หน้ำ 44 ตัวอยา่ งทา่ นัง่ ความไม่เหมาะสม (8) - ระดับเบาะน่งั สูงเกนิ ไป (9) - วางเทา้ บนขาเกา้ อ้ี ไมว่ างบนพื้น (10) - ขาทอ่ นบนกดทับขอบหนา้ ของเบาะนั่ง (11) - ระดับเบาะนง่ั สูงเกนิ ไป - น่ังไขว่หา้ ง ไม่วางเทา้ บนพื้นอย่างเหมาะสม - ขาทอ่ นบนกดทับขอบหน้าของเบาะนัง่ - ระดับเบาะนั่งสงู เกินไป - วางเท้าบนขาเกา้ อี้ ไม่วางบนพน้ื - ขาทอ่ นบนกดทับขอบหนา้ ของเบาะนง่ั - ระดับเบาะนั่งสูงเกินไป - วางเท้าบนขาเกา้ อี้ ไมว่ างบนพ้นื - ขาทอ่ นบนกดทับขอบหน้าของเบาะนง่ั - ไมใ่ ช่ทพ่ี กั เท้าท่อี อกแบบอยา่ งเหมาะสม - ระดับเบาะน่งั สงู เกนิ ไป - นง่ั ขัดสมาธิบนเบาะนัง่ ไมว่ างเท้าบนพน้ื (12) - ระดับเบาะนัง่ สงู เกินไป - นง่ั พบั ขาวางบนเบาะน่งั ไมว่ างเทา้ บนพน้ื - ไม่ใช่ที่พกั เท้าทอ่ี อกแบบอย่างเหมาะสม (13) สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชีวอนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 45 ตัวอย่างทา่ นง่ั ความไม่เหมาะสม (14) - ระดบั เบาะนัง่ สูงเกนิ ไป (15) - น่ังไขวห่ า้ ง ไม่วางเทา้ บนพื้น (16) - ระดบั เบาะนัง่ สูงเกินไป - นั่งพับเพียบบนเบาะนั่ง ไมว่ างเทา้ บนพื้น - ระดับเบาะนง่ั สูงเกนิ ไป - ไมใ่ ชท้ ี่พกั เทา้ ที่ออกแบบอยา่ งเหมาะสม - ขาทอ่ นบนกดทับขอบหนา้ ของเบาะน่งั สถาบนั สง่ เสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 46 ภำคผนวก 3 ตวั อย่ำงกำรปรบั ปรงุ ระบบงำนคอมพิวเตอรใ์ นสำนักงำน การปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์ในสานักงานเป็นส่วนหน่ึงของโครงการสารวจ วิเคราะห์ และ ปรับปรุงท่าทางในการปฏิบัติงานกับเครื่องคอมพิวเตอร์ของผู้ปฏิบัติงาน ซ่ึงได้ดาเนินการระหว่างเดือนเมษายน ถึงสิงหาคม 2560 ณ หน่วยงาน Workplace Solution Division ของบริษัท ปูนซิเมนต์ไทย จากัด (มหาชน) ซ่ึงเป็น หน่วยงานต้นแบบในโครงการนี้ ต้ังอยู่ท่ีสานักงานใหญ่ของบริษัท เขตบางซื่อ กรุงเทพมหานคร โดยมี วตั ถุประสงค์เพ่ือดาเนินการปรบั ปรุงสถานีงานคอมพวิ เตอร์ใหก้ ับกลมุ่ ผู้ปฏบิ ัติงานอาสาสมัคร และเพ่อื นาวิธีการ ดาเนินโครงการ รวมท้ังการสารวจและประเมินผลต่าง ๆ มาใช้เป็นกรณีศึกษาในการอบรมเจ้าหน้าที่ความ ปลอดภัยในการทางานและเจ้าหน้าท่ีฝึกอบรมของสถานประกอบกิจการต่าง ๆ เพ่ือช่วยลดปัญหาออฟฟิศซินโด รมในลูกจ้างสานกั งาน ผ3.1 ขั้นตอนการดาเนนิ โครงการ การดาเนินโครงการสารวจ วิเคราะห์ และปรับปรุงท่าทางในการปฏิบัติงานกับเครื่องคอมพิวเตอร์ของ ลูกจา้ งสานกั งาน สามารถแบง่ เป็นขัน้ ตอนไดด้ ังนี้ 1. คดั เลอื กสถานประกอบกิจการเปน็ หนว่ ยงานตน้ แบบ สถานประกอบกิจการหรือหน่วยงานของสถานประกอบกิจการท่ีจะเป็นหน่วยงานต้นแบบต้องเป็น หน่วยงานทม่ี ีความพร้อมในหลายประการ เชน่ มีคณะทางานดา้ นการยศาสตร์ในสานักงาน มีงบประมาณในการ ปรบั ปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์ เป็นตน้ 2. คัดเลือกกลมุ่ ผปู้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมคั รเข้าร่วมในโครงการ กล่มุ ผ้ปู ฏิบัติงานอาสาสมคั รควรจะเปน็ ลูกจ้างสานักงานท่ีต้องปฏิบัตงิ านคอมพวิ เตอร์อยา่ งต่อเนื่องและ เป็นประจา ไม่เป็นผู้ที่มีอาการบาดเจ็บท่ีส่วนร่างกายซ่ึงต้องใช้งานขณะปฏิบัติงานกับเคร่ืองคอมพิวเตอร์ ได้แก่ คอ ไหล่ ข้อมือ หลังส่วนล่าง ขาและหัวเข่า การใช้แบบประเมินอาการปวดเม่ือยร่างกายด้วยตนเองจะช่วยให้ ทราบข้อมูลเบ้ืองต้นเกี่ยวกับอาการปวดเม่ือยร่างกาย เช่น ส่วนร่างกาย ระดับอาการ เพื่อให้สามารถวัดผลการ ดาเนินโครงการได้ ผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครควรจะมีอาการปวดเม่ือยร่างกายในระดับปานกลาง ผู้เช่ียวชาญด้าน กายภาพบาบัดจะชว่ ยใหท้ ราบระดบั อาการปวดเมอ่ื ยรา่ งกายได้อย่างถูกต้องมากข้นึ 3. ประเมนิ ระบบงานคอมพวิ เตอร์ของกลมุ่ ผูป้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมัคร ผู้เช่ียวชาญด้านการยศาสตร์จะใช้แบบประเมินระบบงานคอมพิวเตอร์เพ่ือประเมินระบบงาน คอมพิวเตอร์ของผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครแต่ละคน โดยจะประเมินพฤติกรรมในการปฏิบัติงานกับเคร่ือง คอมพิวเตอร์โดยการสมั ภาษณ์ สภาพแวดลอ้ มในบริเวณปฏบิ ัติงาน (ได้แก่ ความร้อน-เยน็ แสงสวา่ ง และเสยี งดัง สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภัย อาชวี อนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 47 สถานีงานคอมพิวเตอร์ (ได้แก่ โต๊ะทางานและเก้าอี้) และอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ผลจากการประเมินระบบงาน คอมพิวเตอรจ์ ะช่วยระบุประเดน็ ปัญหาทมี่ ีผลต่อท่าทางในการปฏบิ ัตงิ าน 4. ประเมนิ ท่าทางในการปฏบิ ัตงิ านคอมพิวเตอรข์ องกลุ่มผู้ปฏบิ ัติงานอาสาสมัคร ผู้เชี่ยวชาญด้านการยศาสตร์จะใช้แบบประเมิน RULA (สาหรับงานคอมพิวเตอร์) เพื่อประเมิน ท่าทางของส่วนร่างกายต่าง ๆ ได้แก่ แขนท่อนบน แขนท่อนล่าง ข้อมือ คอ ลาตัว และขา คะแนนรวม RULA จะช่วยระบุความเรง่ ด่วนสาหรบั การดาเนินการปรับปรงุ แกไ้ ขปัญหา 5. กาหนดแนวทางการปรบั ปรงุ สถานีงานคอมพวิ เตอร์เพื่อแก้ไขท่าทางในการปฏิบตั งิ าน ผู้เชี่ยวชาญด้านการยศาสตร์จะใช้ผลการประเมินระบบงานคอมพิวเตอร์เพื่อช่วยกาหนดแนวทาง ในการปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์สาหรับผู้ปฏิบัติงานแต่ละคน โดยอาจจะใช้อุปกรณ์เสริมท่ีจาเป็นเพื่อชว่ ย แกไ้ ขทา่ ทางในการปฏิบตั งิ านกับเครื่องคอมพิวเตอร์ 6. ดาเนนิ การปรับปรงุ สถานงี านคอมพิวเตอร์ ผู้เช่ียวชาญด้านการยศาสตร์จะแนะนาให้สานักงานจัดหาเก้าอ้ีการยศาสตร์และอุปกรณ์เสริม เช่น ลิน้ ชักวางแปน้ พมิ พ์ ที่พักเท้า แผน่ รองเมาส์ ท่วี างเอกสาร ฐานวางเคร่ืองคอมพวิ เตอร์พกพา และแขนจบั จอภาพ เพ่ือชว่ ยปรับท่าทางในการปฏิบัตงิ านกับเคร่ืองคอมพวิ เตอรใ์ หเ้ หมาะสมตามหลักการยศาสตร์ 7. ประเมินผลการปรบั ปรงุ สถานงี านคอมพวิ เตอร์ ผู้เช่ียวชาญด้านการยศาสตร์จะใช้แบบประเมิน RULA (สาหรับงานคอมพิวเตอร์) เพ่ือประเมินท่าทาง ของส่วนร่างกายต่าง ๆ ของผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครอีกคร้ังหน่ึง เพื่อเปรียบเทียบกับท่าทางก่อนการปรับปรุง และเพ่อื ประเมินผลสาเร็จของโครงการ นอกจากนี้ ผเู้ ชีย่ วชาญด้านการยศาสตร์จะใชแ้ บบประเมินความพึงพอใจ เพ่ือสารวจระดับความพอใจในอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ เก้าอ้ีการยศาสตร์ และอุปกรณ์เสริมต่าง ๆ ที่ได้จัดหาให้ ผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครแต่ละคน ซ่ึงความพึงพอใจในการปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์ก็เป็นตัวชี้วัดผลสาเร็จ ของโครงการด้วย ผ3.2 การคัดเลือกหนว่ ยงานต้นแบบและกล่มุ ผปู้ ฏิบตั ิงานอาสาสมัคร หนว่ ยงานต้นแบบควรมคี ณุ สมบัตดิ ังตอ่ ไปน้ี 1. ยินดีให้ความร่วมมือแก่ผู้เช่ียวชาญจากสมาคมการยศาสตร์ไทยและนักวิชาการการยศาสตร์จาก สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องค์การมหาชน) หรือ สสปท. ในการเข้าดาเนินการสารวจสถานีงานคอมพิวเตอร์ สัมภาษณ์ลูกจ้าง สังเกตุการปฏิบัติงาน และถ่ายภาพท่าทาง ในการปฏบิ ตั งิ าน 2. อนุญาตให้คณะทางานด้านการยศาสตร์ในสานักงานของหน่วยงานเข้าร่วมโครงการหน่วยงาน ต้นแบบ โดยช่วยเก็บข้อมูลบางส่วน ให้ความช่วยเหลือผู้เช่ียวชาญในกรณีที่จาเป็น จัดหาข้อมูลเกี่ยวกับสถานีงาน ดูแลการติดต้ังอุปกรณ์ที่จาเป็น สอดส่องพฤติกรรมของผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครในโครงการ และประสานงาน เกยี่ วกบั การจดั ฝึกอบรม (ถา้ จาเปน็ ) สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชีวอนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 48 3. อนญุ าตให้ลูกจา้ งสานักงานสมคั รเขา้ รว่ มในกลุ่มผปู้ ฏิบตั งิ านอาสาสมคั รของโครงการหน่วยงานตน้ แบบ 4. มคี วามพรอ้ มในการจัดสรรงบประมาณเพื่อการปรับปรุงสถานีงานคอมพวิ เตอร์และจัดซื้ออุปกรณ์ที่ จาเปน็ สาหรับกลุ่มผปู้ ฏบิ ตั งิ านอาสาสมคั รตามคาแนะนาของผู้เชีย่ วชาญ 5. ยินดีให้ใช้ผลการปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์ของหน่วยงานเป็นกรณีศึกษา เพ่ือเป็นตัวอย่างที่ดี ให้สถานประกอบกิจการอืน่ ๆ นาไปปฏบิ ัติตาม หลักเกณฑใ์ นการคดั เลอื กผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครสาหรบั โครงการนี้ คอื 1. ไมม่ ีอาการปวดเมื่อยรา่ งกายขนั้ รุนแรง (หรอื บาดเจ็บ) 2. ปฏิบตั งิ านคอมพวิ เตอรเ์ ป็นงานหลักและอย่างต่อเนอื่ ง 3. ไดร้ บั ความยินยอมจากหน่วยงานใหเ้ ข้ารว่ มในโครงการ 4. รับทราบรายละเอยี ดเกยี่ วกบั การเขา้ รว่ มในโครงการ 5. ยินดเี ขา้ ร่วมในโครงการอย่างสมคั รใจ 6. ยินดปี ฏบิ ตั ิตามคาแนะนาของผูเ้ ชยี่ วชาญดา้ นการยศาสตร์ ในโครงการนมี้ ผี ปู้ ฏบิ ัติงานอาสาสมคั ร 10 คน ดังทสี่ รุปในตารางที่ ผ3-1 ตารางที่ ผ3-1 กลุ่มผปู้ ฏบิ ตั งิ านอาสาสมคั รในโครงการ ผูป้ ฏบิ ัติงานอาสาสมัคร เพศ สว่ นสงู (ซม.) ประเภทเครือ่ งคอมพวิ เตอร์ MP01 ชาย 172 คอมพิวเตอร์ตั้งโตะ๊ MN02 ชาย 170 คอมพิวเตอร์พกพา MN05 ชาย 173 คอมพวิ เตอร์พกพา MN04 ชาย 180 คอมพิวเตอร์พกพา FN05 หญิง 158 คอมพวิ เตอร์พกพา MN03 ชาย 163 คอมพิวเตอร์พกพา FN03 หญิง 155 คอมพิวเตอร์พกพา FN01 หญงิ 173 คอมพวิ เตอร์พกพา MP02 ชาย 172 คอมพิวเตอร์ต้ังโตะ๊ MP03 ชาย 179 คอมพวิ เตอรต์ ั้งโต๊ะ ผ3.3 การประเมินสถานีงานคอมพิวเตอร์และท่าทางในการปฏิบัติงานของกลุ่มผู้ปฏิบัติงาน อาสาสมคั ร (กอ่ นการปรบั ปรงุ ) ผู้เช่ียวชาญด้านการยศาสตร์ใช้แบบประเมินระบบงานคอมพิวเตอร์ในสานักงานเพื่อบันทึกข้อมูลของ ผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัคร สารวจพฤติกรรมในการปฏบิ ัติงาน (โดยการสัมภาษณ์) สารวจสภาพแวดล้อมในบริเวณ สถาบนั สง่ เสรมิ ความปลอดภัย อาชวี อนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 49 ปฏิบัติงาน สารวจสถานีงานและอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ และสารวจท่าทางในการปฏิบัติงาน หลังจากน้ัน ผ้เู ชีย่ วชาญดา้ นการยศาสตร์จะสรปุ ผลการประเมนิ ระบบงานคอมพวิ เตอร์ตามหวั ข้อต่อไปนี้ 1. พฤตกิ รรมที่ไม่เหมาะสมในการปฏิบตั ิงาน 2. สภาพแวดลอ้ มท่ไี มเ่ หมาะสมในบรเิ วณงาน 3. คุณลกั ษณะทไี่ มเ่ หมาะสมของสถานีงานคอมพวิ เตอร์ 4. คุณลกั ษณะท่ไี มเ่ หมาะสมของอปุ กรณ์คอมพิวเตอร์ 5. ท่าทางทีไ่ ม่เหมาะสมสาหรับการนงั่ ปฏบิ ตั ิงานคอมพวิ เตอร์ ปญั หาโดยทวั่ ไปของระบบงานคอมพิวเตอร์ในหนว่ ยงานต้นแบบ สามารถสรุปได้ดังต่อไปน้ี 1. ผู้ปฏบิ ตั งานอาสาสมัครนั่งปฏบิ ัตงิ านคอมพวิ เตอรอ์ ยา่ งต่อเนื่องนานกว่า 1 ช่วั โมง 2. ผู้ปฏิบตั งิ านอาสาสมัครต้องปฏิบตั งิ านคอมพวิ เตอร์นานกว่า 4 ช่ัวโมงตอ่ วันทางาน 3. ผปู้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมคั รไม่บรหิ ารรา่ งกายในระหวา่ งเวลาทางาน 4. ผปู้ ฏิบตั ิงานอาสาสมัครไม่ใชแ้ ผ่นรองเมาส์ขณะปฏบิ ตั งิ านกบั เมาส์ 5. โต๊ะวางเครื่องคอมพิวเตอร์ (สูง 72 ซม.) ไม่มีล้ินชักวางแป้นพิมพ์ ผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครต้องวาง แปน้ พมิ พแ์ ละเมาสบ์ นโตะ๊ 6. เกา้ อข้ี องผูป้ ฏิบตั งิ านอาสาสมัครบางคนไม่ใช่เก้าอี้การยศาสตร์ 7. ผู้ปฏบิ ตั งิ านอาสาสมคั รท่รี ปู ร่างเตย้ี ไมม่ ที พ่ี ักเท้าเพอ่ื ช่วยรองรับเท้า ผู้เชี่ยวชาญด้านการยศาสตร์ใช้แบบประเมิน RULA เพื่อประเมินท่าทางในการปฏิบัติงานกับเครื่อง คอมพิวเตอร์ ซึ่งจะประเมินส่วนร่างกาย ได้แก่ ท่าทางแขนท่อนบน ท่าทางแขนท่อนล่าง ท่าทางข้อมือ การบิด ข้อมือ ท่าทางคอ/ศีรษะ ท่าทางลาตัว ท่าทางขา ภาระงานกล้ามเน้ือส่วนที่ใช้งาน และภาระงานท่ัวไปของ ร่างกาย ผลการประเมินท่าทางในการปฏิบัติงานคอมพิวเตอร์ของกลุ่มผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัคร (ก่อนการ ปรบั ปรงุ ) สามารถสรปุ ไดด้ งั ต่อไปนี้ สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 50 1. ผปู้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมคั รรหัส MP01 (ระดบั ความเรง่ ดว่ น = 2) ทา่ ทางแขนและขอ้ มือ แขนท่อนบน 2 แขนทอ่ นลา่ ง 2 ขอ้ มอื มมุ 1 การบิด 1 คะแนนรวม 3 ทา่ ทางคอ ลาตัว และขา คอ 2 ลาตัว 1 ขา 1 คะแนนรวม 2 ภาระงาน กล้ามเน้ือ 0 ทัว่ ไป 0 คะแนนรวม RULA 3 2. ผปู้ ฏิบัติงานอาสาสมัครรหสั MN02 ทา่ ทางแขนและขอ้ มือ แขนทอ่ นบน 1 แขนทอ่ นล่าง 1 ขอ้ มอื มุม 3 การบิด 1 คะแนนรวม 2 ท่าทางคอ ลาตวั และขา คอ 4 ลาตวั 1 ขา 1 คะแนนรวม 5 ภาระงาน กล้ามเน้ือ 1 ท่ัวไป 1 คะแนนรวม RULA 6 (ระดบั ความเรง่ ดว่ น = 3) สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 51 3. ผปู้ ฏบิ ัติงานอาสาสมัครรหัส MN05 (ระดบั ความเร่งดว่ น = 4) ท่าทางแขนและข้อมอื แขนทอ่ นบน 3 แขนท่อนล่าง 2 ข้อมือ มุม 4 การบิด 1 คะแนนรวม 5 ทา่ ทางคอ ลาตัว และขา คอ 4 ลาตัว 3 ขา 1 คะแนนรวม 6 ภาระงาน กลา้ มเนอ้ื 1 ท่ัวไป 0 คะแนนรวม RULA 7 4. ผู้ปฏิบตั ิงานอาสาสมคั รรหัส MN04 ท่าทางแขนและขอ้ มอื แขนทอ่ นบน 1 แขนทอ่ นลา่ ง 1 ขอ้ มอื มุม 3 การบดิ 1 คะแนนรวม 2 ท่าทางคอ ลาตัว และขา คอ 4 ลาตัว 1 ขา 2 คะแนนรวม 5 ภาระงาน กล้ามเนือ้ 1 ทั่วไป 1 คะแนนรวม RULA 6 (ระดบั ความเรง่ ดว่ น = 3) สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภยั อาชวี อนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 52 5. ผปู้ ฏบิ ัติงานอาสาสมัครรหัส FN05 (ระดบั ความเร่งดว่ น = 2) ท่าทางแขนและข้อมอื แขนทอ่ นบน 1 แขนท่อนล่าง 1 ข้อมือ มุม 3 การบิด 1 คะแนนรวม 2 ทา่ ทางคอ ลาตัว และขา คอ 1 ลาตัว 2 ขา 1 คะแนนรวม 2 ภาระงาน กลา้ มเนอ้ื 1 ท่ัวไป 1 คะแนนรวม RULA 4 6. ผู้ปฏิบตั ิงานอาสาสมคั รรหัส MN03 ท่าทางแขนและขอ้ มอื แขนทอ่ นบน 2 แขนทอ่ นลา่ ง 2 ขอ้ มอื มุม 2 การบดิ 1 คะแนนรวม 3 ท่าทางคอ ลาตัว และขา คอ 2 ลาตัว 1 ขา 2 คะแนนรวม 3 ภาระงาน กล้ามเนือ้ 0 ทั่วไป 1 คะแนนรวม RULA 4 (ระดบั ความเรง่ ดว่ น = 2) สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภัย อาชวี อนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 53 7. ผปู้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมคั รรหัส FN03 (ระดบั ความเรง่ ดว่ น = 4) ทา่ ทางแขนและขอ้ มือ แขนท่อนบน 1 แขนทอ่ นลา่ ง 1 ขอ้ มอื มมุ 3 การบิด 1 คะแนนรวม 2 ทา่ ทางคอ ลาตัว และขา คอ 3 ลาตัว 1 ขา 1 คะแนนรวม 3 ภาระงาน กล้ามเน้ือ 1 ทัว่ ไป 2 คะแนนรวม RULA 7 8. ผปู้ ฏิบัติงานอาสาสมคั รรหัส FN01 ทา่ ทางแขนและขอ้ มือ แขนทอ่ นบน 1 แขนทอ่ นล่าง 1 ขอ้ มอื มุม 2 การบิด 1 คะแนนรวม 2 ท่าทางคอ ลาตัว และขา คอ 3 ลาตวั 1 ขา 2 คะแนนรวม 3 ภาระงาน กล้ามเน้ือ 1 ท่ัวไป 1 คะแนนรวม RULA 5 (ระดบั ความเรง่ ดว่ น = 3) สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 54 9. ผูป้ ฏิบตั ิงานอาสาสมคั รรหัส MP02 (ระดบั ความเร่งด่วน = 4) ท่าทางแขนและข้อมอื แขนท่อนบน 2 แขนท่อนล่าง 2 ข้อมือ มมุ 3 การบิด 1 คะแนนรวม 3 ทา่ ทางคอ ลาตัว และขา คอ 4 ลาตัว 2 ขา 1 คะแนนรวม 5 ภาระงาน กลา้ มเนื้อ 1 ทั่วไป 2 คะแนนรวม RULA 7 10. ผู้ปฏบิ ตั ิงานอาสาสมคั รรหัส MP03 ท่าทางแขนและข้อมือ แขนท่อนบน 3 แขนท่อนล่าง 1 ขอ้ มือ มุม 3 การบดิ 1 คะแนนรวม 4 ท่าทางคอ ลาตัว และขา คอ 4 ลาตัว 1 ขา 1 คะแนนรวม 5 ภาระงาน กลา้ มเนอื้ 1 ทั่วไป 0 คะแนนรวม RULA 7 (ระดบั ความเรง่ ด่วน = 4) สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชีวอนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 55 ผ3.4 การปรับปรงุ สถานงี านคอมพวิ เตอร์ ผ3.4.1 คาแนะนาทัว่ ไป เนอ่ื งจากกลุ่มผปู้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมัครส่วนใหญจ่ ะใชส้ ถานีงานคอมพวิ เตอรแ์ บบเดียวกัน คือ โต๊ะทางาน เป็นรูปตัวแอล โดยมีส่วนข้อศอกเป็นมุมโค้ง และความยาวของโต๊ะส่วนขาของตัวแอลจะเท่ากัน (คือ มีรูปร่าง คลา้ ยบูมเมอแรง) ส่วนเก้าอน้ี ั้นจะเป็นเก้าอี้สานักงานทส่ี ามารถปรบั ระดบั สงู -ต่าได้อย่างสะดวก กลุ่มผู้ปฏิบตั ิงาน อาสาสมคั รประมาณ 80% จะใชเ้ กา้ อที้ ่ีถกู ตอ้ งเหมาะสมตามหลักการยศาสตร์ คาแนะนาท่วั ไปสาหรบั กลุ่มผปู้ ฏบิ ัติงานอาสาสมัครสามารถสรุปไดด้ ังน้ี โตะ๊ ทางาน - จัดพื้นทบี่ นโต๊ะทางานใหโ้ ลง่ และสะดวกต่อการปฏิบตั ิงาน - ควรจะวางส่ิงของท่จี าเป็นในการปฏบิ ตั งิ านบนโตะ๊ เทา่ นั้น - จัดพ้ืนท่ีใต้โต๊ะทางานให้โล่งเพอ่ื สะดวกต่อการวางขา เท้า และที่พกั เท้า (ถา้ ต้องใช้) ต้ลู ิ้นชกั ใตโ้ ต๊ะ - ตลู้ ิน้ ชักใต้โต๊ะควรจะอนุญาตให้มีเพียง 1 ตู้ - วางตลู้ ้นิ ชกั ในตาแหน่งท่ีไม่กีดขวางการนัง่ ปฏิบัตงิ าน - ขอบหน้าของตู้ลิน้ ชกั ไม่ควรย่ืนพ้นขอบหนา้ ของโตะ๊ - ไมว่ างต้ลู ิ้นชกั ในตาแหน่งเอียง (ควรใหข้ อบหนา้ ของตู้ลิ้นชกั ขนานกับขอบหนา้ ของโต๊ะ) โทรศพั ท์ - วางโทรศัพทใ์ ห้อยขู่ ้างเดียวกบั มือที่ถือโทรศพั ท์ขณะพดู สายและแนะนาให้ใช้มอื ข้างนัน้ ยกหโู ทรศัพท์ - สายโทรศัพท์ควรจะมคี วามยาวเหมาะสม - ไมค่ วรพูดโทรศพั ทแ์ ละปฏบิ ตั ิงานกับเครื่องคอมพวิ เตอรใ์ นเวลาเดียวกนั - ถ้าจาเป็นต้องพูดโทรศัพท์และปฏิบตั งิ านกบั เคร่ืองคอมพวิ เตอร์ด้วย ควรจะใช้อปุ กรณ์แฮนด์ฟรี - เมื่อวางโทรศัพท์แล้ว สายโทรศัพท์ไม่ควรกดี ขวางการปฏบิ ัตงิ าน เกา้ อี้ - ปรับระดบั เบาะน่ังใหเ้ หมาะสม (มุมทห่ี วั เข่าประมาณ 90 องศา เท้าทั้ง 2 ข้างวางราบบนพืน้ หรอื บน ทีพ่ ักเทา้ ) - ปรับความลึกของเบาะนั่งใหเ้ หมาะสม (เม่ือน่งั ให้หลงั ส่วนล่างอยชู่ ดิ พนักพิงหลังแลว้ ขอบหน้าของ เบาะนง่ั ต้องไมช่ นขาท่อนล่าง) - ปรับระดบั ของทร่ี องรับหลังส่วนล่างใหอ้ ยทู่ ีร่ ะดบั บัน้ เอว - ปรบั ระดับของที่พกั แขนให้อยู่ตา่ สุด และเลือ่ นส่วนรับแขนถอยหลังใหม้ ากทส่ี ดุ สถาบนั สง่ เสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 56 - ปรับพนักพิงหลงั ให้อยูใ่ นตาแหนง่ “ลอ็ ค” โดยทเ่ี มื่อเอนหลงั พิงพนักอย่างเต็มทแ่ี ลว้ จะนงั่ ในท่าท่ี หลงั ต้งั ตรงหรือเอนไปด้านหลังเล็กนอ้ ย - ไมค่ วรวางหมอนหรอื เบาะระหว่างหลังและพนักพงิ หลัง - น่ังพิงพนกั พิงหลังอย่างเต็มท่ี ไมโ่ น้มตวั ไปข้างหน้า ทพ่ี กั เท้า (ถา้ ตอ้ งใช)้ - วางที่พกั เท้าบนพน้ื หนา้ เก้าอี้ และให้อย่ชู ดิ เกา้ อใ้ี ห้มากทสี่ ดุ - วางท่พี กั เทา้ ให้ขนานกบั ระนาบลาตวั แป้นพิมพ์ (ถ้าตอ้ งใช้) - วางแป้นพิมพ์ให้ระดับของแถวปุ่มอักษร G และ H อยู่ใกล้เคียงระดับข้อศอก (เม่ือน่ังหลังตรง และห้อยแขนทอ่ นบนตามสบายแนบข้างลาตวั ) - วางแปน้ พิมพใ์ ห้ชิดขอบหน้าของโต๊ะ (หรอื ของลิน้ ชกั แปน้ พมิ พ์) มากท่ีสดุ - วางแป้นพิมพใ์ ห้ขนานกับระนาบลาตวั - วางแปน้ พมิ พใ์ ห้กึง่ กลางระหว่างปมุ่ อักษร G และ H อยู่ตรงกับตาแหน่งกึ่งกลางของลาตวั (สะดือ) - ไม่ควรกางขาหลังของแปน้ พมิ พ์ - วางแป้นพิมพ์ให้แถวของปุ่มอักษร G และ H อยู่ห่างจากลาตัวเป็นระยะจากปลายน้ิวช้ีถึงข้อศอก (โดยประมาณ) เมาส์ (และทรี่ องเมาส)์ - วางทร่ี องเมาสใ์ ห้อยู่ระดบั เดียวกับแป้นพมิ พ์ - วางท่ีรองเมาสใ์ ห้อยู่ตดิ กับแปน้ พิมพ์ - ควรทดลองวางเมาสท์ ่ดี ้านซา้ ยของแปน้ พิมพ์ และสลบั ปมุ่ ซ้าย-ขวา ฐานวางเครอ่ื งคอมพิวเตอร์พกพา (ประเภททสี่ ามารถใช้แปน้ พมิ พ์ของเครือ่ งคอมพิวเตอร์พกพา) - ปรับมมุ ของฐานวางเครือ่ งคอมพิวเตอร์ใหต้ ่าสดุ (ไมค่ วรเกนิ 30 องศา) - วางฐานวางเครื่องคอมพิวเตอร์ให้ระดับของแถวปุ่มอักษร G และ H อยู่สูงกว่าระดับข้อศอก เลก็ นอ้ ย (เมื่อนงั่ หลังตรงและหอ้ ยแขนทอ่ นบนตามสบายแนบข้างลาตัว) - วางฐานวางเครอ่ื งคอมพิวเตอร์ให้ชิดขอบหนา้ ของโต๊ะมากท่สี ุด - วางฐานวางเครอื่ งคอมพิวเตอร์ใหข้ นานกับระนาบลาตัว - วางฐานวางเคร่ืองคอมพิวเตอร์ให้กึ่งกลางระหว่างปุ่มอักษร G และ H อยู่ตรงกับตาแหน่งก่ึงกลาง ของลาตวั (สะดอื ) สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 57 - วางฐานวางเครอื่ งคอมพวิ เตอร์ใหแ้ ถวของปุ่มอักษร G และ H อยหู่ ่างจากลาตวั เปน็ ระยะจากปลาย นิว้ ช้ถี ึงขอ้ ศอก (โดยประมาณ) โดยใหข้ ้อมอื อยใู่ นแนวเสน้ ตรงเมอ่ื วางมือบนเครื่องคอมพิวเตอร์พกพา จอภาพ - วางจอภาพใหห้ า่ งจากลาตวั ประมาณ 1 ชว่ งแขน (ปลายนวิ้ กลางถงึ หัวไหล)่ - ระดบั ขอบบนของจอภาพต้องไมส่ ูงกวา่ ระดับตาของพนักงานขณะนั่งหลงั ตรง - ปรบั จอภาพให้แหงนขึน้ เลก็ นอ้ ย (ให้ระนาบจอภาพต้ังฉากกับแนวสายตาเมือ่ มองจอภาพ) ลิ้นชักวางแปน้ พิมพ์ ในกรณีทจ่ี ะต้องติดตั้งลิน้ ชกั วางแป้นพิมพ์ ประเด็นที่ควรจะตอ้ งระวังมีดงั ต่อไปน้ี - เลือกตาแหน่งที่จะติดตั้งล้ินชักวางแป้นพิมพ์ โดยสอบถามผู้ปฏบิ ตั ิงานอาสาสมัครว่าต้องการจะนั่ง ปฏบิ ัตงิ าน ณ ตาแหนง่ ใดของโตะ๊ ทางาน - ตรวจสอบความลึกของโต๊ะวา่ สามารถติดต้ังลน้ิ ชกั วางแป้นพิมพไ์ ด้หรือไม่ - เม่อื เล่ือนลนิ้ ชักเก็บให้สุดรางแลว้ ต้องพน้ ขอบหนา้ ของโต๊ะ - ตรวจสอบความยาวของโต๊ะว่าสามารถตดิ ล้นิ ชักวางแปน้ พิมพไ์ ดห้ รือไม่ - ถ้าติดตั้งท่ีส่วนข้อศอกของโต๊ะ ต้องตรวจสอบว่าเม่ือดึงลิ้นลักชักออกให้สุดรางแล้ว ล้ินชักท้ังหมด ตอ้ งพ้นขอบหน้าของโต๊ะ - ต้องจาไว้ว่ากึ่งกลางของลิน้ ชักวางแป้นพิมพ์ (หรือแนวของราง) ไม่ใชต่ าแหน่งทีผ่ ้ปู ฏิบตั งิ านอาสาสมคั รจะ นั่ง - สว่ นปุ่มอักษรของแป้นพิมพจ์ ะต้องอยตู่ รงตาแหนง่ ท่ผี ู้ปฏิบัตงิ านอาสาสมัครจะน่ัง แขนจบั จอภาพ ในกรณีทจ่ี ะต้องตดิ ตั้งแขนจับจอภาพ ประเดน็ ท่ีควรจะตอ้ งระวังมดี ังต่อไปน้ี - เลือกตาแหน่งที่จะติดตั้งแขนจับจอภาพ โดยสอบถามผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครว่า ต้องการจะนั่ง ปฏบิ ัติงาน ณ ตาแหน่งใดของโตะ๊ ทางาน - โต๊ะทางานจะต้องมีช่องให้เสียบแกนของแขนจับจอภาพ หรือมีขอบด้านหลังเพ่ือจะหนีบแกนของ แขนจบั จอภาพ - เม่ือติดตั้งแล้ว ระยะห่างของจอภาพควรจะอยู่ระหว่าง 40-60 ซม. จากตาของผู้ปฏิบัติงาน อาสาสมคั ร ผ3.4.2 เก้าอี้ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ และอุปกรณเ์ สรมิ ทแี่ นะนาสาหรับผูป้ ฏิบตั งิ านแต่ละคน เนื่องจากท่าทางในการปฏิบัติงานคอมพิวเตอร์ของผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครมักจะเป็นผลเน่ืองมาจาก สถานีงานคอมพิวเตอร์เป็นหลัก ดังนั้น การปรับปรุงท่าทางในการปฏิบัติงานให้เหมาะสมตามหลักการยศาสตร์ จะเป็นไปไม่ได้ ถ้าสถานประกอบกิจการไม่เปลยี่ นสถานีงานและอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ท่ีไม่เหมาะสม สาหรับกลุ่ม สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภัย อาชีวอนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 58 ผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครของหน่วยงานต้นแบบในโครงการนี้ เก้าอี้ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์ท่ีสานักงาน จะตอ้ งเปลีย่ นหรอื จัดหาให้ผปู้ ฏบิ ัติงาน สามารถสรุปไดด้ ังน้ี 1. ผปู้ ฏบิ ตั งิ านอาสาสมัครรหัส MP01 - เปลี่ยนเป็นเก้าอ้ีการยศาสตร์ - จดั ซื้อที่พักเทา้ - จดั ซื้อแผน่ รองเมาส์ 2. ผ้ปู ฏบิ ัตงิ านอาสาสมคั รรหสั MN02 - เปลี่ยนเป็นเก้าอี้การยศาสตร์ - ติดลิ้นชกั วางแป้นพิมพ์ - ติดแขนจบั จอภาพ - จัดซอ้ื แผ่นรองเมาส์ 3. ผปู้ ฏิบัตงิ านอาสาสมัครรหัส MN05 - จดั ซื้อที่พักเทา้ - จดั ซื้อแผ่นรองเมาส์ 4. ผปู้ ฏิบัติงานอาสาสมคั รรหัส MN04 (ไม่ม)ี 5. ผปู้ ฏิบัติงานอาสาสมคั รรหัส FN05 - ตดิ ตัง้ ลิ้นชกั วางแป้นพมิ พ์ - จดั ซื้อท่ีพกั เท้า - จดั ซื้อแผน่ รองเมาส์ 6. ผปู้ ฏิบตั งิ านอาสาสมัครรหสั MN03 - จัดซอ้ื ท่ีพักเทา้ - จัดซื้อแผน่ รองเมาส์ - จัดซอ้ื ฐานวางเครื่องคอมพิวเตอรพ์ กพา - จดั ซือ้ แปน้ พมิ พ์ 7. ผู้ปฏิบัตงิ านอาสาสมคั รรหสั FN03 - เปลีย่ นเปน็ เกา้ อี้การยศาสตร์ สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภัย อาชวี อนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 59 - ตดิ ต้งั ลน้ิ ชักวางแปน้ พิมพ์ - ติดแขนจับจอภาพ และจัดซอ้ื แผ่นรองเมาส์ 8. ผปู้ ฏิบัติงานอาสาสมัครรหสั FN01 (ไมจ่ าเป็น) 9. ผู้ปฏิบตั ิงานอาสาสมคั รรหัส MP02 - จัดซ้ือท่ีพักเท้า - จัดซื้อแผน่ รองเมาส์ 10. ผูป้ ฏิบัตงิ านอาสาสมัครรหัส MP03 - จดั ซื้อแผ่นรองเมาส์ ผ3.5 การประเมินผลการปรับปรุงสถานีงานคอมพวิ เตอร์ ผ3.5.1 ผลการประเมนิ ท่าทางในการปฏบิ ตั งิ าน หลังจากท่ีติดตั้งอุปกรณ์เสริมที่จาเป็นและให้คาแนะนาในการปรับระดับของสถานีงานคอมพิวเตอร์ การใช้ อุปกรณ์เสริม และการวางตาแหน่งอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ผู้เช่ียวชาญด้านการยศาสตร์ได้ประเมินท่าทางในการ ปฏิบัติงานกับเคร่ืองคอมพิวเตอร์ของกลุ่มผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครที่ได้รับการปรับปรุงสถานีงานจานวน 10 คน อีกครั้งหนึ่ง ผลการประเมินท่าทางในการปฏิบัติงานกับเครื่องคอมพิวเตอร์ด้วยวิธี RULA ท้ังก่อนและหลังการ ปรบั ปรงุ ) แสดงในตาราง ตาราง ผ3-2 แสดงใหเ้ หน็ ว่า การปรับปรุงสถานงี านคอมพวิ เตอร์ ใช้อุปกรณ์เสรมิ และ วางอปุ กรณค์ อมพิวเตอร์ตามคาแนะนาของผูเ้ ชยี่ วชาญการยศาสตร์ สามารถชว่ ยให้คะแนน RULA (ซง่ึ ระบคุ วาม ไม่เหมาะสมของท่าทางในการปฏิบตั ิงาน) ลดลงในกลุ่มผู้ปฏบิ ัติงานอาสาสมัครทั้ง 10 คน คะแนน RULA สูงสุด ก่อนการปรับปรุง คือ 7 คะแนน แต่เม่ือปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์แล้ว คะแนน RULA สูงสุดลดลงเหลือ 5 คะแนนเทา่ นั้น สาหรบั คะแนน RULA ต่าสุดนนั้ ลดลงจาก 3 คะแนนเหลอื 2 คะแนน สาเหตุสาคัญที่การปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์ไม่สามารถลดคะแนน RULA ให้เหลือ 1 คะแนนได้ ก็เนื่องจากคะแนนภาระงานกล้ามเน้ือและคะแนนภาระงานทั่วไป ซึ่งไม่สามารถลดลงได้จากการปรับปรุงสถานีงาน ผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครจะต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยจะต้องหยุดพักบ่อย ๆ ไม่ปฏิบัติงานกับเครื่อง คอมพวิ เตอร์อยา่ งต่อเน่ืองนานเกิน 1 ช่ัวโมง และหนว่ ยงานจะต้องปรับลดภาระงานของผูป้ ฏิบัติงานอาสาสมัคร หรอื มอบหมายใหผ้ ปู้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมคั รทางานประเภทอืน่ ใหม้ ากข้นึ ในวันทางาน สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 60 ตารางท่ี ผ3-2 ผลการประเมินท่าทางในการปฏบิ ัตงิ านคอมพวิ เตอร์ (ก่อนและหลงั ปรบั ปรงุ ) ผปู้ ฏบิ ัตงิ านอาสาสมัคร คะแนน RULA ก่อนปรับปรุง หลงั ปรับปรงุ MP01 3 2 MN02 6 3 MN05 7 3 MN04 6 3 FN05 4 3 MN03 4 3 FN03 7 3 FN01 5 4 MP02 7 5 MP03 7 2 ผ3.5.2 ผลการประเมินความพึงพอใจ กลุ่มผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครทั้ง 10 คน มีความพึงพอใจในการปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์และ อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ในระดับ “พอใจมาก” และ “พอใจมากจริง ๆ” ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ว่าการปรับปรุงสถานีงาน คอมพิวเตอร์ (ซ่ึงเป็นการปรับปรุงแก้ไขตามหลักการยศาสตร์) ได้รับการยอมรับจากผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัคร ความพึงพอใจในการปรับปรงุ สถานีงานตามหลกั การยศาสตร์เป็นตัวชว้ี ัดความสาเร็จของการปรบั ปรุงระบบงาน ท่ีขาดไม่ได้ เพราะว่าถ้าผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครไม่พึงพอใจในการปรับปรุง ก็อาจจะไม่ปฏิบัติตามคาแนะนาของ ผเู้ ชยี่ วชาญด้านการยศาสตร์ ผ3.6 สรุปผลการดาเนนิ โครงการ ผลการดาเนินโครงการสามารถสรปุ ไดด้ ังตอ่ ไปนี้ 1. สถานีงานคอมพิวเตอร์ของกลุ่มผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครได้รับการปรับปรุงให้เหมาะสมตาม หลกั การยศาสตร์ 2. กลุ่มผู้ปฏิบัติงานอาสาสมคั รสามารถปฏิบัติงานคอมพวิ เตอร์ในท่าทางทีเ่ หมาะสมตามหลักการยศาสตร์ 3. กลุ่มผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครได้รับคาแนะนาเก่ียวกับการปรับเปล่ียนพฤติกรรมในการปฏิบัติงาน คอมพิวเตอร์ 4. กล่มุ ผูป้ ฏิบตั ิงานอาสาสมคั รมคี วามพอใจในการปรับปรุงสถานงี านคอมพิวเตอร์ 5. ผบู้ ริหารของหน่วยงานตน้ แบบมีความพอใจในผลสาเร็จของการดาเนินโครงการ สถาบนั สง่ เสริมความปลอดภัย อาชวี อนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 61 6. การประเมินอาการปวดเม่ือยร่างกายหลังการปรับปรุงสถานีงานแล้ว ควรจะกระทาหลังจากที่ ผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัครได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการปฏิบัติงานให้เหมาะสมและถาวรแล้ว ไม่น้อยกว่า 4 สัปดาห์ 7. ถา้ ผปู้ ฏบิ ตั งิ านอาสาสมคั รมีอาการปวดเม่ือยรา่ งกายในระยะท่ี 2 จะต้องบรหิ ารร่างกายเป็นประจา เพื่อฟ้ืนฟูกล้ามเน้ือซึ่งอาจมีอาการหดร้งั อักเสบ หรืออ่อนแรง (อาจใช้เวลาประมาณ 6 สัปดาห์) หลังจากนัน้ ให้ ดาเนินการปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการปฏิบัติงานให้เหมาะสมและถาวร หลงั จากน้นั อกี 4 สปั ดาห์ จงึ ควรจะประเมินอาการปวดเม่ือยร่างกายหลังการปรับปรุงสถานีงาน 8. ถ้าผู้ปฏิบัติงานอาสาสมัตรมีอาการปวดเมื่อยร่างกายในระยะที่ 3 (มีความผิดปกติของโครงสร้าง ร่างกาย เช่น กล้ามเนื้อ ข้อต่อ เป็นต้น) จะต้องไปพบแพทย์และรับการบาบัดอย่างต่อเน่ืองก่อนเพื่อฟื้นฟูสภาพ ร่างกาย (อาจใช้เวลาประมาณ 8-12 สัปดาห์) หลังจากน้ัน ให้ดาเนินการปรับปรุงสถานีงานคอมพิวเตอร์และ ปรับเปล่ียนพฤติกรรมในการปฏิบัติงานให้เหมาะสมและถาวร หลังจากนั้นอีก 4 สัปดาห์ จึงควรจะประเมิน อาการปวดเมอื่ ยรา่ งกายหลงั การปรับปรงุ สถานีงาน สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภัย อาชวี อนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 62 ภำคผนวก 4 ท่ำบริหำรรำ่ งกำยสำหรบั ผ้ปู ฏิบตั ิงำนคอมพิวเตอร์ ปัญหาออฟฟิศซินโดรมมีผลกระทบมากต่อระบบกระดูกและกล้ามเน้ือของลูกจ้างสานักงาน ก็เป็นผล สืบเน่ืองจากการนั่งปฏิบัติงานคอมพิวเตอร์ในท่าทางเดิมอย่างต่อเน่ืองเป็นเวลานาน และมีท่าทางการทางานที่ ไมเ่ หมาะสมด้วย เช่น การนั่งหลงั ค่อม การกม้ หรอื เงยคอมากเกินไป และการเคล่ือนไหวส่วนรา่ งกายในตาแหน่ง เดิมซ้า ๆ เช่น ไหล่ แขน ข้อมือและน้ิวมือ เป็นต้น ซ่ึงทาให้โครงสร้างร่างกายในส่วนท่ีเกี่ยวข้องเกิดความเครยี ด เพราะการน่งั ปฏบิ ัติงานในท่าทางเดิมจะทาให้กล้ามเนื้อท่ีเกี่ยวข้องใช้งาน (คือ กลา้ มเนอ้ื หดตวั ) ตลอดเวลา และ ส่งผลให้การไหลเวียนเลือดมาบริเวณน้ันน้อยลง ส่วนการเคลื่อนไหวส่วนเดิมซ้า ๆ จะทาให้เกิดการเสียดสีของ โครงสรา้ งเดิมซ้า ๆ เช่น ทถี่ งุ นา้ ทช่ี ่วยลดการเสียดสีบรเิ วณหน้าข้อไหล่ และส่งผลให้เกดิ อาการถุงน้าอักเสบและ เอ็นอกั เสบ นอกจากน้ี หากสภาวะจิตใจมคี วามเครยี ดรว่ มด้วย จะยงิ่ ส่งผลกระทบต่ออาการดังกล่าวมากขน้ึ ด้วย การศึกษาในต่างประเทศพบว่า มีปัญหาของพนักงานสานักงานท่ีส่งผลกระทบต่อความผิดปกติของ ระบบกระดูกและกล้ามเนื้อในบริเวณคอ 53.5% หลังส่วนล่าง 51.1% ไหล่ 49.2% และหลังส่วนบน 38.4% และในบางประเทศพบว่ามีปัญหาของแขนและข้อมือสงู สดุ 51% และมรี ายงานของปัญหาทางระบบกระดูกและ กล้ามเน้ือในกลุ่มพนกั งานสานกั งานในช่วง 12 เดือนสงู ถงึ 63% สาหรับในประเทศไทย มีการศึกษาพบว่าลูกจ้างสานักงานมีอาการทางระบบกระดูกและกล้ามเนื้อตาม ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเรียงตามลาดับจากมากที่สุดไปน้อยท่ีสุดดังนี้ ศีรษะและคอ 42% หลังส่วนล่าง 34% หลังส่วนบน 28% ข้อมือและมือ 20% และข้อไหล่ 16% นอกจากน้ี ยังพบว่ามีอาการท่ีบริเวณข้อเท้าและเท้า 13% ข้อเข่า 12% ขอ้ ตะโพก 6% และน้อยท่สี ดุ คอื บรเิ วณขอ้ ศอก 5% จากผลการศึกษาวิจัยพบว่า การดูแลและป้องกันอาการออฟฟิศซินโดรมท่ีมีผลกระทบต่อระบบกระดูก และกล้ามเน้ือด้วยวิธีการออกกาลังกาย จะได้ผลดีกว่าการไม่ออกกาลังกาย ท้ังในรูปแบบกายบริหารที่เฉพาะ และการออกกาลังกายโดยทั่วไป แต่พบว่าท่ากายบริหารท่ีเป็นแบบเฉพาะ จะช่วยลดปัญหาและอาการที่บริเวณ คอและไหล่ไดอ้ ยา่ งมนี ยั สาคญั ทางสถติ ิ ท่ากายบริหารที่แสดงในภาคผนวกน้ี มีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยปรับท่าทางในการปฏิบัติงานคอมพิวเตอร์ ใหด้ ขี น้ึ โดยยึดหลกั การ 2 ข้อคือ 1. ชว่ ยเพิม่ ความยึดหยุ่นของกลา้ มเนือ้ ทม่ี ีการหดรง้ั หรอื มีความตึงตัวมาก 2. ชว่ ยเพ่มิ ความแข็งแรงและความทนทานของกลา้ มเน้ือที่อ่อนแรงจากการไมไ่ ด้ใช้งาน เม่ือปฏิบัติตามท่ากายบริหารเหล่านี้ ลูกจ้างสานักงานจะได้ประโยชน์ทั้ง 2 ข้อไปด้วยกัน เช่น ท่ายืด กลา้ มเนื้อทรวงอกดา้ นหน้า จะไดค้ วามแข็งแรงของกล้ามเนอ้ื สะบักซึ่งอยดู่ ้านหลังด้วย เป็นต้น สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภยั อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 63 สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 64 ผ4.1 ท่าบริหารคอและไหล่ ผ4.1.1 ทา่ บรหิ ารกลา้ มเนื้อคอมัดลึก ท่าบรหิ ารกลา้ มเนือ้ คอมัดลกึ สามารถกระทาได้ตามข้นั ตอนดังนี้ - น่ังหลงั ตรง (ภาพที่ ผ4-1 (1)) - เกบ็ คาง โดยพยายามเลื่อนคางไปดา้ นหลังในแนวระนาบ ไม่ใช่การก้มหนา้ (ภาพที่ ผ4-1 (2)) เกร็ง กล้ามเน้ือคอบรเิ วณใตค้ างนค้ี ้างไว้ 5-10 วนิ าที พกั และทาซ้า 5-10 คร้ัง หรือกอ่ นจะรู้สึกล้า - ใหพ้ ยายามเก็บคางใหไ้ ดต้ ลอดวัน โดยเกร็งกล้ามเน้อื คอมดั ลกึ น้ีเบา ๆ หรือออกแรงเพียง10% ของ แรงทีเ่ กรง็ เตม็ ท่ี ถ้าทาได้จะช่วยป้องกันไมใ่ หค้ างยนื่ และหลังค่อมเวลาน่ังปฏิบัติงานกับเครื่องคอมพิวเตอร์ได้ - ใหห้ ายใจตามปกติ ไม่ควรกลั้นหายใจระหวา่ งการบริหาร (1) (2) ภาพท่ี ผ4-1 ทา่ บรหิ ารกล้ามเนื้อคอมัดลึก ผ4.1.2 ท่ายืดกลา้ มเน้ือคอและบา่ ทา่ ยืดกล้ามเน้ือคอและบ่าสามารถกระทาไดต้ ามข้นั ตอนดังน้ี - นั่งหลังตรง - มือซ้ายเหยียดศอก จบั ยดึ ใต้ขอบเก้าอ้ที ่ีนง่ั ตรึงไว้ (ภาพท่ี ผ4-2 (1)) - หันศีรษะไปทางซา้ ยเทา่ ทท่ี าได้ - ใชม้ ือขวาจบั ทเี่ หนือศรี ษะทางดา้ นซา้ ย แล้วดงึ ศรี ษะมาทางด้านขวาชา้ ๆ จนรสู้ ึกตึง คา้ งไว้ 30 วินาที (ภาพท่ี ผ4-2 (2)) - ทาซา้ อีกขา้ ง โดยใชม้ อื ขวาจับศรี ษะด้านซ้ายและดึงมาทางขวา - ทาทงั้ 2 ข้างสลับไปมาประมาณ 5-10 ครั้ง ทาได้ทุกช่ัวโมงหากมอี าการตึงทบ่ี ่ามาก - ใหห้ ายใจตามปกติ ไมค่ วรกลนั้ หายใจระหวา่ งการบริหาร สถาบนั สง่ เสรมิ ความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 65 (1) (2) ภาพที่ ผ4-2 ทา่ ยืดกลา้ มเน้ือบา่ ผ4.1.3 ท่าบรหิ ารกลา้ มเนื้อระหว่างสะบกั สว่ นกลาง ท่าบรหิ ารกลา้ มเนื้อระหว่างสะบกั ส่วนกลางสามารถกระทาไดต้ ามขั้นตอนดงั นี้ - นั่งหลงั ตรง เกบ็ คาง - ตั้งศอก โดยงอศอกประมาณ 90 องศา กางศอกออกด้านขา้ งลาตวั ในท่าควา่ มือลง (ภาพที่ ผ4-3 (1)) - ดงึ ศอกไปขา้ งหลัง (ภาพที่ ผ4-3 (2)) โดยเกร็งกลา้ มเนื้อระหว่างสะบักหนีบสะบักเข้าหากนั คา้ งไว้ ประมาณ 5-10 วินาที แล้วผอ่ น เกรง็ ซ้าประมาณ 10-20 ครัง้ หรอื กอ่ นมีอาการล้า - ทา่ น้สี ามารถทาไดร้ ะหวา่ งการนง่ั ทางาน โดยทาไดท้ ุก ๆ ชว่ั โมง - ให้หายใจตามปกติ ไมค่ วรกล้นั หายใจระหว่างการบริหาร (1) (2) ภาพท่ี ผ4-3 ทา่ บรหิ ารกลา้ มเน้อื ระหว่างสะบักส่วนกลาง สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 66 ผ4.1.4 ทา่ บรหิ ารกล้ามเนอื้ ระหว่างสะบักส่วนล่าง ท่าบรหิ ารกล้ามเน้ือระหวา่ งสะบักส่วนล่างสามารถกระทาไดต้ ามขัน้ ตอนดังน้ี - ยนื หลงั ตรง - มือทั้งสองวางบริเวณตะโพกด้านหลังทงั้ สองขา้ ง หนั ฝา่ มือออกจากตัว (ภาพท่ี ผ4-4 (1)) - เล่ือนมือทั้งสองเข้ามาไขว้กนั โดยเกร็งกล้ามเนอ้ื ดา้ นในสะบกั ส่วนล่าง (ภาพที่ ผ4-4 (2)) - เกรง็ กล้ามเน้อื คา้ งไวป้ ระมาณ 10-20 วินาที พกั และทาซา้ ต่อเนื่อง 5-10 ครง้ั หรือกอ่ นจะรสู้ ึกล้า - ใหห้ ายใจตามปกติ ไมค่ วรกลน้ั หายใจระหวา่ งการบรหิ าร (1) (2) ภาพที่ ผ4-4 ท่าบรหิ ารกลา้ มเนอื้ ตรงึ สะบัก ผ4.1.5 ทา่ ยดื กลา้ มเน้ือบริเวณทรวงอก ท่ายืดกลา้ มเน้ือบรเิ วณทรวงอกสามารถกระทาได้ตามข้ันตอนดงั นี้ - นั่งหลงั ตรง - ยกมอื ทัง้ สองข้างประสานกันไวท้ ี่ทา้ ยทอย (ภาพท่ี ผ4-5 (1) และ ผ4-5 (2)) - เอนศีรษะและลาตัวส่วนบนไปแตะท่ีพนักพิงด้านหลังจนรู้สึกตึงบริเวณกล้ามเน้ือทรวงอกท้ังสอง ขา้ ง (ภาพที่ ผ4-5 (3)) - ยดื คา้ งไว้ 20-30 วนิ าที ทาซ้าวนั ละ 6-10 ครั้ง - ให้หายใจตามปกติ ไม่ควรกลัน้ หายใจระหว่างการบริหาร สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภัย อาชวี อนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 67 (1) (2) (3) ภาพที่ ผ4-5 ท่ายืดกล้ามเน้ือบริเวณทรวงอก ผ4.2 ท่าบริหารข้อมือ ผ4.2.1 ท่ายดื กล้ามเนือ้ แขนและมือ ท่ายืดกล้ามเน้ือแขนและมือสามารถกระทาไดต้ ามข้ันตอนดังนี้ - นง่ั หลังตรง - เหยียดแขนซา้ ยไปขา้ งหนา้ หงายฝา่ มือขน้ึ (ภาพท่ี ผ4-6 (1)) - ใช้มอื ขวาจับปลายนิ้วทัง้ หา้ กดลงจนรู้สกึ ตึง คา้ งไว้ประมาณ 20 วนิ าที (ภาพท่ี ผ4-6 (2)) - ให้ทาซา้ อกี ขา้ ง - ยดื ค้างไว้ 20-30 วินาที ทาซ้าวนั ละ 6-10 คร้ัง - ให้หายใจตามปกติ ไม่ควรกลั้นหายใจระหว่างการบริหาร (1) (2) ภาพท่ี ผ4-6 ท่ายืดกล้ามเน้ือแขนและมือ สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 68 ผ4.3 ท่าบรหิ ารหลังส่วนล่าง ผ4.3.1 ทา่ แอ่นหลัง ท่าบริหารหลงั สว่ นลา่ งสามารถกระทาไดต้ ามขั้นตอนดังนี้ - ยนื หลังตรง - เก็บคาง มือทั้งสองข้างจบั บรเิ วณตะโพกด้านหลงั ทง้ั สองข้าง (ภาพท่ี ผ4-7 (1)) - ใช้มือทง้ั สองดนั ตะโพกไปด้านหน้าจนตวั เอนไปทางดา้ นหลงั (ภาพที่ ผ4-7 (2)) - พักโดยผ่อนแรงที่มือกลับสู่ท่าเร่ิมต้น ทาซ้าต่อเนื่อง 10-15 ครั้งต่อรอบ ทาวันละ 6-10 รอบ หรือ ทกุ ๆ ชั่วโมงของการทางาน - ให้หายใจตามปกติ ไม่ควรกลน้ั หายใจระหว่างการบริหาร (1) (2) ภาพที่ ผ4-7 – ท่าแอน่ หลงั ผ4.3.2 ท่าบริหารกล้ามเนอ้ื รอบเอว ทา่ บริหารกล้ามเนื้อรอบเอวสามารถกระทาไดต้ ามข้ันตอนดังนี้ - เลื่อนตัวมานง่ั บรเิ วณกงึ่ กลางของฐานเกา้ อ้ี - น่ังหลังตรง - มอื ท้ังสองข้างเอือ้ มไปแตะบรเิ วณกึง่ กลางหลงั สว่ นล่างใกล้กระเบนเหน็บ (ภาพท่ี ผ4-8 (1)) สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภัย อาชีวอนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 69 - ใช้น้ิวหัวแม่มือทั้งสองข้างดันหลงั ไปด้านหน้าใหเ้ ชิงกรานหมุนไปดา้ นหน้าทาใหห้ ลังส่วนล่างแอ่นไป ข้างหนา้ มากขึ้น (ภาพท่ี ผ4-8 (2)) - เกรง็ ค้างไวป้ ระมาณ 10-20 วนิ าที พัก และทาซ้าต่อเนอื่ ง 5-10 ครัง้ หรือกอ่ นจะรู้สึกลา้ - ใหห้ ายใจตามปกติ ไม่ควรกลนั้ หายใจระหวา่ งการบริหาร (1) (2) ภาพที่ ผ4-8 ทา่ บริหารกลา้ มเนื้อรอบเอว ผ4.3.3 ทา่ บรหิ ารกลา้ มเนอ้ื ตะโพกด้านหลัง ท่าบริหารกล้ามเนื้อตะโพกด้านหลังสามารถกระทาได้ตามขั้นตอนดังน้ี - อยู่ในท่ายืน มือทั้งสองข้างวางบนโต๊ะให้ปลายน้ิวชี้ไปด้านหน้า เท้าห่างจากโต๊ะเล็กน้อย หลังตรง งอที่ข้อตะโพก (ภาพที่ ผ4-9 (1)) - ให้ยกขาซ้ายข้ึนทางด้านหลัง โดยเกร็งกล้ามเน้ือบริเวณตะโพกด้านหลัง ในขณะเดียวกัน ให้แขม่ว ทอ้ งไว้ไม่ให้หลงั แอ่น จนแนวของหลงั และขาอยูใ่ นแนวเดียวกัน (ภาพท่ี ผ4-9 (2)) - เกร็งกล้ามเนือ้ คา้ งไว้ประมาณ 10-15 วนิ าที พักและทาซ้าอีกข้าง ทาสลบั ไปมาจานวน 10-15 ครั้ง ต่อข้าง หรือก่อนจะรู้สกึ ล้า - ให้หายใจตามปกติ ไม่ควรกลน้ั หายใจระหวา่ งการบรหิ าร สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภัย อาชวี อนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 70 (1) (2) ภาพท่ี ผ4-9 ท่าบริหารกลา้ มเนือ้ ตะโพกดา้ นหลงั ผ4.4 ท่าบรหิ ารขา หัวเข่า และขอ้ เท้า ผ4.4.1 ทา่ บริหารกลา้ มเนอื้ กระดกข้อเท้า และเพ่ิมการไหลเวียนเลือด ทา่ บรหิ ารกลา้ มเน้ือเข่าและข้อเทา้ สามารถกระทาไดต้ ามข้ันตอนดงั น้ี - นั่งพิงพนักเก้าอี้ ให้ต้นขาท่ีอยู่เหนือเข่าอยู่บนฐานท่ีน่ังของเก้าอ้ี เท้าทั้งสองข้างวางท่ีพื้น (ภาพท่ี ผ 4-10 (1)) - ยกเท้าท้ังสองข้างข้ึนจากพ้ืน โดยเหยียดเข่าข้ึนตรง หลังจากนั้น กระดกข้อเท้าขึ้นและลงสลับกัน ต่อเน่ือง 20-30 คร้ัง จะรู้สึกน่องตึงขณะกระดกข้อเท้าข้ึน และรู้สึกหน้าแข้งตึงเมื่อกระดกข้อเท้าลง (ภาพที่ ผ4- 10 (2)) - ใหห้ ายใจตามปกติ ไม่ควรกลน้ั หายใจระหว่างการบรหิ าร (1) (2) ภาพท่ี ผ4-10 ทา่ บรหิ ารกลา้ มเนือ้ กระดกข้อเท้า เพื่อให้สุขภาพร่างกายมีความแข็งแรงสมบูรณ์ นอกเหนือจากท่าบริหารร่างกายดังกล่าวข้างต้นแล้ว ใน แต่ละวันควรออกกาลงั กายเพ่ิอเพ่ิมประสิทธิภาพในการทางานของหัวใจและปอดด้วย อย่างน้อย 30 นาทีต่อวนั เชน่ เดนิ เรว็ วงิ่ ขจี่ ักรยาน หรอื ว่ายนา้ เป็นต้น นอกจากน้ีควรเลอื กรับประทานอาหารให้ครบท้ัง 5 หมู่ ด่ืมนา้ ให้ เพียงพอ และทาจิตใจให้ร่าเริงเบิกบานอยู่เสมอ จะช่วยให้ร่างกายแข็งแรงสามารถขับเคลื่อนพลังงานภายใน รา่ งกายได้อยา่ งเตม็ ท่ี สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภยั อาชีวอนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน)
หน้ำ 71 บรรณานุกรม บรรณำนุกรม สถาบันสง่ เสริมความปลอดภัย อาชวี อนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องคก์ ารมหาชน) “คูม่ อื หลักสตู ร ฝกึ อบรม การปฏิบตั งิ านกบั เคร่ืองคอมพิวเตอรใ์ นสานักงานตามหลักการยศาสตร์” พ.ศ. 2558 สถาบันสง่ เสรมิ ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน) “ค่มู อื หลักสตู ร ฝึกอบรม การป้องกนั ปญั หาออฟฟศิ ซินโดรมในสานักงาน” พ.ศ. 2560 สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องค์การมหาชน) “มาตรฐาน การปฏบิ ัตงิ านคอมพิวเตอร์ตามหลักการยศาสตร์ (มปอ. 301 : 2561)” พ.ศ. 2561 สถาบนั ส่งเสริมความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน (องค์การมหาชน)
หน้ำ 72 สถาบนั ส่งเสรมิ ความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน (องค์การมหาชน)
Search
