Хлеб і да хлеба

Хлеб і да хлеба ЦІ ГЭТА ЗВЫЧКА, ЦІ ПАТРЭБА – ВОСЬ ГЭТА ВОДАР! НУ Й ДУХМЯНЫ! АДЧУЎШЫ ЛЕПШЫ Ў СВЕЦЕ ПАХ, СМАЧНЕЙ ЗА ЎСЁ, ШТО З ІМ ЯДУЦЬ! Я ЗНОЎ ЦАЛУЮ БОХАН ХЛЕБА, АЛЕ Ж І ВАРТЫ ТОЙ ПАШАНЫ, ЯКІ ТРЫМАЮ У РУКАХ. З ЯКОЙ НА СТОЛ ЯГО КЛАДУЦЬ! Таццяна Дзям'янава

Беларус любіць смачна паесці Перш за ўсё страва інтэрнацыянальная. Улетку, калі дарагая хвіліна, елі праснакі Аснова ўсяго. Хлеб. Пшанічны, як на поўдні, (прэсны хлеб) і цацні. Да белага ставіліся ў у нас пякуць рэдка. Беларус любіць чорны даўніну крыху недаверліва, «нэндза хлеб і сумуе па ім, трапіўшы туды, дзе яго прымусіць калачы есці» (г. зн. не здолеў няма. Так што хлеб у нас жытні, вельмі пракарміцца з зямлі, пайшоў у горад на духмяны. Пякуць яго на паду, на капусных заробкі — апошняя справа! — а там, ясна ж, або кляновых лісцях, а пасля, спырснуты калачы). Але пірагі заўсёды любілі. З вадою, астывае хлеб пад ручніком, яблыкамі і ўвогуле з садавінай, з чарніцамі, напаўняючы хату найлепшым у свеце кручаны з макам (струцаль). Калі пяклі іх, то пахам. Няма нічога смачней, як адрэзаць рэшткі цеста раздавалі дзецям, каб кожны гарачую лусту, густа пасаліць яе і з’есці. спёк сабе хаця б па маленькай булачцы, Дарэчы, ад хлеба і вылячэнне. У сваёй. І, як паўсюль у славян, існаваў незапамятныя часы беларус заўважыў, што «зайцаў хлеб», што бацька прыносіць з лесу ці плесня, якая ўтвараецца ў дзежцы на з дарогі. рошчыне летам,— у гарачую пару, калі Хлеб даставаўся цяжка. Кінуць яго быў хлеб не пякуць,— загойвае нават раны, ад смяротны грэх. Абраніўшы, трэ было падняць якіх вось-вось пачнецца гангрэна. Колькі кавалак, пацалаваць і сказаць: «Даруй, трэба было ісці чалавецтву, пакуль яно божухна». Хлеб абагаўлялі. вынайшла пеніцылін! СТРАНИЦА 3 | СМАК

ХЛЕБ І ДА ХЛЕБА Бульба Бульба. Другі хлеб. Беларусы ведаюць каля тысячы страў з бульбы. Ад звычайнай, печанай на начлезе, якую так добра выкаціць з прыску, абскрэбці, разламаць і, калі яна яшчэ дыміцца, саліць і, захлынаючыся, глытаць — ад гэтай, печанай, і да «клёцак з душамі» (вялізныя клёцкі з цёртай бульбы, начыненыя мясам), да бульбы, фаршыраванай сушанымі грыбамі і запечанай у гарачай печы. Апісаць усе спосабы немагчыма. Але і проста вараная, з падгарэлымі вяршкамі, высыпаная на абрус на стале яна — дзіва! Бяры і еш. А да яе сала, салёныя агуркі (з кропам, халодныя) і селядзец (раней бульбу мачалі ў селядцовы расол — лёк). Або зялёны канапляны ці залаты сланечнікавы алей, масла каровіна ці міска кіслага халоднага малака, якое ў маёй мясцовасці падсольваюць. Кепска было раней, калі яшчэ не было бульбы. Тады замест яе былі параная рэпа, бручка ці нешта такое іншае. Дарэмна нас дражняць бульбаю. Ёсць бульба, ёсць і да бульбы.

ШТО Ў НАС НА ПЕРШАЕ? КАПУСТА 29 | На стол

ХАЛАДНІК НА «Булён» — адкуль такая назва — Словам, як пісаў Я. Колас: ПЕРШАЕ невядома, бо гэта проста бульбяны Аздоблен квас быў і грыбамі суп, зашквараны салам, а зусім не (Выключна ўсё баравічкамі) Боршч раней у нас варылі французскі «бульён». Лапша з Цыбуля, перчык, ліст бабковы — досыць рэдка. Галоўнай была курынымі патрахамі. Супы па сезону Ну, не ўясісь, каб я здаровы! «капуста» з кіслай або свежай — шчаўе, маладая крапіва з яйкамі. капусты. Затым ішлі «поліўка» — Славуты халаднік з халодным мясам дужа тлусты гарачы суп, і гуркамі. Малочныя супы і сярод іх падбоўтаны мукой, «панцак» — «гушча наліваная» — уласна, пярловы суп з грыбамі. пшанічная каша, залітая гарачым малаком. І ўрэшце квас, род баршчу з буракоў. У чырвоны празрысты адвар клалі мяса, грыбы і іншае.

На другое І яшчэ назаву некалькі назваў без усякай сістэмы. Скажам, калдуны, ...Першай стравы, здаецца, нешта накшталт вялікіх і доўгіх насёрбаліся. Пераходзім да другой. пельменяў. Ну і, вядома, яешня. Проста Нават не ведаю, з чаго пачаць. яешня «глазуха» і яешня, запечаная з Занадта ўсяго. Ну, ясна ж, на другое мясам і салам у гаршку — кашы. Усякія. Робяць у місцы з кашай «верашчака». «калодзеж», наліваюць туды падлівы з Або мачанка з блінамі. Своеасаблівая мясам і чэрпаюць па краях. падліва з мяса, рабрынак і сала, «Калодзеж», ясна, шырыцца, і туды падбоўтаная мукой, у якую «мачаюць» даліваюць і даліваюць, аж пакуль не бліны. На поўдні і ў Прыдняпроўі вялікім зробіцца адна суцэльная «студня» з поспехам карыстаюцца «кіяшы» — мяса. Тады яе дабіваюць лыжкамі і вараная маладая кукуруза. На кіяш просяць яшчэ. кладуць кавалак масла і, пакуль не растаў, падсольваюць і ядуць. СТРАНИЦА 3 | СМАК

КАЎБАСЫ Цяпер пра мяса Беларус згодзен толькі з другой паловай украінскай прыказкі «риба — линина, а м’ясо — свинина». Лін у нас не лічыцца добрай рыбай, засалодкі. Але свініна надзейна займае першае месца. Раней галоўным было сала, прычым асаблівым шыкам было есці «сала на повен рот, а хлеба так толькі, для смаку». Цяпер сала ўсё больш саступае месца летнім і зімнім каўбасам, паляндвіцам і іншаму. Вэнджаную ў хатняй капцільні шынку і так ядуць, і закусваюць, і проста перекусваюць, калі раптам перад абедам забурчала ў жываце... Ядуць, вядома, і ялавічыну і бараніну. Ну і, вядома, птушка займае сваё месца на стале. У азёрных і балотных мясцовасцях, дзе і стрэльбы ёсць і на рынак не дужа адвязеш, у сезон ядуць усё, аж да качак, запечаных з прыправамі ў гліне. Гэта на паляванні. І рэдка мне даводзілася есці нешта смачнейшае. Дужа смачная таксама качка з бруснічным варэннем, крышанымі бурачкамі і яблыкамі.

ПРА ШТО ЯШЧЭ... АГА, МАЛАКО. І СЫРОЕ, І КІСЛАЕ, І СМЯТАНА, І ТВАРОГ.

Напоі Ну і ясна, кісялі, узвары, яблыкі, свежыя і мочаныя і проста залітыя вадою з прыправамі, так што зімою, як свежыя, але нібыта апушчаныя ў яблычны сок, памідоры і гуркі (узімку салёныя). На поўдні і ў Прыдняпроўі нават вінаград беларускіх гатункаў. Хто мае 20—30 лозаў, той часам зберагае яго да вясны, уторкваючы чаранкі кожнай гронкі ў дужа познія грушы, што аж да каляд цвёрдыя, як кій. Або ўстаўляе чаранок кожнага грона ў бутэльку з разбоўтаным попелам... І п’юць мёд, вядома, калі ён ёсць. І, ясна ж, суніцы і чарніцы. Чарніцы часта ядуць, заліўшы ў місе малаком. Рот робіцца чорны, як у злоснага сабакі, затое смачна. Нацыянальныя беларускія напоі — гэта квас і, перш за ўсё, бярозавік. Сок бярозавы п’юць і свежы і даўшы яму перабрадзіць і крыху закіснуць. Так ён зберагаецца ў бочцы да жніва, і яго бяруць у поле. Кіславата- салодкі (часам у яго дабаўляюць хатні парэчкавы ці яблычны сок), рэзкі, дужа добры ў спёку.

ЭКСКЛЮЗИВ ПРЫСМАКІ Чаму я апісваю вам гэта? А таму, што ежа розных народаў, як і вопратка і жыллё, усё больш і больш падпадае стандарту. У розных гарадах, у хаце і ў сталоўцы — амаль паўсюль вы ясце тыя ж самыя катлеты ды біфштэксы, носіце тыповыя вопраткі з падобных матэрыялаў, усё больш забываеце непаўторнасць і адметнасць жыцця той мясціны, адкуль вы родам. А да канца забываць пра гэта нельга.