แหล่งเรียนรู้ ปรางค์กู่

แหล่งเรียนรู้ สถานบำบดั โรคเกา่ แก่ จงั หวดั ชัยภมู ิ ปรางคก์ ู่ จดั ทำโดย นายธนกร สุทธิเจริญพานิชย์ 653861109

พระปรางค์กู่ เป็นโบราณสถาน ตั้งอยู่ท่ีถนนบรรณาการ บ้านหนองบัว ตาบลในเมือง อาเภอเมืองชัยภูมิ จังหวัดชัยภูมิ มีฐาน ส่ีเหล่ียม สร้างด้วยศิลาแลงวางซ้อนกันจากฐานถึงยอด ภายในบรรจุพระพุทธรูปดินเผา เชื่อกันว่าเป็นอโรยาศาล (โรงพยาบาล) ในสมัยก่อน

ประวตั ิ พระปรางค์กู่สร้างโดย \"พระไภษชัยคุรุไวฑูรย์ประภา\" เมื่อ พ.ศ.1724–1761 หรือ พุทธศตวรรษท่ี 18 ในสมัย อาณาจักรขอม ในรัชกาลพระเจ้าชัยวรมันท่ี 7 โดยสร้าง เป็นปรางค์ศิลาแลงท้ังหลัง มีประตูเข้าทางทิศตะวันออก มี กาแพงรูปส่ีเหลี่ยมล้อมรอบ ภายในพระปรางค์กู่มี พ ร ะ พุ ท ธ รู ป ป า ง ม า ร วิ ชั ย ท่ี เ ค ลื่ อ น ย้ า ย ม า จ า ก ที่ อ่ื น ประดิษฐานอยู่ มีเศียรเทวดาอิทธิพลศิลปะขอม ทับหลังที่ กรอบประตูสลักเป็นรูปไตรรัตนมหายาน มีความหมายถึง พระพุทธเจ้าทรงมีความรู้การแพทย์ ทาให้ประชาชนมี ความสุขและไม่มโี รค

ปรางค์กู่มีแผนผังและลักษณะแบบเดียวกันกับอาคารที่เช่ือ กันว่าเป็นอโรคยาศาล มีข้อความว่าให้อยู่ใต้พระบารมีของ พระพุทธเจ้าผู้ทรงการแพทย์ คือ พระไภษชัยคุรุไวฑูรย์ประภา ผู้ประทานความสุขเกษมและความไม่มีโรคให้แก่ประชาชน ปัจจุบันเป็นโบราณสถานท่ีสาคัญและมีสภาพสมบูรณ์ท่ีสุดแห่ง หน่ึงในจังหวัดชัยภูมิ และยังเป็นท่ีเคารพของคนในจังหวัด ชัยภูมเิ ป็นอย่างสงู อกี ดว้ ย

ลกั ษณะทว่ั ไป ปรางค์กู่เป็นโบราณสถานอีกแห่งหน่ึง ท่ีมีแผนผังและ ลักษณะเหมือนกับโบราณสถานท่ีได้พบหลักฐานว่าเป็นอ โรคยาศาล ท่ีสร้างข้ึนในพุทธศตวรรษท่ี 18 คือ มีองค์ ประธานอยู่ตรงกลาง 1 องค์ บรรณาลัยด้านหน้า 1 หลัง ล้อมด้วยกาแพงซ่ึงมีโคปุระเฉพาะด้านหน้าทั้งหมด ก่อด้วย อิฐศิลาแลงยกเว้นกรอบประตูหน้าต่าง ทับหลัง เสาประดับ ล้วนเป็นหินทราย หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ทิศ ตะวันออกเฉียงเหนือของปรางค์มีสระน้า 1 สระ ยังคง สภาพสมบูรณ์ โดยเฉพาะองค์ประธานซึ่งมีผังเป็นรูป ส่ีเหลี่ยมจัตุรัสขนาด 5 เมตร ย่อมุมไม้สิบสอง ด้านหน้ามี ประตทู าเป็นมขุ ยื่นออกมา

ผนังปรางค์อีก 3 ด้านเป็นประตูหลอก จาหลักภาพตรงกลาง เป็นพระพุทธรูปประทับนั่งปางสมาธิ ซ่ึงจับท่อนพวงมาลัยไว้ด้วย มือท้ังสองข้าง ด้านข้างทางซ้ายและขวาจาหลักรูปพระโพธิสัตว์ อวโลกิเตศวร 4 กร กับรูปนางปรัชญาปารมิตา ด้านหน้ามีทับ หลังเช่นกัน สันนิษฐานว่าสลักเป็นภาพเดียวกัน แต่ปัจจุบันลบ เลือนมาก ท่ีช่องประตูหลอกด้านทิศเหนือยังมีพระพุทธรูปศิลา ปางสมาธิ ศิลปะแบบทวาราวดี ขนาดสูง 1.75 เมตร หน้าตัก กว้าง 7.5 เมตร ประดิษฐานอยู่ 1 องค์ ซ่ึงเป็นของท่ีเคลื่อนย้าย มาจากท่อี ่ืน

สว่ นประกอบตา่ ง ๆ ของโบราณสถาน 1.ซุ้มโคปุระ คือ ที่อยู่ของพาหนะของเทพเจ้าที่รักษาพระองค์ มีเทพ ประจา 8 ทิศ 2.ปรางคป์ ระธาน มีพระพทุ ธรูปปางสมาธิอยดู่ ้านใน มีเศียรที่ทาการ สรา้ งขึ้นมาใหม่ 3.บรรณาลัย เป็นทีเ่ กบ็ ยาอย่ขู วามือของโบราณสถาน มีแท่นรูป เคารพ (แท่นโยนี) อยูข่ า้ งใน 4.กาแพงล้อมปรางคแ์ ละประตูซุ้มทางเขา้ -ออก 5.บอ่ น้า

หลักฐานทีพ่ บ ทิศตะวันออกเฉียงเหนือของปรางค์มีสระน้า 1 สระ ยังคงมี สภาพสมบูรณ์ดีเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะองค์ประธานซึ่งมี แผนผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ขนาด 5 เมตร ย่อมุมไม้สิบสอง ด้านหน้ามีประตูทาเป็นมุขย่นื ออกมา ผนังปรางค์มี 3 ด้าน เป็น ประตูหลอก จาหลักภาพตรงกลางเป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ เหนือกาล ซ่ึอถือพวงมาลัยไว้ด้วยมือทั้งสองข้าง ด้านข้าง ทางซ้ายและขวาจาหลักรูปพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร 4 กร กับ รูปนางปรัชญาปารมิตาด้านหน้ามีทับหลังเช่นกัน สันนิษฐานว่า สลักเป็นภาพเดียวกัน แต่ปัจจุบันลบเลือนไปมากที่ช่องประตู หลอกด้านทิศเหนือยังมีพระพุทธรูปศิลา ศิลปะแบบทวาราวดี ขนาดสูง 1.75 เมตร หน้าตักกว้าง 7.5 เมตร ประดิษฐานอยู่ 1 องค์ ซ่งึ เปน็ ของทเี่ คลื่อนย้ายมาจากท่อี ่ืน

ภาพสลักทีส่ ำคญั ของโบราณสถาน 1.ภาพพระโพธิสัตว์อวโรกเิ ตศวร 4 กร 2.ปรางค์ประธานจะมีหน้ากาล ด้านบนสลักภาพพระพุทธรูป ปรางค์สมาธิ 3.ทัพหลังมุขด้านทิศเหนือของปราสาทประธาน สันนิษฐานว่า เป็นภาพพระรัตนไตรมหายาน 4.ภาพพุทธประวัติตอนเจ้าชายสิทธัตถะ เสด็จออกมา มหาภเิ นษกรมณ์ท่ีหน้าบนั ดา้ นทศิ ตะวันตกของบรรณาลยั

อ้างอิง ประชุมวฒั น์. (2564).ปรางคก์ ู่ สถานบาบดั โรคเกา่ แก่ จังหวดั ชยั ภมู ิ. สบื คน้ 15 กรกฎาคม 2562, จาก https://prachumwat.com/2021/03/01