยากรทาง ธรรมชาติ และ วัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นมาเชื่อมโยงกำหนดให้เป็นเส้นทางและกิจกรรม ท่องเที่ยวที่เหมาะสม สามารถดึงดูดและสร้างความประทับใจให้กับนักท่องเที่ยว การดำเนินงานที่ นำไปสู่รูปธรรมนั้นผู้นำและ คณะกรรมการจะต้องมีความเสียสละ ในการจัดการท่องเที่ยวชุมชนนั้น คณะกรรมการต้องมีความโปร่งใสผล การดำเนินงานสามารถตรวจสอบได้ การวางแผนการท่องเที่ยว ให้ความสำคัญในการเปิดโอกาสให้คนใน ชุมชนมีส่วนร่วมกำหนดรูปแบบกิจกรรมการท่องเที่ยวและ ได้รับผลประโยชน์จากการท่องเที่ยวชุมชนอย่าง เป็นธรรม ความเข้มแข็งของชุมชนจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ นำไปสู่การขยายหรือเชื่อมโยงเครือข่ายการท่องเที่ยว ชุมชนในระดับตำบลอันจะนำไปสู่การพัฒนาการ ท่องเที่ยวชุมชนได้อย่างมีมาตรฐานเกิดและประสิทธิภาพ ในระดับจังหวัดต่อไป 3. การส่งเสริมและสนับสนุนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ตลอดจน หน่วยงานต่างๆ ที่ เกี่ยวข้องเพื่อพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว เช่น การสนับสนุนโครงสร้าง อาคารจาก องค์การบริหารส่วนจังหวัด ลำปาง การส่งเสริมให้มีการจัดตั้งโรงผลิตน้ำแร่พร้อมดื่มที่ผ่านมาตรฐาน จากสาธารณสุขอำาเภอเกาะคา เทศบาลตำบลแม่เมาะ และการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ. แม่เมาะ) นอกจากนี้แหล่งท่องเที่ยว ชุมชนยังได้รับการส่งเสริมในด้านการพัฒนาศักยภาพบุคลากรที่ าเนินงานด้านการท่องเที่ยวชุมชน การส่ง เสริมให้คณะกรรมการเข้าร่วมอบรมการจัดการท่องเที่ยว ชุมชน งคณะกรรมการสามารถนำาความรู้ที่ได้ จากการอบรมมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมเพื่อให้เกิด มาตรฐานการจัดการท่องเที่ยวชุมชน รูปธรรมของการ ดำเนินงานที่มีศักยภาพทำให้แหล่งท่องเที่ยว เมาะหลวงเป็นสถานที่รับรองคณะที่มาศึกษาดูงานเทศบาล ตำบลแม่เมาะ และการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่ง ประเทศไทย (กฟผ.แม่เมาะ) ขณะที่แหล่งท่องเที่ยวโฮมสเตย์บ้าน วอแก้วเป็นสถานที่เรียนรู้ด้านการ ท่องเที่ยวชุมชนให้กับสถาบันการศึกษาที่อยู่ในเขตพื้นที่จังหวัดลำปาง 4. สภาพปัญหาที่พบจากการจัดการท่องเที่ยวชุมชนในภาพรวมคือ คนในชุมชนยัง ขาดความรู้ความ เข้าใจเกี่ยวกับแนวคิดของการท่องเที่ยวชุมชน ผู้ถ่ายทอดข้อมูลท้องถิ่นมีจํานวนน้อย ไม่เพียงพอต่อจำนวน นักท่องเที่ยว การขาดทักษะด้านภาษาเพื่อการสื่อสารในการสื่อความหมายกับ นักท่องเที่ยว นอกจากนี้ยัง ขาดการปรับปรุงภูมิทัศน์โดยรอบบริเวณแหล่งท่องเที่ยวรวมถึงสิ่งอำนวย ความสะดวกให้กับนักท่องเที่ยวที่ ยังขาดมาตรฐานเนื่องจากงบประมาณที่ได้รับการสนับสนุนมีไม่ เพียงพอ ชุมชนขาดการนำอัตลักษณ์มา พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ ของที่ระลึกเพื่อขายให้กับนักท่องเที่ยว ส่งผลให้การท่องเที่ยวชุมชนยังไม่สามารถ กระตุ้นเศรษฐกิจและเพิ่มรายได้ให้กับคนในชุมชนเท่าที่ควรประชาสัมพันธ์ทำให้แหล่งท่องเที่ยวชุมชนไม่เป็น ที่รู้จักอย่างแพร่หลาย

ผลการวิเคราะห์การจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง ชุมชนวอแก้วมีความ พร้อมในระดับมากต่อการจัดการท่องเที่ยวของชุมชน ทั้งนี้เนื่องจากคณะกรรมการมีความพร้อมในการ บริหารงบประมาณอย่างโปร่งใส ตรวจสอบได้ มีการแบ่งปันผลประโยชน์ อย่างเป็นธรรม นอกจากนี ชุมชนยังมีความพร้อมในการเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบทางด้านสังคม การให้บริการด้านอาหาร การอำนวยความสะดวกแก่ วัฒนธรรม การรักษาความปลอดภัยให้กับนักท่องเที่ยว นักท่องเที่ยวที่เดิน ทางเข้ามาท่องเที่ยวยังชุมชน และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรมชุมชนให้ เพียงพอต่อ การรองรับนักท่องเที่ยวในระยะยาว และเพื่อให้การท่องเที่ยวของชุมชนดำเนินงานได้ อย่างมี ประสิทธิภาพและเกิดความยั่งยืนชุมชนวอแก้ว ชุมชนโป่งร้อนมีความพร้อมในระดับปานกลางต่อการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนเนื่องจาก คณะกรรมการได้มีการดำเนินงานตามบทบาทหน้าที่ มีการบริหารงบประมาณอย่างโปร่งใสตรวจสอบ ได้ มีการ แบ่งปันผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม ตลอดจนคนในชุมชนที่มีส่วนร่วมในการจัดการ ทรัพยากรการท่องเที่ยวของ ชุมชน การเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบทางด้านสังคมวัฒนธรรม และ ทรัพยากรการท่องเที่ยว รวมถึง ชุมชนมีการอำนวยความสะดวกและให้บริการแก่นักท่องเที่ยวที่เดิน ทางเข้ามาท่องเที่ยวภายในชุมชนมีการ ต้อนรับให้บริการ และรักษาความปลอดภัยให้กับนักท่องเที่ยว ทั้งนี้เพื่อให้การท่องเที่ยวชุมชนดำเนินงาน ได้อย่างมีประสิทธิภาพและเกิดความยั่งยืนชุมชนโป่งร้อน ควรส่งเสริมให้มีการผลิตและแปรรูปสินค้า ชุมชนเพื่อนำมาจำหน่ายให้กับนักท่องเที่ยวที่มาเยือน ชุมชนเมาะหลวงมีความพร้อมในระดับปานกลางต่อการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนโดยชุมชน มีความพร้อมในด้านที่พักสำหรับนักท่องเที่ยว ด้านการอำนวยความสะดวกและให้บริการแก่นักท่อง เที่ยวที่ เดินทางเข้ามาท่องเที่ยวภายในชุมชน ด้านทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรมชุมชนที่มีอย่าง เพียงพอต่อการ รองรับนักท่องเที่ยวในระยะยาว รวมถึงการดำเนินงานตามบทบาทหน้าที่ของคณะ กรรมการ ที่มีการเฝ้าระวัง และป้องกันผลกระทบทางด้านทรัพยากรการท่องเที่ยว และเพื่อให้เกิด ประสิทธิภาพในการดำเนินงานด้าน การท่องเที่ยวของชุมชนจึงควรมีการพัฒนาการท่องเที่ยวของ ชุมชนให้เป็นตลาดท่องเที่ยว ทั้งนี้ คณะกรรมการดำเนินงานด้านการท่องเที่ยวจะต้องมีระบบการ บริหารจัดการที่ดีโดยมีการกำหนดกฎ ระเบียบข้อบังคับของชุมชนเกี่ยวกับการท่องเที่ยวให้เกิดความ ชัดเจนมากยิ่งขึ้น

ชุมชนสบลืนมีความพร้อมในระดับมากต่อการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนเนื่องจากมีผู้นำและ คณะกรรมการดำเนินงานที่มีความพร้อมมากในการปฏิบัติงานการท่องเที่ยวของชุมชน โดยมีการ กำหนด กฎระเบียบข้อบังคับเพื่อให้การดำเนินงานด้านการท่องเที่ยวบรรลุตามวัตถุประสงค์ที่กำหนด มีการกำหนด เส้นทางการท่องเที่ยว และมีการจัดการทรัพยากรการท่องเที่ยวของชุมชนได้อย่างเหมาะ สม ด้วยการมีส่วน ร่วมของคนในชุมชน แต่ในขณะเดียวกันควรมีการปรับปรุงและพัฒนาเพื่อให้การ ท่องเที่ยวของชุมชน เกิดความยั่งยืน ควรมีการบริหารจัดการงบประมาณอย่างโปร่งใส ตรวจสอบได้ และแบ่งปัน ผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม การจัดทรัพยากรท้องถิ่นให้มีเพียงพอต่อการรองรับนักท่อง เที่ยวในระยะยาว การให้บริการด้านอาหารและโภชนาการแก่นักท่องเที่ยวได้อย่างสอดคล้องกับวิถี ชีวิตประจำวัน ดังนั้นจังหวัดลำปางจึงมีความพร้อมในระดับมากต่อการจัดการท่องเที่ยวชุมชนศักยภาพใน การบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน เนื่องมีปัจจัยสำคัญที่เอื้อให้เกิดความพร้อมต่อการจัดการ ท่องเที่ยวชุมชนประกอบด้วย ความพร้อมด้านศักยภาพชุมชน ความพร้อมด้านการบริหารจัดการ และ ความพร้อมด้านการให้บริการแก่นักท่องเที่ยว ดังจะเห็นได้จากจังหวัดลำปางมีแหล่งท่องเที่ยว ชุมชนที่ มีความพร้อมในการอำนวยความสะดวกและให้บริการแก่นักท่องเที่ยว การท่องเที่ยวของ ชุมชนนั้นมี วัตถุประสงค์ในการดำเนินงานที่ชัดเจนภายใต้โครงสร้างการดำเนินงานของคณะกรรมการ ตาม บทบาทหน้าที่และกฎระเบียบของการท่องเที่ยวชุมชน ส่งผลให้นักท่องเที่ยวมีความประทับใจ และ ปลอดภัยในระหว่างการท่องเที่ยว

ผลการวิเคราะห์ความพร้อมในการเข้าสู่มาตรฐานการบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน รองคณะ กรรมการท่องเที่ยวชุมชน มาตรฐานการบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนตามเกณฑ์ขององค์การบริหารการพัฒนา พื้นที่ พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน 5 ด้าน ประกอบด้วย (1) ด้านกลุ่มท่องเที่ยวชุมชนมีการ จัดการอย่าง ยั่งยืน (2) ด้านการจัดการเศรษฐกิจสังคมและคุณภาพชีวิตที่ดี (3) ด้านการอนุรักษ์และ ส่งเสริมมรดกทาง วัฒนธรรม (4) ด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบ ยั่งยืน และ (5) ต้าน บริการและความปลอดภัยของการท่องเที่ยวโดยชุมชน ผลการศึกษาความพร้อม ในการเข้าสู่มาตรฐาน การบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนของคณะกรรมการแต่ละพื้นที่ สรุปได้ดังนี้ การจัดการท่องเที่ยวชุมชนของคณะกรรมการชุมชนวอแก้ว พบลักษณะเด่นของ คณะกรรมการที่ มีความพร้อมในการบริหารจัดการท่องเที่ยวชุมชน คือ คณะกรรมการมาจากการ คัดเลือกของคนในชุมชน มีการดำเนินงานตามโครงสร้างบทบาทหน้าที่และจัดประชุมอย่างต่อเนื่อง ด้านงบประมาณมีความโปร่งใส ตรวจสอบได้และชุมชนได้รับแบ่งปันผลประโยชน์จากการท่องเที่ยว อย่างเป็นธรรมโดยรายได้จากการท่อง เที่ยวนามาเป็นงบประมาณส่วนหนึ่งในการพัฒนาชุมชน แผนการท่องเที่ยวของชุมชนได้ครอบคลุมถึงการ พัฒนาศักยภาพของคนในชุมชนควบคู่ไปกับคุณภาพ ของการให้บริการ กล่าวคือ การท่องเที่ยวชุมชนได้มี การเปิดโอกาสให้คนในชุมชนเข้าร่วมกิจกรรม ท่องเที่ยวและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้านสังคมวัฒนธรรมชุมชน แก่นักท่องเที่ยว โดยมีการกำหนดข้อตกลง หรือกฎระเบียบที่สอดคล้องกับการท่องเที่ยวของชุมชนเพื่อให้ คนในชุมชนและนักท่องเที่ยวได้ยึดถือ และปฏิบัติร่วมกันอันเป็นการสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัย ให้กับนักท่องเที่ยว การจัดการท่องเที่ยวชุมชนของคณะกรรมการชุมชนโป่งร้อน พบลักษณะเด่นของ คณะกรรมการ ที่มีความพร้อมในการบริหารจัดการท่องเที่ยวชุมชน คือ คณะกรรมการดำเนินงานด้าน การท่องเที่ยว ชุมชนมาจากการคัดเลือกของคนในชุมชน ดาเนินงานตามบทบาทหน้าที่ จัดประชุม อย่างต่อเนื่อง และ บริหารจัดการงบประมาณอย่างโปร่งใสตรวจสอบได้รวมถึงการมีส่วนร่วมของคนใน ชุมชนในการวางแผน งานด้านการท่องเที่ยว การได้รับข่าวสารด้านการท่องเที่ยวชุมชนอย่างต่อเนื่อง และแผนการท่องเที่ยวของ ชุมชนได้รับการผลักดันให้เป็นส่วนหนึ่งของแผนงานองค์กรปกครองส่วน ท้องถิ่น การจัดการการท่องเที่ยวชุมชนของคณะกรรมการชุมชนเมาะหลวง พบลักษณะเด่นของ คณะกรรมการที่มี ความพร้อมในการบริหารจัดการท่องเที่ยวชุมชน คือ คณะกรรมการมาจากการคัดเลือกของคนในชุมชน ดำเนินงานตามบทบาทหน้าที่ จัดประชุมอย่างต่อเนื่อง และบริหารจัดการ งบประมาณอย่างโปร่งใสตรวจ สอบได้ การจัดสรรพื้นที่เพื่อให้ชุมชนได้ใช้ประโยชน์จากการท่องเที่ยว แผนการท่องเที่ยวของชุมชนได้รับ การผลักดันให้เป็นส่วนหนึ่งของแผนงานองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

การจัดการการท่องเที่ยวชุมชนของคณะกรรมการชุมชนสบลืน พบลักษณะเด่นของ คณะ กรรมการที่มีความพร้อมในการบริหารจัดการท่องเที่ยวชุมชน คือ คณะกรรมการมาจากการ คัดเลือก ของคนในชุมชน การดำเนินงานมีการตั้งระเบียบที่สอดคล้องกับทรัพยากรการท่องเที่ยว การ เข้าร่วม กิจกรรมการพัฒนาชุมชนและทำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายอย่างสม่ำเสมอ การส่งเสริม กิจกรรมการท่อง เที่ยวที่ไม่ส่งผลกระทบต่อโบราณสถานและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของชุมชน การกำหนด มาตรฐานการจัดการขยะ ในกิจกรรมท่องเที่ยวด้วยการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ตลอดจนการ ให้บริการด้านอาหารที่ใช้วัตถุดิบ ภายในท้องถิ่นโดยกำหนดราคาที่เหมาะสมและเป็นธรรมแก่ นักท่องเที่ยว รวมถึงมีการวางแผนรองรับ ความปลอดภัยให้แก่นักท่องเที่ยวกรณีเกิดเหตุการณ์ฉุกเฉิน อาจกล่าวได้ว่าการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปางนั้นมีความพร้อมในการเข้าสู่มาตรฐาน การบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนตามเกณฑ์ขององค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการ ท่อง เที่ยวอย่างยั่งยืน เนื่องจากคณะกรรมการมาจากการคัดเลือกของคนในชุมชนมีการดำเนินงานตาม โครงสร้างบทบาทหน้าที่ มีการเปิดโอกาสให้คนในชุมชนได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้านสังคมวัฒนธรรม ชุมชนแก่นักท่องเที่ยว มีการกำหนดข้อตกลงหรือกฎระเบียบที่สอดคล้องกับทรัพยากรการท่องเที่ยวที่ ตระหนักถึงการให้บริการและรักษาความปลอดภัยให้แก่นักท่องเที่ยว มีการจัดสรรรายได้จากการ ท่อง เที่ยวเพื่อพัฒนาชุมชน และแผนการท่องเที่ยวชุมชนได้รับการผลักดันให้เป็นส่วนหนึ่งของ แผนพัฒนา ท้องถิ่น ดังนั้นสรุปได้ว่าการท่องเที่ยวโดยชุมชนของจังหวัดลำปาง มีชุมชนเป็นเจ้าของแหล่ง ท่องเที่ยวที่ สามารถจัดการสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมของชุมชนให้เอื้อต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของ ชุมชน โดยมีคนในชุมชนร่วมเป็นกลไกในการคิดและตัดสินใจ เรียนรู้ภายใต้กฎกติกาและจิตสำนึกในการ รักษา อัตลักษณ์ของชุมชนร่วมกับนักท่องเที่ยว

อภิปรายผล จากผลการศึกษาการท่องเที่ยวโดยชุมชนพบว่า จังหวัดลำปางมีสถานที่ท่องเที่ยวตามเส้นทาง ประวัติศาสตร์ บอกเล่าความเป็นมาของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมอันโดดเด่นของแต่ละพื้นที่ รวมถึง บ้านพัก โฮมสเตย์ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้จากการเยี่ยมชมวิถีชีวิตของแต่ละท้องถิ่นผ่านกิจกรรมการ ท่องเที่ยว ส่งผลให้ จังหวัดลำปางมีความพร้อมในการจัดการท่องเที่ยวชุมชนในระดับมากด้วยปัจจัยที่ สําคัญได้แก่ ศักยภาพของ ชุมชน ความพร้อมในด้านการบริหารจัดการ และความพร้อมในด้านการ ให้บริการแก่นักท่องเที่ยว ซึ่งมี ความสอดคล้องกับอมรา อินทรจักร (2550) ที่ได้ทำการศึกษาปัจจัยสู่ ความสําเร็จในการจัดการธุรกิจการ ท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านศรีดงเย็น ตำบลช้าง อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ในเชิงกระบวนการของเก็บ รวบรวมข้อมูลด้วยเทคนิค SWOT Analysis โดยได้ทําการ วิเคราะห์ทั้งปัจจัยภายในและภายนอกที่ เกี่ยวข้องกับการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนโดยผลการศึกษา ของอมรา อินทรจักร พบว่า ชุมชนมีจุดแข็ง ด้านเอกลักษณ์ทางขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรม ภาษา และการแต่งกายของชนเผ่า จึงได้เชื่อมโยง แหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียง ประกอบกับกระแสของการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมของชนเผ่ามีมากทำให้นักท่อง เที่ยวเข้ามาชมวิถีชีวิตของชนเผ่ามากขึ้นโดยผลการศึกษาไม่มีความแตกต่างเพราะการท่องเที่ยวโดยชุมชน ของจังหวัดลำปางที่ได้มุ่งเน้นความ เป็นอัตลักษณ์ทางด้านประวัติศาสตร์ชุมชน วิถีชีวิต และวัฒนธรรมอัน โดดเด่นมาเป็นจุดดึงดูด ส่วนความพร้อมที่จะพัฒนาและยกระดับการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนให้เข้าสู่เกณฑ์มาตรฐาน การ บริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนตามเกณฑ์ขององค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการ ท่อง เที่ยวอย่างยั่งยืนนั้น แนวทางในการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนจะต้องมี (1) หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ให้การส่ง เสริมความรู้ที่เป็นหลักวิชาด้านการบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อให้ชุมชนที่เป็น เจ้าของแหล่งท่อง เที่ยวมีการดำเนินงานที่นำไปสู่มาตรฐานด้านการท่องเที่ยวได้อย่างยั่งยืน (2) สร้าง เครือข่ายการท่องเที่ยว โดยชุมชนอันประกอบด้วย ชุมชน สถานประกอบการ สมาคมการท่องเที่ยว และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อ วางแผนดำเนินงานการท่องเที่ยวชุมชนที่นำไปสู่มาตรฐานการท่องเที่ยว ชุมชนร่วมกัน และ (3) การดำเนิน งานด้านการท่องเที่ยวชุมชนควรมีการประเมินผลจากคณะกรรมการ อย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้สถานประกอบการ ที่เกี่ยวข้องควรมีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับชุมชนที่เป็น เจ้าของแหล่งท่องเที่ยวเพื่อร่วมกันกำหนด ทิศทางการพัฒนาให้เป็นไปในแนวทางเดียวกันและเอื้อ ประโยชน์ต่อกัน มีความสอดคล้องกับผลการศึกษา ของ ญาณวุฒิ อภิวงค์. (2554) ที่ได้ทําการศึกษา แนวทางพัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อ ประโยชน์ในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และสร้างผล ประโยชน์ต่อคนในชุมชนของบ้านม้งดอยปุย ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ พบแนวทาง การพัฒนารูปแบบกิจกรรมที่เหมาะสมคือการมีส่วนร่วมของคนใน ชุมชนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการ ท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อร่วมกันพัฒนาผลิตภัณฑ์ของชุมชนและเชื่อมโยง ทุนของชุมชนให้เข้ากับ หลักการพัฒนาที่ยั่งยืน

ข้อเสนอแนะ ข้อเสนอแนะในการวิจัยครั้งต่อไป 1. ควรมีการศึกษาบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่อการพัฒนาการ ท่องเที่ยวชุมชนใน พื้นที่จังหวัดลำปาง 2. ควรมีการศึกษาและจัดทำฐานข้อมูลด้านการท่องเที่ยวชุมชนของจังหวัดลำปาง 3. ควรมีการ ศึกษาส่วนผสมการตลาดของแหล่งท่องเที่ยวชุมชนจังหวัดลำปาง ข้อเสนอแนะในการน่าผลการวิจัยไปใช้ประโยชน์ 1. หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวจังหวัดลำปางทั้งภาครัฐและเอกชนควรนำข้อมูล เช่น ศักยภาพของชุมชน งดูดใจของแหล่งท่องเที่ยว สิ่งอำนวยความสะดวกและการบริการ ณ แหล่งท่องเที่ยว การเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยว ตลอดจนการรักษาความปลอดภัยให้แก่นักท่องเที่ยวมา ใช้เพื่อวางแผนพัฒนา ด้านการท่องเที่ยวชุมชนจังหวัดลำปาง ทั้งนี้ภาพลักษณ์ที่ดีจากการท่องเที่ยวจะ ส่งผลต่อการตัดสินใจของ นักท่องเที่ยวให้สามารถเข้ามาท่องเที่ยวในจังหวัดลำปางได้อย่างต่อเนื่อง 2. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีแหล่งท่องเที่ยวชุมชนในเขตพื้นที่การปกครองควรมีการ จัดสรรงบประมาณในการสร้างช่องทางส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดการท่องเที่ยว รวมถึงมี การเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ข้อมูลข่าวสารด้านสถานการณ์ของการท่องเที่ยวให้ชุมชนได้รับ ทราบ เพื่อให้ ชุมชนสามารถรองรับและปรับตัวให้พร้อมสำหรับการบริการที่สร้างความประทับใจ ให้กับนักท่องเที่ยว