ท้องฟ้าและดวงดาว

ใบความรู้ เร่ือง ท้องฟ้าและดวงดาว ดาวเคราะห์เป็นวัตถุท่ีโคจรอยู่รอบดาวฤกษ์ ซงึ่ วัตถนุ ้นั ต้องมคี ณุ สมบตั ิ 3 อยา่ งถงึ จะถกู จัดประเภท ให้เปน็ “ดาวเคราะห์” ได้ ไม่ใช่วตั ถใุ นระบบสรุ ยิ ะประเภทอ่ืนๆอย่าง “ดาวเคราะห์แคระ” คุณสมบัติ 3 ขอ้ นี้ ได้แก่ - มรี ปู ร่างเปน็ ทรงกลม ดว้ ยความโนม้ ถว่ งของวตั ถุนั้นเอง - มมี วลน้อยพอที่จะไมเ่ กิดปฏิกริ ยิ านวิ เคลียร์ฟิวชนั จนกลายเป็นดาวฤกษ์ - จัดการพ้ืนท่บี ริเวณวงโคจรของตัวเองใหป้ ราศจากวัตถุอ่นื เช่น ดาวเคราะห์นอ้ ย ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะของเราจะแบ่งออกเปน็ “ดาวเคราะหห์ นิ ” ท่ีมีพ้ืนผวิ เป็นหินแข็งและ “ดาวเคราะห์ แกส๊ ยกั ษ์” ซง่ึ เปน็ ดาวเคราะหท์ ่ปี ระกอบดว้ ยช้นั ของแกส๊ และแกน่ หินขนาดเลก็ ดาวเคราะห์หินในระบบสุรยิ ะ ของเรา ไดแ้ ก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก ดาวองั คาร ส่วนดาวเคราะหแ์ ก๊สยักษ์ในระบบสรุ ิยะของเรา ได้แก่ ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยเู รนสั ดาวเนปจูน ดาวฤกษ์ คือวัตถุท้องฟ้าท่ีเป็นกอ้ นพลาสมาสวา่ งขนาดใหญ่ที่คงอยไู่ ด้ด้วยแรงโน้มถว่ ง ดาวฤกษ์ท่ีอยู่ ใกล้โลกมากที่สุด คือ ดวงอาทติ ย์ ซ่งึ เป็นแหลง่ พลงั งานหลักของโลก เราสามารถมองเห็นดาวฤกษ์อื่นๆได้ บนทอ้ งฟา้ ยามราตรี หากไมม่ ีแสงจากดวงอาทติ ย์บดบัง ในประวตั ิศาสตร์ ดาวฤกษ์ท่ีโดดเด่นที่สดุ บนทรงกลม ทอ้ งฟ้าจะถกู จดั เขา้ ด้วยกนั เป็นกลมุ่ ดาว และดาวฤกษ์ที่สวา่ งที่สุดจะไดร้ ับการต้ังชอ่ื โดยเฉพาะ ดาวฤกษบ์ นท้องฟา้ แท้จรงิ มีขนาดไมเ่ ทา่ กนั และอยหู่ ่างจากโลกของเรา ด้วยระยะทางที่แตกต่างกนั ออกไป แต่เนื่องจากดาวฤกษ์แตล่ ะดวงอยหู่ า่ งจากเรามาก เราจึงมองเห็นเป็นเพียงจุดแสง เพยี งแต่แตกต่างกัน ทส่ี ีและความสว่าง ยกตวั อย่าง กล่มุ ดาวแคสสิโอเปีย (Cassiopeia) ซง่ึ อย่ใู กล้ขั้วฟา้ เหนือชาวยุโรปจินตนาการ วา่ เป็น \"พระราชนิ \"ี แตค่ นไทยเรามองเห็นเป็น \"ค้างคาว\" เมอ่ื มองดดู ว้ ยตาเปลา่ เราจะเห็น ดาวฤกษ์ 5 ดวง เรยี งตัวเปน็ รปู ตัว \"M\" หรือ \"W\" คว่า โดยทดี่ าวแตล่ ะดวงอยหู่ ่างกันไม่มาก และมีความสว่างใกล้เคียงกัน ในความเป็นจรงิ ดาวฤกษท์ ้ังห้าดวงน้ี มีขนาดแตกต่างกันมาก และอยู่หา่ งจากโลกด้วยระยะทางทแ่ี ตกต่างกนั มากดว้ ย นิทานกล่มุ ดาวตา่ งๆ กลุม่ ดาวหมีใหญ่และกลุ่มดาวหมีเล็ก ในตา่ นานกรกี นนั้ กลุ่มดาวหมใี หญม่ าจากหญงิ สาวคนหน่ึง ชอื่ วา่ คาลิสโต ซ่ึงเทพซสุ มาหลงใหล เมอื่ เฮรา ภรรยาของซุสรู้ เข้า จึงสาปนางคาลสิ โตให้กลายเป็นหมี ต่อมาเมื่ออาร์คัส ลูกชาย ของคาลสิ โตได้โตขึ้นและออกไปล่าสัตว์ ไดบ้ งั เอญิ เจอกับแม่ของ ตนทกี่ ลายเปน็ หมี ดว้ ยความท่ีไมร่ ู้วา่ หมีนน้ั เปน็ แม่ของตน อาร์คสั จงึ ได้พยายามสงั หารหมีตวั นั้น เทพซสุ เกือบช่วยเอาไว้ ไมท่ ัน จึงไดแ้ ต่แปลงให้ทง้ั สองเป็นหมี และจับข้ึนไปไวบ้ นท้องฟ้า กลายเป็นกล่มุ ดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) และกลุ่มดาวหมีเลก็ (Ursa Minor)

กลุ่มดาวสงิ โต เป็นราชาหรอื เจา้ แหง่ สัตว์ป่าของโลก ออกล่าเหยือ่ รบกวนชาวบ้าน จงึ ถูกฆา่ โดยเฮอร์คิวลิส แตเ่ นือ่ งจากสงิ โตตัวน้ี มีหนังหนาและเหนยี ว ฟันแทงไม่เข้า จึงถกู เฮอร์ควิ ลสิ ฆา่ โดยล็อคคอด้วยมือเปลา่ จากน้นั เฮอร์ควิ ลสิ ก็ถลกหนงั โดยใชเ้ ลบ็ ของสิงโตเอง จากนั้น ก็เอาหนงั มาท่าเครอื่ งแต่งกาย และเกราะ ทา่ ใหเ้ ฮอร์ควิ ลสิ ดูนา่ เกรงขาม จากนั้น Selene เทพธิดาแห่ง ดวงจนั ทร์ ได้น่าสิงโตขึ้นไปอยบู่ นทอ้ งฟ้า เป็นหนง่ึ ในกลุ่มดาวจกั รราศี โดยทส่ี ิงโตจะวงิ่ หนีเฮอร์คิวลิสตลอดเวลา โดยสิงโตอยู่สูงสดุ บนทอ้ งฟา้ ในขณะทเ่ี ฮอร์ควิ ลสิ กา่ ลังข้นึ และตก กระจุกดาวลูกไก่ มีตากบั ยายเลยี้ งไก่ไวใ้ ตถ้ ุนบา้ น แมไ่ กฟ่ ักไขไ่ ด้ลกู ไก่เจด็ ฟอง วันหนึ่งมีพระธุดงค์มา ลงกรดในชายป่าใกล้บ้านตากับยาย ตากับยายไม่มีอะไรจะกนิ เพราะยากจนมาก แต่กย็ ังคดิ จะใสบ่ าตรพระด้วย เพราะคิดวา่ พระก็คงจะหิวเช่นกัน ตาก็ปรึกษากับยายวา่ เราก็ไม่มีอะไรจะถวายพระเลย ทา่ นคงต้องหิวแน่แน่ ยายก็เห็นดว้ ย แลว้ ตากเ็ กดิ ความคิด เออยาย เราก็มีแม่ไก่อยนู่ ะถา้ เราทา่ ตม้ ไก่ถวายท่านเราก็คงจะได้บุญ ไม่นอ้ ย ยายกไ็ ม่เห็นด้วยแต่เมื่อคิดว่าพระธดุ งค์คงจะหวิ มากจรงิ ๆ เพราะยังไม่มีใครเอาอาหารมาถวายเลย ยายก็เลยยอม ฝา่ ยแม่ไก่นา่้ ตาไหลเรียกลกู ให้มาซุกใต้ปีก และขอกกลกู เป็นคร้ังสุดท้ายเพราะตอนเชา้ จะตอ้ งตายแนน่ อน ตอนเช้าตากบั ยายกน็ ่าแม่ไก่ ไปท่าอาหาร ฝ่ายลกู ไก่ท้ังเจด็ เหมอื นถูกพรากดวงใจ จงึ พากนั กระโดดเข้ากองไฟตายตาม แม่ไก่ ดว้ ยอานิสงส์นี้ เทวดากับนางฟา้ จงึ เสกลูกไกไ่ ปเปน็ ดาว อย่บู นท้องฟ้า

ใบกจิ กรรม เร่อื ง ท้องฟ้าและดวงดาว ชื่อ ……………………………………………………........นามสกุล……………………………………………………………….. ชน้ั ………………………….............. โรงเรียน …………………………….…………………………………………………….. กจิ กรรมท่ี 1 เรอื่ ง ดูดาวสามมิติผ่านโฮโลแกรม 1. วัตถปุ ระสงค์ ............................................................................................................................. ................................................. ............................................................................................................................................................... ............... 2. อุปกรณ์ 1. แผ่นใสขนาด A4 1 แผน่ 2. โทรศพั ทม์ ือถือ 1 เครือ่ ง 3. กรรไกร 1 เลม่ 4. ปากกาเมจิก 1 ดา้ ม 5. เทปใส 1 มว้ น 6. ไมบ้ รรทัด 1 ดา้ ม 3. วิธที า 1. วางแผ่นใสทาบลงบนกระดาษแพทเทิรน์ แล้วติดเทปใสเพื่อไมใ่ ห้แผ่นใสเลอ่ื นเวลาตดั 2. ตัดแผ่นใสตามแพทเทริ น์ บนกระดาษให้ออกมาแบบในรูป 3. พับตามรอยเสน้ ปะ แลว้ พับมุมเพ่ือประกอบเปน็ Hologram DIY แลว้ ใชเ้ ทปใสแปะตรงขอบให้ไดท้ รง เราก็ จะได้โฮโลแกรมท่สี มบูรณ์ 4. คน้ หาใน Youtube โดยใช้ค่าประกอบวา่ ‘Hologram’ เช่น Solar system Hologram กจ็ ะไดว้ ิดีโอท่มี ี หนา้ ตาเป็นเป็นตัวละครในมมุ ต่างๆทงั้ 4 ดา้ น

กิจกรรมที่ 2 เร่อื ง ปริศนากล่มุ ดาว 1. วตั ถปุ ระสงค์ ............................................................................................................................. ................................................. .................................................................................. ............................................................................................ 2. อุปกรณ์ 1. กลอ่ งขนมรูปทรงกระบอก 2. ไฟฉาย 3. กรรไกร 4. กระดาษสีดา่ 5. ปากกาเมจิกสขี าว 6. คัตเตอร์ 3. วิธีทา 1. น่ากลอ่ งขนมรูปทรงกระบอกมาตดั ปลายออกดว้ ยคัตเตอร์ 2. วาดรปู จดุ ของกลุม่ ดาวด้วยปากกาเมจิกสีขาวในกระดาษสดี ่า 3. เจาะรูตรงจดุ กลุ่มดาวทว่ี าดเสร็จแล้ว 4. ตัดกระดาษสีดา่ ให้เปน็ วงกลม ขนาดเท่าปากกระบอกขนม 5. นา่ กระดาษสดี า่ ทีต่ ัดเสรจ็ แลว้ มาใสบ่ ริเวณฝากล่องขนมรูปทรงกระบอก 6. ปดิ ฝาและนา่ ไฟฉายสอ่ ง จะเหน็ ภาพกลมุ่ ดาว 7. นา่ กลอ่ งดูดาวจ่าลองให้กลมุ่ อื่นดู และตอบค่าถาม

5. ภาพท่ปี รากฏ ช่ือกล่มุ ดาว...................................... ชอ่ื กลุ่มดาว...................................... กิจกรรมที่ 3 เรื่อง ดดู าวเลา่ นิทาน คาช้ีแจง ให้ผู้เรียนสงั เกตกลุ่มดาวบนทอ้ งฟ้า และนา่ มาร้อยเรยี งเป็นเรอ่ื งราวตามจินตนาการ .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................................