["Vua Th\u00e1nh T\u00f4ng th\u1ea5y vi\u1ec7c l\u1ea1 \u1ea5y th\u00ec lo r\u1eb1ng chi\u1ebfc h\u1ed3ng chung s\u1ebd h\u00fat h\u1ebft v\u00e0ng c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 v\u00e0 s\u1ebd g\u00e2y ra h\u1ecda chi\u1ebfn tranh n\u00ean sai Kh\u00f4ng L\u1ed9 \u0111em v\u1ee9t \u0111i \u0111\u1ec3 tr\u1eeb h\u1eadu h\u1ecda. Kh\u00f4ng L\u1ed9 x\u00e1ch h\u1ed3ng chung l\u00ean n\u00fai, th\u1ea5y h\u1ed3 D\u00e2m \u0110\u00e0m (h\u1ed3 T\u00e2y) l\u00e0 n\u01a1i s\u00e2u nh\u1ea5t, li\u1ec1n vung tay li\u1ec7ng chu\u00f4ng xu\u1ed1ng \u0111\u00f3. Khi ch\u1ea1m m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc, h\u1ed3ng chung vang l\u00ean m\u1ed9t ti\u1ebfng r\u1ec1n tr\u1eddi. Con tr\u00e2u v\u00e0ng cho\u00e0ng d\u1eady, ch\u1ea1y theo ti\u1ebfng chu\u00f4ng vang, nh\u1ea3y xu\u1ed1ng h\u1ed3. Ch\u1ed7 con tr\u00e2u v\u00e0ng nh\u1ea3y xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 v\u1ef1c Kim Ng\u01b0u. Hi\u1ec7n nay, \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ecba danh Kim Ng\u01b0u v\u00e0 mi\u1ebfu Tr\u00e2u V\u00e0ng*. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi sau t\u00f4n s\u01b0 Kh\u00f4ng L\u1ed9 l\u00e0m m\u1ed9t trong hai \u00f4ng t\u1ed5 ngh\u1ec1 \u0111\u00fac \u0111\u1ed3ng, c\u00f9ng v\u1edbi s\u01b0 Nguy\u1ec5n Minh Kh\u00f4ng. * Mi\u1ebfu Tr\u00e2u V\u00e0ng \u1edf g\u1ea7n ph\u1ee7 T\u00e2y H\u1ed3, qu\u1eadn T\u00e2y H\u1ed3, H\u00e0 N\u1ed9i. 51","Vi\u1ec7c x\u00e2y nhi\u1ec1u ch\u00f9a, \u0111\u00fac nhi\u1ec1u chu\u00f4ng ch\u1ee9ng t\u1ecf Ph\u1eadt gi\u00e1o d\u01b0\u1edbi th\u1eddi vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, th\u1eddi n\u00e0y c\u00f2n xu\u1ea5t hi\u1ec7n ph\u00e1i thi\u1ec1n Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng. Theo l\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam, thi\u1ec1n ph\u00e1i n\u00e0y do thi\u1ec1n s\u01b0 Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng s\u00e1ng l\u1eadp. Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 s\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa. \u00d4ng \u0111i kh\u1eafp n\u01a1i truy\u1ec1n d\u1ea1y kinh Ph\u1eadt v\u00e0 d\u1eebng ch\u00e2n t\u1ea1i Chi\u00eam Th\u00e0nh. N\u0103m 1069, vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh Ch\u1ebf C\u1ee7, th\u1eafng tr\u1eadn b\u1eaft v\u1ec1 Th\u0103ng Long m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00f9 binh, v\u00f4 t\u00ecnh trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng. T\u1edbi Th\u0103ng Long, ng\u1eabu nhi\u00ean, Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c giao gi\u00fap vi\u1ec7c cho m\u1ed9t t\u0103ng l\u1ee5c. 52","Ng\u00e0y ng\u00e0y, Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng lo qu\u00e9t d\u1ecdn th\u01b0 ph\u00f2ng, s\u1eafp x\u1ebfp s\u00e1ch v\u1edf cho v\u1ecb t\u0103ng l\u1ee5c. M\u1ed9t h\u00f4m, nh\u00e2n l\u00fac v\u1ecb t\u0103ng l\u1ee5c \u0111i v\u1eafng, Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng th\u1ea5y cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111ang vi\u1ebft d\u1edf tr\u00ean b\u00e0n c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 sai. Kh\u00f4ng d\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c, Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng d\u00f9ng b\u00fat s\u1eeda \u0111\u00f4i ch\u1ed7. V\u1ecb t\u0103ng l\u1ee5c tr\u1edf v\u1ec1, th\u1ea5y nh\u1eefng ch\u1ed7 s\u1eeda th\u1eadt ch\u00ednh x\u00e1c, b\u00e8n g\u1ecdi Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng l\u00ean c\u00f9ng nhau b\u00e0n lu\u1eadn v\u1ec1 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p tr\u00f4i ch\u1ea3y, gi\u1ea3i th\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng khi\u1ebfn v\u1ecb t\u0103ng l\u1ee5c v\u00f4 c\u00f9ng kh\u00e2m ph\u1ee5c v\u00e0 \u0111em chuy\u1ec7n \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean vua Th\u00e1nh T\u00f4ng. Th\u1ea5y Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng c\u00f3 \u0111\u1ea1o h\u1ea1nh uy\u00ean th\u00e2m, vua Th\u00e1nh T\u00f4ng m\u1eddi \u00f4ng tham d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c tri\u1ec1u ch\u00ednh. 53","M\u1ed9t th\u1eddi gian sau, vua Th\u00e1nh T\u00f4ng phong s\u01b0 Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0m Qu\u1ed1c s\u01b0 v\u00e0 cho tr\u1ee5 tr\u00ec t\u1ea1i ch\u00f9a Khai Qu\u1ed1c - m\u1ed9t ng\u00f4i ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb khi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u00f2n mang t\u00ean V\u1ea1n Xu\u00e2n d\u01b0\u1edbi th\u1eddi L\u00fd Nam \u0110\u1ebf. Thi\u1ec1n ph\u00e1i Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp t\u1eeb \u0111\u1ea5y v\u00e0 c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u00edn \u0111\u1ed3 theo h\u1ecdc. Vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng c\u0169ng theo ph\u00e1i thi\u1ec1n n\u00e0y. D\u00f9 nh\u00e0 vua kh\u00f4ng xu\u1ea5t gia, nh\u01b0ng c\u00e1c ph\u1eadt t\u1eed ph\u00e1i Th\u1ea3o \u0110\u01b0\u1eddng v\u1eabn xem vua nh\u01b0 l\u00e0 v\u1ecb t\u1ed5 th\u1ee9 hai c\u1ee7a ph\u00e1i m\u00ecnh. 54","Tuy l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ecdng \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt nh\u01b0ng vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng kh\u00f4ng v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 xem th\u01b0\u1eddng Nho gi\u00e1o. Nho gi\u00e1o \u0111\u00f2i h\u1ecfi con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i s\u1ed1ng c\u00f3 khu\u00f4n ph\u00e9p, tr\u1eadt t\u1ef1 v\u00e0 r\u1ea5t \u0111\u1ec1 cao ch\u1eef Trung. Vua l\u00e0 con tr\u1eddi, l\u00e0 \u0111\u1ea5ng Thi\u00ean t\u1eed. M\u1ed9t l\u1eddi vua ph\u00e1n l\u00e0 tr\u0103m h\u1ecd ph\u1ea3i nghe theo. T\u1ed9i b\u1ea5t trung v\u1edbi vua l\u00e0 t\u1ed9i l\u1edbn nh\u1ea5t. Hi\u1ec3u r\u1eb1ng Nho gi\u00e1o s\u1ebd g\u00f3p ph\u1ea7n l\u00e0m \u1ed5n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u1ee7ng c\u1ed1 quy\u1ec1n uy c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u n\u00ean vua Th\u00e1nh T\u00f4ng cho ph\u1ed5 bi\u1ebfn t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Nho gi\u00e1o kh\u1eafp n\u01a1i. Quan l\u1ea1i v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 h\u1ecdc th\u1ee9c b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn Nho gi\u00e1o nhi\u1ec1u h\u01a1n. 55","56","\u0110\u1ec3 gi\u00fap Nho gi\u00e1o ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh h\u01a1n n\u1eefa, n\u0103m 1070, vua Th\u00e1nh T\u00f4ng cho l\u1eadp V\u0103n Mi\u1ebfu \u1edf ph\u00eda nam ho\u00e0ng th\u00e0nh Th\u0103ng Long, d\u1ef1ng t\u01b0\u1ee3ng Kh\u1ed5ng T\u1eed v\u00e0 b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 xu\u1ea5t s\u1eafc (T\u1ee9 ph\u1ed1i), l\u1ea1i v\u1ebd tranh b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i hai h\u1ecdc tr\u00f2 kh\u00e1c c\u1ee7a Kh\u1ed5ng T\u1eed \u0111\u1ec3 th\u1edd c\u00fang. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng l\u00e0 v\u1ecb vua \u0111\u1ea7u ti\u00ean ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u1ec1 cao Nho gi\u00e1o, l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng cho c\u00e1c vua \u0111\u1eddi sau noi theo. 57","Vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00f4ng trong vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt, khuy\u1ebfn kh\u00edch \u0111\u1ea1o Nho m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p t\u00edch c\u1ef1c trong l\u0129nh v\u1ef1c v\u0103n h\u00f3a. Vua r\u1ea5t th\u00edch \u00e2m nh\u1ea1c. B\u1ea3n th\u00e2n nh\u00e0 vua th\u01b0\u1eddng ph\u1ed1i \u00e2m c\u00e1c nh\u1ea1c kh\u00fac v\u00e0 \u0111i\u1ec7u tr\u1ed1ng Chi\u00eam Th\u00e0nh r\u1ed3i giao cho nh\u1ea1c c\u00f4ng bi\u1ec3u di\u1ec5n \u0111\u1ec3 ho\u00e0ng gia v\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f9ng th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c. 58","Ngo\u00e0i \u00e2m nh\u1ea1c, vua Th\u00e1nh T\u00f4ng c\u00f2n r\u1ea5t gi\u1ecfi m\u00faa khi\u00ean v\u00e0 \u0111\u00e1nh c\u1ea7u. M\u00faa khi\u00ean v\u00e0 \u0111\u00e1nh c\u1ea7u l\u00e0 hai ti\u1ebft m\u1ee5c th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u di\u1ec5n trong c\u00e1c d\u1ecbp h\u1ed9i l\u1edbn. Ch\u00ednh vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng, nh\u1eefng khi ng\u1eabu h\u1ee9ng, v\u1eabn \u0111\u1ee9ng ra bi\u1ec3u di\u1ec5n cho quan l\u1ea1i xem. Mu\u1ed1n m\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4n n\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, ng\u01b0\u1eddi tr\u00ecnh di\u1ec5n ph\u1ea3i gi\u1ecfi v\u00f5 ngh\u1ec7, di chuy\u1ec3n linh ho\u1ea1t, m\u00faa theo c\u00e1c b\u00e0i v\u00f5 \u0111\u1ec3 che k\u00edn th\u00e2n m\u00ecnh. 59","M\u00f4n \u0111\u00e1nh c\u1ea7u th\u00ec ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n v\u00e0 ch\u1ec9 d\u00e0nh cho ho\u00e0ng gia v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. C\u1ea7u l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ea3 b\u00f3ng h\u00ecnh tr\u00f2n, m\u00e0u \u0111\u1ecf, l\u00e0m b\u1eb1ng da, b\u00ean trong n\u00e9n ch\u1eb7t l\u00f4ng cho b\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u0103ng m\u00e0 l\u1ea1i nh\u1eb9. Ng\u01b0\u1eddi ch\u01a1i c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a, tay c\u1ea7m c\u01b0\u01a1ng, tay c\u1ea7m g\u1eady c\u00f3 \u0111\u1ea7u cong, c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u00e1nh sao cho b\u00f3ng l\u1ecdt v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea7u m\u00f4n tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 truy c\u1ea3n c\u1ee7a \u0111\u1ed1i ph\u01b0\u01a1ng. Tr\u00f2 ch\u01a1i n\u00e0y t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 m\u00f4n polo n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a ho\u00e0ng gia n\u01b0\u1edbc Anh. 60","S\u00e2n ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n \u1edf tr\u01b0\u1edbc th\u1ec1m cung vua th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u01a1i tr\u00f2 ch\u01a1i n\u00e0y. Hai c\u1ea7u m\u00f4n b\u1eb1ng g\u1ed7 d\u1ef1ng \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y. C\u1ea7u m\u00f4n cao h\u01a1n 3m, tr\u00ean c\u00f3 tr\u1ea1m r\u1ed3ng, d\u01b0\u1edbi c\u00f3 t\u00f2a sen b\u1eb1ng \u0111\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee7 v\u1ea3i v\u00f3c. C\u1ea7u m\u00f4n \u1edf b\u00ean \u0110\u00f4ng treo c\u1edd c\u00f3 ch\u1eef Nh\u1eadt ( ), b\u00ean T\u00e2y treo c\u1edd c\u00f3 ch\u1eef Nguy\u1ec7t ( ). Tr\u01b0\u1edbc th\u1ec1m c\u00f3 hai gi\u00e1 c\u1edd \u0111\u1ec3 phe b\u00ean n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec l\u1ea5y c\u1edd c\u1eafm v\u00e0o gi\u00e1 c\u1ee7a m\u00ecnh. Ng\u01b0\u1eddi ch\u01a1i chia l\u00e0m hai phe, m\u1ed7i phe m\u1eb7c \u00e1o v\u00f3c m\u00e0u kh\u00e1c nhau: b\u00ean \u0111\u00f4ng m\u00e0u v\u00e0ng, b\u00ean t\u00e2y m\u00e0u t\u00eda. \u0110u\u00f4i ng\u1ef1a c\u1ee7a m\u1ed7i phe c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eaft c\u00f9ng m\u00e0u \u00e1o. 61","Vua l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u1edf \u0111\u1ea7u cu\u1ed9c ch\u01a1i. Sau khi l\u00ean ng\u1ef1a trong ti\u1ebfng nh\u1ea1c, vua g\u1ecdi t\u00ean t\u1eebng v\u01b0\u01a1ng h\u1ea7u, quan l\u1ea1i cho ph\u00e9p h\u1ecd l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t l\u00ean ng\u1ef1a. C\u00e1c quan s\u1eafp h\u00e0ng \u1edf ph\u00eda t\u00e2y, vua \u0111\u1ee9ng \u1edf g\u00f3c t\u00e2y nam. Khi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 v\u00e0o h\u00e0ng ng\u0169, vi\u00ean quan n\u1ed9i th\u1ecb m\u1edf m\u1ed9t chi\u1ebfc h\u1ed9p, l\u1ea5y qu\u1ea3 c\u1ea7u ra v\u00e0 n\u00e9m xu\u1ed1ng s\u00e2n. M\u1ed9t vi\u00ean th\u00f4ng s\u1ef1 x\u01b0\u1edbng l\u00ean: - Phe Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1nh v\u00e0o c\u1eeda \u0111\u00f4ng! Vua li\u1ec1n c\u1ea7m tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00f3ng ng\u1ef1a \u0111u\u1ed5i theo qu\u1ea3 c\u1ea7u trong ti\u1ebfng nh\u1ea1c c\u1ed5 v\u0169. Khi vua \u0111\u00e1nh c\u1ea7u l\u1ecdt v\u00e0o c\u1ea7u m\u00f4n th\u00ec c\u1edd ph\u1ea5t l\u00ean, chi\u00eang tr\u1ed1ng \u0111\u00e1nh vang l\u1eebng. Vua quay ng\u1ef1a tr\u1edf v\u1ec1 ban r\u01b0\u1ee3u cho c\u00e1c quan r\u1ed3i l\u1ea1i l\u00ean ng\u1ef1a \u0111\u00e1nh ti\u1ebfp. 62","B\u1ea5y gi\u1edd c\u00e1c quan m\u1edbi ru\u1ed5i ng\u1ef1a tranh c\u1ea7u. C\u00f3 ti\u1ebfng tr\u1ed1ng h\u1ecda theo khi nhanh, khi ch\u1eadm. N\u1ebfu qu\u1ea3 c\u1ea7u v\u00e0o g\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u1ea7u m\u00f4n th\u00ec ti\u1ebfng tr\u1ed1ng c\u00e0ng th\u00fac gi\u1ee5c. C\u1ea7u l\u1ecdt v\u00e0o th\u00ec tr\u1ed1ng \u0111\u00e1nh ba h\u1ed3i, ti\u1ebfng nh\u1ea1c nh\u1eb9 \u0111i. N\u1ebfu vua \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi h\u00f4 \u201cv\u1ea1n tu\u1ebf\u201d, c\u00f2n c\u00e1c quan \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec h\u00f4 \u201ch\u1ea3o\u201d. Phe \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y c\u1edd c\u1eafm v\u00e0o gi\u00e1 c\u1ee7a phe m\u00ecnh th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u1ec9. Xong ba th\u1ec9, vua l\u1ea1i ban r\u01b0\u1ee3u. M\u1ed7i phe c\u00f3 hai m\u01b0\u01a1i t\u01b0 c\u1edd. Phe n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c hai m\u01b0\u01a1i t\u01b0 th\u1ec9 tr\u01b0\u1edbc th\u00ec th\u1eafng. 63","Th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Nh\u00e2m T\u00fd (1072), vua Th\u00e1nh T\u00f4ng b\u1ecb b\u1ec7nh n\u1eb7ng r\u1ed3i qua \u0111\u1eddi \u1edf \u0111i\u1ec7n H\u1ed9i Ti\u00ean, th\u1ecd 50 tu\u1ed5i. Tuy th\u1eddi gian tr\u1ecb v\u00ec kh\u00f4ng l\u00e2u nh\u01b0ng vua L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u l\u1ee3i \u00edch cho d\u00e2n, cho n\u01b0\u1edbc. Nh\u00e0 vua \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u00f3 k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng v\u1eefng ch\u1eafc, c\u00f3 n\u1ec1n kinh t\u1ebf ng\u00e0y m\u1ed9t ph\u1ed3n th\u1ecbnh, v\u0103n h\u00f3a ng\u00e0y c\u00e0ng phong ph\u00fa, \u0111em l\u1ea1i \u1ea5m no cho mu\u00f4n d\u00e2n, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi c\u00e1i t\u00ean \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t m\u00e0 ng\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ra. 64","Sau khi vua Th\u00e1nh T\u00f4ng b\u0103ng h\u00e0, Th\u00e1i t\u1eed C\u00e0n \u0110\u1ee9c - l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd m\u1edbi b\u1ea3y tu\u1ed5i - \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, t\u1ee9c vua Nh\u00e2n T\u00f4ng. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n khi m\u1edbi sinh, Th\u00e1i t\u1eed C\u00e0n \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 c\u00f3 qu\u00fd t\u01b0\u1edbng: \u201cTr\u00e1n d\u00f4, m\u1eb7t r\u1ed3ng, tay d\u00e0i qu\u00e1 g\u1ed1i...\u201d. Tuy c\u00f2n nh\u1ecf nh\u01b0ng vua Nh\u00e2n T\u00f4ng v\u1ed1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eb9 l\u00e0 Linh Nh\u00e2n Th\u00e1i h\u1eadu l\u00e0m nhi\u1ebfp ch\u00ednh, c\u1ed9ng th\u00eam Th\u00e1i \u00fay L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t h\u1ebft l\u00f2ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 n\u00ean vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc v\u1eabn \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, ph\u00e1t tri\u1ec3n. C\u00e0ng ng\u00e0y, Nh\u00e2n T\u00f4ng c\u00e0ng t\u1ecf ra l\u00e0 v\u1ecb vua s\u00e1ng su\u1ed1t. Vua ch\u1ecbu kh\u00f3 h\u1ecdc h\u1ecfi, l\u1ea1i bi\u1ebft nghe l\u1eddi ph\u1ea3i tr\u00e1i c\u1ee7a c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c c\u1ea3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh k\u00ednh n\u1ec3. 65","Khi l\u00ean ng\u00f4i, vua Nh\u00e2n T\u00f4ng ra s\u1ee9c ch\u1ea5n ch\u1ec9nh b\u1ed9 m\u00e1y cai tr\u1ecb, \u0111\u1ecbnh r\u00f5 quan ch\u1ebf. Quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c chia l\u00e0m ch\u00edn b\u1eadc t\u1eeb h\u00e0ng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan ch\u1ee9c \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. \u0110\u1ee9ng \u0111\u1ea7u c\u00f3 Th\u00e1i s\u01b0, Th\u00e1i ph\u00f3, Th\u00e1i \u00fay (Tam th\u00e1i)... Vua Nh\u00e2n T\u00f4ng c\u00f2n cho thu th\u1eadp nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u l\u1ec7, nh\u1eefng quy \u0111\u1ecbnh trong vi\u1ec7c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh l\u00fd l\u1ea1i th\u00e0nh b\u1ed9 s\u00e1ch H\u1ed9i \u0110i\u1ec3n. \u0110\u00e2y l\u00e0 b\u1ed9 s\u00e1ch ghi ch\u00e9p c\u00e1c quy ch\u1ebf ch\u00ednh tr\u1ecb, h\u00e0nh ch\u00ednh \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf n\u01b0\u1edbc ta. Nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0m n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n c\u1ee7ng c\u1ed1 b\u1ed9 m\u00e1y quan l\u1ea1i, th\u1ed1ng nh\u1ea5t quy\u1ec1n l\u1ef1c trong vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc l\u00fac \u1ea5y. 66","Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u00f4ng l\u1ec7, c\u1ee9 con ch\u00e1u c\u1ee7a quan l\u1ea1i, qu\u00fd t\u1ed9c l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m quan, v\u00ec th\u1ebf, nhi\u1ec1u k\u1ebb b\u1ea5t t\u00e0i, k\u00e9m \u0111\u1ee9c v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdng d\u1ee5ng trong khi ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i gi\u1ecfi l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng. Do \u0111\u00f3, v\u00e0o n\u0103m \u1ea4t M\u00e3o (1075), tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh cho m\u1edf khoa thi Nho h\u1ecdc tam tr\u01b0\u1eddng (kh\u1ea3o h\u1ecdc tr\u00f2 qua ba v\u00f2ng thi) \u0111\u1ec3 tuy\u1ec3n ng\u01b0\u1eddi minh kinh b\u00e1c h\u1ecdc (hi\u1ec3u r\u00f5 kinh s\u00e1ch v\u00e0 h\u1ecdc r\u1ed9ng). \u0110\u00e2y l\u00e0 khoa thi \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng cho truy\u1ec1n th\u1ed1ng khoa c\u1eed \u1edf n\u01b0\u1edbc ta. 67","Khoa thi \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u00e0y c\u00f3 m\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7. \u0110\u1ee9ng \u0111\u1ea7u l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng \u0110\u00f4ng C\u1ee9u, huy\u1ec7n Y\u00ean \u0110\u1ecbnh, l\u1ed9 B\u1eafc giang (nay l\u00e0 huy\u1ec7n gia L\u01b0\u01a1ng, B\u1eafc Ninh). T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n cha m\u1eb9 \u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n t\u1eeb, th\u01b0\u1eddng gi\u00fap \u0111\u1ee1 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ai c\u00f3 ho\u00e0n c\u1ea3nh kh\u00f3 kh\u0103n, ho\u1ea1n n\u1ea1n. Cha \u00f4ng v\u1eeba d\u1ea1y h\u1ecdc v\u1eeba b\u1ed1c thu\u1ed1c trong l\u00e0ng v\u00e0 ngay t\u1eeb c\u00f2n nh\u1ecf, V\u0103n Th\u1ecbnh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c cha d\u1ea1y d\u1ed7 c\u1ea9n th\u1eadn. 68","L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh n\u1ed5i ti\u1ebfng th\u00f4ng minh, h\u1ecdc \u0111\u00e2u nh\u1edb \u0111\u1ea5y v\u00e0 nh\u1edb r\u1ea5t l\u00e2u. \u00d4ng r\u1ea5t ch\u0103m h\u1ecdc, th\u01b0\u1eddng chong \u0111\u00e8n \u0111\u1ecdc s\u00e1ch \u0111\u1ebfn khuya, m\u1eb9 ph\u1ea3i gi\u1ee5c nhi\u1ec1u l\u1ea7n m\u1edbi \u0111i ng\u1ee7. Nh\u1edd chuy\u00ean c\u1ea7n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00ean n\u0103m m\u01b0\u1eddi ba tu\u1ed5i, L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh \u0111\u00e3 n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh kinh s\u1eed, hi\u1ec3u bi\u1ebft r\u1ed9ng. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi trong v\u00f9ng v\u00e0 b\u1ea1n b\u00e8 g\u1ecdi \u00f4ng l\u00e0 th\u1ea7n \u0111\u1ed3ng. N\u0103m L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh m\u01b0\u1eddi t\u00e1m tu\u1ed5i, c\u1ea3 cha l\u1eabn m\u1eb9 \u00f4ng \u0111\u1ec1u qua \u0111\u1eddi. \u00d4ng d\u1eddi \u0111\u1ebfn s\u1ed1ng \u1edf trang Chi Nh\u1ecb (nay l\u00e0 th\u00f4n Chi Nh\u1ecb, huy\u1ec7n gia L\u01b0\u01a1ng, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh) v\u00e0 m\u1edf tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y h\u1ecdc \u1edf \u0111\u00e2y. D\u00e2n trong v\u00f9ng bi\u1ebft ti\u1ebfng \u00f4ng n\u00ean cho con theo h\u1ecdc r\u1ea5t \u0111\u00f4ng. 69","M\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m \u1ea4t M\u00e3o, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u1edf khoa thi tuy\u1ec3n ch\u1ecdn nh\u00e2n t\u00e0i. L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh d\u1ef1 thi v\u00e0 \u0111\u1ed7 th\u1ee7 khoa. Nh\u01b0 v\u1eady, \u00f4ng l\u00e0 v\u1ecb Tr\u1ea1ng nguy\u00ean* \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong l\u1ecbch s\u1eed khoa c\u1eed n\u01b0\u1edbc ta. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi v\u00e0o cung \u0111\u1ec3 d\u1ea1y vua h\u1ecdc r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c Binh b\u1ed9 Th\u1ecb lang. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 trong k\u1ef3 thi n\u0103m \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m quan. Tuy c\u00e1c khoa thi l\u00fac \u0111\u00f3 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n v\u00e0 kho\u1ea3ng c\u00e1ch gi\u1eefa hai khoa thi kh\u00e1 l\u00e2u (th\u01b0\u1eddng l\u00e0 m\u01b0\u1eddi hai n\u0103m) nh\u01b0ng vi\u1ec7c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u1edf khoa thi tuy\u1ec3n ch\u1ecdn nh\u00e2n t\u00e0i \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c th\u00f4i th\u00fac k\u1ebb s\u0129, h\u1ecdc tr\u00f2 trong c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc chuy\u00ean t\u00e2m h\u1ecdc h\u00e0nh h\u01a1n. * C\u00e1ch g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi th\u1ee7 khoa l\u00e0 Tr\u1ea1ng nguy\u00ean sau n\u00e0y m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t. 70","N\u0103m B\u00ednh Th\u00ecn (1076), tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh cho x\u00e2y tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c T\u1eed gi\u00e1m - tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta - c\u1ea1nh V\u0103n Mi\u1ebfu. L\u00fac \u0111\u1ea7u, h\u1ecdc tr\u00f2 tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c T\u1eed gi\u00e1m ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 con ch\u00e1u quan l\u1ea1i trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. V\u1ec1 sau, tr\u01b0\u1eddng thu nh\u1eadn th\u00eam nh\u1eefng h\u1ecdc tr\u00f2 gi\u1ecfi l\u00e0 con c\u1ee7a th\u01b0\u1eddng d\u00e2n. Tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong su\u1ed1t 700 n\u0103m* v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u00e0o t\u1ea1o nhi\u1ec1u nh\u00e2n t\u00e0i cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. * \u0110\u1ebfn tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, vua Gia Long \u0111\u1eb7t kinh \u0111\u00f4 \u1edf Hu\u1ebf v\u00e0 d\u1eddi tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c T\u1eed Gi\u00e1m v\u1ec1 \u0111\u1ea5y. 71","L\u00fac n\u00e0y, \u1edf ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc, nh\u00e0 T\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng b\u1ecb c\u00e1c b\u1ed9 t\u1ed9c xung quanh n\u1ed5i l\u00ean ch\u1ed1ng l\u1ea1i. Ngay t\u1eeb khi m\u1edbi th\u00e0nh l\u1eadp, nh\u00e0 T\u1ed1ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ch\u1ecbu m\u1ea5t m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t v\u00e0o tay ng\u01b0\u1eddi Khi\u1ebft \u0110an (n\u01b0\u1edbc Li\u00eau). Nh\u1eefng n\u0103m tri\u1ec1u L\u00fd m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp, \u1edf ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc, n\u01b0\u1edbc Li\u00eau \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh v\u00e0o \u0111\u1ea5t T\u1ed1ng, b\u1eaft nh\u00e0 T\u1ed1ng c\u1eaft \u0111\u1ea5t v\u00e0 h\u00e0ng n\u0103m ph\u1ea3i c\u1ed1ng n\u1ed9p nhi\u1ec1u v\u00e0ng b\u1ea1c. 72","73","Sau \u0111\u00f3, m\u1ed9t b\u1ed9 t\u1ed9c \u1edf v\u00f9ng t\u00e2y b\u1eafc Trung Qu\u1ed1c l\u1ea1i n\u1ed5i l\u00ean ch\u1ed1ng nh\u00e0 T\u1ed1ng v\u00e0 th\u00e0nh l\u1eadp tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ri\u00eang, g\u1ecdi l\u00e0 nh\u00e0 H\u1ea1. Nh\u00e0 T\u1ed1ng nhanh ch\u00f3ng b\u1ecb nh\u00e0 H\u1ea1 uy hi\u1ebfp v\u00e0 ph\u1ea3i c\u1ed1ng n\u1ea1p nhi\u1ec1u v\u00e0ng b\u1ea1c, ch\u00e2u b\u00e1u cho nh\u00e0 H\u1ea1. B\u1edfi ph\u1ea3i c\u1ed1ng n\u1ea1p nhi\u1ec1u n\u01a1i n\u00ean kinh t\u1ebf nh\u00e0 T\u1ed1ng d\u1ea7n d\u1ea7n ki\u1ec7t qu\u1ec7. 74","Kh\u00f4ng ch\u1ec9 b\u1ecb c\u00e1c n\u01b0\u1edbc m\u1ea1nh h\u01a1n uy hi\u1ebfp m\u00e0 ngay trong n\u1ed9i b\u1ed9 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e0 T\u1ed1ng c\u0169ng \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u ti\u00eau c\u1ef1c. B\u1ecdn quan l\u1ea1i, \u0111\u1ecba ch\u1ee7 ra s\u1ee9c th\u00e2u t\u00f3m ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a n\u00f4ng d\u00e2n \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5 m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng xa x\u1ec9 c\u00f2n qu\u1ed1c kh\u1ed1 th\u00ec c\u1ea1n ki\u1ec7t. D\u00e2n ch\u00fang \u0111\u00e3 ph\u1ea3i \u00e8 c\u1ed5 ch\u1ecbu g\u00e1nh n\u1eb7ng thu\u1ebf kh\u00f3a ng\u00e0y m\u1ed9t cao d\u00f9 m\u00f9a m\u00e0ng li\u00ean t\u1ee5c th\u1ea5t b\u00e1t. V\u00ec th\u1ebf \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i, n\u00f4ng d\u00e2n n\u1ed5i d\u1eady ch\u1ed1ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. 75","Tr\u01b0\u1edbc t\u00ecnh th\u1ebf \u0111\u00f3, t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng nh\u00e0 T\u1ed1ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch cho \u00e1p d\u1ee5ng nh\u1eefng bi\u1ec7n ph\u00e1p c\u1ea3i c\u00e1ch g\u1ecdi l\u00e0 T\u00e2n ph\u00e1p \u0111\u1ec3 l\u00e0m gi\u00e0u cho qu\u1ed1c kh\u1ed1 v\u00e0 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng s\u1ee9c m\u1ea1nh cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. Nh\u01b0ng th\u1ef1c ch\u1ea5t, T\u00e2n ph\u00e1p ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng ch\u00ednh s\u00e1ch nh\u1eb1m t\u0103ng c\u01b0\u1eddng h\u01a1n n\u1eefa vi\u1ec7c b\u00f3c l\u1ed9t d\u00e2n ch\u00fang n\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n T\u1ed1ng \u1ee7ng h\u1ed9. Nh\u01b0 l\u1eeda \u0111\u1ed5 th\u00eam d\u1ea7u, nh\u1eefng cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00e0ng n\u1ed5i l\u00ean m\u1ea1nh m\u1ebd. 76","\u0110\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf T\u00e2n ph\u00e1p c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u00e3 \u0111em l\u1ea1i s\u1ee9c m\u1ea1nh cho nh\u00e0 T\u1ed1ng v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ea1c h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea5u tranh c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n T\u1ed1ng, V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch \u0111\u00e3 b\u00e0y \u00e2m m\u01b0u x\u00e2m chi\u1ebfm \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t. Y hy v\u1ecdng n\u1ebfu chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t, nh\u00e0 T\u1ed1ng s\u1ebd l\u1ea5y l\u1ea1i uy th\u1ebf \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc v\u00e0 khi \u0111\u00f3, l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a y \u1edf trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e0 T\u1ed1ng s\u1ebd c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nghe theo. Ngh\u0129 v\u1eady, y v\u1ed9i v\u00e3 vi\u1ebft s\u1edb d\u00e2ng l\u00ean vua T\u1ed1ng. 77","Nghe V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch to nh\u1ecf: \u201cL\u00fac ta di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c giao Ch\u1ec9 (\u00fd n\u00f3i n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t), uy ta s\u1ebd c\u00f3. R\u1ed3i ta s\u1ebd b\u00e1o cho Thi\u1ec3m T\u00e2y bi\u1ebft, qu\u00e2n Thi\u1ec3m T\u00e2y t\u1ea5t s\u1ebd th\u00eam kh\u00ed th\u1ebf. V\u1edbi kh\u00ed th\u1ebf \u1ea5y, ta s\u1ebd nu\u1ed1t t\u01b0\u01a1i n\u01b0\u1edbc H\u1ea1. M\u00e0 n\u1ebfu nu\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc H\u1ea1 th\u00ec k\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m qu\u1ea5y nhi\u1ec5u Trung Nguy\u00ean n\u1eefa?\u201d, vua T\u1ed1ng c\u1ea3 m\u1eebng, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u00e1nh \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t. Vua T\u1ed1ng c\u00f2n hy v\u1ecdng chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t r\u1ed3i s\u1ebd v\u01a1 v\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u c\u1ee7a c\u1ea3i: \u201cNghe n\u00f3i v\u00f9ng kh\u00ea \u0111\u1ed9ng c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u1ee7a qu\u00fd. Sau khi giao Ch\u1ec9 thua, h\u00e3y \u0111\u1eb7t th\u00e0nh qu\u1eadn huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb v\u00e0 h\u00e3y sung c\u00f4ng c\u1ee7a c\u1ea3i\u201d. 78","V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch chu\u1ea9n b\u1ecb cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t k\u0129 l\u01b0\u1ee1ng, th\u00e0nh ung ch\u00e2u (nay thu\u1ed9c Nam Ninh, Qu\u1ea3ng T\u00e2y) n\u1eb1m tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 d\u1eabn v\u00e0o n\u01b0\u1edbc ta v\u00e0 hai c\u1eeda bi\u1ec3n \u1edf Kh\u00e2m ch\u00e2u, Li\u00eam ch\u00e2u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 T\u1ed1ng x\u00e2y d\u1ef1ng th\u00e0nh c\u0103n c\u1ee9 \u0111\u1ec3 t\u00edch l\u0169y l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o, kh\u00ed gi\u1edbi. V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch c\u00f2n cho m\u1ed9 th\u00eam qu\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00f3ng nhi\u1ec1u t\u00e0u chi\u1ebfn. 79","Nh\u01b0ng nh\u1eefng \u00e2m m\u01b0u c\u1ee7a T\u1ed1ng Th\u1ea7n T\u00f4ng v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch \u0111\u00e3 b\u1ecb nh\u00e0 L\u00fd ph\u00e1t gi\u00e1c. Tuy th\u1ebf, trong vi\u1ec7c ngo\u1ea1i giao v\u1edbi nh\u00e0 T\u1ed1ng, nh\u00e0 L\u00fd v\u1eabn c\u1ed1 gi\u1eef quan h\u1ec7 h\u00f2a h\u1ea3o, v\u1eabn sai s\u1ee9 sang n\u1ed9p c\u1ed1ng. Tr\u01b0\u1edbc hi\u1ec3m h\u1ecda \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc b\u1ecb x\u00e2m l\u0103ng, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh sang \u0111\u1ea5t T\u1ed1ng \u0111\u1ec3 ph\u00e1 h\u1ee7y kho l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o, v\u0169 kh\u00ed, qua \u0111\u00f3 \u0111\u00e1nh tan \u00fd ch\u00ed chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u c\u1ee7a qu\u00e2n T\u1ed1ng. Chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c t\u1ea5n c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 t\u1ef1 v\u1ec7 c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e0 L\u00fd ch\u1ea5p thu\u1eadn. 80","Th\u00e1ng 10 n\u0103m 1075, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t chia qu\u00e2n l\u00e0m hai c\u00e1nh ti\u1ebfn theo hai \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y b\u1ed9. C\u00e1nh qu\u00e2n tr\u00ean b\u1ed9 do ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng T\u00f4ng \u0110\u1ea3n ch\u1ec9 huy ph\u1ed1i h\u1ee3p ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi c\u00e1nh qu\u00e2n th\u1ee7y c\u1ee7a \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t nhanh ch\u00f3ng h\u1ea1 th\u00e0nh Li\u00eam ch\u00e2u, Kh\u00e2m ch\u00e2u v\u00e0 k\u00e9o \u0111\u1ebfn v\u00e2y h\u00e3m th\u00e0nh ung ch\u00e2u. Sau b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i ng\u00e0y v\u00e2y h\u00e3m, qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh n\u00e0y. To\u00e0n b\u1ed9 v\u0169 kh\u00ed, l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch t\u00edch tr\u1eef cho cu\u1ed9c x\u00e2m l\u0103ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y. 81","Sau khi chi\u1ebfn th\u1eafng tr\u1edf v\u1ec1, vua quan nh\u00e0 L\u00fd t\u00edch c\u1ef1c chu\u1ea9n b\u1ecb ph\u00f2ng th\u1ee7 v\u00ec bi\u1ebft r\u1eb1ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh qu\u00e2n T\u1ed1ng s\u1ebd k\u00e9o sang n\u01b0\u1edbc ta \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c th\u00f9 v\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u01b0u \u0111\u1ed3 x\u00e2m chi\u1ebfm n\u01b0\u1edbc ta. N\u1ee9c l\u00f2ng tr\u01b0\u1edbc th\u1eafng l\u1ee3i, qu\u00e2n d\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t h\u0103ng h\u00e1i \u0111\u00e0o h\u00e0o, \u0111\u1eafp l\u0169y, l\u1eadp c\u00e1c ph\u00f2ng tuy\u1ebfn \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u1ecbch. Quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 ph\u00f2ng tuy\u1ebfn Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng \u1edf b\u1edd ph\u00eda nam s\u00f4ng Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t. 82","Th\u00e1ng 12 n\u0103m B\u00ednh Th\u00ecn (\u0111\u1ea7u n\u0103m 1077), qu\u00e2n T\u1ed1ng tr\u00e0n v\u00e0o n\u01b0\u1edbc ta. C\u00e1nh qu\u00e2n th\u1ee7y c\u1ee7a ch\u00fang xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb Kh\u00e2m ch\u00e2u b\u1ecb th\u1ee7y binh \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh ngo\u00e0i bi\u1ec3n, kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfn s\u00e2u v\u00e0o n\u1ed9i \u0111\u1ecba \u0111\u1ec3 ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi qu\u00e2n b\u1ed9. V\u00ec v\u1eady, c\u00e1nh qu\u00e2n b\u1ed9 do Qu\u00e1ch Qu\u00ec ch\u1ec9 huy b\u1ecb ch\u1eb7n \u0111\u1ee9ng t\u1ea1i ph\u00f2ng tuy\u1ebfn Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng. Ti\u1ebfn tho\u00e1i l\u01b0\u1ee1ng nan, qu\u00e2n T\u1ed1ng l\u00e2m v\u00e0o c\u1ea3nh kh\u1ed1n qu\u1eabn v\u00ec thi\u1ebfu l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c v\u00e0 b\u1ec7nh t\u1eadt. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, ch\u00fang ph\u1ea3i ch\u1ea5p nh\u1eadn l\u1eddi \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb gi\u1ea3ng h\u00f2a c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00fd \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00fat qu\u00e2n an to\u00e0n. 83","Trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn n\u00e0y, nh\u00e0 T\u1ed1ng \u0111\u00e3 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 ch\u00e2u huy\u1ec7n t\u1ea1i v\u00f9ng bi\u00ean gi\u1edbi n\u01b0\u1edbc ta v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t quan cai tr\u1ecb. V\u00ec th\u1ebf ngay khi Qu\u00e1ch Qu\u00ec r\u00fat lui, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t sai qu\u00e2n chi\u1ebfm l\u1ea1i nhi\u1ec1u n\u01a1i nh\u01b0 \u0111\u1ed9ng gi\u00e1p Nguy\u00ean, huy\u1ec7n Quang Lang, ch\u00e2u T\u00f4 M\u1eadu... Nh\u01b0ng m\u1ed9t s\u1ed1 ch\u00e2u, \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 ch\u00e2u Qu\u1ea3ng Nguy\u00ean, n\u01a1i c\u00f3 m\u1ecf v\u00e0ng v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 V\u1eadt D\u01b0\u01a1ng, V\u1eadt \u00c1c... v\u1eabn b\u1ecb nh\u00e0 T\u1ed1ng chi\u1ebfm m\u1ea5t. 84","N\u0103m M\u1eadu Ng\u1ecd (1078), nh\u00e0 L\u00fd sai \u0110\u00e0o T\u00f4ng Nguy\u00ean \u0111i s\u1ee9 nh\u00e0 T\u1ed1ng, \u0111em voi sang c\u1ed1ng v\u00e0 \u0111\u00f2i l\u1ea1i ch\u00e2u Qu\u1ea3ng Nguy\u00ean. L\u00fac \u0111\u1ea7u vua T\u1ed1ng kh\u00f4ng thu\u1eadn tr\u1ea3 \u0111\u1ea5t, nh\u01b0ng sau th\u1ea5y v\u00f9ng Qu\u1ea3ng Nguy\u00ean qu\u00e1 xa x\u00f4i l\u1ea1i nhi\u1ec1u lam ch\u01b0\u1edbng n\u00ean \u0111\u00e0nh giao l\u1ea1i \u0111\u1ea5t n\u00e0y cho \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed5i l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb qu\u00e2n L\u00fd b\u1eaft khi \u0111\u00e1nh ph\u00e1 c\u00e1c th\u00e0nh Kh\u00e2m ch\u00e2u, Li\u00eam ch\u00e2u v\u00e0 ung ch\u00e2u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y. 85","N\u0103m M\u1eadu Ng\u1ecd (1083), L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng l\u1ea1i sai \u0110\u00e0o T\u00f4ng Nguy\u00ean sang Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 th\u01b0\u01a1ng thuy\u1ebft v\u1edbi nh\u00e0 T\u1ed1ng v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u00e2n \u0111\u1ecbnh bi\u00ean gi\u1edbi v\u00e0 \u0111\u00f2i l\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ed9ng V\u1eadt D\u01b0\u01a1ng, V\u1eadt \u00c1c. V\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y v\u1ed1n thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t nh\u01b0ng khi N\u00f9ng Tr\u00ed Cao n\u1ed5i lo\u1ea1n \u0111\u00e3 chi\u1ebfm l\u1ea5y. Sau khi Tr\u00ed Cao ch\u1ebft, h\u1ecd N\u00f9ng \u0111em \u0111\u1ea5t n\u1ed9p cho nh\u00e0 T\u1ed1ng. L\u00fac \u0111\u00f3, nh\u00e0 T\u1ed1ng v\u1ecbn c\u1edb \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ea5t do h\u1ecd N\u00f9ng giao n\u1ed9p ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i do \u0111\u00e1nh chi\u1ebfm m\u00e0 c\u00f3 n\u00ean nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng tr\u1ea3 l\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ed9ng n\u00e0y cho \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t m\u00e0 ch\u1ec9 tr\u1ea3 l\u1ea1i m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t r\u1ea5t nh\u1ecf. \u0110\u00e0o T\u00f4ng Nguy\u00ean kh\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng thuy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ee9c gi\u1eadn b\u1ecf v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. 86","N\u0103m sau, vua Nh\u00e2n T\u00f4ng sai Binh b\u1ed9 Th\u1ecb lang L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh ti\u1ebfp t\u1ee5c sang th\u01b0\u01a1ng thuy\u1ebft. Nh\u00e0 T\u1ed1ng l\u1ea1i \u0111\u01b0a ra vi\u1ec7c h\u1ecd N\u00f9ng d\u00e2ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 tho\u00e1i th\u00e1c nh\u01b0ng L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh \u0111\u00e3 l\u00fd lu\u1eadn: \u201c\u0110\u1ea5t th\u00ec c\u00f3 ch\u1ee7, b\u1ecdn thu\u1ed9c l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u1ea5y \u0111em d\u00e2ng n\u1ed9p v\u00e0 b\u1ecf tr\u1ed1n th\u00ec \u0111\u1ea5t \u1ea5y th\u00e0nh v\u1eadt \u0103n tr\u1ed9m c\u1ee7a ch\u1ee7. Coi gi\u1eef \u0111\u1ea5t cho ch\u1ee7 m\u00e0 l\u1ea1i t\u1ef1 \u00fd l\u1ea5y tr\u1ed9m t\u1ea5t kh\u00f4ng tha th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c; m\u00e0 \u0103n vi\u1ec7c \u0103n tr\u1ed9m c\u1ee7a c\u1ea3i hay t\u00e0ng tr\u1eef c\u1ee7a c\u1ea3i \u0103n tr\u1ed9m th\u00ec ph\u00e1p lu\u1eadt c\u0169ng kh\u00f4ng dung...\u201d. Quan l\u1ea1i nh\u00e0 T\u1ed1ng kh\u00f4ng ai tranh c\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng tr\u1ea3 l\u1ea1i to\u00e0n b\u1ed9 hai \u0111\u1ed9ng tr\u00ean m\u00e0 ch\u1ec9 tr\u1ea3 cho \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t m\u1ed9t s\u1ed1 huy\u1ec7n n\u1eb1m \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi hai n\u01b0\u1edbc. 87","V\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c vua Nh\u00e2n T\u00f4ng phong ch\u1ee9c Th\u00e1i s\u01b0, \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u c\u00e1c quan l\u1ea1i. \u00d4ng l\u00e0m quan \u0111\u1ea7u tri\u1ec1u trong m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t n\u0103m v\u00e0 l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u c\u00f4ng l\u1edbn. Tuy nhi\u00ean, cu\u1ed1i \u0111\u1eddi, \u00f4ng b\u1ecb k\u1ebft t\u1ed9i v\u00e0 b\u1ecb \u0111\u00e0y \u0111i Thao giang (V\u0129nh Ph\u00fa) v\u00ec m\u1ed9t vi\u1ec7c c\u00f3 v\u1ebb hoang \u0111\u01b0\u1eddng. S\u1eed c\u0169 vi\u1ebft r\u1eb1ng trong m\u1ed9t l\u1ea7n c\u00f9ng vua L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng \u0111i ch\u01a1i \u1edf D\u00e2m \u0110\u00e0m (t\u1ee9c h\u1ed3 T\u00e2y), L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh \u0111\u00e3 h\u00f3a h\u1ed5 \u0111\u1ec3 h\u1ea1i vua. C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u00f4 l\u00fd n\u00e0y ch\u1ee9ng t\u1ecf th\u1eddi \u1ea5y x\u00e3 h\u1ed9i v\u1eabn tin v\u00e0o ph\u00e9p th\u1ea7n th\u00f4ng bi\u1ebfn h\u00f3a. D\u00f9 sao, c\u00f4ng lao c\u1ee7a v\u1ecb Tr\u1ea1ng nguy\u00ean \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u00e0y v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n d\u00e2n ghi nh\u1edb. Nhi\u1ec1u l\u00e0ng \u1edf v\u00f9ng B\u1eafc Ninh l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd \u00f4ng, c\u00f3 n\u01a1i t\u00f4n \u00f4ng l\u00e0m th\u1ea7n ho\u00e0ng c\u1ee7a l\u00e0ng m\u00ecnh. 88","Trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh v\u1edbi nh\u00e0 T\u1ed1ng, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc b\u1ecb t\u00e0n ph\u00e1 r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u00ean ngay sau khi qu\u00e2n T\u1ed1ng r\u00fat v\u1ec1, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e0 L\u00fd \u0111\u00e3 ra s\u1ee9c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i, th\u00e0nh qu\u00e1ch b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y nay \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, con \u0111\u00ea s\u00f4ng Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t - n\u01a1i di\u1ec5n ra nhi\u1ec1u tr\u1eadn quy\u1ebft chi\u1ebfn gi\u1eefa \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t v\u00e0 qu\u00e2n T\u1ed1ng x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c - \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u01b0 h\u1ea1i nhi\u1ec1u v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c vua Nh\u00e2n T\u00f4ng cho t\u1eadp trung tu s\u1eeda ngay. 89","Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho d\u00e2n \u0111\u1eafp \u0111\u00ea ng\u0103n n\u01b0\u1edbc l\u0169. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u00e0o m\u00f9a b\u00e3o l\u1ee5t, kinh th\u00e0nh Th\u0103ng Long th\u01b0\u1eddng b\u1ecb ng\u1eadp n\u01b0\u1edbc. Th\u00e1ng 2 n\u0103m M\u1eadu T\u00fd (1108), L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng sai \u0111\u1eafp \u0111\u00ea \u1edf ph\u01b0\u1eddng C\u01a1 X\u00e1 \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng l\u1ee5t. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean s\u00e1ch s\u1eed ch\u00e9p v\u1ec1 vi\u1ec7c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh phong ki\u1ebfn cho \u0111\u1eafp \u0111\u00ea ph\u00f2ng l\u1ee5t tr\u00ean s\u00f4ng H\u1ed3ng. 90","91","Vua Nh\u00e2n T\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c cho m\u1edf c\u00e1c k\u1ef3 thi tuy\u1ec3n ch\u1ecdn nh\u00e2n t\u00e0i. N\u0103m \u0110inh T\u1ef5 (1077) m\u1edf khoa thi ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ch\u1eef t\u1ed1t, l\u00e0m to\u00e1n gi\u1ecfi, th\u00f4ng hi\u1ec3u lu\u1eadt l\u1ec7. N\u0103m B\u00ednh D\u1ea7n (1086) m\u1edf khoa thi ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u1ec3 l\u00e0m quan trong H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n. Trong k\u1ef3 thi n\u0103m B\u00ednh D\u1ea7n n\u00e0y, M\u1ea1c Hi\u1ec3n T\u00edch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea7u v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea1ng nguy\u00ean th\u1ee9 hai trong l\u1ecbch s\u1eed khoa c\u1eed Vi\u1ec7t Nam. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129, sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0. Vua Nh\u00e2n T\u00f4ng c\u00f2n sai l\u1eadp B\u00ed th\u01b0 c\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u01b0u tr\u1eef s\u00e1ch qu\u00ed. 92","Vua Nh\u00e2n T\u00f4ng c\u0169ng r\u1ea5t s\u00f9ng \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. Vua c\u00f9ng Linh Nh\u00e2n Th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u00e3 cho x\u00e2y c\u1ea5t nhi\u1ec1u ch\u00f9a th\u00e1p \u1edf kh\u1eafp n\u01a1i, l\u1ea1i phong cho s\u01b0 Kh\u00f4 \u0110\u1ea7u l\u00e0m qu\u1ed1c s\u01b0 v\u00e0 cho tham d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c tri\u1ec1u ch\u00ednh. 93","94","M\u00f9a thu n\u0103m gi\u00e1p Th\u00e2n (1104), vua Nh\u00e2n T\u00f4ng l\u1ec7nh cho s\u1eeda ch\u1eefa ch\u00f9a Di\u00ean H\u1ef1u (ch\u00f9a M\u1ed9t C\u1ed9t). Ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y v\u00e0o n\u0103m 1049 d\u01b0\u1edbi th\u1eddi vua L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng, c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng m\u1ed9t \u0111\u00f3a hoa sen tr\u00ean c\u00e2y c\u1ed9t \u0111\u00e1 duy nh\u1ea5t d\u1ef1ng tr\u00ean n\u1ec1n \u0111\u1ea5t. Nay, Nh\u00e2n T\u00f4ng cho \u0111\u00e0o quanh c\u1ed9t \u0111\u00e1 m\u1ed9t h\u1ed3 n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 h\u1ed3 Linh Chi\u1ec3u. Quanh h\u1ed3 c\u00f3 h\u00e0nh lang ch\u1ea1m tr\u1ed5 tinh vi. Ngo\u00e0i h\u00e0ng lang l\u1ea1i \u0111\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1i h\u1ed3 n\u1eefa g\u1ecdi l\u00e0 B\u00edch Tr\u00ec, cho b\u1eafc c\u1ea7u \u0111\u1ec3 \u0111i qua. Tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n ch\u00f9a, vua Nh\u00e2n T\u00f4ng cho x\u00e2y b\u1ea3o th\u00e1p. M\u1ed7i th\u00e1ng, c\u1ee9 ng\u00e0y r\u1eb1m v\u00e0 m\u1ed3ng m\u1ed9t, vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn ch\u00f9a \u0111\u1ec3 l\u1ec5 Ph\u1eadt v\u00e0 v\u00e3n c\u1ea3nh. H\u00e0ng n\u0103m, v\u00e0o ng\u00e0y m\u1ed3ng 8 th\u00e1ng 4, vua \u0111\u1ebfn \u0111\u1eb7t l\u1ec5 c\u1ea7u ph\u00fac, b\u00e0y nghi th\u1ee9c t\u1eafm t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt. 95","Vua Nh\u00e2n T\u00f4ng r\u1ea5t quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u00f4ng nghi\u1ec7p. \u0110\u1ec3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ch\u0103m lo s\u1ea3n xu\u1ea5t, h\u00e0ng n\u0103m, vua v\u1eabn \u0111i c\u00e0y ru\u1ed9ng T\u1ecbch \u0110i\u1ec1n. Nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, vua th\u01b0\u1eddng \u0111i ra ngo\u00e0i th\u00e0nh xem n\u00f4ng d\u00e2n thu ho\u1ea1ch. Nghe theo l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a Linh Nh\u00e2n Th\u00e1i h\u1eadu, vua Nh\u00e2n T\u00f4ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 duy tr\u00ec l\u1ec7nh c\u1ea5m gi\u1ebft tr\u00e2u b\u00f2 c\u1ee7a vua cha L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng m\u00e0 c\u00f2n b\u1ed5 sung th\u00eam m\u1ed9t s\u1ed1 quy \u0111\u1ecbnh nghi\u00eam ng\u1eb7t nh\u01b0: nh\u00e0 n\u00e0o m\u1ed5 tr\u1ed9m tr\u00e2u th\u00ec c\u1ea3 ch\u1ed3ng l\u1eabn v\u1ee3 \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u00e1nh t\u00e1m m\u01b0\u01a1i tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 b\u1ecb ph\u1ea1t t\u1ed9i \u0111\u1ed3, l\u00e1ng gi\u1ec1ng bi\u1ebft m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ed1 c\u00e1o c\u0169ng b\u1ecb t\u1ed9i nh\u01b0 v\u1eady. 96","D\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng, nhi\u1ec1u v\u00f9ng \u0111\u1ea5t hoang quanh th\u00e0nh Th\u0103ng Long \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u00e1. Tr\u01b0\u1edbc kia, nh\u1eefng n\u01a1i n\u00e0y ch\u1ec9 to\u00e0n l\u00e0 \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, c\u00e2y c\u1ed1i hoang vu r\u1eadm r\u1ea1p. T\u1eeb \u0111\u1eddi nh\u00e0 L\u00fd, v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u00e1 v\u00e0 tr\u1ed3ng tr\u1ecdt. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, khu v\u1ef1c ph\u00eda t\u00e2y th\u00e0nh Th\u0103ng Long \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t v\u00f9ng n\u00f4ng nghi\u1ec7p tr\u00f9 ph\u00fa do c\u00f4ng lao c\u1ee7a ch\u00e0ng trai h\u1ecd Ho\u00e0ng \u1edf l\u00e0ng L\u1ec7 M\u1eadt*. * M\u1ed9t l\u00e0ng n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 ngh\u1ec1 b\u1eaft r\u1eafn v\u00e0 nu\u00f4i r\u1eafn xu\u1ea5t kh\u1ea9u thu\u1ed9c huy\u1ec7n Gia L\u00e2m, H\u00e0 N\u1ed9i ng\u00e0y nay. 97","T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n, c\u00f3 m\u1ed9t n\u00e0ng c\u00f4ng ch\u00faa con vua L\u00fd* \u0111i thuy\u1ec1n tr\u00ean s\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c (s\u00f4ng \u0110u\u1ed1ng), ch\u1eb3ng may b\u1ecb th\u1ee7y qu\u00e1i g\u00e2y s\u00f3ng d\u1eef l\u00e0m \u0111\u1ed5 thuy\u1ec1n. Ch\u00e0ng trai h\u1ecd Ho\u00e0ng l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111ang c\u00e0y cu\u1ed1c ven \u0111\u00ea, v\u1ed9i nh\u1ea3y xu\u1ed1ng s\u00f4ng \u0111\u00e1nh y\u00eau qu\u00e1i, c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng ch\u00faa. Nh\u00e0 vua ban th\u01b0\u1edfng ch\u1ee9c t\u01b0\u1edbc, v\u00e0ng b\u1ea1c, ch\u00e0ng \u0111\u1ec1u kh\u01b0\u1edbc t\u1eeb, ch\u1ec9 xin \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn v\u00f9ng \u0111\u1ea5t hoang \u1edf ph\u00eda t\u00e2y kinh th\u00e0nh \u0111\u1ec3 khai ph\u00e1, tr\u1ed3ng tr\u1ecdt. V\u00e0 y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a ch\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua ch\u1ea5p thu\u1eadn. * C\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u ch\u00e9p l\u00e0 con vua L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng (1028-1054). 98","Ch\u00e0ng v\u1ec1 l\u00e0ng L\u1ec7 M\u1eadt k\u00eau g\u1ecdi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o c\u00f9ng sang khai ph\u00e1 \u0111\u1ea5t \u0111ai. T\u1eeb \u0111\u00f3, d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u00f4ng, l\u1eadp th\u00e0nh th\u1eadp tam tr\u1ea1i (m\u01b0\u1eddi ba tr\u1ea1i). C\u00e1c tr\u1ea1i n\u00e0y d\u1ea7n d\u1ea7n tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng v\u00f9ng n\u00f4ng nghi\u1ec7p tr\u00f9 ph\u00fa, \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nh\u01b0: Li\u1ec5u giai, Ng\u1ecdc H\u00e0, \u0110\u1ea1i Y\u00ean, gi\u1ea3ng V\u00f5, C\u1ed1ng V\u1ecb, V\u1ea1n B\u1ea3o (sau \u0111\u1ed5i l\u00e0 V\u1ea1n Ph\u00fac), Th\u1ee7 L\u1ec7, C\u1ed1ng Y\u00ean, H\u1eefu Ti\u1ec7p, V\u0129nh Ph\u00fac, Ng\u1ecdc Kh\u00e1nh, Kim M\u00e3, Xu\u00e2n Bi\u1ec3u. Khi ch\u00e0ng m\u1ea5t, d\u00e2n ch\u00fang c\u00e1c tr\u1ea1i n\u00e0y nh\u1edb \u01a1n, th\u1edd ch\u00e0ng l\u00e0m Th\u00e0nh ho\u00e0ng. 99","Th\u00e1ng 10 n\u0103m gi\u00e1p Th\u00e2n (1103), \u1edf v\u00f9ng Di\u1ec5n ch\u00e2u (Ngh\u1ec7 An), L\u00fd gi\u00e1c n\u1ed5i lo\u1ea1n ch\u1ed1ng l\u1ea1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. L\u00fd gi\u00e1c phao trong d\u00e2n ch\u00fang l\u00e0 y c\u00f3 ph\u00e1p thu\u1eadt cao c\u01b0\u1eddng, c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn c\u00e2y c\u1ecf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi, th\u00e0nh binh l\u00ednh do y \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n. \u0110\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi trong v\u00f9ng theo, L\u00fd gi\u00e1c cho \u0111\u1eafp th\u00e0nh ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u00e0 L\u00fd. Vua Nh\u00e2n T\u00f4ng sai L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, qu\u00e2n c\u1ee7a L\u00fd gi\u00e1c nhanh ch\u00f3ng b\u1ecb \u0111\u00e1nh b\u1ea1i. 100"]
Search
Read the Text Version
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
- 116
- 117
- 118
- 119
- 120
- 121
- 122
- 123
- 124
- 125
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- 135
- 136
- 137
- 138
- 139
- 140
- 141
- 142
- 143
- 144
- 145
- 146
- 147
- 148
- 149
- 150
- 151
- 152
- 153
- 154
- 155
- 156
- 157
- 158
- 159
- 160
- 161
- 162
- 163
- 164
- 165
- 166
- 167
- 168
- 169
- 170
- 171
- 172
- 173
- 174
- 175
- 176
- 177
- 178
- 179
- 180
- 181
- 182
- 183
- 184
- 185
- 186
- 187
- 188
- 189
- 190
- 191
- 192
- 193
- 194
- 195
- 196
- 197
- 198
- 199
- 200
- 201
- 202
- 203
- 204
- 205
- 206
- 207
- 208
- 209
- 210
- 211
- 212
- 213
- 214
- 215
- 216
- 217
- 218
- 219
- 220
- 221
- 222
- 223
- 224
- 225
- 226
- 227
- 228
- 229
- 230
- 231
- 232
- 233
- 234
- 235
- 236
- 237
- 238
- 239
- 240
- 241
- 242
- 243
- 244
- 245
- 246
- 247
- 248
- 249
- 250
- 251
- 252
- 253
- 254
- 255
- 256
- 257
- 258
- 259
- 260
- 261
- 262
- 263
- 264
- 265
- 266
- 267
- 268
- 269
- 270
- 271
- 272
- 273
- 274
- 275
- 276
- 277
- 278
- 279
- 280
- 281
- 282
- 283
- 284
- 285
- 286
- 287
- 288
- 289
- 290
- 291
- 292
- 293
- 294
- 295
- 296
- 297
- 298
- 299
- 300
- 301
- 302
- 303
- 304
- 305
- 306
- 307
- 308
- 309
- 310
- 311
- 312
- 313
- 314
- 315
- 316
- 317
- 318
- 319
- 320