Geschiedenis 90 jaar HTV Berg en Dal

90 jaar Berg & Dal Spannend als een tenniswedstrijd, dat is de geschiedenis van de tennisvereniging Berg & Dal, voorheen Lucky Stroke, opgericht op 8 januari 1933. Waar nu de tennisballen stuiten molk boer Rimmelzwaan zijn koeien en scharrelden kippen op het erf bij zijn boerderij Berg en Dal in de Bosjes van Pex. Het agrarische leven moest echter wijken voor de stadsuitbreiding en de boer, zijn vrouw en hun tien kinderen vertrokken naar elders. De Bosjes kregen als onderdeel van het Uitbreidingsplan West in 1927 de bestemming park, met tennisbanen, voetbalvelden en speelweiden. Toen kwam de Duitse bezetter en die trok met de aanleg van de Atlantikwall een vernietigend spoor door de stad, óók door de Bosjes. Maar de boerderij Berg en Dal bleef gespaard… waar vrolijk door werd getennist. Na de oorlog gebeurde er iets bijzonders. Het kleine Lucky Stroke met ongeveer 100 leden behoorde vijf jaar lang tot de absolute tennistop van Nederland. En nu, in 2023, viert tennisvereniging Berg & Dal haar negentigste verjaardag en speelt nog steeds op Berg en Dal, één van de mooiste tennisparken van Den Haag. Tijd voor een kijkje in het verleden. Samenstelling: Botine Koopmans en Dick Valentijn Foto’s: archief HTV Berg & Dal, Haags Gemeentearchief en Dick Valentijn

De Bosjes van Pex De Bosjes van Pex, waar het tennispark in ligt, liggen in de voormalige Segbroekpolder. Na ontginning van de polder werd in de zeventiende eeuw vanuit drie dicht bij elkaar staande boerderijen de grond gecultiveerd: Daal en Berg, Berg en Dal en Wildhoef. Berg en Dal is als enige nog over. Het was een landschappelijk fraai gebied met grazige weiden bij de boerderijen en mooie stukken duingrond waar het heerlijk wandelen was. Een echt buitengebied, maar de stad groeide, er werden uitbreidingsplannen gemaakt en de Bosjes gingen deel uitmaken van het Uitbreidingsplan West van de Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting uit 1927. Zij veranderden toen in een sportpark. De komst van tennisbanen in de Bosjes Het ontwerp dat de dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting voor de Bosjes maakte laat naast voetbalvelden, wandelpaden en speelweiden ook tennisbanen zien, en wel naast de boerderij Berg en Dal. Daar werd in 1928 de grond afgegraven voor veertien tennisbanen, de huidige smashcourtbanen 1 tot en met 8, en de gravelbanen 9 tot en met 14. Zij liggen in twee verdiepte kommen, om de overlast van wind zoveel mogelijk te beperken. De boerderij veranderde in een restaurant waar ook niet-tennissers welkom waren en in de stal kwamen kleedkamers. Een schuur stond in de weg; die bevond zich ongeveer op de plek tussen de banen 8 en 9 en werd gesloopt. Er werd niet alleen getennist: Berg en Dal was ook beroemd vanwege het schaatsen op de ondergespoten tennisbanen. Volgens een bijschrift bij een foto uit 1937 in het Haags Gemeentearchief was hier de eerste voor het publiek geopende ijsbaan van Den Haag te vinden.

Boerderij Berg en Dal Boer Rimmelzwaan en zijn gezin woonden zonder meer in een schilderachtige boerderij, in oorsprong uit de zeventiende eeuw, dus van respectabele ouderdom. Heel veel uit die tijd is nog herkenbaar, maar een verbouwing tot ‘clubhuis’ na de aanleg van de tennisbanen in 1928 laat natuurlijk zijn sporen na. Het bleek bij de vergunningaanvraag dat de boerderij er niet best aan toe was. Men sprak van ‘een zeer verre staat van bouwvalligheid’ en de achtergevel van de stal moest zelfs geheel gesloopt en opnieuw opgemetseld worden. In de gevels verving men de oude stalramen door grotere raamopeningen. Wonderlijk genoeg overleefde de boerderij de oorlogsjaren. De aanleg van de Atlantikwall, de verdedigingslinie van de Duitsers langs de westkust van Europa, liet ook van de Bosjes van Pex niet veel heel. De Wildhoef en Daal en Berg werden afgebroken. Het kan haast niet anders of het behoud van de boerderij heeft te maken met het feit dat de parkdirecteur Carl Wormstall uit Duitsland afkomstig was (hij was geboren in Dermbach). Ongetwijfeld wilde de Duitse bezetter ook graag eens een balletje slaan en dat kon zonder problemen bij landgenoot Wormstall. Al heette het wel dat het levensgevaarlijk was om weggeslagen ballen te halen vanwege de mijnen in de antitankgracht. In 1963 en in 2007 werd de boerderij opnieuw verbouwd. In 1963 kwam achter het woonhuis een dienstwoning en in 2007 werd de gehele boerderij omgetoverd in een restaurant met brasserie en bistro, annex kunstgalerie, aangevuld met een serre in 2016.

De gloriejaren van TCH Lucky Stroke Lucky Stroke werd op 8 januari 1933 opgericht door J.Q.M. Houberg, Bart de Lange en Willy Brandigt. De club had twee banen op het tennispark tot haar beschikking; in 1953 bleek dat aantal gestegen tot drie. Behalve Lucky Stroke hebben meer clubs op Berg en Dal gespeeld zoals het bekende Thor en Rood-Wit en kleinere clubs als Vol Moed, Waalsdorp, De Wilg en Wodozo. Weinig wees erop dat het bescheiden Lucky Stroke in de jaren 1966-1971 tot de top van Nederland zou gaan behoren. Tennishistoricus Theo Bollerman noemt het uniek dat uit een verhoudingsgewijze kleine tennisclub zoveel getalenteerde jonge tennissers voortkwamen en een hoog tennisniveau bereikten, zoals bij Lucky Stroke gebeurde. Na de oorlog stond Lucky Stroke nog in de schaduw van de clubs Thor en Rood-Wit die tot de top van Nederland behoorden, maar na 1966 veranderde dat. Toen was Lucky Stroke al succesvol in de eerste klasse, en na een tijdelijk samengaan met Groen-Geel drong men door tot hoofdklasse B, gevolgd door promotie in 1970 tot hoofdklasse A. Dit succes trokken topspelers als Louk Sanders en Annemieke Blom aan en zo ging een sterk team een jaar later de strijd om het Nederlandse kampioenschap aan. Na een bloedstollende strijd werd nipt verloren van De Metselaars. Het sterrenteam bestond uit Fried Schmitz, Louk Sanders, Paul van Min, Peter Blaas, Annemieke Blom en Ria Houps. En toen ging het mis. Andere clubs probeerden door het bieden van geld spelers bij Lucky Stroke weg te halen en dat lukte. Het hoge niveau kon toen met geen mogelijkheid meer gehandhaafd worden en zo kwam Lucky Stroke tot een even bijzondere als treurige actie: men vroeg zelf bij de tennisbond degradatie uit de hoofdklasse A aan met maar liefst twee klassen. Lucky Stroke wordt Berg & Dal In 2012 nam de vereniging afscheid van de historische naam Lucky Stroke, dat zoveel als gelukkige slag betekent en ruilde deze in voor de naam van het tennispark. Een ‘lucky’ beslissing die de verbondenheid van het sfeervolle park met de oudste en nu enige bespeler perfect tot uitdrukking brengt.

De voormalige Segbroekpolder Minuutplan uit 1818 met de boerderijen Daal en Berg, Berg en Dal en Wildhoef. Begin negentiende eeuw waren Daal en Berg en Berg en Dal eigendom van Jacobus Petrus Diert van Melissant, raadsheer van de Hoge Raad der Nederlanden. Hij verpachtte de boerderijen, Daal en Berg aan boer J.J.W. Pex en Berg en Dal aan boer Rimmelzwaan. Pex werd de naamgever van de Bosjes. Rondom de boerderijen lagen wei- en bouwland en stroken bos. Een idyllisch tafereeltje met kippen bij de boerderij Berg en Dal rond 1900.

Boerderij Berg en Dal Oprijlaan naar de boerderij in de winter, omstreeks 1905. Het woongedeelte van de boerderij in 1920. De houten aanbouw tegen de linkerzijgevel is er niet meer. Rechtsachter de schuur die in 1928 moest plaatsmaken voor de aanleg van de tennisbanen. Boer Rimmelzwaan melkt zijn koeien in de melkbocht (omheinde ruimte), omstreeks 1900.

Boerderij Berg en Dal vereeuwigd De Haagse kunstschilder Eduard Houbolt (1885-1954) heeft de boerderij in de jaren twintig op tekening vastgelegd. Hier heeft Houbolt het woongedeelte getekend dat er in grote lijnen nog Deze tekening biedt een kijkje op de later gesloopte schuur en de zijkant van steeds zo uitziet. Het is een romantisch samenstel van verschillende de boerderij. De stal staat haaks op het woonhuis. Samen vormen zij de bouwdelen met een ongelijke hoogte. In het midden is de tuitgevel met hoofdletter T, vandaar dat dit type boerderij een T-boerderij wordt genoemd. ervoor de waterpomp die er nog steeds is. Rechts bevindt zich de opkamer boven de kelder. Dat zie je aan de hoger geplaatste ramen. Waarschijnlijk was deze als herenkamer ingericht die eigenaar Diert van Melissant in de zomer als recreatieverblijf kon gebruiken. Links waren de woonkamers van de familie.

De Bosjes van Pex De Bosjes van Pex maakten onderdeel uit van het Uitbreidingsplan West in 1927. Het gemeentebestuur vatte daarbij het plan op om ‘deze terreinen nog meer dan thans geschikt te maken voor ontspanning en verpoozing van het publiek’. Niet echt nodig vond de directeur van de dienst Gemeenteplantsoenen Simon Doorenbos. Er hoefde volgens hem niet veel aan de Bosjes te gebeuren en de graslanden bij de oude boerderijen moesten intact blijven. ‘Het gezicht over deze weiden is zeer fraai.’ Het zou echter anders gaan. De Bosjes veranderden meer in een sportpark dan in een wandelpark in de natuur.

De verandering van de Bosjes in een sportpark Het ontwerp van de Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting voor de veertien tennisbanen bij Berg en Dal. De feestelijke opening van het tennispark vond plaats in het voorjaar van 1929. De eerste parkdirecteur was C.E.O. (Carl) Wormstall die tot zijn dood in 1962 aan het park verbonden zou blijven. Een paar jaar na de opening, in 1933, werd tennisvereniging Lucky Stroke opgericht, die de belangrijkste bespeler van het park zou worden. Het bleef niet bij de veertien banen. Waarschijnlijk in de oorlog werd het park aan de andere kant van de boerderij uitgebreid met nog eens zes banen. De Bosjes raakten nog voller met tennisbanen: in 1951 kreeg Berg en Dal een nieuwe buurman, tennispark Hanenburg. Het oude park op de hoek van de Goudenregenstraat en de Hanenburglaan was in de oorlog vernield. Het nieuwe park met dertien banen werd aangelegd op het stuk grond waar voorheen de boerderij Daal en Berg stond en dat de Duitsers hadden gebruikt om het puin van gesloopte huizen te dumpen. Hier is de aanleg in volle gang. Luchtfoto van tennispark Berg en Dal met de veertien banen omstreeks 1937. De boerderij Berg en Dal ligt verborgen in de bomen. Bovenaan is Daal en Berg te zien.

In de oorlogsjaren De ramen zijn kapot maar de boerderij staat overeind (1942). Wonderlijk genoeg overleefde de boerderij de oorlogsjaren die midden in de linie van de Atlantikwall lag. Het feit dat de parkdirecteur uit Duitsland afkomstig was zal waarschijnlijk een rol hebben gespeeld. Op deze luchtfoto uit omstreeks 1947 is prachtig te zien hoe de Atlantikwall zijn vernietigende spoor door de Bosjes van Pex heeft getrokken. Alles is weg, behalve de twintig tennisbanen rondom de boerderij Berg en Dal.

Verbouwingen aan de boerderij In 1963 werd achter het linker gedeelte van het woonhuis een dienstwoning toegevoegd. Aan de zijkant is deze goed zichtbaar, je ziet twee puntgevels naast elkaar. Met de komst van de huidige parkeigenaar Jan van Munster in 2007 werd de boerderij opnieuw verbouwd, dit maal tot een sfeervol restaurant met een brasserie en een bistro, annex kunstgalerie. De kleedkamers in de voormalige stal maakten plaats voor een fraaie open ruimte onder een strak grijs plafond. De tennissers konden zich in het vervolg omkleden in nieuwe kleedkamers op de zolder van het woonhuis. In 2016 werd een voormalige kas als serre tegen de stal gebouwd.

Succesvolle jaren In 1951 beschikte Lucky Stroke over een sterk team dat uitkwam In 1966 bereikte het team met Frans Boelens, Paul in de overgangsklasse B. Van links naar rechts: staand Wil Brusse, Wout van As, Frits Waasdorp, Tine Gardenier Kasten en Boebie van Renesse van Duivenbode, zittend: en Gré Wiersma de eerste klasse. Robinson, Babs Gootjes en Corrie Boelens. Na 1971 ging het mis. Andere clubs probeerden door het bieden van geld spelers bij Lucky Stroke weg te halen en dat lukte. Het hoge niveau kon toen met geen mogelijkheid meer gehandhaafd worden en Lucky Stroke vroeg degradatie aan. De kranten stonden er vol van. Dagblad De Tijd meldde op 14 februari 1972 dat de Nederlandse tenniswereld het even trieste als unieke feit beleeft dat een club in de hoogste klasse vraagt twee klassen te worden teruggezet en het Parool sprak op 8 april 1972 van een leeggeplunderd Lucky Stroke.

Tennismozaïek uit het verleden 1950-1959 1960-1969 1970-1979 1980-1989

90 jaar tennis op Berg en Dal