Genera Diversity of Insects in Tad Xang, Phou Khao Khouay National Protected Area, Thoulakhom District, Vientia

຃ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຈາໄ ຌຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຂຈຉາຈ ຆາໄ ຄ, ຎໃາຘະນຄທຌ຾ນຄໃ ຆາຈຑຽູ ຂ຺າ຃ທາງ, ຽຓບື ຄ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ , ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ Genera Diversity of Insects in Tad Xang, Phou Khao Khouay National Protected Area, Thoulakhom District, Vientia ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ ຎະຖິຌງາ຿຋ທ຋ິ ະງາຘາຈ ຘາຂາ ຆທີ ະທ຋ິ ະງາ ຆໃ ື ຾ຖະ ຌາຓຘະກຌຸ ຌກັ ຘກຶ ຘາ: ຌາຄ ຍທ຺ ຑບຌ ບຼຄຓໃຄິ ຃າ່ ຆໃ ື ຾ຖະ ຌາຓຘະກຌຸ ບາ຅າຌ຋ໃ ີຎຶກຘາ: ປຘ ຎບ ຌຼຌ ຘທີ ຄ຺ ແຆ ຘກ຺ ຘກຶ ຘາ 2019-2020

຃າ່ ຅າຖກຶ ຍຌຸ ຃ຌຸ ກາຌຘກຶ ຘາ຃ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຈາໄ ຌຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ, ຎໃາຘະນຄທຌ຾ນຄໃ ຆາຈຑຽູ ຂ຺າ຃ທາງ, ຽຓບື ຄ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ , ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ ຂບຄຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຃ຄັໄ ຌຘີໄ າ່ ຽຖັຈແຈຈໄ ທໄ ງຈີກໃງ່ ບໄ ຌແຈໄ ປຍັ ກາຌຆທໃ ງຽນົືບ຅າກນົາງ຋າໃ ຌ ຾ຖະ ນົາງຑາກຘທໃ ຌຈຄໃ ັ ຌ:ີໄ ກບໃ ຌບໃ ືຌໝຈ຺ ຉໄບຄຂ່ຘະ຾ຈຄ຃າ່ ຂບຍເ຅ ຾ຖະ ປູຍໄ ຸຌ຃ຸຌດໃາຄຘູຄຓາງຄັ ບາ຅າຌ຋ໃ ີຎຶ ກຘາ ຋າໃ ຌ ປຘ. ຎບ ຌຼຌ ຘີທຄ຺ ແຆ ຋ໃ ີແຈເໄ ນ຃ໄ ທາຓປ,ູໄ ຃າ່ ຎຶກຘາ ຾ຖະ ເນ຃ໄ າ່ ຾ຌະຌາ່ ທ຋ິ ີກາຌຉາໃ ຄໂເຌ ກາຌຂຼຌຍຈ຺ ເຌ຃ຄັໄ ຌຂີໄ ບຄຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຅ຌ຺ ຘາ່ ຽຖັຈຉາຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ . ຂ່ຂບຍເ຅ ຾ຖະ ປຍູໄ ຌຸ ຃ຌຸ ຓາງຄັ ຋າໃ ຌ ຎບ. ຘຓ຺ ຑ຋ູ ບຌ ຑິຓຓະ຅ກັ ບາ຅າຌຏຆໄູ ທໃ ງ຋ໃ ີຎຶກຘາ຋ໃ ີ ເນ຃ໄ າ່ ຾ຌະຌາ່ ຾ຖະ ເນຂໄ ່ຓໄ ຌູ ທ຋ິ ີກາຌເຌກາຌຂຼຌຍຈ຺ ຅ຌ຺ ຘາ່ ຽຖັຈ. ຂ່ຂບຍເ຅ ຓາງຄັ ຃ະຌະຌາ່ ຂບຄກບຄຑຌັ ເນງໃ 497 ຋ໃ ີເນ຃ໄ ທາຓປທໃ ຓຓື ຾ຖະ ບາ່ ຌທງ຃ທາຓ ຘະຈທກເຌກາຌຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄຑາກຘະໜາຓດໃູຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ ຎໃາຘະນຄທຌ຾ນໃຄຆາຈຑູຽຂ຺າ຃ທາງ, ຽຓບື ຄ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ , ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ ຽຎັຌດາໃ ຄຈ.ີ ຂ່ຂບຍເ຅ ບາ຅າຌ຋ກຸ ໂ຋າໃ ຌເຌຑາກທຆິ າ ຆີທະທ຋ິ ະງາ ຋ໃ ີແຈເໄ ນ຃ໄ ທາຓປູໄ ຾ຖະ ເນໄ຃າ່ ຃ິຈ ຽນັຌ, ຃າ່ ຾ຌະຌາ່ ເຌຽຖໃ ືບຄຉາໃ ຄໂເນກໄ ຍັ ຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຉະນົບຈແຖງະກາຌຘຶກຘາ຅ຌ຺ ຂຼຌຍຈ຺ ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ ຘາ່ ຽຖັຈຘຓ຺ ຍຌູ . ຂຂ່ ບຍເ຅ໝຽໃູ ຑໃ ືບຌ຋ໃ ີປຼຌຌາ່ ກຌັ ຋ໃ ີເນ຃ໄ າ່ ຾ຌະຌາ່ , ເນກໄ າ່ ຖຄັ ເ຅ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ຋າໄ ທ ຍຌຸ ຽຖີຈ ຘຖຸ ິທຄ຺ ຋ໃ ີເນ຃ໄ າ່ ຎຶກຘາ, ຆທໃ ງຽນົືບເຌກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຑາກຘະໜາຓ ຾ຖະ ຆທໃ ງຊາໃ ງປຍູ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓເໄ ນ຅ໄ ຌ຺ ຘາ່ ຽຖັຈ. ຘຈຸ ຋າໄ ງ຋ໃ ີຂາຈຍໃ ່ແຈໄ ຂ່ຂບຍເ຅ຌາ່ ຃ບຍ຃ທ຺ ຑໃ ່຾ຓ,ໃ ຑໃ ີຌບໄ ຄ, ບາໄ ງ, ຽບືໄບງ, ຌບໄ ຄໝຈ຺ ຋ກຸ ຃ຌ຺ ຋ໃ ີ ຃ບງເນ຃ໄ ທາຓຆທໃ ງຽນົືບ ຾ຖະ ຘະໜຍັ ຘະໜຌູ ຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຋ຄັ ຋າຄຈາໄ ຌກາ່ ຖຄັ ກາງເຌກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ ຑາກຘະໜາຓ, ກາ່ ຖຄັ ເ຅ເຌກາຌຘຶກຘາ ຾ຖະ ກາ່ ຖຄັ ຆຍັ ຘິຌເຌກາຌເຆ຅ໄ າໃ ງຉະນົບຈແຖງະຘຶກຘາ ຉຄັໄ ຾ຉໃຉຌ຺ໄ ຅ຌ຺ ຘາ່ ຽຖັ ຈຏຌ຺ . ຈໃຄັ ຌຌັໄ , ຂາໄ ຑະຽ຅຺ໄາຂ່ຊື຿ບກາຈຌໄີ ບທງຑບຌເນໄ຋ໃາຌ຋ຄັ ນົາງຓ຾ີ ຉໃ ຃ທາຓຘກຸ ຘຓ຺ ນທຄັ , ຘຂຸ ະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄຎາຘະ຅າກ຿ຖກແຑແຂຽໄ ຅ັຍ຋ຄັ ຎທຄ, ຂ່ເນຎໄ ະຘຍ຺ ຏຌ຺ ຘາ່ ຽຖັຈ ເຌໜາໄ ຋ໃ ີກາຌຄາຌ ຾ຖະ ຋ກຸ ຘໃ ິຄ຋ໃ ີນທຄັ ເຌຆທີ ຈິ ຉະນົບຈແຎ. i

ຍຈ຺ ຃ຈັ ນງ່ໄ ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ ຎາໃ ຘະນຄທຌ຾ນຄໃ ຆາຈ ຑຽູ ຂ຺າ ຃ທາງ ຽຓບື ຄ ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ ຾ຂທຄ ທຼຄ຅ຌັ , ແຈຖໄ ຄ຺ ຘາ່ ນົທຈ ຾ຖະ ຽກຍັ ຂຓ່ໄ ຌູ ຽຈບື ຌ ຓຄັ ກບຌ ຽຊຄິ ຽຈບື ຌ ກຖ່ ະກຈ຺ ຎີ 2019 ຿ຈງຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄ 2 ຽຈືບຌ/຃ຄັໄ , ຽກັຍ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຃ຄັໄ , ຃ຄັໄ ຖະ 3 ທຌັ , ຽກັຍ ຉທ຺ ດາໃ ຄເຌ 4 ຅ຈຸ ຃ື: ຍ່ຖິຽທຌຉາຈຆາໄ ຄ, ບາໃ ຄຽກັຍຌາ່ໄ ຋ໃ ີແນົຓາ຅າກຉາຈ, ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ຾ຖະ ຾຃ຓ ບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ, ເຆກໄ ຍັ ຈກັ ຋ຄັ ໝຈ຺ 5 ຎະຽຑຈ຃ື: ກຍັ ຈກັ ຘະນທິຄ, ກຍັ ຈກັ ຂຓຸ ຉກ຺ , ກຍັ ຈກັ ຂທາຄ຋າຄ ຍິຌ, ກຍັ ຈກັ ຓຄຸໄ ຾ຖະ ກຍັ ຈກັ ຈບກແຒ. ຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ໃ ີແຈ຾ໄ ຓຌໃ ຌາ່ ຓາ຅າ່ ຾ຌກ຃ທາຓນົາກນົາງຖຄ຺ ປບຈ ຖະຈຍັ ຘະກຌຸ ຽຑໃ ືບຌາ່ ແຎ຃ຈິ ແຖນໃ າ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ ຾ຖະ ກາຌກະ຅າງຂບຄ຾ຓຄແຓຉໄ າຓ ຾ຉໃຖະ຅ຸຈ຋ໃ ີ ຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄ ຿ຈງເຆຘໄ ູຈ຃ິຈແຖໃຂບຄ Shannon-Wiener’s Index ເຌ຿ຎຕ຾ກຓ Microsoft Excel. ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ 158 ຘະກຌຸ 65 ຉະກຌຸ 14 ຽຏໃ ຺າ. ເຌຌຌັໄ , ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍ຺ ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ນົາງກທາໃ ໝ຾ູໃ ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄກະຽຍືໄບ ຓຽີ ຊຄິ 56 ຘະກຌຸ ກທຓຽບ຺າ 34.44%, ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າຉກັ ຾ຉຌ ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄ ຑຍ຺ ຽຏໃ ຺າຖະ 22 ຘະກຌຸ ກທຓຽບ຺າ 13.92% ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍ຺ ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ໜບໄ ງກທໃ າໝຓູໃ ີ 3 ຽຏໃ ຺າ຃ື: ຾ຓຄຆບງ, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎໃບຄ, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຆາໄ ຄ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຑຼຄຽຏໃ ຺າຖະ 1 ຘະກຌຸ ກທຓຽບ຺າ 0.63% ຂບຄ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ . ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓ ນົາກນົາງ (H') ຑຍ຺ ທາໃ : ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຓ຃ີ າໃ ຽ຋ໃ ຺າກຍັ 2.00 ຿ຈງຓ຃ີ າໃ ຘະຽຖງໃ ດູໃຖະນທາໃ ຄ 0.03 - 0.36. ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌີ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຽກັຍຓ຃ີ າໃ ດູໃ ຖະນທາໃ ຄ 1.63 - 2.02. ຽຓໃບື ຎຼຍ຋ຼຍ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຾ຖທໄ ຽນັຌທາໃ ຍ່ຖິຽທຌບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ ຓ຃ີ າໃ ຈຈັ ຆະຌຘີ ຄູ ກທາໃ ໝ,ໃູ ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຍ່ຖິຽທຌຉາຈຆາໄ ຄ, ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ ຾ຖະ ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ າໃ ຽ຋ໃ ຺າກຍັ 2.02, 1.84, 1.75, 1.63 ຉາຓຖາ່ ຈຍັ . ຘາ່ ຖຍັ ກາຌຎຼຍ຋ຼຍ຃ທາຓນົາກນົາງຉາຓຎະຽຑຈກຍັ ຈກັ ຋ຄັ 5 ຎະຽຑຈ຋ໃ ີເຆ຅ໄ ະຽນັຌທາໃ : ກຍັ ຈກັ ຘະນທິຄ ຾ຖະ ກຍັ ຈກັ ຓຄຸໄ ຓ຃ີ າໃ ຘຄູ ຘຈຸ , ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ກຍັ ຈກັ ຈບກແຒ, ກຍັ ຈກັ ຂຓຸ ຉກ຺ ຾ຖະ ກຍັ ຈກັ ຂທາຄ຋າຄຍິຌຓ຃ີ າໃ ໜບໄ ງຘຈຸ ຿ຈງຓ຃ີ າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓ ນົາກນົາງ (H') ຽ຋ໃ ຺າກຍັ 0.36, 0.35, 0.28, 0.23 ຉາຓຖາ່ ຈຍັ . ກາຌຘຶກຘາ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດູໃບາແຘຂບຄ ຾ຓຄແຓຉໄ າຓ຅ຈຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຾ຓຌໃ ຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຑຌັ ກຍັ ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽກັຍແຈໄ ຿ຈງຖທຓ຾ຖທໄ ຽນັຌທາໃ : ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຑໄືຌ຋ໃ ີ຅ະຓ຃ີ ທາຓ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ຋າຄຈາໄ ຌບຄ຺ ຎະກບຍຂບຄຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ ຽປັຈ ເນຘໄ າຓາຈຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓແໄ ຈ຾ໄ ຉກຉາໃ ຄກຌັ ຋ຄັ ຋າຄຈາໄ ຌຎະຖິຓາຌ ຾ຖະ ຆະຌຈິ ຂບຄກຓຸໃ ຾ຓຄແຓ.ໄ ຅ຈຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຾ຓຄແຓຘໄ ທໃ ຌນົາງ຾ຓຌໃ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌຑໄືຌ຋ໃ ີ຿ຖຄໃ , ເກກໄ ຍັ ຾ນົຄໃ ຌາ່ໄ , ຓຑີ ືຈ຋ໃ ີຽຎັຌບານາຌຂບຄ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ . ຃າ່ ຘາ່ ຃ຌັ : ຾ຓຄແຓ,ໄ ຉາຈຆາໄ ຄ, ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ . ii

Abstract The Study diversity of the genus of insects around Tat Xang, PhouKhaoKhouay National Protected Area, Thoulakhom district, Vientiane province was surveyed and the data collection was carried out from January to July 2019. The samples were collected every two months which equal 4 times in total, and each time we spent three days. The samples were gathered from 4 different areas such as Tat Xang waterfall area, reservoir, paddy fields and river banks. We used 5 types of traps to collect insects these include the use of butterfly nets, making holes, using barriers, using nets and lights. All collected samples were categorized into variety and species in order to calculate the diversity index and the distribution of insect in the aforementioned areas. Shannon-Wiener’s Index in Microsoft Excel was used for the calculation. The finding shows that there were 158 genus, 65 family, There were 14 order. The biggest clan which was found was butterfly, consisting of 56 species equals 34.44%, grasshopper and bug were the second biggest species found in the areas. Each consists of 22 species which equals 13.92%. There were three species that found in a small number such as Ephemeroptera, scorpions, Neuroptera. There was only one species found in each species which equals 0.63%. The total of Shannon-Wiener’s Index (H’) equals 2.00 with the average between 0.03–0.36. The diversity of collecting areas index lies in between 1.63–2.02. After comparing each collecting areas, the highest diversity of collecting area index was at the reservoir area (2.02), following by Tat Xang areas (1.84), river bank (1.75) and paddy field (1.63) respectively. In terms of comparing the diversity of trap index, the highest traps were butterfly net and nets (0.36), lights (0.35), making holes (0.28) and using barriers (0.23). The study of the habitat of insects in the five areas shows that there is a link between the habitats and the population of each species. Basically, each habitat has different living environment; therefore, this led to diversity of species of sample collection. Most insects collected were found in the opened air area which was close to water and had plenty of plants used to be a source of food. Key words: Insect, Tat Xang waterfall, Vientiane province iii

ຘາຖະຍາຌ ຃າ່ ຅າຖຶກຍຌຸ ຃ຌຸ ..............................................................................................................I ຍຈ຺ ຃ຈັ ນງ່ໄ.................................................................................................................... II ABSTRACT .............................................................................................................. III ຘາຖະຍາຌ.................................................................................................................. III ຘາຖະຍາຌຉາຉະຖາຄ ............................................................................................................... VII ຘາຖະຍາຌປຍູ ...........................................................................................................VIII ຃າ່ ຘຍັ ນງ່ໄ ................................................................................................................... IX ຑາກ຋ີ 1 ...................................................................................................................... 1 ຍຈ຺ ຌາ່ .......................................................................................................................... 1 1.1 ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາ ຾ຖະ ຘະຑາຍຍຌັ ນາ ......................................................................................... 1 2.1 ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ............................................................................................................................ 3 2.1 ຏຌ຺ ຎະ຿ນງຈຂບຄກາຌຘກຶ ຘາ .................................................................................................. 3 ຑາກ຋ີ 2 ....................................................................................................................... 4 ຋ຍ຺ ຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ .............................................................. 4 2.1 ຋ຍ຺ ຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຋ິຈຘະຈ຋ີ ໃ ີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ........................................................................... 4 1.2.2 ຖກັ ຘະຌະ຋ໃທ຺ ແຎຂບຄ຾ຓຄແຓ.ໄ ...............................................................................................4 2.1.2 ກາຌ຅ຈັ ບຌັ ຈຍັ ຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ................................................................................................. 15 2.1.3 ຖກັ ຘະຌະຘະຽຑາະຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າ.......................................................................... 16 2.1.4 ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ......................................................................................... 20 2.1.5 ຍຈ຺ ຍາຈ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈຂບຄ຾ຓຄແຓ.ໄ ................................................................................ 22 2.1.6 ຿຋ຈຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ................................................................................................................ 23 2.1.7 ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ ຃ຓ຺ ...................................................................... 23 2.2 ຋ຍ຺ ຋ທຌຍຈ຺ ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ທ຋ິ ະງາຘາຈ຋ໃ ີກຼໃ ທຂບໄ ຄ....................................................................... 23 iv

2.3 ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ........................................................................................................ 28 2.3.1 ຂບຍຽຂຈຽຌບືໄ ເຌ .................................................................................................................. 28 2.3.2 ຂບຍຽຂຈຘະຊາຌ຋ໃ ີ ............................................................................................................. 28 2.3.3 ແຖງະຽທຖາຂບຄກາຌຘກຶ ຘາ ................................................................................................ 28 2.4 ຌງິ າຓ຃າ່ ຘຍັ ເຌ຋າຄຎະຉຍິ ຈັ ................................................................................................. 28 ຑາກ຋ີ 3 .................................................................................................................... 29 ທ຋ິ ີກາຌຘກຶ ຘາ ............................................................................................................. 29 3.1 ກາຌບບກ຾ຍຍກາຌຘຶກຘາ ..................................................................................................... 29 3.1.1 ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຽຌບືໄ ເຌ ............................................................................................................... 29 3.1.2 ກາຌ຅າ່ ຾ຌກຘະກຌຸ ຾ຖະ ກາຌຍບກຆໃ ຂື ບຄ຾ຓຄແຓ ໄ............................................................ 31 3.1.3 ກາຌທຽິ ຃າະຂຓ່ໄ ຌູ .................................................................................................................. 31 3.1.4 ກາຌ຃ຈັ ຽຖບື ກຑໄືຌ຋ໃ ີ.............................................................................................................. 32 3.2 ຎະຆາກບຌກາຌຘກຶ ຘາ ......................................................................................................... 33 3.2.1 ກາຌ຃ຈັ ຽຖບື ກຎະຆາກບຌ ..................................................................................................... 33 3.2.2 ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຅າ່ ຌທຌຉທ຺ ດາໃ ຄຂບຄຎະຆາກບຌ........................................................................ 33 3.3 ກາຌທຽິ ຃າະຂ່ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ກາຌບະ຋ິຍາງຏຌ຺ ............................................................................... 34 ຑາກ຋ີ 4 .................................................................................................................... 35 ຏຌ຺ ກາຌຘກຶ ຘາ ຾ຖະ ກາຌຘຌ຺ ຋ະຌາ................................................................................ 35 4.1 ກາຌ຅ຈັ ຅າ່ ຾ຌກ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຖະຈຍັ ຘະກຌຸ .................................................... 35 4.1.1. ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓຉໄ າຓ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ .................................... 40 4.1.2. ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓຉໄ າຓຎະຽຑຈກຍັ ຈກັ ຋ໃ ີເຆຽໄ ກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ ..................... 43 2.1 ກາຌຎຼຍ຋ຼຍຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ ໄ ........................................................ 46 4.3 ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ີຽຈໃ ັຌຂບຄຍາຄຘະກຌຸ ຾ຖະ ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດບໃູ າແຘຂບຄ຅ຈຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຾ຓຄແຓ.ໄ ........................... 51 4.3.1 ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ີຽຈໃ ັຌຂບຄຍາຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓເໄ ຌ຾ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າ.......................................................... 51 4.3.2 ຖກັ ຘະຌະ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດບໃູ າແຘຂບຄ຅ຈຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຾ຓຄແຓ.ໄ .............................................................. 61 v

4.4 ກາຌຘຌ຺ ຋ະຌາ ............................................................................................................... 69 ຑາກ຋ີ 5 .................................................................................................................... 71 ຘະນຸົຍ, ຂ຅່ໄ າ່ ກຈັ ຾ຖະ ຂ຾່ໄ ຌະຌາ່ ເຌກາຌຘກຶ ຘາ ................................................................ 71 5.1 ຘະນຸົຍຏຌ຺ ເຌກາຌຘຶກຘາ....................................................................................................... 71 5.2 ຂ່຅ໄ າ່ ກຈັ ເຌກາຌຘຶກຘາ..................................................................................................... 73 5.3 ຂ຾່ໄ ຌະຌາ່ ເຌກາຌຘຶກຘາ .................................................................................................. 73 ຽບກະຘາຌບາໄ ຄບຄີ ........................................................................................................ 74 vi

ຘາຖະຍາຌຉາຉະຖາຄ ຉາຉະຖາຄ 4. 1 ກາຌຘຄັ ຖທຓ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຋ໃ ີຽກຍັ ແຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ . .................................. 36 ຉາຉະຖາຄ 4. 2 ຘຄັ ຖທຓ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຖະ ຽຎີຽຆັຌຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌ຾ຉຖໃ ະຎະຽຑຈກຍັ ຈກັ ................. 45 ຉາຉະຖາຄ 4. 3 ຘະ຾ຈຄ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ.................. 47 ຉາຉະຖາຄ 4. 4 ຘະ຾ຈຄກາຌຎຼຍ຋ຼຍ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓຉໄ າຓຎະຽຑຈກຍັ ຈກັ 50 ຉາຉະຖາຄ 4. 5 ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ເຌ຅ຈຸ ຋ີ 1 ຍຖ່ ຽິ ທຌຉາຈຆາໄ ຄຉາຈຆາໄ ຄ .......................... 62 ຉາຉະຖາຄ 4. 6 ຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ເຌຑືໄຌ຋ໃ ີ຅ຈຸ ຋ີ 2 ບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ ............................................... 64 ຉາຉະຖາຄ 4. 7 ຍຌັ ຈາຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ເຌຑືໄຌ຋ໃ ີ຅ຈຸ ຋ີ 3 ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ........................................ 66 ຉາຉະຖາຄ 4. 8 ຍຌັ ຈາຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ເຌຑືໄຌ຋ໃ ີ຅ຈຸ ຋ີ 4 ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ ................................ 68 vii

ຘາຖະຍາຌປຍູ ປຍູ ຋ີ 2. 1 ຖກັ ຘະຌະປຍູ ປາໃ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓ.ໄ ................................................................................ 4 ປຍູ ຋ີ 2. 2 ຎະຽຑຈຂບຄນທ຺ ຾ຓຄແຓ.ໄ ....................................................................................... 5 ປຍູ ຋ີ 2. 3 ຎະຽຑຈຉາຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ....................................................................................... 6 ປຍູ ຋ີ 2. 4 ຖກັ ຘະຌະໜທຈ຾ຍຍຉາໃ ຄໂຂບຄ຾ຓຄແຓ.ໄ ................................................................... 8 ປຍູ ຋ີ 2. 5 ຎາກ຾ຍຍຉາໃ ຄໂຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ............................................................................... 10 ປຍູ ຋ີ 2. 6 ຘທໃ ຌຎະກບຍຂບຄຂາ຾ຓຄແຓ ໄ .............................................................................. 13 ປຍູ ຋ີ 2. 7 ຎີກ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຍຍຉາໃ ຄໂ ...................................................................................... 14 ປຍູ ຋ີ 2. 8 ຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ...................................................................................... 15 ປຍູ ຋ີ 2. 9 ກາຌ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ຿ຉ຾ຍຍຍໃ ຘ່ ຓ຺ ຍຌູ ຾ຍຍ................................................................... 21 ປຍູ ຋ີ 2. 10 ກາຌ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ຿ຉ຾ຍຍຘຓ຺ ຍຌູ ຾ຍຍ ................................................................... 22 ປຍູ ຋ີ 3. 1 ຾ຏຌ຋ໃ ີ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ ....................................................................................32 ປຍູ ຋ີ 4. 1 ຽຎີຽຆັຌ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍ຺ ດຽູໃ ຂຈຉາຈຆາໄ ຄ..................................40 ປຍູ ຋ີ 4. 2 ຽຎີຽຆັຌ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍ຺ ເຌຍ່ຖຽິ ທຌບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ . ........................ 41 ປຍູ ຋ີ 4. 3 ຽຎີຽຆັຌ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍ຺ ດຍູໃ ່ຖຽິ ທຌ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ. ................................ 42 ປຍູ ຋ີ 4. 4 ຽຎີຽຆັຌ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າດຍໃູ ຖ່ ິຽທຌ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ........................................ 43 ປຍູ ຋ີ 4. 5 ຍາຄຆະຌຈິ ຂບຄຍາຄຘະກຌຸ ເຌຽຏໃ ຺າ຾ຓຄກະຽຍບືໄ ......................................................... 53 ປຍູ ຋ີ 4. 6 ຍາຄຘະກຌຸ ຋ໃ ີຽຈໃ ຌັ ເຌຽຏໃ ຺າ຾ຓຄກະຽຍບືໄ ...................................................................... 56 ປຍູ ຋ີ 4. 7 ຍາຄຘະກຌຸ ຋ໃ ີຽຈໃ ັຌເຌຽຏໃ ຺າຽຏໄຄິ ຉໃ ່຾ຉຌ....................................................................... 58 ປຍູ ຋ີ 4. 8 ຍາຄຘະກຌຸ ຋ໃ ີຽຈໃ ຌັ ເຌຽຏໃ ຺າຉກັ ຾ຉຌ.......................................................................... 60 viii

຃າ່ ຘຍັ ນງ່ໄ 1. ຆຓ = ຆຄັ ຉີ຾ຓຈັ 2. ຓຓ = ຓຖີ ີ຾ຓຈັ 3. H' = Shannon-Wiener’s Index 4. ຅ຈຸ 1 = ຍ່ຖິຽທຌຉາຈຆາໄ ຄ 5. ຅ຈຸ 2 = ຍ່ຖິຽທຌບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ 6. ຅ຈຸ 3 = ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ 7. ຅ຈຸ 4 = ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ ix

ຑາກ຋ີ 1 ຍຈ຺ ຌາ່ 1.1 ຃ທາຓຽຎັຌຓາ ຾ຖະ ຘະຑາຍຍຌັ ນາ ຾ຓຄແຓ ໄ ຽຎັຌຘຈັ ຍໃ ່ຓກີ ະຈກູ ຘຌັ ນົຄັ ຅ຈັ ດູໃເຌຘາຂາ Arthropoda ຽຎັຌກຓຸໃ ຘຈັ ຋ໃ ີເນງ຋ໃ ໃ ີຘຈຸ ຾ຖະ ຓ຅ີ າ່ ຌທຌນົາງກທາໃ ຽ຃ໃ ຄິ ໜໃ ຶຄຂບຄຘໃ ຄິ ຋ໃ ີຓຆີ ທີ ຈິ ຽ຋ິຄ຿ຖກ຋ໃ ີຓກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ , ຽຎັຌຘຈັ ກຓຸໃ ເນງ຋ໃ ໃ ີຘຈຸ ເຌບາຌາ຅ກັ ຘຈັ ຾ຖະ ຎະຘຍ຺ ຃ທາຓຘາ່ ຽຖັຈເຌກາຌຈາ່ ຖຄ຺ ຆີທິຈນົາງ຋ໃ ີຘຸຈຽຓໃ ບື ຎຼຍ຋ຼຍກຍັ ຘຈັ ຆະຌຈິ ບໃ ຌື ໂ ຾ຉງໃ ຄັ ຍໃ ່ຏເໄູ ຈເນ຃ໄ າ່ ຉບຍຆຈັ ຽ຅ຌແຈທໄ າໃ ເຌ຿ຖກຌຓໄີ ຾ີ ຓຄແຓຽໄ ຋ໃ ຺າເຈ ຾ຉ຃ໃ າຈ຃ະຽຌທາໃ : ຓຎີ ະຓາຌ 2 ຽ຋ໃ ຺າຂບຄ຅າ່ ຌທຌຆະຌິຈ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີປູຆໄ ໃ ື຾ຖໄທ຃ື: ຎະຓາຌ 1.5 ຖໄາຌຆະຌິຈ ຿ຈງ (William, 1964) ກາໃ ທທາໃ : ຓຎີ ະຓາຌ 3 ຖາໄ ຌຆະຌຈິ , (Stork and Hammond, 1997) ຘຌັ ຌຊິ າຌທາໃ ຓຎີ ະຓາຌ 5-15 ຖາໄ ຌຆະຌຈິ , (Erwin, 1982)ແຈ຃ໄ າ່ ຌທຌທາໃ : ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ເຌ຿ຖກຓຎີ ະຓາຌ 30 ຖາໄ ຌຆະຌຈິ ຾ຖະ ບາຈ຅ະນົາງຽຊຄິ 50 ຖາໄ ຌ (຅ບຓງຈຸ , 2000). ຾ຓຄແຓຽໄ ຎັຌຘໃ ິຄ຋ໃ ີຓຆີ ທີ ຈິ ຋ໃ ີຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຆທີ ະຑາຍຘຄູ , ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຘາ່ ຃ຌັ ນົາງຉໃ ່ຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈ, ຉໃ ່ຓະຌຈຸ ເຌຈາໄ ຌຆຍັ ຑະງາກບຌ຋າ່ ຓະຆາຈຘໃ ິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຾ຖະ ຽຘຈຊະກຈິ (Hughes et al. 2000) ຖທຓ຋ຄັ ກາຌບະຌຖຸ ກັ ຆຍັ ຑະງາກບຌ຃ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຆທີ ະຑາຍ ຾ຖະ ກາຌເຆຎໄ ະ຿ນງຈ ຋າຄກາຌກະຽຘຈ. ຾ຓຄແຓຽໄ ຎັຌ຋ຄັ ຏຖໄູ າໃ , ຏຊໄູ ກື ຖາໃ , ຏກໄູ ຌິ ຑືຈ, ຏຎໄູ ະຘຓ຺ ຽກຘບຌ, ຏກໄູ ຌິ ຆາກຉາໃ ຄໂ, ຓີ ຍຈ຺ ຍາຈ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ເຌກາຌຆທໃ ງຎະຘຓ຺ ຽກຘບຌຑືຈບານາຌຂບຄ຃ຌ຺ , ຈບກແຓ ໄ ຾ຖະ ຉຌ຺ໄ ແຓ,ໄ ຆທໃ ງ ງບໃ ງຘະນົາງ຋າຈບິຌຆ຋ີ ກຸ ຆະຌຈິ ຌຍັ ຉຄັໄ ຾ຉເໃ ຍແຓ຅ໄ ຌ຺ ຽຊິຄຆາກຘຈັ (ບິຈຘະຖາ, 1996), ຌບກ຅າກຌໄີ ຾ຓຄແຓງໄ ຄັ ຽຎັຌບານາຌຂບຄຘຈັ ຆະຌິຈຉາໃ ຄໂ ຖທຓ຋ຄັ ຃ຌ຺ ຽປ຺າຈທໄ ງ. ຓາຕກ໇ ແຕ຋໇ ຾ນຄໃ ກບຄ຋ຶຌ ຘຈັ ຎໃາ຿ຖກ (World Wildlife Fund) ແຈກໄ າໃ ທທາໃ : ຾ຓຄແຓຆໄ ທໃ ງຎະຘຓ຺ ຽກຘບຌຑືຈບານາຌຂບຄ຃ຌ຺ ເຌ຿ຖກຓຎີ ະຖິຓາຌນົາງ. ຘະຌຌັໄ , ຊາໄ ຾ຓຄແຓຘໄ ຌູ ຑຌັ ແຎຂະຍທຌກາຌຎະຘຓ຺ ຽກຘບຌ຿ຈງ຋າ່ ຓະຆາຈ ກໃ ຅່ ະນາງແຎ ຾ຖະ ຅ະຘໃຄ຺ ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຉໃ ່຃ຌ຺ ຽປ຺າຽຆໃ ັຌກຌັ (ngthai.com, 2019). ຈໃຄັ ຌຌັໄ , ຾ຓຄແຓ຅ໄ ໃ ຄຶ ຽຎັຌບຄ຺ ຎະກບຍ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈ຋ໃ ີຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ກາຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄເຌຈາໄ ຌຉາໃ ຄໂແຈດໄ າໃ ຄຄາໃ ງຈາງ ເຌຈາໄ ຌ຃ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຆທີ ະຑາຍ ຾ຖະ ຏຌ຺ ຏະຖິຈ຋ໃ ີແຈປໄ ຍັ ຅າກຎໃາ (Stork and Wilson, 1997) ເຌກາຌຘຶກຘາຈາໄ ຌ຾ຓຄແຓເໄ ຌຎໃາ຅ໃ ຄຶ ຓ຃ີ ທາຓ຅າ່ ຽຎັຌດໃາຄງໃ ິຄ຋ໃ ີຉໄບຄຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີບາແຘດຽູໃ ຋ິຄຉຌ຺ໄ ແຓ,ໄ ຽ຋ິຄຈິຌ, ເຌຈິຌ ຖທຓຽຊຄິ ຎຈັ ແ຅຋າຄຌຽິ ທຈທິ຋ະງາຽຆໃ ັຌ: ຖກັ ຘະຌະ ຑໄືຌ຋ໃ ີຎາໃ , ຘະຑາຍຑຓູ ບີ າກາຈ ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດບໃູ າແຘຂບຄ຾ຓຄແຓຆໄ ະຌຈິ ຉາໃ ຄໂຽຎັຌຉຌ຺ໄ (ທແິ ຆ, 1984). ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຖາໃ ຘຈຸ ຑຍ຺ ທາໃ 40% ຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ກຸ ຆະຌຈິ ກາ່ ຖຄັ ຓ຅ີ າ່ ຌທຌຎະຆາກບຌຖຈຸ ຖຄ຺ ຾ຖະ ບາຈ຅ະຘຌູ ຑຌັ ນາງແຎ຅າກ຿ຖກຌເໄີ ຌບີກຍໃ ່ນົາງ຋ຈ຺ ຘະທຈັ ຂາໄ ຄໜາໄ ຌີໄຊາໄ ຍໃ ່ດຍັ ດຄັໄ ຽນຈກາຌຌີໄ 1

ຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ກໃ຅່ ະຽຘງແຎຽຑາະ຾ຓຄແຓດໄ ູເໃ ຌຉບໃ ຄ຿ຘບໄ ານາຌຂບຄຘຈັ ນົາງຆະຌຈິ (Franciso, 2018). ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຾ຓຄແຓເໄ ຌ຿ຖກຓຎີ ະຖິຓາຌນຸົຈຖຄ຺ ແຎຽຊິຄ 41% ຂບຄຆະຌຈິ ຑຌັ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃທ຺ ຿ຖກ ຽຆໃ ຄິ ຓຎີ ະຖິຓາຌຘຄູ ກທໃ າກາຌຖຈຸ ຖຄ຺ ຂບຄຎະຖິຓາຌຘຈັ ຓກີ ະຈກູ ຘຌັ ນົຄັ ຽຊຄິ 2 ຽ຋ໃ ຺າ. ຿ຈງຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ 1/3 ຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌ຿ຖກກາ່ ຖຄັ ຓ຃ີ ທາຓຘຼໃ ຄຉໃ ່ກາຌຘຌູ ຑຌັ ຾ຖະ 1/6 ຂບຄຑທກຽຏິໄຄເຌ຋ໃທ຺ ຿ຖກກາ່ ຖຄັ ຎະ ຽຆຌີ ກຍັ ກາຌຘຌູ ຑຌັ ເຌຖະຈຍັ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ . ຘາຽນຈນົກັ ໂ຋ໃ ີຽປັຈເນ຾ໄ ຓຄແຓນໄ ຸົຈຖຄ຺ ຾ຓຌໃ ຽກຈີ ຅າກຑຶຈຉິກາ່ ຂບຄຓະຌຸຈ ຽຆໃ ິຄຘໃຄ຺ ຏຌ຺ ເນໄຎະຖິຓາຌຎໃາແຓນໄ ຸົຈຖຄ຺ , ຓກີ າຌຂະນງາງຑືໄຌ຋ໃ ີຉທ຺ ຽຓບື ຄ, ຑໄືຌ຋ໃ ີກາຌ ກະຽຘຈ, ກາຌຍກຸ ຖກຸ ຑໄືຌ຋ໃ ີຎາໃ ແຓ ໄ ຖທຓຽຊຄິ ກາຌຽຑໃ ີຓຂຌໄຶ ຂບຄຓຌ຺ ຖະຑິຈ຋ໃ ີເຆເໄ ຌກາຌກະຽຘຈ຿ຈງເຆໄ ຋າຈຽ຃ຓຽີ ຑໃ ືບຎາຍຘຈັ ຉຑູ ືຈ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຈິຌຒໄາບາກາຈຊືຽຎັຌຎຈັ ແ຅ປທໃ ຓ຋ໃ ີຘໃຄ຺ ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຉໃ ່ກາຌຈາ່ ຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ຆໃ ັຌ: ແຑ຾ນຄໄ ຾ຖຄໄ ຋ໃ ີຓ຾ີ ຌທ຿ຌຓໄ ທາໃ ຅ະຽຑໃ ີຓ຋ະທີ຃ທາຓປຌຸ ຾ປຄ ຾ຖະ ຽກຈີ ຊໃ ຂີ ຌຶໄ ເຌບະຌ຃ຈ຺ (ຕຈ຺ ຘະຉະ, 2019). ຉາຈຆາໄ ຄ ຉຄັໄ ດຽໃູ ຂຈຍາໄ ຌຌານທາໄ , ຽຓບື ຄ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ , ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ ຽຎັຌຌາ່ໄ ຉກ຺ ຉາຈ຋າຄ຋າ່ ຓະ ຆາຈ ຽຆໃ ິຄຂຶຌໄ ກຍັ ຽຂຈກາຌ຃ຸຓໄ ຃ບຄຂບຄຎໃາຘະນຄທຌ຾ນໃຄຆາຈຑຽູ ຂ຺າ຃ທາງ ຽຎັຌຖະຍຍ຺ ຌິຽທຈ຋ໃ ີຓີ ຃ທາຓບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ , ຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຆທີ ະຑາຍຂບຄກຓຸໃ ຘໃ ິຄ຋ໃ ີຓຆີ ທີ ຈິ ຘຄູ ຿ຈງຘະຽຑາະກຓຸໃ ຂບຄ ຾ຓຄແຓຌໄ າໂຆະຌຈິ . ຾ຉຎໃ ຈັ ຅ຍຸ ຌັ ແຈຓໄ ກີ າຌຽຂ຺ໄາຓາຌາ່ ເຆຑໄ ໄືຌ຋ໃ ີຈໃຄັ ກາໃ ທຽຑໃ ືບຽປັຈຽຎັຌຍບໃ ຌ຋ບໃ ຄ຋ຼໃ ທ ຾ຖະ ຍກຸ ຽຍກີ ຽຎັຌຑໄືຌ຋ໃ ີກະຘິກາ່ ຽຆໃ ຄິ ແຈຽໄ ປັຈເນຖໄ ະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈ ຾ຖະ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຽຂຈຈຄໃ ັ ກາໃ ທ ຊກື ຖຍ຺ ກທຌ. ຈຄໃ ັ ຌຌັໄ , ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຂຈຌ຅ີໄ ໃຄຶ ຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຽຑໃ ືບຽຎັຌ ຾ຌທ຋າຄ ຾ຖະ ນາທ຋ິ ີກາຌເຌກາຌຎກ຺ ຎກັ ປກັ ຘາຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈເນບໄ ຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ ຽຆໃ ຄິ ກາຌຘຶກຘາຌ຅ໄີ ະ ຽປັຈເນຘໄ າຓາຈປຽູໄ ຊຄິ ຘະກຌຸ , ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ ຾ຖະ ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດູໃບາແຘຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຽປັຈເນຓໄ ີ ຊາຌຂຓ່ໄ ຌູ , ຓຍີ ຌັ ຆຖີ າງຆໃ ຋ື ໃ ີຘາຓາຈເຆກໄ ທຈຘບຍຘະກຌຸ ຾ຖະ ຽຂຈກາຌ຾ຏກໃ ະ຅າງຑຌັ ຖທຓຽຊິຄຓີ ຉທ຺ ດໃາຄ຾ຓຄແຓ຅ໄ າກຑໄືຌ຋ໃ ີ ຋ໃ ີຘຶກຘາປທຍປທຓແທໄ ຾ຖະ ເຆຽໄ ຎັຌ຾ນົຄໃ ຂ່ໄຓຌູ ຽຑໃ ືບກາຌຘຶກຘາຉໃ ່ແຎເຌ ບະຌາ຃ຈ຺ ແຈ.ໄ ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ກາຌຘກຶ ຘາ຾ຓຄແຓເໄ ຌຎະຽ຋ຈຖາທງຄັ ຍໃ ່ຓນີ ົາງ ຿ຈງຘະຽຑາະເຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ ຎໃາ ຘະນຄທຌ຾ນຄໃ ຆາຈຑຽູ ຂ຺າ຃ທາງ, ຽຓບື ຄ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ , ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ . ຈຄໃ ັ ຌຌັໄ , ຅ໃຄຶ ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅ດາກຘຶກ ຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຂຈຌີໄ ຽຑໃ ືບຽຎັຌຂ່ຓໄ ຌູ ຑໄືຌຊາຌເຌກາຌຘຶກຘາ຾ຓຄແຓ,ໄ ຽຑໃ ືບຽຎັຌ ຾ຌທ຋າຄ, ນາທ຋ິ ີຎກ຺ ຎກັ ປກັ ຘາ ຾ຖະ ບະຌຖຸ ກັ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽຎັຌຎະ຿ນງຈກ຃່ ກື າຌບາຌຖຸ ກັ ຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈ ເນບໄ ຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ ຃ຄ຺ ດກໃູ ຍັ ຑທກຽປາ຺ ຉະນົບຈແຎ. 2

1.2 ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺  ຽຑໃ ືບ຅ຈັ ຅າ່ ຾ຌກ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ເຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ  ຽຑໃ ືບຎຼຍ຋ຼຍ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓເໄ ຌ຾ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າເຌ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ  ຽຑໃ ືບຘຶກຘາຖກັ ຘະຌະຽຈໃ ັຌຂບຄ຾ຓຄແຓຍໄ າຄຘະກຌຸ , ຖກັ ຘະຌະ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດູໃບາແຘຂບຄ຅ຈຸ ຋ໃ ີ ຑຍ຺ ຽນັຌ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ. 1.3 ຏຌ຺ ຎະ຿ນງຈຂບຄກາຌຘກຶ ຘາ ເຌກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ຃ຄັໄ ຌີໄ ຾ຓຌໃ ຽປັຈເນຘໄ າຓາຈ ປ຃ູໄ ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຈາໄ ຌ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ , ຆໃ ືທ຋ິ ະງາຘາຈ, ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຾ຉຖໃ ະຘະກຌຸ , ກາຌກະ຅າງຑຌັ , ຖກັ ຘະຌະ຾ນົໃຄ຋ໃ ີດູໃບາແຘຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ດໃູຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ ຎໃາ ຘະນຄທຌ຾ນຄໃ ຆາຈ ຑຽູ ຂ຺າ຃ທາງ ຽຓບື ຄ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ ຾ຂທຄ ທຼຄ຅ຌັ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຽປັຈເນຓໄ ຊີ າຌຂ່ຓໄ ຌູ , ຍຌັ ຆີ ຖາງຆໃ ຋ື ໃ ີຘາຓາຈເຆກໄ ທຈຘບຍຆໃ ຘື ະກຌຸ , ຽຂຈກາຌ຾ຏກໃ ະ຅າງຑຌັ ຾ຖະ ປຽູໄ ຊຄິ ຃ທາຓບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌຂບຄ ຖະຍຍ຺ ຌິຽທຈເຌຽຂຈຌໄີ ຖທຓຽຊິຄຓຉີ ທ຺ ດໃາຄ຾ຓຄແຓ຅ໄ າກຑໄືຌ຋ໃ ີ຋ໃ ີຘຶກຘາປທຍປທຓແທໄ ຾ຖະ ເຆໄ ຽຎັຌ຾ນົຄໃ ຂ່ຓໄ ຌູ ຽຑໃ ືບກາຌຘກຶ ຘາຉໃ ່ແຎເຌບະຌາ຃ຈ຺ . 3

ຑາກ຋ີ 2 ຋ຍ຺ ຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ 2.1 ຋ຍ຺ ຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຋ິຈຘະຈ຋ີ ໃ ີກຼໃ ທຂບໄ ຄ 2.1.1 ຖກັ ຘະຌະ຋ໃທ຺ ແຎຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຾ຓຄແຓຓໄ ປີ ຍູ ປາໃ ຄ ຾ຖະ ຂະໜາຈ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ນົາງເຌ຾ຉຖໃ ະຆະຌຈິ , ຓ຃ີ ິທ຋ີຽ຃ິຖ຋ໃ ີຎກ຺ ນຓໄຸ ປາໃ ຄກາງຽຎັຌຆຌັໄ ຍາຄໂ ຾ຉໜໃ ຼທ, ຾ຂຄ຾ປຄ, ຘາຓາຈນຈ຺ -ດືຈແຈຈໄ ,ີ ຌາ່ໄ ໜກັ ຽຍ຺າຽປັຈເນຽໄ ຃ໃ ືບຌ຋ໃ ີ ແຈຘໄ ະຈທກ, ຓຂີ ຽີໄ ຏິໄຄ ຾ຖະ ແຂຓຌັ ຃ຓຸ ຏິທຌບກຘຈຸ ຂບຄປາໃ ຄກາງ ຽປັຈເນຎໄ ໄບຄກຌັ ກາຌຖະຽນີງຌາ່ໄ ແຈຈໄ .ີ ຆຌັໄ ຿ຑຕ຃ິທ຋ີຽ຃ຖິ (procuticle) ຓຽີ ຓຈັ ຘີດນໃູ ົາງຎະຽຑຈຽປັຈເນ຾ໄ ຓຄແຓຓໄ ນີ ົາງຘີ, ຘະຽ຃ຖີແຕຉ໇ (sclerite) ຍ່ຖິຽທຌຈາໄ ຌນົຄັ ຾ຖະ ຈາໄ ຌ຋ບໄ ຄ຅ະ຾ຂຄກທາໃ ຍ່ຖິຽທຌຈາໄ ຌຂາໄ ຄຂບຄຖາ່ ຿ຉ. ຾ຓຄແຓຓໄ ບີ ະ ຿ຎຈີຓ (apodeme) ຋ໃ ີ຾ຂຄ຾ປຄຽຆໃ ັຌຈຼທກຍັ ຃ຕຘັ ຉາຽຆງ (crustacea) ຽຎັຌຍບໃ ຌງຶຈຽກາະຂບຄ ກາໄ ຓຆີໄຌຽປັຈເນໄກາຌຽ຃ໃ ືບຌແນທຂບຄໜທຈ, ຎາກ ຾ຖະ ຂາຽຎັຌແຎແຈຈໄ ີເຌແຖງະ຿ຉຽຉັຓແທ, ປາໃ ຄກາງຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ 3 ຑາກຘທໃ ຌ ຃ື: ຑາກຘທໃ ຌນທ຺ , ຑາກຘໃທຌຽບິກ ຾ຖະ ຑາກຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄ (຅ຌັ ຈາ, 2002). ປຍູ ຋ີ 2. 1 ຖກັ ຘະຌະປຍູ ປາໃ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ (ທະຖະຑະຌຈິ , 2017) 4

ກ. ຘທໃ ຌນທ຺ ນທ຺ ຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌກະ຿ນົກ຾ຂຄ ຽບີໄຌທາໃ : ຃ຕາຌຼຓ (cranium) ດູໃ຋າຄ ຈາໄ ຌໜາໄ ຂບຄຖາ່ ຿ຉ, ດຑູໃ າງເຌກະ຿ນົກຓຘີ ະໝບຄ. ນທ຺ ຽຎັຌ຋ໃ ີຉຄັໄ ຂບຄຉາ ຽຆໃ ຄິ ຎະກບຍຈທໄ ງຉາຖທຓ (compound eye) 1 ຃ູໃ ຾ຖະ ຉາຈຼໃ ທ (single eye) 2-3 ຉາ, ຽ຋ິຄຎາກຓໜີ ທຈ 1 ຃.ູໃ ຘທໃ ຌນທ຺ ຎະກບຍຈທໄ ງຎໄບຄ 4 ຎບໄ ຄ, ຎໄບຄ຋າຄຈາໄ ຌໜາໄ ຂບຄຎາກຓຑີ ຼຄ 1 ຎບໄ ຄ (ຉທ຺ ບບໃ ຌຓີ 2 ຎໄບຄ), ຎບໄ ຄ ຈາໄ ຌນົຄັ ຎາກຓີ 3 ຎບໄ ຄ, ຎໄບຄນທ຺ ຋ຄັ 4 ຎໄບຄຽຆໃ ບື ຓກຌັ ຘະຽ຃ຖີແຕຉ໇ (sclerite) ຋ໃ ີຘທໃ ຌນທ຺ ຅ະ຾ຂຄ ຂຌໄຶ ຾ຖະ ຽຆໃ ບື ຓຖທຓກຌັ ຽຎັຌກບໃ ຄຘະໝບຄ ຓຆີ ໃ ຽື ບຌີໄ ຾ຉຖໃ ະຘທໃ ຌຂບຄ ຘະ຃ະຽຖີແຕຉ.໇ ນທ຺ ຽຆໃ ບື ຓກຍັ ຘທໃ ຌຽບິກຈທໄ ງ຾ຑຍາຄ຋ໃ ີນຈ຺ ດືຈແຈຈໄ ຽີ ບີໄຌທາໃ : ຽຆທີ ກິ (cervix). ຿ຈງບາແຘ຋ໃ ີຉຄັໄ ຂບຄຎາກ. ນທ຺ ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ 3 ຾ຍຍ຃:ື 1) ນທ຺ ຆໃ ື (prognathous) ຃຾ື ຍຍ຋ໃ ີນທ຺ ຾ຖະ ຉໃ ິຄງບງຉາໃ ຄໂຂບຄຎາກຎໃຄ຺ ຆໃ ືແຎ຋າຄໜາໄ ຂະ ໜາຌກຍັ ໜາໄ ຑຼຄຑຍ຺ ເຌ຾ຓຄແຓຏໄ ຖໄູ າໃ ຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄແຓຎໄ ີກ຾ຂຄຉາໃ ຄໂ. 2) ນທ຺ ຄຓໄຸ (hypognathous) ຃ື຾ຍຍ຋ໃ ີນທ຺ ຾ຖະ ຉໃ ິຄງບງຉາໃ ຄໂຂບຄຎາກ຅ະຆຖີໄ ຄ຺ ຉາຓ຋ິຈ ຉຄັໄ ຘາກກຍັ ຖາ່ ຿ຉຽຆໃ ັຌ: ຅າ່ ຑທກ຅ໃຖີ ໃ ່, ຉກັ ຾ຉຌ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ . 3) ນທ຺ ຄາ່ໄ (opisthognathous) ຃ື຾ຍຍ຋ໃ ີນທ຺ ຾ຖະ ຉໃ ິຄງບງຉາໃ ຄໂຂບຄຎາກຄາ່ໄ ຽຂ຺ໄານາຖາ່ ຿ຉຽຆໃ ັຌ: ຽຏໃ ຺າ຅ກັ ຅ຌໃ ັ , ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄ຾຃ຄ, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຈາ (຅ຌັ ຈາ, 2002). ປຍູ ຋ີ 2. 2 ຎະຽຑຈຂບຄນທ຺ ຾ຓຄແຓ ໄ (Shashi, 2011)  ຉາ: ຉາຂບຄ຾ຓຄແຓຓໄ ຘີ ບຄຎະຽຑຈ຃:ື ຉາຖທຓ ນົື ຉາຎະກບຍຓີ 1 ຃ດູໃ ຘໃູ ບຄຂາໄ ຄຂບຄນທ຺ ນົື ຈາໄ ຌໜໄາຂບຄນທ຺ ຾ຖະ ຉາຈຼໃ ທ. ຉາຖທຓຂບຄ຾ຓຄແຓຓໄ ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຃າໄ ງ຃ືກຍັ ຃ຕຘັ ຉາຆຼຌ (crustacean) ຎະກບຍຈທໄ ງ ບບຓຓາ຋ີຈຼຓ (ommatidium) ຅າ່ ຌທຌນົາງ. ເຌ຾ຓຄຎ່ບາຈຓີ ນົາງຽຊິຄ 30,000 ບບຓຓາ຋ີຈຼຓ. ຉາຖທຓ຅ະຍໃ ່ຘາຓາຈຽຍໃ ິຄຽນັຌຑາຍຖທຓແຈດໄ າໃ ຄຆຈັ ຽ຅ຌ 5

຾ຉ຅ໃ ຍັ ຑາຍ຋ໃ ີຽ຃ໃ ືບຌແນທແຈຈໄ ີ ຽປັຈເນຘໄ າຓາຈຖາໃ ຽງໃ ືບແຈຘໄ ະຈທກ. ຉາຈຼໃ ທດໃູຈາໄ ຌໜາໄ ຂບຄ ນທ຺ ເຌຖະນທາໃ ຄກາຄຂບຄຉາຖທຓ ຽຆໃ ຄິ ບາຈ຅ະຓີ 2-3 ຉາ. ຉາຈຼໃ ທ຅ະຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີຉບຍຘະໜບຄຉໃ ່ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຉໃ ່຃ທາຓຽຂັໄຓຂບຄ຾ຘຄແຈຈໄ ີ຾ຉປໃ ຍັ ຑາຍຍໃ ່ແຈ,ໄ ຽຎັຌ຿ຉກະຉຌໄຸ ເນກໄ າໄ ຓຽຌບໄື ກຼຓຑບໄ ຓເຌກາຌ຋ໃ ີ຅ະກະ຿ຈຈ ນົື ຍິຌ. ຉາຈຼໃ ທຓກັ ຅ະຑຍ຺ ເຌ ແຖງະ຿ຉໜບຌຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຽຆໃ ິຄຓກັ ຅ະດໃູຈໄາຌຂາໄ ຄຂບຄນທ຺ ຿ຉໜບຌຽບີໄຌທາໃ : ຘະຽຉັຓຓາຉາ (Stemmata) ຾ຉຑໃ ່ຽຎັຌ຿ຉຽຉັຓແທ ຘະຽຉັຓຓາຉາ ຅ະນາງແຎງກ຺ ຽທັຌໄ ຾ຓຄແຓຍໄ າຄຆະຌຈິ ຋ໃ ີ຿ຉຽຉັຓແທ ຅ະຓີ ຘະຽຉັຓຓາຉາ ຑຼຄດາໃ ຄຈຼທ຾ຉຍໃ ໃ ່ຓຉີ າຎະກບຍ (ກຼຄແກ, 2016). ປຍູ ຋ີ 2. 3 ຎະຽຑຈຉາຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ກ. ຉາຈຼໃ ທ ຂ. ຉາຖທຓ (Vasudevan & Maha, 2015)  ໜທຈ: ຾ຓຄແຓຓໄ ໜີ ທຈ 1 ຃ດູໃ ຈູໃ າໄ ຌຖຓຸໃ ຂບຄຉາຖທຓ ຓປີ ຍູ ປາໃ ຄ຋ໃ ີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ນົາງປຍູ ຾ຍຍເຌ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະກຓຸໃ ຾ຉໃ຿຃ຄຘາໄ ຄຑໄືຌຊາຌຂບຄໜທຈ຅ະຽຎັຌຽຘັໄຌປຼທງາທ ຎະກບຍຈທໄ ງໜທຈ ນົື ຘະ຾຃ຎ (Scape), ກາໄ ຌໜທຈ ນົື ຽຑຈຽີ ຆຖິ (pedicel) ຾ຖະ ຾ຒຖຄຽ຅ຖຖຓັ (flagellum). ໜທຈຽຎັຌບະແທງະທະປຍັ ຃ທາຓປຘູໄ ກຶ ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຋ໃ ີຘຈຸ ຂບຄ ຾ຓຄແຓ ໄ ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີນົາງດາໃ ຄຽຆໃ ັຌ: ຘາ່ ຏຈັ , ຈຓ຺ ກໃ ຌິ , ຆຓີ ຖຈ຺ ຆາຈ, ຒຄັ ຘຼຄ, ປຍັ ປຘູໄ າຌ ຽ຃ຓເີ ຌກາຌຉິຈຉໃ ່ຘໃ ືຘາຌ ຾ຖະ ປຍັ ກາຌຘໃຌັ ຘະຽ຋ືບຌ. ຈໃຄັ ຌຌັໄ , ໜທຈ຅ໃ ຄຶ ຓຂີ ຌ຺ ປຍັ 6

຃ທາຓປຘູໄ ຶກ ນົື ຽຆັຌຘິຖຖາ (sensilla) ດູໃຽຎັຌ຅າ່ ຌທຌນົາງ. ໜທຈຂບຄ຾ຓຄແຓຓໄ ີ ຖກັ ຘະຌະ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ແຎຉາຓ຾ຉຖໃ ະຉະກຌຸ ຈຄໃ ັ ຌ:ີໄ 1). ໜທຈ຾ຍຍຽຘັໄຌຈາໄ ງ (filiform): ຓຖີ ກັ ຘະຌະປຼທງາທ ຾ຉຖໃ ະຎໄບຄຓຂີ ະໜາຈເກ຃ໄ ຼຄ ກຌັ ຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ຾ຓຄຘາຍ, ຉກັ ຾ຉຌ, ຾ຓຄບິທໄ ຐາໄ ງ. 2). ໜທຈ຾ຍຍຉຓໃຸ ໝາກຎຈັ (moniliform): ຾ຉຖໃ ະຎໄບຄຓຖີ ກັ ຘະຌະກຓ຺ ຃າໄ ງ຃ໝື າກຎຈັ ຖຼຌຉໃ ່ ກຌັ ຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄກທາໆ ຄ 3). ໜທຈ຾ຍຍກະຍບຄ (clavate): ຎໄບຄກກ຺ ຂບຄໜທຈ຅ະຌບໄ ງ຾ຖທໄ ຃ບໃ ງໂຂະນງາງເນງໃ ຋າຄຎາງຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ຾ຓຄກະຽຍືບໄ , ຾ຓຄຽຉໃ ຺າຖາງ, ຾ຓຄຆາໄ ຄ. 4). ໜທຈ຾ຍຍຽຎັຌຉຓໃຸ (capitate) ຎໄບຄ຋ີ 1-3 ຂບຄຘທໃ ຌຎາງໜທຈຓຂີ ະໜາຈເນງກໃ ທາໃ ຎໄບຄບໃ ືຌນົາງຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄໜຼໃ ຄ 5). ໜທຈ຾ຍຍ຾ຂຌຘບກ (geniculate) ຽຎັຌໜທຈ຋ໃ ີຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃າໄ ງ຃ື຾ຂຌຘບກ ກກ຺ ໜທຈ ຅ະງາທ ຋ໃ ີຽນົືບ຅ະຄຑ່ ຍັ ຃ືຘບກຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄຓຈ຺ , ຾ຓຄຑ,ໃູ ຉໃ ່ 6). ໜທຈ຾ຍຍຒບງ (plumose) ຎໄບຄໜທຈ຋ຸກຎໄບຄຓຂີ ຌ຺ ງາທຎກ຺ ຃ຸຓບບໄ ຓປບຍໂຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄງຄຸ ຿ຉຏໄູ 7). ໜທຈ຾ຍຍ຾ຂທໄ ຽຖໃ ືບງ (serrate) ໜທຈຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃າໄ ງ຃ື຾ຂທໄ ຽຖໃ ືບງຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ ຾ຓຄນໃ ິຄນບໄ ງ, ຾ຓຄ຋ຍັ 8). ໜທຈ຾ຍຍ຾ຂທໄ ນທີ (pectinate) ໜທຈຍາຄຎໄບຄຂະນງາງເນງຽໃ ຎັຌ຾ຏຌໃ ປຼທຖຼຌຉໃ ່ກຌັ ຾ຍຍ຾ຂທໄ ນທຽີ ຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ຾ຓຄກະຽຍໄບື ກາຄ຃ືຌ 9). ໜທຈ຾ຍຍ຾ຏຌໃ ເຍແຏໃ (flabellate) ຎໄບຄຂບຄໜທຈຈາໄ ຌໜໃ ຶຄຂະນງາງບບກຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຾ຎ ຖຼຌຆບໄ ຌກຌັ ຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄຍາຄຆະຌຈິ 10). ໜທຈ຾ຍຍເຍແຓ ໄ (lamellate) ຈາໄ ຌໜໃ ຶຄຂບຄຎໄບຄຘທໃ ຌຎາງຂະນງາງບບກຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຾ຎກທາໄ ຄ ຾ຖະ ຖຼຌຆບໄ ຌກຌັ ຿ຈງຓ຾ີ ກຌຉິຈດຈໃູ າໄ ຌຂາໄ ຄຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ຾ຓຄ຅ໃຌີ ຌູ , ຾ຓຄ຃າຓ 11). ໜທຈ຾ຍຍກຼໃ ທ (stylate) ຎໄບຄຘຈຸ ຋າໄ ງຓກີ ກ຺ ເນງໃ ຾ຖະ ຎາງປຼທ຿຃ຄໄ ຄ຃່ າໄ ງ຃ືກຼໃ ທ ຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ຾ຓຄທຌັ ນທ຺ ຍຍຸ 12). ໜທຈ຾ຍຍຂຌ຺ (selaceous) ຎໄບຄໜທຈຓຂີ ະໜາຈຌບໄ ງ຅ຌ຺ ຃າໄ ງ຃ືຂຌ຺ ຎໄບຄຘທໃ ຌຎາງ ຌບໄ ງປຼທຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄຆຎີ ະຂາທ, ຽຑງໄ ຅ກັ ຅ຌໃ ັ , ຅ກັ ຅ຌໃ ັ 13). ໜທຈ຾ຍຍ Aristate ໜທຈ຅ະຘຌັໄ , ຎໄບຄຘຈຸ ຋າໄ ງຓຂີ ະໜາຈເນງກໃ ທໃ າຎໄບຄບໃ ືຌໂ ຾ຖະ ຈາໄ ຌຂາໄ ຄຂບຄຎໄບຄໜທຈຓຂີ ຌ຺ ຋ໃ ີຽບີໄຌທາໃ : arista ຉິຈດູໃ 1 ຽຘັໄຌຽຆໃ ັຌ: ໜທຈຂບຄ຾ຓຄທຌັ ນທ຺ ຂຼທ, ຾ຓຄທຌັ ຍາໄ ຌ (ກຼຄແກ, 2016). 7

ປຍູ ຋ີ 2. 4 ຖກັ ຘະຌະໜທຈ຾ຍຍຉາໃ ຄໂຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ (Iowa, 2009)  ຎາກ: ຎາກຂບຄ຾ຓຄແຓດໄ ຋ໃູ າຄຈາໄ ຌຖຓຸໃ ຂບຄຘທໃ ຌນທ຺ , ຘໃ ິຄຽກາະນບໄ ງຉາໃ ຄໂ຋ໃ ີຎະກບຍ ກຌັ ຽຎັຌຎາກ ຓຘີ ທໃ ຌຎະກບຍ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຾ຂທໄ ກາໃ ຓ (mandible) 1 ຃ູ,ໃ ຾ຂທໄ (maxillae) 1 ຃,ູໃ ປຓີ ຘຍ຺ ຖຓຸໃ (labium) ຾ຖະ ປຓີ ຘຍ຺ ຈາໄ ຌຽ຋ິຄ (labrum). - ປຓີ ຘຍ຺ ຈາໄ ຌຽ຋ິຄ ນົື ຖາຍົຓັ (labrum) ຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຾ຎນບໄ ງຖຄ຺ ຓາ຅າກຘທໃ ຌນທ຺ ຎກ຺ ຃ຓຸ ດູໃຈາໄ ຌ ໜາໄ ຂບຄຎາກ. ປຓີ ຘຍ຺ ຈາໄ ຌຽ຋ິຄຘາຓາຈຽ຃ໃ ືບຌຂຌໄຶ ຖຄ຺ ແຈໄ ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີຎິຈຽທຖາ຃ຼໄ ທບານາຌ ຾ຖະ ງຄັ ຘາຓາຈປຍັ ຘາ່ ຏຈັ ຕຈ຺ ຆາຈແຈບໄ ກີ ຈທໄ ງ. - ຾ຂທໄ ນງາ່ໄ ນົື ຾ຂທໄ ກາໃ ຓ ຓີ 1 ຃ູໃ ຽຎັຌ຾ຂທໄ ຂະໜາຈເນງ,ໃ ຾ຂຄ຾ປຄ ຘາຓາຈຽ຃ໃ ືບຌແນທ ແຈຑໄ ຼຄຈາໄ ຌຂາໄ ຄ ຿ຈງບາແຘກາໄ ຓດຶຈຽກາະກຍັ ກະ຿ນົກນທ຺ (cranium) ຘບຄຘຌ຺ໄ . ຾ຂທໄ ກາໃ ຓ ຘາຓາຈ ຑຍ຺ ເຌ຾ຓຄແຓຎໄ ະຽຑຈຎາກກຈັ ຽຆໃ ັຌ: ຉກັ ຾ຉຌ, ຉໃ ່, ຾ຓຄຎ່ຽຎັຌຉຌ຺ໄ . ຾ຂທໄ ກາໃ ຓ຅ະຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌ ຾ຂທໄ ຽຖໃ ືບງ຋ໃ ີ຾ນົຓ຃ຓ຺ , ເຆກໄ ຈັ ນົື ຅ກີ ບານາຌ ຾ຖະ ຽປຈັ ໜາໄ ຋ໃ ີເຌກາຌຍຈ຺ ບານາຌ. - ຾ຂທໄ ນົື ຾ຓກຆຖິ ຖາ (maxillae) ຓີ 1 ຃ູໃ ດຈູໃ າໄ ຌນົຄັ ຂບຄ຾ຂທໄ ກາໃ ຓ ຽຎັຌຘທໃ ຌຈາໄ ຌຂາໄ ຄ ຂບຄຎາກຉບຌ຋າໄ ງຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌຂ່ໄ ຆທໃ ງງຶຈ຅ຍັ ບານາຌ, ຅ກີ ບານາຌ, ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີຘາ່ ຏຈັ ຾ຖະ ຆທໃ ງຘໃຄ຺ ບານາຌຽຂ຺ໄາຎາກ. 8

- ປຓີ ຘຍ຺ ຈາໄ ຌຖຓຸໃ ນົື ຖາຍຼຓ (labium) ຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຍາຄໂດູຊໃ ຈັ ຅າກ຾ຂທໄ ຽຂ຺ໄາແຎ ຽກຈີ ຅າກ ກາຌຽຆໃ ືບຓຖທຓກຌັ ຂບຄ຾ຓກຆິຖຖາ (maxillae) ຉບຌ຋ໄາງຂບຄຎາກ, ຈາໄ ຌຂາໄ ຄຓຉີ ໃ ິຄງບໃ ງຌບໄ ງໂ ຽປຈັ ໜາໄ ຋ໃ ີຆທໃ ງຘໃຄ຺ ບານາຌຽຂ຺າໄ ຎາກ. - ແປ຿ຑຒາຕຄິ (hypopharynx) ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌຘຌັ ຃ດູ ຑໃູ າງເຌຏຄ຺ໄ ຎາກ, ຍໃ ່຾ຍຄໃ ຽຎັຌຎໄບຄດູໃ ຖະນທາໃ ຄປຓີ ຘຍ຺ ຈາໄ ຌຖຓຸໃ ດຽໃູ ຋ິຄຖີໄຌ ແປ຿ຑຒາຕຄິ ຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຈຼທ ຓປີ ບໃ ຄດກູໃ າຄແປ຿ຑຒາປຄິ , ຽຎັຌບະ ແທງະທະຆທໃ ງຌາ່ ບານາຌແນົຽຂ຺ໄາຘນູໃ ົບຈບານາຌ. ດຖູໃ ະນທາໃ ຄປຓີ ຘຍ຺ ຈາໄ ຌຖຸຓໃ ກຍັ ແປ຿ຑຒາຕິຄ ຅ະຓ຋ີ ໃ ່ ຅າກຉບໃ ຓຌາ່ໄ ຖາງຓາຽຎີຈຽຂ຺ໄາຽຑໃ ືບຘໃຄ຺ ຌາ່ໄ ຖາງຓາຆທໃ ງງບໃ ງບານາຌ, ຉບໃ ຓຌາ່ໄ ຖາງຂບຄ຿ຉໜບຌ ຾ຓຄກະຽຍໄບື ແໝ ຅ະຎໃຼຌແຎຽຎັຌຉບໃ ຓຘາໄ ຄເງແໝ ຽຑໃ ືບເຆນໄ ຓໄຸ ຿ຉຽຓໃບື ຽຂ຺ໄາຈກັ ຾ຈໄ (Michael, 2005). ຎາກຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຓກີ າຌຈຈັ ຾ຎຄແຎຽຑໃ ືບເນຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ທ຋ິ ີກາຌກຌິ ບານາຌ. ຈຄໃ ັ ຌຌັໄ , ຿຃ຄ ຘາໄ ຄຂບຄບະແທງະທະຉາໃ ຄໂ຅ໃຄຶ ຓປີ ຍູ ປາໃ ຄ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ນົາງ຾ຍຍຽຆໃ ັຌ: - ຎາກກຈັ (chewing type): ຘາຓາຈກຌິ ບານາຌ຋ໃ ີ຾ຂຄແຈໄ ຿ຈງບາແຘ຾ຂທໄ ກາໃ ຓຍຈ຺ ຃ຼໄ ທຽຆໃ ັຌ: ຎາກຂບຄຉກັ ຾ຉຌ ຾ຖະ ຾ຓຄຎ່. - ຎາກ຾ຍຍຈຈູ (siphoning type): ຾ຂທໄ (maxillae) ຎໃຼຌປຍູ ແຎຽຎັຌ຋ໃ ່ງາທເຆຈໄ ຈູ ບານາຌ຋ໃ ີ ຽຎັຌຂບຄ຾ນົທຽຆໃ ັຌ: ຎາກຂບຄ຾ຓຄກະຽຍໄບື . - ຎາກ຾ຍຍ຾຋ຄ-ຈຈູ (Piercing-sucking Type): ຓຖີ ກັ ຘະຌະປຼທ຾ນົຓ, ປຓີ ຘຍ຺ ຽ຋ິຄ, ຾ຂທໄ ກາໃ ຓ ຾ຖະ ຾ຂທໄ ຖທຓກຌັ ຽຎັຌຽຂັຓ຾ນົຓເຆ຾ໄ ຋ຄ ຾ຖະ ຈູຈບານາຌ຋ໃ ີຽຎັຌຂບຄ຾ນົທຽຆໃ ັຌ: ຎາກຂບຄງຸຄ, ຎາກຂບຄ຿ຉໜບຌ, ຎາກຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌແຖງະ຋ໃ ີຽຎັຌ຿ຉຽຉັຓແທ຅ະຓ຿ີ ຃ຄ ຘາໄ ຄ຋ໃ ີຍໃ ່຃ືກຌັ ຌບກ຅າກ຿ຉຽຉັຓແທຂບຄ຾ຓຄກະຽຍືໄບກາຄ຃ືຌ, ຾ຓຄ຾຃ຄ, ຾ຓຄຆິຎາຂາທ ຽຆໃ ຄິ ຿ຉຽຉັຓແທຍໃ ່ກຌິ ບານາຌໜທຈຂບຄຎາກ຅ະຽຘໃ ບື ຓແຎ. - ຎາກ຾ຍຍກຈັ ຈຈູ (Cutting - sponging Type): ຾ຂທໄ ກາໃ ຓຓຖີ ກັ ຘະຌະຍາຄງາທ, ຎາງ຾ນົຓ ຃າໄ ງ຃ື຃ຓ຺ ຓຈີ , ຘທໃ ຌ຾ຂທໄ ຓຖີ ກັ ຘະຌະປຼຌງາທ ຎາງ຾ນົຓ຃ືກຍັ ຽຂັຓຽຆໃ ັຌ: ຎາກຂບຄຽນົືບກ. - ຎາກ຾ຍຍກຈັ ຽຖງ (Chewing – Lapping Type): ຾ຂທໄ ກາໃ ຓ ຾ຖະ ປຓີ ຘຍ຺ ຽ຋ິຄຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີ຃ື ຎາກກຈັ ຾ຖະ ຅ຍັ ຽນງໃ ືບ ນົື ກຍີ ຈບກແຓ,ໄ ຎໄບຄກຌັ ຉທ຺ ຾ຖະ ຎຌັໄ ຂໄຽີ ຏໄິຄເຌກາຌຘາໄ ຄປຄັ , ຘທໃ ຌ຾ຂທໄ ຾ຖະ ປຓີ ຘຍ຺ ຈາໄ ຌຖຓຸໃ ຎຼໃ ຌ຾ຎຄຽຎັຌປຍູ ປາໃ ຄຍາຄງາທ, ຓຂີ ະໜາຈງາທເນງໃ ຾ຖະ ຓຉີ ໃ ຄິ ງບງງາທແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຎາກຂບຄຽຏໄິຄ, ຉໃ ່, ຾ຉຌ. - ຎາກ຾ຍຍຽຂງໃ ຈຈູ (Rasping-sucking Type): ຎະກບຍຈທໄ ງ຾ຂທໄ ກາໃ ຓຈາໄ ຌຆາໄ ງ, ຾ຂທໄ ຾ຖະ ຉໃ ິຄງບງ຾ຂທໄ (Maxillary palpi) 2 ບຌັ . ຎາກ຾ຓຄແຓຍໄ າຄຆະຌຈິ ຓຘີ ທໃ ຌຽຈບໃ ບກຓາ ນົາງ຃າໄ ງ຃ືກຍັ ຾ຏຌໃ ນົື ຄທຄຎໃຄ຺ ບບກແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຎາກຂບຄຽຑງໄ ແຒ. - ຎາກ຾ຍຍຆຍັ ຈຈູ (Sponging Type): ຈູຈກິຌບານາຌ຾ນົທ, ຍໃ ່ຓ຾ີ ຂທໄ ກາໃ ຓ ຾ຖະ ຾ຂທໄ . ຎາງຘຸຈຂບຄປີຓຘຍ຺ ຖຸໃຓຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌ຃ູຂະໜາຈເນງບໃ ບໃ ຌຌຸຓໄ ຃າໄ ງ຃ືຒບຄຌາ່ໄ ຾ຖະ 9

labellum ຿ຈງບານາຌ຾ນົທ຅ະຊືກຈຈູ ຏາໃ ຌປບໃ ຄຌບໄ ງໂຂບຄ labellum ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຎາກຂບຄ ຾ຓຄທຌັ (ກຼຄແກ, 2016). ປຍູ ຋ີ 2. 5 ຎາກ຾ຍຍຉາໃ ຄໂຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ກ. ຎາກກຈັ ຂ. ຎາກກຈັ ຽຖງ ຃. ຎາກຆຍັ ຈຈູ ຄ. ຎາກຈຈູ ຅. ຎາກ຾຋ຄຈຈູ ຘ. ຎາກກຈັ ຈຈູ ຆ. ຎາກຽຂງໃ ຈຈູ (Insect, 2017). ຂ. ຘທໃ ຌຽບກິ ຘທໃ ຌຽບິກຂບຄ຾ຓຄແຓຓໄ ຂີ ະໜາຈເນງ,ໃ ຓີ 3 ຎໄບຄປຼຄ຅າກຈາໄ ຌໜາໄ ຓາ຃ື: ຿ຑົ຋່຾ຕກ (prothorax), ຓ຿ີ ຆ຋່຾ຕກ (mesothorax) ຾ຖະ ຽຓ຋າ຋່຾ຕກ (metatherax). ຾ຉຖໃ ະຎໄບຄຎະກບຍ ຈທໄ ງ ຘະຽ຃ຖິ ແຕຉ໇ (sclerite) ຋ໃ ີຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຃:ື ຾ຏຌໃ ນຓໄຸ ຈາໄ ຌນົຄັ ຽບຌີໄ ທາໃ : ຿ຌ຋ຓັ (notum) ນົື ຽຎືບກ ຈາໄ ຌນົຄັ 1 ຾ຏຌໃ , ຾ຏຌໃ ຂາໄ ຄ 2 ຾ຏຌໃ ຽບີໄຌທາໃ : ຑຖູຕບຌ (pleuron) ຾ຖະ ຾ຏຌໃ ຈາໄ ຌ຋ບໄ ຄຽບໄີຌທາໃ : ຘະຽ຋ີຌຓັ (sternum) 1 ຾ຏຌໃ ຋ໃ ີຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຍາຄໂ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋ໃ ີດຶຈຽກາະຂບຄຂາງາໃ ຄ ຽຆໃ ຄິ ຓດີ ໃຎູ ໄບຄ ຖະ 1 ຃ູໃ. ຈໄາຌນົ ຄັ ຂ ບ ຄຘໃທ ຌຽ ບິກ ຓີຎີ ກ 2 ຃ູໃ ຎໃ ຺ຄ ບ ບກ ຓາ຅າກ ຋ໃ ່ ( mesothorax) ຾ ຖະ ຋ໃ ່ (metathorax) ຎບໄ ຄຖະ 1 ຃ູໃ ຾ຖະ ຈາໄ ຌຂາໄ ຄຂບຄ຋ຄັ ຘບຄຎໄບຄ຅ະຓີ ຘະແຎຽຕຽ຃ິຖ ຎໄບຄຖະ 1 ຃.ູໃ ຎີກຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ກຈີ ຅າກຽຎືບກຈາໄ ຌຽຘັໄຌຎີກ. ຽຘັໄຌຎີກ຅ະຓ຾ີ ໜຄຽຆໃ ືບຓກຌັ ຉາຓຖທຄຂທາຄຽຎັຌຉາ 10

ຌາໃ ຄກາຌປຼຄ຿ຉຂບຄຽຘັໄຌຎີກຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຉະກຌຸ ຈຼທກຌັ ຅ະ຃າໄ ງ຃ືກຌັ . ຾ຓຄແຓຍໄ າຄກຓຸໃ ຓຎີ ີກຑຼຄ 1 ຃,ູໃ ຽຎັຌຎີກ຃ໜູໃ າໄ ຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄທຌັ . ຎີກ຃ນູໃ ົຄັ ຂບຄ຾ຓຄທຌັ ຽຎັຌຉຓໃຸ ຌບໄ ງໂຽບີໄຌທາໃ : ປບຖຽ຋ີ (halters) ຽປຈັ ໜາໄ ຋ໃ ີເຌກາຌຆຄ຺ ຉທ຺ ຽທຖາຍິຌ. ຾ຓຄແຓຍໄ າຄຆະຌຈິ ຓຎີ ີກເຌຍາຄຆທໃ ຄຂບຄຆທີ ຈິ ຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ ຽຆໃ ັຌ: ຎທກ ຿ຉຏໄູ ຓຎີ ີກຆທໃ ຄຖະຈຘູ ືຍຑຌັ , ຘທໃ ຌຎທກກາ່ ຓະກບຌຍໃ ່ຓຎີ ີກ, ໝຈັ , ຽນ຺າ, ຽນັຍຍໃ ່ຓຎີ ີກຉະນົບຈຆທີ ຈິ . ກຓຸໃ ຾ຓຄແຓ຅ໄ າ່ ຑທກ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄ ຓຎີ ີກ 2 ຃,ູໃ ຾ຉ຅ໃ ະເຆຎໄ ີກ຃ນູໃ ົຄັ ເຌກາຌຍຌິ , ຎີກ຃຋ູໃ າ່ ບິຈ ຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຾ຂຄນົາງຽບີໄຌທາໃ : ບີແຖຉຕາ (Elytra) ເຆ຃ໄ ຓຸ ຿ຉ ຋ຍັ ຎີກ຃ນູໃ ົຄັ ແທ.ໄ ກາຌຽປັຈທຼກຂບຄຎີກ ຋ໃ ີຽປຈັ ເນ຾ໄ ຓຄແຓຍໄ ຌິ ແຈຌໄ ຌັໄ ຽກຈີ ຅າກກາຌນຈ຺ ຿ຉ ຾ຖະ ຃າງ຿ຉຂບຄ ກາໄ ຓຽຌບໄື 2 ຎະຽຑຈ຃:ື 1. Direct muscle ຽຎັຌກາໄ ຓຽຌບືໄ ຋ິີດືຈຽກາະຖະນທາໃ ຄກກ຺ ຎີກກຍັ ຾ຑ຅ຖຸ ຄັ ຂບຄປາໃ ຄກາງ຿ຈງກຄ຺ ຽຓໃບື ກາໄ ຓຽຌບໄື ຾ຉຖໃ ະຆຸຈ ນຈ຺ -຃າງ ຿ຉຘະຖຍັ ກຌັ ຽປັຈເນຎໄ ີກງກ຺ ຂຶໄຌ ນົື ນຍຸ ຖຄ຺ ແຈ.ໄ ກາຌຽປັຈ ທຼກຂບຄກາໄ ຓຽຌບໄື ຎະຽຑຈຌ຅ໄີ ະຽປຈັ ເນຎໄ ີກບຼໃ ຄແຎຓາ ຆທໃ ງເຌກາຌຽ຅ຈີ , ຽຑໃ ືບ຃ທຍ຃ຓຸ ຋ິຈ຋າຄ ເຌກາຌຍຌິ ຾ຉຓໃ ກີ ຖ່ ຄັ ໜບໄ ງຍໃ ່ຘາຓາຈຑືຎີກຂຌໄຶ ດາໃ ຄແທໂແຈ.ໄ 2. Indirect muscle ຽຎັຌກາໄ ຓຆຌໄີ ຋ໃ ີຍໃ ່ແຈຉໄ ຈິ ກຍັ ກກ຺ ຎີກ຿ຈງກຄ຺ ຾ຉຍໃ ໃ ່ງຈຶ ຽກາະກຍັ ຾ຑ຅ຖຸ ຄັ ປາໃ ຄກາງ ຽຓໃບື ນຈ຺ ຿ຉ ນົື ຃າງ຿ຉ ຅ະຓຏີ ຌ຺ ຽປັຈເນຽໄ ຎືບກຈາໄ ຌນົຄັ ຿຃ຄໄ ຄ່ ນົື ຾ບຌຖຄ຺ ຽປັຈເນຎໄ ີກ຋ໃ ີງຶຈຉຈິ ກຍັ ຎີກຈາໄ ຌນົຄັ ຂະນງຍັ ຂຌຶໄ ຖຄ຺ ຉາຓ ກາໄ ຓຆຌີໄ ຎະຽຑຈຌຓີໄ ດີ ໃູ 2 ຆຸຈ຃:ື - ກາໄ ຓຆຌີໄ Turgosternal: ງຶຈຽກາະຖະນທາໃ ຄຽຎືບກຈາໄ ຌນົຄັ ກຍັ ຽຎືບກຈາໄ ຌ຋ບໄ ຄຽຓໃບື ກາໄ ຓຆຌີໄ ຆຈຸ ຌນີໄ ຈ຺ ຉທ຺ ຾ຏຌໃ ຽຎືບກຈາໄ ຌນົຄັ ຅ະຊກື ຈຄຶ ຖຄ຺ ຓາຽປຈັ ເນຽໄ ຎືບກ຋ໃ ີຉິຈດງໃູ ກ຺ ຂຌຶໄ . - ກາໄ ຓຆຌໄີ Dorsal longitudinal: ຽຎັຌກາໄ ຓຆຌໄີ ຋ໃ ີງຶຈຽກາະດກູໃ ຍັ ຾ຑ຅ຖຸ ຄັ ຈາໄ ຌເຌຂບຄຽຎືບກຈາໄ ຌ ນົຄັ ແຎຉາຓຖທຄງາທ ຾ຖະ ດເູໃ ກກໄ ຍັ turgosternal ຽຓໃບື ກາໄ ຓຆຌີໄ ຆຈຸ ຌນີໄ ຈ຺ ຿ຉ຅ະຈຌັ ຽຎືບກ ຈາໄ ຌນົຄັ ຿຃ຄໄ ຂຌຶໄ ຽປຈັ ເນຽໄ ຎືບກນຍຸ ຖຄ຺ ຓາ. ກາຌຽປັຈທຼກຘະຖຍັ ກຌັ ຂບຄກາໄ ຓຆໄີຌຆຸຈຌີໄຽປັຈເນໄຎີກຂະນງຍັ ຂຶໄຌ-ຖຄ຺ ແຈໄ ກາໄ ຓຆໄີຌ ຎະຽຑຈຌີໄຽຎັຌກາໄ ຓຆໄີຌນົກັ ເຌກາຌຍິຌ ຽຌໃ ືບຄ຅າກຓ຃ີ ທາຓ຾ຂຄ຾ປຄກທາໃ ກາໄ ຓຆີໄຌຎະຽຑຈ຋ໃ ີງຶຈ ຽກາະຖະນທາໃ ຄກກ຺ ຎີກກຍັ ຾ຑ຅ຖຸ ຄັ ປາໃ ຄກາງ຿ຈງກຄ຺ (Michael, 2005)  ຂາຂບຄ຾ຓຄແຓ:ໄ ເຌແຖງະຽຎັຌ຿ຉຽຉັຓແທຂາຂບຄ຾ຓຄແຓ຅ໄ ະຓີ 3 ຃,ູໃ ຾ຉຖໃ ະ຃຅ູໃ ະດຽໃູ ບິກ ຎບໄ ຄ຋ີ 1, 2, 3 ຉາຓຖາ່ ຈຍັ ຾ຖະ ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ 6 ຘທໃ ຌ. ຾ຉເໃ ຌແຖງະຽຎັຌ຿ຉບບໃ ຌຍາຄ ແຖງະບາຈຓນີ ົາງ຃ຽູໃ ຎັຌຂາ຋າ່ ບຈິ ຂາຽນໃ ຺ົາຌຓີໄ ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄຉາໃ ຄແຎ຅າກຂາ຿ຉຽຉັຓແທ ຾ຖະ ຅ະ ນາງແຎຽຓໃບື ຽຂ຺າໄ ແຖງະຽຎັຌຈກັ ຾ຈໄ ຂາຂບຄ຾ຓຄແຓຓໄ ປີ ຍູ ປາໃ ຄ຋ໃ ີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ແຎຉາຓ຾ຓຄແຓ ໄ ເຌ຾ຉຖໃ ະຆະຌຈິ . ຽຎັຌກາຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄແຎເນຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃ ີດໃູ ນົື ຖກັ ຘະຌະ ກາຌນາບານາຌ. ຿຃ຄໄ ຘາໄ ຄ຋ໃທ຺ ແຎຂບຄຂາ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌຂ່ຉໄ ໃ ່ກຌັ ນົາງຂ່ໄ ຿ຈງຓຆີ ໃ ຽື ບີໄຌຉາໃ ຄ 11

ກຌັ ຉາຓຖາ່ ຈຍັ ຅າກເຌ຿ຉບບກຓາ຃ື: ຃ບກຆາ (coxa), ຿຋ຕ຾຃ຌຽຉີ (trochanter), ຒີຽຓີ (femur), ຋ີຽຍງ (tibia) ຾ຖະ ຋າກຆຘັ (tarsus) ດຎູໃ າງຘຈຸ ຂບຄ຋າຆຘັ ຅ະຓຽີ ຖັຍ (claw) ຽບໄີຌທາໃ : ຽຑຕ຋າຆຘັ (pretarsus). ຾ຉຖໃ ະຎໄບຄຂບຄຂາ຅ະຓຂີ ຌ຺ ປຍັ ຃ທາຓປຘູໄ ຶກກະ຅າງດໃູ຋ໃທ຺ ແຎ. ຈຄໃ ັ ຌຌັໄ , ຂາ ຌບກ຅າກເຆເໄ ຌກາຌຽ຃ໃ ືບຌ຋ໃ ີ຾ຖທໄ ງຄັ ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີປຍັ ຃ທາຓປຘູໄ ຶກ຅າກຑາງ ຌບກຽຆໃ ັຌ: ກາຌຘຌໃ ັ ຘະຽ຋ືບຌ, ຘາຌຽ຃ຓ,ີ ກະ຾ຘຖຓ຺ (຅ຌັ ຈາ, 2002). ຂາຂບຄ຾ຓຄແຓຓໄ ຖີ ກັ ຘະຌະ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ແຎ ຉາຓ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຌາ່ ເຆໄ ຿ຈງ ຾ຍຄໃ ຽຎັຌນົາງປຍູ ຾ຍຍຈຄໃ ັ ຌ:ີໄ - ຂາ຾ຍຍແຉ຃ໃ າຌ ຾ຖະ ຾ຖຌໃ (walking and running leg): femur ຾ຖະ tibia ຓຖີ ກັ ຘະຌະ ປຼທງາທ ຆທໃ ງເນງໄ ກ຺ ງາໄ ງຂາແຈກໄ ທາໄ ຄ, ຾ຖຌໃ ແຈແໄ ທຽຆໃ ັຌ: ຂາ຾ຓຄຘາຍ. - ຂາ຾ຍຍກະ຿ຈຈຽຉັໄຌ (jumping leg): ຖກັ ຘະຌະຂບຄ femur ຓຂີ ະໜາຈເນງໃ ຾ຖະ ຾ຂຄ຾ປຄ, ດ຋ູໃ າຄເຌຓກີ າໄ ຓຂະໜາຈເນງໃ ຾ຖະ ຓີ tibia ຋ໃ ີ຾ຂຄ຾ປຄຽຆໃ ັຌ: ຂານົຄັ ຂບຄ຾ຓຄ ຆບຌ຾຃ະ, ຉກັ ຾ຉຌໜທຈຘຌັໄ ຾ຖະ ຑທກ຅ໃຖີ ່ໄຽຎັຌຉຌ຺ໄ . - ຂາ຾ຍຍໜີຍ (grasping leg): ຓີ coxa ງາທ, femur ເນງງໃ າທ ຾ຖະ ຓໜີ າຓດໃຉູ າຓຂບຍ, tibia ຓຂີ ະໜາຈຌບໄ ງປຼທ ຓໜີ າຓດູໃຉາຓຂບຍ຃ືກຌັ ເຆ຅ໄ ຍັ ຽນງໃ ືບ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຂາ຃ນູໃ ົຄັ ຂບຄ ຑທກ຾ຓຄຓາໄ . - ຂາ຾ຍຍ຅ຍັ (clasping leg): ຓີ coxa ຾ຖະ femur ເນງໃ ຾ຖະ ຾ຂຄ຾ປຄ ຾ຉຍໃ ໃ ່ຓໜີ າຓດູໃ ຉາຓຂບຍ, tibia ຓຖີ ກັ ຘະຌະ຿຃ຄໄ ງາທເຆ຅ໄ ຍັ ຽນງໃ ືບເນດໄ ນູໃ ທາໃ ຄກາຄຂບຄ tibia ຾ຖະ femur ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຂາ຃ໜູໃ າໄ ຂບຄ຾ຓຄຈາຌາ. - ຂາ຾ຍຍ຃ທຈັ (digging leg): femur ຓຂີ ະໜາຈເນງ຾ໃ ຂຄ຾ປຄ, tibia ຘຌັໄ ຾ຖະ ຓໜີ າຓ ຾ຂຄ຾ປຄເຆເໄ ຌກາຌ຃ທຈັ ຈຌິ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຂາ຃ໜູໃ າໄ ຂບຄ຾ຓຄຆບຌ. - ຂາ຾ຍຍຽກາະ (clinging leg): tibia ຾ຖະ tarsus ຓຖີ ກັ ຘະຌະຘຌັໄ ຾ຖະ ຾ຂຄ຾ປຄ, ຎາງ ຘຈຸ ຂບຄ tibia ຓຘີ ທໃ ຌຽຈບໃ ບກຓາ ຾ຖະ ຓຽີ ຖັຍເນງຄໃ ຽ່ ຂ຺ໄານາກຌັ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຂາ຃ໜູໃ າໄ ຂບຄຽນ຺າ, ຿ຖຌ ຾ຖະ ແປ. - ຂາ຾ຍຍຖບງຌາ່ໄ (swimming leg): tibia ຾ຖະ tarsus ຓຖີ ກັ ຘະຌະຂບໄ ຌຂາໄ ຄ຾ຎ, ຓຂີ ຌ຺ ຉາຓຂບຍຂາໄ ຄຎບໄ ຄຆທໃ ງເຌກາຌຖບງຌາ່ໄ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຂາຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີບາແຘເຌຌາ່ໄ ຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄ ກະ຿ຆ,ໄ ຾ຓຄຈາ, ຾ຓຄໜຼໃ ຄ, ຾ຓຄຽຂ຺ໄາຘາຌ. - ຂາຽກັຍຖະບບຄຽກຘບຌ (Gathering-pollen leg): ແຈໄ຾ກ:ໃ ຂາ຃ູໃໜໄາຂບຄຽຏໄິຄ tarsus ຎບໄ ຄ຋າ່ ບຈິ ຂບຄຂານົຄັ ຓຂີ ະໜາຈເນງ,ໃ ຈາໄ ຌເຌຂບຄ tarsus ຓຂີ ຌ຺ ຖຼຌຉາຓ຃ທາຓງາທຎໄບຄ ຽຆໃ ິຄຽບໄີຌທາໃ : pollen comb, ຋າຄຈາໄ ຌຌບກຓຂີ ຌ຺ ບີກຆຸຈໜໃ ຶຄຽບີໄຌທາໃ : pollen brush. ຈາໄ ຌ 12

ຌບກຂບຄ tibia ຓຂີ ຓຸ ນຸົຍຽຂ຺ໄາ ຾ຖະ ຂຌ຺ ບບໄ ຓປບຍ ຽຎັຌຍບໃ ຌຽກຍັ ຖະບບຄຽກຘບຌຽບໄີຌທາໃ : pollen basket (ກຼຄແກ, 2016). ປຍູ ຋ີ 2. 6 ຘທໃ ຌຎະກບຍຂບຄຂາ຾ຓຄແຓ ໄ (Steinbrecht, 2007)  ຎີກ: ຎີກຂບຄ຾ຓຄແຓຂໄ ະນງາງຓາ຅າກຂບຍນຓໄຸ ຂບຄຖາ່ ຿ຉຍ່ຖິຽທຌຈາໄ ຌຂາໄ ຄຂບຄຽບກິ ຋ຄັ ຘບຄຂາໄ ຄ, ຍໃ ່ຓກີ າໄ ຓຆີໄຌ ຾ຉຓໃ ຋ີ ໃ ່ຖຓ຺ ຋ໃ ີຂະນງາງແຎຽຎັຌຽຘັໄຌຎີກຉາຓຖທຄຂທາຄ ຾ຖະ ຖທຄງາທຂບຄຎີກກາງຽຎັຌ຿຃ຄຘາໄ ຄຂບຄຎີກ. ຖກັ ຘະຌະຂບຄຎີກຆະຌຈິ ຉາໃ ຄໂ຾ຍຄໃ ຉາຓ຃ທາຓບບໃ ຌ຾ຂຄຓຈີ ຄໃ ັ ຌ:ໄີ - Tegmina: ຽຌືໄບຎີກໜາ຃ໄາງ຃ື຾ຏໃຌໜຄັ ແຈ຾ໄ ກຎໃ ີກ຃ູໃໜໄາຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າ Orthoptera, Blattaria, Phasmida ຽຆໃ ັຌ: ຉກັ ຾ຉຌ, ຅ໃນີ ໃົ່, ຾ຓຄຘາຍ. - Hemelytra: ຽຌໄືບຎີ ກຓີ 2 ຖກັ ຘະຌະ຃ື: ກກ຺ ຎີກ຾ຂຄ ຎາງຎີກບໃບຌແຈ຾ໄ ກຎໃ ີກ຃ູໜໃ ໄາຂບຄ ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າ Hemiptera ຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄ຾຃ຄຆະຌຈິ ຉາໃ ຄໂ. - Elytra: ຎີກ຾ຍຍ຾ຂຄຽນົໄືບຓ຾ຍຍຂຌ຺ ຘຈັ , ຍໃ ່ຓຽີ ຘັໄຌຎີກຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີຎໄບຄກຌັ ຎີກ຃ນູໃ ົຄັ ແຈ຾ໄ ກຎໃ ີກ ຃ໜູໃ າໄ ຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າ Coleoptera, Dermaptera ຾ຖະ Homoptera. 13

- Fringed wings: ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌກາໄ ຌປຼທ຾຃ຍ ຾ຖະ ຓຂີ ຌ຺ ຖະບຼຈງາທຉາຓຂບຍຎີກຈາໄ ຌ ຉາໃ ຄໂ ແຈ຾ໄ ກຎໃ ີກ຋ຄັ ຘບຄ຃ຂູໃ ບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າ Thysanoptera. - Membranous: ຽຌືໄບຎີ ກຽຎັຌ຾ຏໃຌຍາຄເຘ, ຓຽີ ກັຈຘີນໄຸຓແຈ຾ໄ ກຎໃ ີກຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺ າ Ephemeroptera, Odonata ຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄຆບງ, ຾ຓຄຎ່ (ຘາຌຈິ , 2003) ປຍູ ຋ີ 2. 7 ຎີກ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຍຍຉາໃ ຄໂ (kitty, 2013) ຃. ຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄ ຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ຎັຌຑາກຘທໃ ຌ຋ີ 3 ຂບຄປາໃ ຄກາງ ຽຆໃ ິຄຎະກບຍຈທໄ ງຎໄບຄ 10-11 ຎບໄ ຄ. ຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄຎະກບຍຈທໄ ງ ກະຈກູ ຽບກິ ຋ໃ ີຎກ຺ ຃ຓຸ ຈາໄ ຌຖຓຸໃ ຂບຄ຋ບໄ ຄ ຘທໃ ຌຈາໄ ຌ຋ບໄ ຄຂາໄ ຄຓີ ຅ຖຸ ຄັ ຽງືໄບນຓໄຸ ຎບຈ ຽຆໃ ບື ຓຉໃ ່ຖະນທາໃ ຄ ຽ຋ີກຓັ (tergum) ຾ຖະ ຘະຽຉີຌຓັ (sternum). ຌບກ຅າກຌໄີ ງຄັ ຓປີ ບູ າກາຈຽຎີຈບບກຎໄບຄຖະ 1 ຃.ູໃ ຿ຑ຃ິທ຋ິຽ຃ິຖ (procuticle) ຂບຄຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄຍາຄ, ຌຓຸໃ ກທາໃ ຘທໃ ຌນທ຺ ຾ຖະ ຘທໃ ຌຽບິກນົາງ, ຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄຎໄບຄຘຈຸ ຋າໄ ງຓຂີ ະໜາຈຌບໄ ງນົາງ ຾ຖະ ຓຉີ ໃ ິຄຽຎັຌງບໃ ງ ຽຎັຌຽຘັຌໄ ງາທ 1 ຃ູໃ ຽບຌໄີ ທາໃ : ຽຆກີ ຘັ (circus) ຎບໄ ຄຘຈຸ ຋າໄ ງຂບຄຖາ່ ຿ຉຓກັ ຽຆໃ ບື ຓປທໃ ຓກຌັ . ເຌແຖງະ ຽຎັຌ຿ຉຽຉັຓແທຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄຍໃ ່ຓຂີ າງາໃ ຄ ຾ຉ຅ໃ ະຓຂີ າ ຽຆໃ ິຄຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີຆທໃ ງເຌກາຌຘືຍຑຌັ ຽຆໃ ັຌ: ເຌ຿ຉຏໄູ ຅ະຓີ ຃ຖາຘຽຎີ (clasper) 1 ຃ູໃ ຆທໃ ງເຌກາຌຘໃຄ຺ ຌາ່ໄ ຽຆບືໄ ບະຘ຅ຸ ,ິ ຘທໃ ຌ຿ຉ຾ຓ຅ໃ ະຓບີ ະແທງະທະຆທໃ ງ 14

ທາຄແຂໃ ຿ບທ຿ີ ຎຘຆຽິ ຉີ (ovipositor) ຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຾ຎໂ ຎະກບຍຈທໄ ງ 3 ຃ຽູໃ ບໄຌີ ທາໃ : valvulae ດຎູໃ ໄບຄ ຋ີ 8 ຾ຖະ 9 (ຘາຌຈິ , 2003). ປຍູ ຋ີ 2. 8 ຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ (Entomology, 2011) 2.1.2 ກາຌ຅ຈັ ບຌັ ຈຍັ ຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຌກັ ທິ຋ະງາຘາຈແຈ຅ໄ ຈັ ຾ຍຄໃ ບຌັ ຈຍັ ຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ນຽໄ ຎັຌໝທຈໝຽູໃ ຑໃ ືບຄາໃ ງຉໃ ່ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ນາ ຾ຖະ ຽປັຈກາຌຘຶກຘາທແິ ຅຿ຈງບາແຘຖກັ ຘະຌະ ຾ຖະ ຿຃ຄຘາໄ ຄຂບຄຘະຖິຖະປາໃ ຄກາງ ຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ຎັຌນົກັ ຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄແຓຆໄ ະຌຈິ ກໃຉ່ າຓ຋ໃ ີຓຖີ ກັ ຘະຌະ຿຃ຄຘາໄ ຄຂບຄປາໃ ຄກາງຍາຄດາໃ ຄ຃ືກຌັ ກໃ ່ ຅ຈັ ແທເໄ ຌໝທຈໝຈູໃ ຼທກຌັ , ກາຌ຅ຈັ ບຌັ ຈຍັ ໝທຈໝຂູໃ ບຄ຾ຓຄແຓ຿ໄ ຈງບາແຘ຿຃ຄໄ ຘາໄ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ຎັຌ ນົກັ ຌຌັໄ ຘາຓາຈຆເີໄ ນຽໄ ນັຌທາໃ ຾ຓຄແຓເໄ ຌ຾ຉຖໃ ະໝທຈໝຌູໃ ຌັໄ ຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຑຌັ , ຓທີ ທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌຘຍື ຉໃ ່ກຌັ ຓາ຾ຉຍໃ ປູ າຌຌະກາຌ຾ຌທເຈ ຽຌໃ ບື ຄ຅າກ຾ຓຄແຓນໄ ົາງຆະຌຈິ ຓທີ ທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌ຋ໃ ີແທ ຾ຖະ ຆາໄ ຘະຖຍັ ກຌັ ແຎ ທທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌ຋ໃ ີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ຌບີໄ າຈຽປັຈເນທໄ ິທຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄ຾ຓຄແຓຍໄ າຄໝທຈໝຘູໃ ຄູ ກໃ ທາໝທຈໝບໃູ ໃ ືຌ. ກາຌ຅ຈັ ບຌັ ຈຍັ ໝທຈໝຂໃູ ບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽນໃ ຺ົາ Insecta ນົື Hexapoda ຘາຓາຈ຾ຍຄໃ ຽຎັຌຽນໃ ຺ົາງບໃ ງໂແຈໄ ຽຆໃ ຄິ ກາຌ຾ຍຄໃ ຽນໃ ຺ົາ຾ຓຄແຓບໄ ບກຽຎັຌຽຏໃ ຺າຉາໃ ຄໂຓກັ ຌງິ ຓ຺ ເຆຖໄ ກັ ຘະຌະຘະຽຑາະຂບຄ ຿຃ຄຘາໄ ຄຂບຄຎີກ, ຎາກ ຾ຖະ ຖກັ ຘະຌະຘະຽຑາະຑິຽຘຈບໃ ືຌໂຍາຄດໃາຄຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ຎັຌຉທ຺ ຉຈັ ຘິຌ ເ຅. ຾ຓຄແຓຍໄ າຄຆະຌຈິ ບາຈຘາຓາຈ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌຽຏໃ ຺າແຈໄ 25-35 ຽຏໃ ຺າຈທໄ ງກຌັ ຾ຉ຿ໃ ຈງ຋ໃທ຺ ໂແຎ ຾ຖທໄ ກາຌ຾ຍຄໃ ຽຏໃ ຺າຉາໃ ຄໂ຋ໃ ີປ຅ູໄ ກັ ຾ຖະ ຾ຑນໃ ົາງຘາຓາຈຑຍ຺ ຽນັຌແຈຉໄ ະນົບຈຓຎີ ະຓາຌ 28 ຽຏໃ ຺າຈທໄ ງ ກຌັ ຽຆໃ ັຌ: 15

- Subclass Apterygota: ຅ຈັ ຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຍໃ ່ຓຎີ ີກ ຾ຖະ ຍໃ ່ຓີ metamorphosis ຖບກ຃າຍແຈໄ ຍໃ ່຅າ່ ກຈັ ຅າ່ ຌທຌຽ຋ໃ ືບນົຄັ ຅າກຽຎັຌ຿ຉຽຉັຓແທ. ຘືຍຑຌັ ຿ຈງຍໃ ່ຓກີ າຌຘາ່ ຏຈັ ກຌັ ຂບຄຽຑຈ ກາຌ ຊາໃ ງຌາ່ໄ ຽຆໃ ບື ຅າກຽຑຈຏນໄູ າຽຑຈຽຓງຽຎັຌ຾ຍຍ຋າຄບບໄ ຓແຈ຾ໄ ກ:ໃ . Order Collembola: ຾ຓຄນາຄຈຈີ Order Diplure: ຾ຓຄຘບຄຄາໃ ຓ Order Thysanure: ຾ຓຄຘາຓຄາໃ ຓ Order Archeognatha: ຾ຓຄຘາຓຄາໃ ຓຎາໃ - Subclass Pterygota: ຅ຈັ ຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ີຽບິກຎໄບຄກາຄ ຾ຖະ ຎໄບຄນົຄັ ຓຎີ ີກຎໄບຄຖະ຃.ູໃ ຾ຉໃ ເຌຎີກຂບຄ຾ຓຄແຓຍໄ າຄຆະຌຈິ ບາຈ຅ະຓກີ າຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄຖຄ຺ ແຈ຅ໄ ຌ຺ ກາງຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຍໃ ່ ຓຎີ ີກ, ຓກີ າຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄຖະນທາໃ ຄກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉ, ຍໃ ່ຓກີ າຌຖບກ຃າຍຽຓໃບື ຽຎັຌ຿ຉ ຽຉັ ຓແທ, ກາຌຊໃາງຌາ່ໄ ຽຆໃ ືບ຅າກຽຑຈຏໄູຘູໃຽຑຈຽຓງ຿ຈງ຋າຄກຄ຺ ຽຆໃ ິຄ຾ຍໃຄບບກຽຎັຌ 2 Infraclass ຈຄໃ ັ ຌ:ໄີ Infraclass Palaeoptera: ຾ຓຄແຓເໄ ຌກຓຸໃ ຌຘີໄ າຓາຈ຋ໃ ີ຅ະນຍຸ ຑຍັ ຎີກແຎ຋າຄຈາໄ ຌນົຄັ ຾ຌຍ ກຍັ ຖາ່ ຿ຉແຈ,ໄ ຖກັ ຘະຌະຂບຄຎີກ຅ະກາຄບບກດຉູໃ ະນົບຈຽທຖາ, ເຌແຖງະ຿ຉບບໃ ຌ຅ະບາແຘດູໃ ເຌຌາ່ໄ ຓກີ າຌຎໃຼຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄ຅າກ຿ຉບບໃ ຌ຅ຌ຺ ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉຽຎັຌ຿ຉຽຉັຓແທ ຽຆໃ ຄິ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ Order Ephemeroptera: ຾ຓຄຆບງ (຾ຓຄຆຎີ ະຂາທ) Order Odonata: ຾ຓຄຎ່ Infraclass Neoptera: ຾ຓຄແຓເໄ ຌກຓຸໃ ຌໄີຽຎັຌ຾ຓຄແຓເໄ ຌກຓຸໃ ຘໃທຌ຋ໃ ີຽນົືບ຋ຄັ ຓຈ຺ ຋ໃ ີ ຘາຓາຈນຍຸ ຑຍັ ຎີກແທ຋ໄ າຄຈາໄ ຌນົຄັ ແຈໄ (Michael, 2005) 2.1.3 ຖກັ ຘະຌະຘະຽຑາະຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຽຏໃ ຺າ 1) ຽຏໃ ຺າ Coleoptera: (ຓາ຅າກຑາຘາຽກຕກັ ຃ື: koleos ໝາງຽຊິຄ຾ຏຌໃ ຾ຖະ pteron ໝາງຽຊິຄຎີກ) ຅ຈັ ຽຎັຌຽຏໃ ຺າຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ ນົາງ຋ໃ ີຘຸຈຘາຓາຈຑຍ຺ ແຈ຋ໄ ກຸ ຍບໃ ຌ. ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ີຽຈໃ ັຌຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າຌ຃ໄີ ື: ຓຎີ ີກ຃ໜູໃ າໄ ຋ໃ ີ຾ຂຄຽ຋ໃ ຺າ ນົື ຾ຂຄກທໃ າຖາ່ ຿ຉ ຾ຖະ ຍໃ ່ຓຽີ ຘັໄຌ ຎີກ, ຘທໃ ຌຎີກ຃ນູໃ ົຄັ ຽຎັຌ຾ຏຌໃ ຍາຄເຘຽນັຌຽຘັໄຌຎີກຆຈັ ຽ຅ຌຑຍັ ຆບໄ ຌດໃູກບໄ ຄຎີກ຃ໜູໃ າໄ ຽຆໃ ຄິ ຘາຓາຈ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ 3 ກຓຸໃ ຃ື: ກຓຸໃ ກຌິ ຑືຈ, ກຓຸໃ ກຌິ ຆຌໄີ ຾ຖະ ກຓຸໃ ກຌິ ຂຘີໄ ຈັ , ຆາກຑືຈ, ຆາກຘຈັ .  ກຓຸໃ ກຌິ ຑືຈ: ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄກຌິ ຑືຈຉຄັໄ ຾ຉແໃ ຖງະຉທ຺ ບບໃ ຌຽຊຄິ ຿ຉຽຉັຓແທ ກຌິ ຋ກຸ ຘທໃ ຌຂບຄຑືຈ ຽຎັຌບານາຌຽຆໃ ັຌ: ກຌິ ເຍ, ຽ຅າະຖາ່ ຉຌ຺ໄ , ຽ຅າະໝາກ຾ຖະກຈັ ປາກແຓຽໄ ຎັຌຉຌ຺ໄ . ຉທ຺ ບບໃ ຌຍາຄ ຆະຌຈິ ບາແຘດເູໃ ຌຖາ່ ຉຌ຺ໄ ຂບຄຑືຈ, ຘທໃ ຌ຿ຉຽຉັຓແທກຌິ ຽຎືບກແຓບໄ ບໃ ຌໂຽຎັຌບານາຌ. ຾ຓຄຎີກ ຾ຂຄກຓຸໃ ຌຓໄີ ຎີ ະຓາຌ 20,000 ຆະຌຈິ ຓຘີ ີ ຾ຖະ ຂະໜາຈ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ແຎແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຾ຓຄຎີກ ຾ຂຄໜທຈງາທ, ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄຄທຄຽ຅າະໜໃ ່ ແຓແໄ ຏ.ໃ 16

 ກຓຸໃ ກຌິ ຆຌີໄ ຘຈັ : ກຓຸໃ ຌກໄີ ຌິ ຆຌໄີ ຘຈັ ຽຎັຌບານາຌ຅ຈັ ຽຎັຌຉທ຺ ຖາໃ ຆທໃ ງກາ່ ຅ຈັ ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉຑູ ືຈຽຆໃ ັຌ: ຾ຓຄນໃ ິຄນບໄ ງ, ຾ຓຄຽຉໃ ຺າຖາງ ຾ຖະ ຾ຓຄກຌ຺ໄ ກະຈກ຺ . ກຓຸໃ ກຌິ ຂຘີໄ ຈັ , ຆາກຑືຈຆາກຘຈັ : ບານາຌຂບຄ຾ຓຄແຓກໄ ຓຸໃ ຌແີໄ ຈ຾ໄ ກໃ ຂຘໄີ ຈັ , ຆາກຑືຈ ນົື ຆາກຘຈັ ຋ໃ ີ ຽຌໃ າ຺ ຽຎໃ ືບງ. ຾ຓຄແຓກໄ ຓຸໃ ຌຎີໄ ຼຍຈຄໃ ັ ຽຎັຌຏບໄູ ະຌຖຸ ກັ ຘໃ ິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຿ຈງ຅ະຽກຍັ ກຌິ ຘໃ ິຄຘກ຺ ກະຎກ຺ ຋ຄັ ນົາງ຋ຄັ ຎທຄ (Michael, 2005) 2) ຽຏໃ ຺າ Diptera: ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄທຌັ ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າຌ຃ີໄ ື: ຓຎີ ີກ຋ໃ ີ ຎາກຈ຺ ຑຼຄ 1 ຃ູໃ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌຎີກ຃ໜູໃ າໄ ຘທໃ ຌຎີກ຃຋ູໃ ີຘບຄຌຌັໄ ຾ຓຌໃ ຅ະຑຍ຺ ບະແທງະທະຑິຽຘຈຽຎັຌຉຓຸໄ ງໃ ືຌ ບບກຓາ຾຋ຌ ຽບໄີຌທາໃ : “Halteres” ຓໜີ າໄ ຋ໃ ີປກັ ຘາຘຓ຺ ຈຌຸ ຾ຖະ ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີເຌກາຌຆຄ຺ ຉທ຺ ເຌຽທຖາ຋ໃ ີ ຍິຌ. ແຖງະ຋ໃ ີຽຎັຌ຿ຉໜບຌຂບຄ຾ຓຄທຌັ ຅ະຓຖີ າ່ ຉທ຺ ບໃບຌຌຸຓໄ , ຍໃ ່ຓຂີ າ, ຍໃ ່ຓນີ ທ຺ ຓກັ ຽບໄີຌທໃາ: “Maggots” ຾ຓຄທຌັ ນົາງຆະຌຈິ ຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ າຄກາຌ຾ຑຈ, ຓນີ ົາງຆະຌຈິ ຆທໃ ງຎະຘຓ຺ ຽກຘບຌ ຾ຖະ ຽຎັຌ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉ຋ູ າ່ ຓະຆາຈ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ບີກຈທໄ ງ. (Michael, 2005) 3) ຽຏໃ ຺າ Lepidoptera: (Lepis ໝາງຽຊຄິ ຽກຈັ ຾ຖະ pteron ໝາງຽຊຄິ ຎີກ) ຎີກຓີ ຖກັ ຘະຌະຍາຄເຘ ຎກ຺ ຃ຓຸ ຈທໄ ງຽກຈັ (Scale) ຓຘີ ຘີ ຌັ ຘທງຄາຓ ຅ໃຄຶ ຽຎັຌ຋ໃ ີຈຄຶ ຈຈູ ເນຓໄ ກີ າຌຽກຍັ ຘະຘຓ຺ ກຌັ ດໃາຄ຾ຑໃນົາງກທໃ າ຾ຓຄແຓກໄ ຓຸໃ ບໃ ືຌ ທທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄ຾ຓຄກະຽຍໄືບຓຓີ າ຾ຉຘໃ ະແໝ Mesozoic ຎະຓາຌ 230 ຖາໄ ຌຎີຓາ຾ຖທໄ ຿ຈງຓກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຆາກຈກຶ ຈາ່ ຍຌັ ຂບຄຍຄ຺ໄ ຉຄັໄ ຾ຉຎໃ ະຓາຌ 130 ຖາໄ ຌຎີ ເຌຘະແໝຉຌ຺ໄ ໂຂບຄ Cretaceous ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌຘະແໝຈຼທກຍັ ກາຌກາ່ ຽຌຈີ ຂບຄຑືຈຓຈີ ບກ ຿ຈງຓກີ າຌ ຃າຈ຃ະຽຌກຌັ ທາໃ ຾ຓຄກະຽຍໄືບເຌ຿ຖກຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ ຎະຓາຌ 28,000 ຆະຌຈິ . ຍຈ຺ ຍາຈໜາໄ ຋ໃ ີ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄ຾ຓຄກະຽຍໄບື ຃ື: ຆທໃ ງຎະຘຓ຺ ຽກຘບຌ, ຽປັຈເນຑໄ ືຈຉິຈຈບກບບກໝາກນົາງຂໄຶຌ, ຆທໃ ງຂະນງາງ ຑຌັ ຑືຈຎໃາຌາໂຆະຌຈິ . ຾ຉເໃ ຌແຖງະຽຎັຌ຿ຉໜບຌ຅ະຽຎັຌຘຈັ ຉຑູ ືຈ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຘາໄ ຄ຃ທາຓຽຘງນາງເນໄ ກຍັ ຑືຈ ຾ຖະ ຓຍີ າຄຆະຌຈິ ຋ໃ ີຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓຎີ ະ຿ນງຈ. ຾ຓຄກະຽຍືໄບ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ 2 ກຓຸໃ ເນງ຃ໃ ື: ຾ຓຄກະຽຍໄືບກາຄຽທັຌ (Butterflies) ຾ຖະ ຾ຓຄກະຽຍືໄບກາຄ຃ືຌ (Moths) ຘາ່ ຖຍັ ຾ຓຄກະຽຍໄືບ ກາຄຽທັຌ຾ງກແຈໄ 2 ຉະກຌຸ ເນງ຃ໃ ື: - Papilionoidea (True butterflies) ຽຎັຌ຾ຓຄກະຽຍືໄບ຋ໃ ີຓຑີ ຶຈຉກິ າ່ ນາກຌິ ເຌຉບຌກາຄຽທັຌ ຎະກບຍຈທໄ ງ 4 ຉະກຌຸ ງບໃ ງ຃:ື Papilionidae, Pieridae, Nymphalidae ຾ຖະ Lycaenidae - Hesperioidea (Skippers) ຉະກຌຸ Hesperiidae ຽຎັຌ຾ຓຄກະຽຍືໄບກາຄຽທັຌ຋ໃ ີຓຖີ າ່ ຿ຉຉງຸໄ ຘຌັໄ ຾ຖະ ຓຂີ ຌ຺ ຎກ຺ ຃ຓຸ ຃າໄ ງ຃຾ື ຓຄກະຽຍືບໄ ກາຄ຃ຌື , ຎາງຌທຈຽຎັຌຂ່ (Michael, 2005) 4) ຽຏໃ ຺າ Hymenoptera: (Hymen ໝາງຽຊຄິ ຏິທໜຄັ ຾ຖະ pteron ໝາງຽຊຄິ ຎີກ) ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າຌີໄ ຓຂີ ະໜາຈ ຾ຖະ ປຍູ ປາໃ ຄນົາງ຾ຍຍ຋ຄັ ຌບໄ ງ຅ຌ຺ ປບຈເນງໃ ຎະກບຍຈທໄ ງ຾ຓຄແຓ຅ໄ າ່ ຌທຌນົາງຽຆໃ ັຌ: ຽຏິໄຄ, ຉໃ ່, ຾ຉຌ, ຓຈ຺ ຅ຈັ ຽຎັຌຎະຽຑຈ຋ໃ ີຓຎີ ະ຿ນງຈນົາງ຋ໃ ີຘຈຸ ຓ຋ີ ຄັ ຽຎຌັ ຏຖໄູ າໃ , ຏຊໄູ ກື 17

ຖາໃ , ຽຎັຌຘຈັ ຉຑູ ືຈ ຾ຖະ ຾ຓຄແຓຆໄ ທໃ ງຎະຘຓ຺ ຽກຘບຌ ຅ຈັ ຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓທີ ທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌຘຄູ ຘຈຸ ຽຏໃ ຺າ ໜໃ ຶຄ ຓກີ າຌຘະ຾ຈຄບບກ຋າຄຌແິ ຘ ຾ຖະ ກາຌຈາ່ ຖຄ຺ ຆທີ ຈິ . ຌບກ຅າກຌີໄ ງຄັ ຓຑີ ຶຈຉິກາ່ ຋ໃ ີຆຍັ ຆບໄ ຌ ຂບຄກາຌ຅ຈັ ກາຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຿ໄ ຈງຓກີ າຌ຾ຍຄໃ ໜາໄ ຋ໃ ີກຌັ ຓ຾ີ ຓປໃ ຄັ ນົື ຖາຆຌີ ຽີ ຆໃ ັຌ: ຽຏໄິຄ, ຉໃ ່, ຾ຉຌ. ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຽຑຈຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າຌ຾ີໄ ຓຌໃ ຂຌໄຶ ດກູໃ ຍັ ກາຌຎະຉຘິ ຌ຺ ຋ິຂບຄແຂ.ໃ ແຂ຋ໃ ໃ ີຓກີ າຌ ຎະຉຘິ ຌ຺ ຋ິ຾ຖທໄ ຅ະ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉຽຎັຌຽຑຈ຾ຓ,ໃ ຘທໃ ຌແຂ຋ໃ ໃ ີຍໃ ່ແຈປໄ ຍັ ກາຌຎະຉຘິ ຌ຺ ຋ິ຅ະກາງຽຎັຌຽຑຈຏໄູ (Michael, 2005) 5) ຽຏໃ ຺າ Isoptera: ຽຎັຌ຾ຓຄແຓຂໄ ະໜາຈຌບໄ ງນາຎາຌກາຄ ຓກີ າຌຈາ່ ຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ດປໃູ ທໃ ຓກຌັ ຾ຍຍຘຄັ ຃ຓ຺ , ຓກີ າຌ຾ຍຄໃ ຆຌ຺ ຆຌັໄ ທຌັ ຌະ 3 ຆຌ຺ ຆຌັໄ ຃:ື - ຆຌ຺ ຆຌັໄ ຘືຍຑຌັ ນົື ຽບໄີຌທາໃ : ຾ຓຄຽຓໃ າ຺ ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີເຌກາຌຘືຍຑຌັ ຾ຖະ ທາຄແຂໃ ຖກັ ຘະຌະ ຽຈໃ ັຌຂບຄຎທກເຌຆຌ຺ ຆຌັໄ ຌ຃ໄີ ື: ຓຎີ ີກ 2 ຃຋ູໃ ໃ ີຓຂີ ະໜາຈເກ຃ໄ ຼຄກຌັ . - ຆຌ຺ ຆຌັໄ ຋ະນາຌ ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີຎໄບຄກຌັ ຘຈັ ຉ຋ູ ໃ ີຽຂ຺ໄາຓາຖຍ຺ ກທຌຎະຆາກບຌຑາງເຌປຄັ ຖກັ ຘະຌະ ຽຈໃ ັຌ຃:ື ຘທໃ ຌນທ຺ ຓຂີ ະໜາຈເນງໃ ຾ຖະ ຾ຂທໄ (Mandible) ຂະໜາຈເນງຘໃ າຓາຈຽຍໃ ຄິ ຽນັຌແຈໄ ດາໃ ຄຆຈັ ຽ຅ຌ. - ຆຌ຺ ຆຌັໄ ກາ່ ຓະກບຌ ຽປຈັ ໜາໄ ຋ໃ ີເຌກາຌນາບານາຌຓາຖຼໄ ຄຘະຓາຆກິ ຑາງເຌປຄັ , ຽຍໃ ິຄ຾ງຄຈ຾ູ ຖ ແຂຉໃ ະນົບຈປບຈຘາໄ ຄ ຾ຖະ ຘບໄ ຓ຾ຎຄປຄັ . ຎທກຓ຋ີ ຄັ ຎະ຿ນງຈ ຾ຖະ ເນ຿ໄ ຋ຈ ເຌຈາໄ ຌ຋ໃ ີ ຽຎັຌຎະ຿ນງຈ຃:ື ຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຉໃ ່ຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈຂບຄ຿ຖກ ຆທໃ ງຽປັຈເນຈໄ ຌິ ບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ ຾ຖະ ຓ຿ີ ຑໄຄບາກາຈ, ຆທໃ ງງບໃ ງຘະນົາງແຓ ໄ ຾ຖະ ຆາກຑືຈຉາໃ ຄໂເຌຂະຍທຌກາຌງບໃ ງຘະນົາງ (Decompose) ປຄັ ຎທກເຉຈໄ ຌິ ຆທໃ ງຽປຈັ ເນຈໄ ຌິ ຏຏຸ ງໃຸ , ຓ຃ີ ທາຓບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺ ຉໃ ່ ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉຂບຄຑືຈ. ຘທໃ ຌເຌຈາໄ ຌ຋ໃ ີເນ຿ໄ ຋ຈ຃ື: ຽຎັຌ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉ຋ູ ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄຍາໄ ຌ ຽປບື ຌ, ຍາຄຆະຌຈິ ຽຎັຌຘຈັ ຉ຋ູ ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄຎໃາແຓ ໄ ຋າ່ ຖາງ຋ບໃ ຌແຓເໄ ນງໂໃ ຋ໃ ີຉຈັ ແທ຾ໄ ຖທໄ ນົື ແຓດໄ ືຌຉຌ຺ໄ ຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓຽຘງນາງຉໃ ່ຽຘຈຊະກຈິ (Michael, 2005) 6) ຽຏໃ ຺າ Odonata: ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎ່ ຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓຉີ າຖທຓຂະໜາຈເນງໃ ຽປັຈເນຘໄ າຓາຈ ຽຍໃ ິຄຽນັຌຽງໃ ືບ ນົື ຘຈັ ຉແູ ຈກໄ ທາໄ ຄ, ຓຎີ ີກ 2 ຃ຍູໃ າຄເຘ ຾ຖະ ຓຘີ ີຘຌັ ຘທງຄາຓ, ຎີກ຃ນູໃ ົຄັ ຓຂີ ະໜາຈ ຽ຋ໃ ຺າ ນົື ເນງກໃ ທາໃ ຎີກ຃ໜູໃ າໄ , ຘທໃ ຌ຋ບໄ ຄ຅ະປຼທງາທ, ຾຃ຍກທໃ າຽບກິ , ຿ຉບບໃ ຌບາແຘດູໃເຌຌາ່ໄ ຿ຈງເຆໄ ຂາ຃າຌແຎຉາຓຌາ່ໄ , ຓຌີ ແິ ຘ຾ຍຍຈຼທກຍັ ຿ຉຽຉັຓແທ຃ື: ກຌິ ຾ຓຄແຓຉໄ າໃ ຄໂ຋ໃ ີບາແຘດູໃເຌຌາ່ໄ ຖທຓ຋ຄັ ຘຈັ ບໃ ືຌໂຽຎັຌບານາຌ ຽຓໃບື ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉຽຉັຓແທ຾ຖທໄ ຅ະກຌິ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ກຸ ຆະຌຈິ ຋ໃ ີຘາຓາຈ຅ຍັ ແຈຽໄ ຎັຌ ບານາຌຖທຓ຋ຄັ ງຄຸ ຾ຖະ ປຌໄີ (Michael, 2005) 7) ຽຏໃ ຺າ Scorpienes: ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎໃບຄ ຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓຑີ ິຈ, ຘທໃ ຌນທ຺ ຉິຈກຍັ ຘທໃ ຌຽບິກ ຽບີໄຌທາໃ : ຿ຎຕ຿ຆຓາ (prosoma) ດຎໃູ າກຓກີ າໄ ຓຌບໄ ງ (chelicera) 1 ຃,ູໃ ຘທໃ ຌຊຈັ ຓາຽບີໄຌທາໃ : ຓ຿ີ ຆ 18

຿ຆຓາ (mesosoma) ຎະກບຍຈທໄ ງຎໄບຄ 7 ຎໄບຄ, ຈາໄ ຌໜາໄ ຋ບໄ ຄຓບີ ະແທງະທະຘາ່ ຃ຌັ ຃ື: ຍບໃ ຌຘືຍ ຑຌັ (genital operculum) ຾ຖະ ຓບີ ະແທງະທະ຋ໃ ີຽບີໄຌທາໃ : ຽຑັກແ຋ຌ໇ (pectines) ນົື ຽຑັກຽ຋ັຌ (pectens) 1 ຃ູໃ ຓປີ ຍູ ປາໃ ຄ຃າໄ ງ຃ືນທີ ຽປັຈໜາໄ ຋ໃ ີປຍັ ຃ທາຓປຘູໄ ຶກ຅າກກາຌຘໃຌັ ຂບຄຑໄືຌຈຌິ , ຘທໃ ຌຘຈຸ ຋າໄ ງຂບຄນາຄ຅ະປຼທງາທຽບີໄຌທາໃ : ຽຓຉາ຿ຆຓາ (metasoma) ຎະກບຍຈທໄ ງຎໄບຄ 5 ຎໄບຄກຍັ ຎໄບຄ ຘຈຸ ຋າໄ ງ຃:ື ຎໄບຄຑິຈ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຑບຄກຓ຺ ຎາງປຼທ຾ນົຓ ຽຆໃ ິຄຍຌັ ຅ຉຸ ບໃ ຓຑິຈຓຽີ ຂັຓ຋ໃ ີເຆຉໄ ບຈຽບໄີຌທາໃ : ຽນົັກແຌ (sting apparatus) ຽຎັຌຽຂັຓຽຑັຈຘະ຃າຈຘີຈຑິຈຽຑໃ ືບຂາໄ ຽນງໃ ືບ, ຖາ່ ຿ຉງາທຽຎັຌຎໄບຄ ຎະຓາຌ 2-10 ຆຄັ ຉີ຾ຓຈັ ຓກີ າໄ ຓ ນົື ຾ຂທໄ ຃າໄ ງ຃ກື າໄ ຓຎູ 1 ຃,ູໃ ຓຂີ າ 4 ຃,ູໃ ຓຉີ າດນໃູ ທ຺ 1 ຃ູໃ ຾ຖະ ຓີ ຉາຂາໄ ຄບີກ 3 ຃.ູໃ ຽຊຄິ ຅ະຓຉີ ານົາງ຃຾ູໃ ຉຎໃ ະຘຈິ ຋ິຑາຍເຌກາຌຽຍໃ ິຄຽນັຌ຾ຓຌໃ ຉາໃ ່ ນົາງ ຾ຖະ ຍໃ ່ຘາຓາຈ ປຍັ ຾ຘຄກະຑິຍແຈຽໄ ຆໃ ັຌ: ຾ຘຄ຾ຒັຈ຅າກກບໄ ຄຊາໃ ງປຍູ ຾ຖະ ຉບໄ ຄເຆຽໄ ທຖາຈຌ຺ ເຌກາຌຎຍັ ຉາເນຉໄ ບຍ ຘະໜບຄຉໃ ່຾ຘຄຽຆໃ ຄິ ຘາຓາຈຘຄັ ຽກຈແຈຽໄ ຓໃບື ຌາ່ ຾ຓຄຎໃບຄບບກຓາ຅າກຍບໃ ຌຓຈື ຉບໄ ຄເຆຽໄ ທຖາຽຎັຌຌາ຋ີ ຓຌັ ຅ໃຄຶ ຽຖໃ ີຓຽ຃ໃ ືບຌແນທ. ຃ຌ຺ ຅ຌີ ຓກັ ຌາ່ ຓາຎີໄຄ ນົື ຅ໃກີ ຌິ ຽຑາະຽຆໃ ບື ທາໃ ຘາຓາຈຂຍັ ຖຓ຺ , ແຖຘໃ າຌຑິຈບໃ ືຌໂ ຽປັຈເນຽໄ ຖືບຈແນົທຼຌຈີ ຾ຖະ ເຆ຾ໄ ຓຄຎໃບຄບຍ຺ ຾ນຄໄ ປກັ ຘາຑະງາຈນົາງຆະຌຈິ ຽຆໃ ັຌ: ຍາຈ຋ະງກັ , ຑະງາຈຽກາ຺໅ , ນົບຈຽຖືບຈ຾ຈຄບກັ ຽຘຍຽຎັຌຉຌ຺ໄ . ຌບກ຅າກຌໄີ ງຄັ ເຆຈໄ ບຄຽນ຺ົໄາກຌິ ຍຌັ ຽ຋຺າບາກາຌບາ່ ຓະຑຶກ, ບາ່ ຓະຑາຈ (Michael, 2005) 8) ຽຏໃ ຺າ Mantodea: ຽຎັຌຽຏໃ ຺າຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຎະກບຍຈທໄ ງ຾ຓຄແຓນໄ ົາງກທໃ າ 2,400 ຆະຌຈິ , 430 ຘະກຌຸ ເຌ 15 ຉະກຌຸ , ຽຎັຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓຖີ ກັ ຘະຌະຖາ່ ຿ຉ ຾ຖະ ຂາງາທ, ຓຎີ ີກ 2 ຃,ູໃ ນທ຺ ຓຂີ ະໜາຈຌບໄ ງຽຎັຌປຍູ ຘາຓນົຼໃ ຓ຃ທາ່ໄ ຘາຓາຈໝຌຸ ແຈຽໄ ກບື ຍ 360 ບຄ຺ ຘາ, ຓຎີ ໄບຄຽບິກງາທ, ຓີ ຎາກ຾ຍຍກຈັ ຋ໃ ີ຾ຂຄ຾ປຄນົາງ, ຂາ຃ໜູໃ າໄ ຋ໃ ີຑຈັ ຋ະຌາເນກໄ າງຽຎັຌຂາໜີຍເຆຘໄ າ່ ຖຍັ ຅ຍັ ຽນງໃ ືບຘທໃ ຌຂາ຃ູໃ ນົຄັ ປຼທງາທຽປັຈເນຽໄ ຃ໃ ືບຌແນທແຈດໄ າໃ ຄທບໃ ຄແທ, ຓຉີ າຖທຓ 1 ຃ູໃ ຾ຖະ ຓຉີ າຈຼໃ ທ 3 ຉາດກໃູ າຄໜາໄ ຑາກຖະນທາໃ ຄກາຄຂບຄຉາຖທຓ. ຉາຈຼໃ ທຽປຈັ ໜາໄ ຋ໃ ີປຍັ ຾ຘຄນົາງກທໃ າປຍັ ຑາຍ຃ືຉາຖທຓ, ຽຎັຌຘຈັ ຖາໃ ຽນງໃ ືບ (Michael, 2005) 9) ຽຏໃ ຺າ Neuroptera: ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຆາໄ ຄ ເຌ຋ໃທ຺ ຿ຖກຓຎີ ະຓາຌ 1,500 - 2,000 ຆະຌຈິ . ເຌຌຌັໄ ຓກີ າຌຉຄັໄ ຆໃ ື຾ຖທໄ ຎະຓາຌ 60 ຆະຌຈິ . ດເໃູ ຌຽຂຈບາຆຉີ າຽທັຌບບກ (ບຍັ ກາຌຈິ ຘະຊາຌ, ຎາ ກຈິ ຘະຊາຌ, ບິຌຽຈງ, ຽຌຎາຌ, ຓຼຌຓາ, ແ຋, ເຉນໄ ທຌັ , ຒີຖິຍຎິຌ, ຓາຽຖຽຆງ ຾ຖະ ບິຌ຿ຈຽຌ ຽຆງ) ຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ 170 ຆະຌຈິ , ເຌຽຏໃ ຺າຌຓີໄ ນີ ົາງຉະກຌຸ ຽຆໃ ຄິ ຓຑີ ຼຄ 1 ຉະກຌຸ ຋ໃ ີແຖງະ຿ຉບບໃ ຌບາແຘດູໃ ເຌ ຂຸຓຆາ ງ , ຖ່ ຊໄາ ຅ຍັ ຽ ນງໃ ື ບ ຋ໃ ີ ຉ ກ຺ ຖ ຺ຄ ຓາເ ຌ ຂຸຓ ຽ ຎັ ຌ ບ ານ າຌ ແຈໄ຾ ກໃ: ຾ ຓຄ ຆໄາຄ ເຌ ຉ ະກຸຌ Myrmeleontidae ນົື ຽບີໄຌທາໃ Antlion (Antlion ຓາ຅າກ຿ຉບບໃ ຌ຋ໃ ີຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃ືຓຈ຺ , ກາຌກຌິ ກຈັ ຽນງໃ ືບ຃າໄ ງ຃ືຘິຄ), ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຘາ່ ຃ຌັ ເຌຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈ຿ຈງຽຎັຌຏຖໄູ າໃ ຊຽື ຎັຌກາຌ຃ທຍ຃ຓຸ ຾ຓຄແຓຆໄ ະຌຈິ 19

ບໃ ືຌເນຓໄ ຅ີ າ່ ຌທຌຽໝາະຘຓ຺ ຆທໃ ງເຌກາຌຘາໄ ຄ຃ທາຓຘຓ຺ ຈຌຸ ເນຖໄ ະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈຘາຓາຈຖຼໄ ຄແຈຄໄ າໃ ງເຆຘໄ າ່ ຖຍັ ຽຎັຌຉທ຺ ດາໃ ຄກາຌຘກຶ ຘາ຋ໃ ີໜາໄ ຘຌ຺ ເ຅ເຌຈາໄ ຌ຋າ່ ຓະຆາຈທ຋ິ ະງາ (Michael, 2005) 2.1.4 ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຾ຓຄແຓຽໄ ຎັຌຘຈັ ຍໃ ່ຓກີ ະຈູກຘຌັ ນົຄັ ຾ຉຘໃ າຓາຈ຃ຄ຺ ປຍູ ປາໃ ຄດໃູແຈຈໄ ທໄ ງຘໃທຌ຋ໃ ີຽຎັຌຏິທ ໜຄັ ຽຆໃ ຄິ ຎະກບຍຈທໄ ງ຋າຈແ຃ຉິຌ຃ືກຍັ ຽຎືບກກຄຸໄ ຾ຉຽໃ ຌໃ ບື ຄ຅າກ຋າຈແ຃ຉິຌຽປັຈເນຽໄ ຎືບກ ນົື ຏິທໜຄັ ຍໃ ່ຘາຓາຈນຈ຺ ດືຈແຈ.ໄ ຈຄໃ ັ ຌຌັໄ , ຽຓໃບື ປາໃ ຄກາງ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ຅ຌ຺ ຃ຍັ ຽຎືບກ ຽປັຈເນ຾ໄ ຓຄແຓ຅ໄ ະຽຖີຌຽຉີຍ ຿ຉຉໃ ່ແຎຍໃ ່ແຈ຅ໄ ໃຄຶ ຉບໄ ຄເຆກໄ າຌຖບກ຃າຍ (Moulting, Ecdysis) ຽຑໃ ືບຂະນງາງຂະໜາຈ ຽຆໃ ິຄກາຌ ຖບກ຃າຍ຾ຉຖໃ ະຽ຋ໃ ືບຽບໄີຌທາໃ : “ແຖງະ” ນົື “Instar” ຎກ຺ ກະຉິ຅ະຓີ 5-7 ແຖງະ ຂຶໄຌດູໃກຍັ ຆະຌິຈ ຾ຖະ ກາຌທທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ຆໃ ັຌ: ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓທີ ທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌໜບໄ ງ຅ະຓແີ ຖງະຂບຄກາຌ ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉນົາງ ຾ຖະ ຉທ຺ ບບໃ ຌ຅ະຓປີ ຍູ ປາໃ ຄ຃ື຿ຉຽຉັຓແທ ຉາໃ ຄກຌັ ຾ຉຂໃ ະໜາຈຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ . ຽຊິຄ຅ະ ດໃູເຌແຖງະ຿ຉຽຉັຓແທ຾ໄ ຖໄທ຾ຉກໃ ່ງຄັ ຓກີ າຌຖບກ຃າຍດູໃ ຽຆໃ ິຄຽບໄີຌກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ຾ຍຍຌີໄທາໃ : “Ametabolous” ຾ຓຄແຓເໄ ຌກຓຸໃ ຌແໄີ ຈ຾ໄ ກ:ໃ ຑທກ຾ຓຄນາຄຈີຈ (Springtails) ເຌຽຏໃ ຺າ Collembola, ຾ຓຄຘາຓຄາໃ ຓ (Silverfish) ເຌຽຏໃ ຺າ Thysanura ຾ຖະ ຾ຓຄແຓເໄ ຌຽຏໃ ຺າ Protula ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ ຿ຉຈທໄ ງກາຌຖບກ຃າຍ຅ະຽກຈີ ຂຌຶໄ ເຌແຖງະ຋ໃ ີຽຎັຌ຿ຉບບໃ ຌ ນົື ຽຎັຌ຿ຉໜບຌດຽໃູ ຋ໃ ຺າຌຌັໄ ຽຓໃບື ຽຎັຌ຿ຉ ຽຉັຓແທ຅ະຍໃ ່ຓກີ າຌຖບກ຃າຍບກີ ງກ຺ ຽທັຌໄ ຾ຓຄແຓເໄ ຌ 3 ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີກາໃ ທຓາຂາໄ ຄຽ຋ິຄ ຽຆໃ ຄິ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະ ກຓຸໃ ຅ະຓກີ າຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ແຎ ຘາຓາຈ຾ຍຄໃ ແຈໄ 2 ຾ຍຍຉາຓກາຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄ຃:ື ກ. ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉ຾ຍຍຍໃ ່ຘຓ຺ ຍຌູ (Incomplete metamorphosis) ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ຾ຍຍຍໃ ່ຘຓ຺ ຍູຌ຾ຍຍ ຽຎັຌກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ຋ໃ ີຽກືບຍ຅ະຍໃ ່ຓກີ າຌ ຎໃຼຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄຽຖີງ ນົື ຽຎັຌກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉຽ຋ໃ ືບຖະຌບໄ ງ ຽຆໃ ຄິ ຾ຍຄໃ ຽຎັຌ 2 ຾ຍຍ຃ື:  Hemimetabolous: ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓກີ າຌຎໃຼຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄເຌ ແຖງະ຿ຉບບໃ ຌ (Naiad) ຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌກຓຸໃ ຌ຅ໄີ ະບາແຘດເໃູ ຌຌາ່ໄ ຓຒີ ຌັ ຒືຓ (Gill) ຽຎັຌບະແທງະທະ ຋ໃ ີເຆໄເຌກາຌນາງເ຅ ຽຓໃ ບື ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉຽຉັ ຓ຋ໃ ີ຅ະບາແຘດູໃຽ຋ິຄຍກ຺ ນາງເ຅຋າຄປູນາງເ຅ (Spiracles) ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓກີ າຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄ຾ຍຍຌແີໄ ຈ຾ໄ ກ:ໃ ຾ຓຄຎ,່ ຾ຓຄຆຎີ ະຂາທ ຾ຖະ ຾ຓຄຘະ ຿ຉຌຒາງ.  Paurometabolous: ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓກີ າຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄເຌ ແຖງະຉທ຺ ບບໃ ຌຽ຋ໃ ືບຖະຌບໄ ງ຅ຌ຺ ຽຎັຌ຿ຉຽຉັຓແທ຃ທາຓ຾ຉກຉາໃ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌແຖງະ຿ຉບບໃ ຌ ຾ຖະ ຿ຉຽຉັຓແທ຾ຓຌໃ ຅ະຽຑໃ ີຓຂະໜາຈເຌຆທໃ ຄກາຌຖບກ຃າຍ. ຉທ຺ ບບໃ ຌຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓກີ າຌຎຼໃ ຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄ຾ຍຍຌຽີໄ ບໄີຌທາໃ “Nymph” ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີ຅ຈັ ດເໃູ ຌກຓຸໃ ຌແີໄ ຈ຾ໄ ກ:ໃ ຾ຓຄນາຄໜີຍ, ຉກັ ຾ຉຌ, ຅ຄໄິ ນົີຈ, ຾ຓຄຘາຍ, ຎທກ, ຾ຓຄ຾຃ຄ ຾ຖະ ຽຑງໄ ບບໃ ຌ (Michael, 2005) 20

ປຍູ ຋ີ 2. 9 ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ຾ຍຍຍໃ ່ຘຓ຺ ຍຌູ ຾ຍຍ (Jensen, 2013) ຂ). ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉ຾ຍຍຘຓ຺ ຍຌູ ຾ຍຍ (Complete metamorphosis) ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉ຾ຍຍຘຓ຺ ຍຌູ ຾ຍຍຌຽີໄ ຎັຌທ຋ິ ີກາຌ຋ໃ ີ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃທ຺ ແຎເຆເໄ ຌກາຌ ຖບກ຃າຍ ຽຆໃ ຄິ ຾ຉຖໃ ະແຖງະຂບຄ຾ຓຄແຓ຅ໄ ະຓປີ ຍູ ປາໃ ຄ, ຘຘີ ຌັ ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ .  Holometabolous: ຽຎັຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາ ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓແີ ຖງະ ຽຎັຌຈກັ ຾ຈ,ໄ ຽຎັຌກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄປຍູ ປາໃ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຓທີ ິທຈັ ຋ະຌາກາຌຘຄູ . ຾ຓຄແຓກໄ ຓຸໃ ຌຽໄີ ຓບື ຒກັ ບບກ຅າກແຂ຾ໃ ຖທໄ ຅ະຽຎັຌຉທ຺ ບບໃ ຌ ນົື ໜບຌ ຓກີ າຌຖບກ຃າຍນົາງ຃ຄັໄ ຂໄຌຶ ດໃກູ ຍັ ຆະຌຈິ ຂບຄ຾ຓຄແຓ.ໄ ເຌແຖງະຽຎັຌໜບຌ (Larva) ຅ະຍໃ ່ຓກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາຂບຄຎີກເນຽໄ ນັຌ຋າຄຑາງຌບກດາໃ ຄຆຈັ ຽ຅ຌ ຾ຉໃ ຎີກ຅ະຑຈັ ຋ະຌາ຋າຄເຌ, ບະແທງະທະຑາກຘທໃ ຌຎາກ ຾ຖະ ກາຌກຌິ ບານາຌຂບຄ຾ຉຖໃ ະແຖງະ຅ະ ຾ຉກຉໃາຄກຌັ . ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີ຅ຈັ ເຌກຓຸໃ ຌໄີແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຾ຓຄຆາໄ ຄ, ຾ຓຄຎີ ກ຾ຂຄ, ຾ຓຄໜບຌຎບກຌາ່ໄ , ຾ຓຄກະຽຍໄືບ, ຾ຓຄທຌັ , ຽຏິໄຄ, ຉໃ ່, ຾ຉຌ, ຓຈ຺ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ (Michael, 2005) 21

ປຍູ ຋ີ 2. 10 ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉຍີ ຿ຉ຾ຍຍຘຓ຺ ຍຌູ ຾ຍຍ (Gorane, 2019) 2.1.5 ຍຈ຺ ຍາຈ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ - ຆທໃ ງຎະຘຓ຺ ຖະບບຄຽກຘບຌເນ຾ໄ ກຑໃ ືຈ (ຽຏິໄຄ, ຉໃ ່, ຾ຉຌ, ຾ຓຄຏ,ໃູ ຾ຓຄກະຽຍືໄບ) - ເນຏໄ ຌ຺ ຏະຖິຈ຅າກ຋າ່ ຓະຆາຈຽຆໃ ັຌ: ຌາ່ໄ ຽຏໄິຄ, ຂຽີໄ ຏິໄຄ, ຃ຄໃ ັ , ແໝ, ຘີງບໄ ຓ, ... - ກາ່ ຅ຈັ ຘຈັ ຉຑູ ືຈ: ຽຎັຌຏຖໄູ າໃ , ຽຎັຌກາຐາກເຌ host ຋ໃ ີຽຎັຌຘຈັ ຉຑູ ືຈ ຾ຖະ ຘຈັ - ຆທໃ ງກາ່ ຅ຈັ ຘໃ ຄິ ຽຘຈຽນົືບ (຅຅ູໃ ໃ,ີ ຎທກ, ຾ຓຄຘາຍ) - ຆທໃ ງຎຍັ ຎຄຸ ຈຌິ (຾ຓຄຆບຌ) - ຽຎັຌານາຌຂບຄ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘຈັ (຾ຓຄໜຼໃ ຄ, ຾ຓຄ຾຃ຄ, ຅ໃ ຌີ ຌູ , ຉກັ ຾ຉຌ, ຅ກັ ຅ຌໃ ັ , ຾ຓຄຽຓໃ າ຺ , ຽຏໄິຄ, ຉໃ ່, ຾ຉຌ, ຅ໃຌີ າງ, ຾ຓຄຆບຌ, ໜບຌ຾ຓຄກະຽຍໄບື ,...) - ເນ຋ໄ າຈຽ຃ຓ຋ີ ໃ ີຽຎັຌຎະ຿ນງຈ຋າຄຈາໄ ຌກາຌ຾ຑຈຽຆໃ ັຌ: ຌາ່ໄ ຽຏິໄຄ, ຋າຈ cantharidin, ຋າຈ ຖູຆີ ຽຒີຖິຌ ຅າກ຾ຓຄນໃ ິຄນບໄ ງ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ - ຈາໄ ຌທ຋ິ ະງາຘາຈເຆຽໄ ຎັຌຉທ຺ ດໃາຄຽຑໃ ືບຘຶກຘາຖະຍຍ຺ ຉາໃ ຄໂ, ກາຌ຅ຈັ ຅າ່ ຾ຌກ, ຑຶຈຉິກາ່ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ - ເຆຽໄ ຎັຌຉທ຺ ຆທໄີ ຈັ ຃ຌຸ ຌະຑາຍ ຾ຖະ ຃ທາຓບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ ຂບຄຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ (຅ຌັ ຈາ, 2002). 22

2.1.6 ຿຋ຈຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ - ຉໃ ່ຑືຈ: ຽຎັຌຘຈັ ຉຑູ ືຈ, ຽຎັຌຑານະຌະຌາ່ ຽຆບືໄ ຿ຖກ ຾ຖະ ຑະງາຈຓາຘຑູໃ ືຈ - ຉໃ ່຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘຈັ : ຽຎັຌຉທ຺ ຌາ່ ຽຆບໄື ຿ຖກ, ຽຎັຌກາຐາກ, ຘາໄ ຄ຃ທາຓຖາ່ ຃າຌ - ຓຑີ ິຈ ຽຎັຌບຌັ ຉະຖາງຉໃ ່຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘຈັ ຽຓໃບື ຊກື ກຈັ ນົື ຉບຈຽຆໃ ັຌ: ຄ,ູ ຾ຓຄຎໆບຄ, ຂີຽໄ ຂັຍ... (ຘະຊາຍຌັ ຍຌັ ຈຈິ ທ຋ິ ະງາຘາຈ, 1994) 2.1.7 ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຓຄແຓຓໄ ຋ີ ຄັ ຑທກ຋ໃ ີເນໄ຿຋ຈ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈຽຆໃ ັຌ: ຽຎັຌຘຈັ ຉ,ູ ຋າ່ ຖາງຑືຈ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ືບຄເຆຉໄ າໃ ຄໂ, ຽຎັຌຉທ຺ ຌາ່ ຑາຽຆໄືບ຿ຖກຓາຘ຃ູໃ ຌ຺ , ຘຈັ ຾ຖະ ຑືຈ. ຾ຉເໃ ຌຂະຌະຈຼທກຌັ ກໃ ຓ່ ີ ຎະ຿ນງຈດາໃ ຄນົທຄນົາງຽຆໃ ັຌ: ຆທໃ ງຎະຘຓ຺ ຽກຘບຌຽຑໃ ືບຽຑໃ ີຓຏຌ຺ ຏະຖິຈເນຑໄ ືຈ ຾ຖະ ຏຌ຺ ຖະຎກູ ຂບຄ ຓະຌຈຸ , ເຆຽໄ ຎັຌຘຈັ ຉ຋ູ າ່ ຓະຆາຈ (natural enemies) ຿ຈງແຎ຋າ່ ຖາງ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉຑູ ືຈ ຽປັຈເນຍໄ ໃ ່຅າ່ ຽຎັຌຉບໄ ຄເຆ຋ໄ າຈຽ຃ຓຽີ ຑໃ ືບກາ່ ຅ຈັ ຘຈັ ຉຑູ ືຈ. ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຿ຖກກາ່ ຖຄັ ຎະຽຆຌີ ກຍັ ຑາທະ຃ທາຓຘຌູ ຽຘງ຃ທາຓ ນົາກນົາງ຋າຄຆີທະຑາຍ ຽຌໃ ືບຄ຅າກກາຌເຆຆໄ ຍັ ຑະງາກບຌ຋າ່ ຓະຆາຈດໃາຄຒຓຸ ຽຒໃ ືບງ ຾ຖະ ຍໃ ່ ຊກື ຉບໄ ຄຽຆໃ ັຌ: ກາຌຉຈັ ແຓ຋ໄ າ່ ຖາງຎໃາ, ກາຌຽກຈີ ຓຌ຺ ຖະຑິຈຉໃ ່ຘໃ ິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ, ກາຌຖາໃ , ກາຌ຃າໄ ຑືຈ ຾ຖະ ຘຈັ ຎໃາ,... ຽຆໃ ິຄຓຏີ ຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຽປັຈເນ຾ໄ ຓຄແຓຍໄ ໃ ່ຘາຓາຈ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉແຈ,ໄ ຓຎີ ະຖິຓາຌຖຈຸ ຖຄ຺ ຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓຘຌູ ຽຘງ຃ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຆີທະຑາຍຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽຎັຌ ຎະ຿ນງຈຉໃ ່ຽຘຈຊະກຈິ ຾ຖະ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຂບຄຓະຌຈຸ ຽປ຺າ (ຘະຊາຍຌັ ຍຌັ ຈຈິ ທ຋ິ ະງາຘາຈ, 1994) 2.2 ຋ຍ຺ ຋ທຌຍຈ຺ ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ທ຋ິ ະງາຘາຈ຋ໃ ີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ກາຌຘຶກຘາ຾ຓຄແຓ,ໄ ແປ, ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉຑູ ືຈຘໃຄ຺ ບບກແຈ຾ໄ ກ:ໃ ໝາກນຄໃຸ ຾ຖະ ໝາກຑາໄ ທຌາ່ໄ ນບຓ , ຑືຈຌາ່ ຽຂ຺າໄ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຎາຓຌາ່ໄ ຓຌັ ຾ຖະ ນທ຺ ຑຌັ ແຓຈໄ ບກ ຿ຈງແຈຽໄ ປັຈກາຌຘາ່ ນົທຈປທຍປທຓຉທ຺ ດາໃ ຄ ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉຑູ ືຈ຋ຄັ ຿ຉບບໃ ຌ ຾ຖະ ຿ຉຽຉັຓແທ຅າກຑືຈຘໃຄ຺ ບບກ ຾ຖະ ຑືຈຌາ່ ຽຂ຺າ 2 ຆະຌຈິ . ຌາ່ ຉທ຺ ດາໃ ຄຓາກທຈທຽິ ຃າະຆະຌຈິ ຉາຓນົກັ ບະຌກຸ ຓ຺ ທຊິ າຌຖທຓ຋ຄັ ກທຈຘບຍຆໃ ື ທິ຋ະງາຘາຈ຋ໃ ີຊືກຉບໄ ຄ ຾ຖະ ຆໃ ຎື ຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຂບຄ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉຑູ ືຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ຋ໃ ີຑຍ຺ . ເຌກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄ ຌໄີ ຑຍ຺ ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉຑູ ືຈ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຽຏໃ ຺ າ 13 ຉະກຌຸ 16 ຆະຌິຈ ຿ຈງຑຍ຺ ເຌຑືຈຘໃຄ຺ ບບກ ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉເູ ຌຑືຈຘໃຄ຺ ບບກຓ:ີ ໝາກ ຑໄາທຌາ່ໄ ນບຓ 3 ຽຏໃ ຺ າ 8 ຉະກຌຸ 8 ຆະຌິຈ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຽຏໃ ຺າ Coleoptera 3 ຉະກຌຸ 3 ຆະຌິຈ, Lepidoptera 3 ຉະກຌຸ 3 ຆະຌຈິ ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ Hemiptera 2 ຉະກຌຸ 2 ຆະຌຈິ ; ເຌໝາກປຄຸໃ 2 ຽຏໃ ຺າ 3 ຉະກຌຸ 4 ຆະຌຈິ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຽຏໃ ຺າ Thysanoptera 1 ຉະກຌຸ 2 ຆະຌຈິ ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ Hemiptera 2 ຉະກຌຸ 2 ຆະຌຈິ ຾ຓຄແຓຘໄ ຈັ ຉເູ ຌຑືຈຌາ່ ຽຂ຺ໄາ ຎາຓຌາ່ໄ ຓຌັ 2 ຽຏໃ ຺າ 6 ຉະກຌຸ 8 ຆະຌຈິ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຽຏໃ ຺າ Coleoptera 3 ຉະກຌຸ 4 ຆະຌຈິ ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ Lepidoptera 3 ຉະກຌຸ 4 ຆະຌຈິ ; ເຌນທ຺ ຑຌັ ແຓຈໄ ບກ 1 ຽຏໃ ຺າ 1 ຉະກຌຸ 1 ຆະຌຈິ (ຖກັ ຂະຌາ, ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2011). 23

ກາຌຘຶກຘາກາຌຈກັ ຅ຍັ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽຎັຌບານາຌຈທໄ ງກຍັ ຈກັ ຾ຘຄແຒ຋ໃ ີຓ຾ີ ຘຄຘີຉາໃ ຄກຌັ ເຌໝູໃ ຍາໄ ຌ ນທໄ ງ຿ກຌໆ , ບາ່ ຽຑີ ຘະຽນົີຓຑະກຼຈ, ຅ຄັ ນທຈັ ຌາໃ ຌ ຿ຈງເຆກໄ ຍັ ຈກັ ຋ໃ ີຽປັຈ຅າກຈບກແຒຒບູ ່ຽຖ ຽຆັໄຌ ຋ໃ ີນຓໄຸ ຈທໄ ງ຾ຏຌໃ ກບຄ຾ຘຄຑຖາຘຉກິ ຘຓີ ທໃ ຄ, ຂຼທ ຾ຖະ ຾ຈຄ. ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາ ກຍັ ຈກັ ຾ຘຄແຒ ຘຓີ ທໃ ຄ ຘາຓາຈ຅ຍັ ຾ຓຄແຓແໄ ຈນໄ ົາງ຋ໃ ີຘຈຸ , ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຾ຘຄຘີຂຼທ ຾ຖະ ຘີ຾ຈຄຉາຓຖາ່ ຈຍັ ຅າ່ ຌທຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽກຍັ ແຈຘໄ າຓາຈ຅າ່ ຾ຌກດເູໃ ຌ 7 ຽຏໃ ຺າ 13 ຉະກຌຸ 29 ຆະຌຈິ , ຅າ່ ຾ຌກຽຎັຌ຾ຓຄແຓກໄ ຌິ ແຈເໄ ຌຽຏໃ ຺າ Coleoptera ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຉະກຌຸ Cerambycidae 5 ຆະຌຈິ , ຉະກຌຸ Scarabaeidae 7 ຆະຌິຈ, ຉະກຌຸ Curculionidae 3 ຆະຌຈິ ຾ຖະ ຉະກຌຸ Elateridae 2 ຆະຌິຈ ເຌຽຏໃ ຺ າ Orthoptera ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຉະກຌຸ Gryllidae 1 ຆະຌຈິ , ຉະກຌຸ Gryllotalpidae 1 ຆະຌຈິ , ຉະກຌຸ Mantidae 1 ຆະຌຈິ ຾ຖະ ຉະກຌຸ Tettigoniidae 1 ຆະຌຈິ , ຽຏໃ ຺າ Lepidoptera ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຉະກຌຸ Sphingidae 4 ຆະຌຈິ , ຽຏໃ ຺າ Hemiptera ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຉະກຌຸ Pentatomidae 1 ຆະຌຈິ , ຽຏໃ ຺າ Homoptera ຉະກຌຸ Cicadidae 1 ຆະຌຈິ , ຽຏໃ ຺າ Hymenoptera ຉະກຌຸ Formicidae 1 ຆະຌຈິ ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ Isoptera ຉະກຌຸ Termitidae 1 ຆະຌຈິ (ບະຖຄ຺ ກບຌ, 2009). ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌບ຋ຸ ະງາຌຑະ຾຋ຌໃ ຈຄ຺ ຖຄັ ຿ຈງທາຄກຍັ ຈກັ ຓຄຸໄ ເຌບຸ ຋ະງາຌຑະ຾຋ຌໃ ຈຄ຺ ຖຄັ , ຅ຄັ ນທຈັ ກາຌ຅ະຌະຍຖູ ີ ແຈທໄ າຄກຍັ ຈກັ ເຌຑືໄຌ຋ໃ ີຉາໃ ຄກຌັ 4 ປຍູ ຾ຍຍ ຎະກບຍຈທໄ ງ: ຎໃາຎະຘຓ຺ ຎໃຼຌເຍ, ຎາໃ ຃ຄັ , ຑືໄຌ຋ໃ ີກາຌກະຽຘຈ ຾ຖະ ຑໄືຌ຋ໃ ີຆຓຸ ຆຌ຺ ຅ຈຸ ຖະ 1 ກຍັ ຈກັ ຽກຍັ ຾ຓຄແຓ຅ໄ າກກຍັ ຈກັ ຓຄຸໄ ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຽ຋ໃ ືບ຾ຖທໄ ຌາ່ ຽບ຺າ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີແຈຓໄ າ຅າ່ ຾ຌກເຌຖະຈຍັ ຽຏໃ ຺າ ຾ຖະ ຉະກຌຸ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຌຍັ ຅າ່ ຌທຌ. ຅າກກາຌຘກຶ ຘາຘາຓາຈ຅າ່ ຾ຌກແຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ 2,992 ຿ຉ, 135 ຉະກຌຸ , 11 ຽຏໃ ຺າແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຽຏໃ ຺າ Diptera ຅າ່ ຌທຌ 43 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Hymenoptera 34 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Coleoptera 27 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Hemiptera 9 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Homoptera 8 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Orthoptera 8 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Odonata 2 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Collembola 1 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Embioptera 1 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Neuroptera 1 ຉະກຌຸ ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ Thysanoptera 1 ຉະກຌຸ ຽຆໃ ຄິ ຑຍ຺ ຾ຓຄແຓເໄ ຌ ຑໄືຌ຋ໃ ີກາຌກະຽຘຈນົາງ຋ໃ ຘີ ຈຸ 920 ຿ຉ, 89 ຉະກຌຸ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ (Shannon Wiener Diversity Index) ເຌຎາໃ ຃ຄັ ຓ຃ີ າໃ ຘຄູ ຘຈຸ 3.095 ຎະຽຓຌີ ຅າ່ ຌທຌຉະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຿ໄ ຈງເຆທໄ ຋ິ ີກາຌ ຂບຄ ACE (Abundance-based Coverage Estimator of species richness) ຑຍ຺ ທາໃ ເຌບ຋ຸ ະງາຌຑະ ຾຋ຌໃ ຈຄ຺ ຖຄັ ຓີ 180.72 ຉະກຌຸ (ຘຌິ ແຆ, 2008). ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຑືໄຌ຋ໃ ີຽຂໃ ບື ຌ຾຃ທຌບໄ ງຍາ່ ຖຄຸ ຾ຈຌ ຅ຄັ ນທຈັ ຑິຈຘະຌຸ ຿ຖກ ແຈຈໄ າ່ ຽຌຌີ ເຌຑໄືຌ຋ໃ ີ “ບ຋ຸ ະງາຌ຾ນຄໃ ຆາຈ຾ກຄໃ ຽ຅ຈັ ຾຃ທ” ຽຆໃ ຄິ ດເໃູ ຌຍ່ຖິຽທຌຽຂໃ ືບຌ຾຃ທຌບໄ ງຍາ່ ຖຄຸ ຾ຈຌ ຉຄັໄ ດໝູໃ ຋ູໃ ີ 1, ຉາ່ ຍຌ຺ ຃ຌັ ຿ຆຄໄ , ບາ່ ຽຑີທຈັ ຿ຍຈໃ , ຅ຄັ ນທຈັ ຑິຈຘະຌ຿ຸ ຖກ ແຈຽໄ ປັຈກາຌຘາ່ ນົທຈ ເຌ 2 ຆທໃ ຄຖະຈ຃ູ ື: ຋າໄ ງຖະຈຐູ ຌ຺ ຾ຖະ ຉຌ຺ໄ ຖະຈຐູ ຌ຺ ເຌຑືໄຌ຋ໃ ີຘກຶ ຘາ ຅າ່ ຌທຌ 35 ຅ຈຸ ຑຍ຺ ຾ຓຄແຓ ໄ 24

຋ຄັ ໝຈ຺ 1,984 ຉທ຺ 93 ຆະຌຈິ ຅າກ 43 ຉະກຌຸ 11 ຽຏໃ ຺າ ຿ຈງຑຍ຺ ຅າ່ ຌທຌຆະຌິຈຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີ ນົາງ຋ໃ ີຘຈຸ ຖຼຄຖາ່ ຈຍັ ຈຄໃ ັ ຌ:ີໄ Lepidoptera ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 18 ຆະຌຈິ 11 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Diptera ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 7 ຆະຌຈິ 7 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Hemiptera ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 8 ຆະຌຈິ 6 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Orthoptera ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 9 ຆະຌຈິ 8 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Hymenoptera ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 9 ຆະຌຈິ 4 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Odonata ຓີ ຋ຄັ ໝຈ຺ 3 ຆະຌຈິ 3 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Coleoptera ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 7 ຆະຌຈິ 6 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Homotera ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 3 ຆະຌຈິ 3 ຉະກຌຸ , ຽຏໃ ຺າ Araneae ຓ຾ີ ຓຄຓຓຸ ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຆະຌຈິ , ຽຏໃ ຺າ Isoptera ແຈ຾ໄ ກໃ ຎທກເຌຉະກຌຸ Termitidae ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ Neuroptera ແຈ຾ໄ ກໃ ຾ຓຄຆາໄ ຄເຌຉະກຌຸ Chrysopidae ຽຓໃບື ຘະນຸົຍຽຎັຌຽຎີຽຆັຌຽຏໃ ຺າ Lepidoptera ຅ະຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງນົາງ຋ໃ ີຘຈຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ ຃:ື 30% ຾ຖະ ຅າ່ ຌທຌ຿ຉ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ຃ື: 28.24% (ບຈຸ ຓ຺ ຑບຌ & ຘຓ຺ ຍຈັ , 2016). ກາຌຘາ່ ນົທຈ຅າ່ ຌທຌ ຾ຖະ ຆະຌຈິ ຑຌັ ຾ຓຄແຓ ໄ ຿ຈງ຅າ່ ຾ຌກເຌຖະຈຍັ ຉະກຌຸ ຾ຖະ ຆະຌຈິ ຑຌັ ຑືຈ ເຌຑໄືຌ຋ໃ ີ຋ໃຄ຺ ຌາເຌຽຂຈປຍັ ຏິຈຆບຍຂບຄຘາ່ ຌກັ ທແິ ຅ ຾ຖະ ຑຈັ ຋ະຌາກະຽຘຈ຋ຄັ 8 ຽຂຈຂບຄກຓ຺ ທຆິ າກາຌກະຽຘຈເຌຆທໃ ຄຽຈບື ຌ ຑຶຈຘະຑາ ຽຊຄິ ຽຈບື ຌ ຓຊິ ຌຸ າ ຎີ 2005. ຽປຈັ ກາຌຘາ່ ນົທຈ຿ຈງກາຌ ຘຓຸໃ ຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄ຾ຓຄແຓຈໄ ທໄ ງທິ຋ີຉາໃ ຄໂຈໃຄັ ຌີ:ໄ ຘຄັ ຽກຈຈທໄ ງຉາຽຎໃ ຺າ, ກາຌຽ຃າະຉຌ຺ໄ ຑືຈ, ກາຌ຿ຘຍ ຈທໄ ງຘະນທຄິ , ກາຌຘາ່ ນົທຈຽ຋ິຄຑໄືຌຈຌິ ຅າກຑໄືຌ຋ໃ ີກະຽຘຈ 5 ຾ນຄໃ ຃ື: ຋ໃຄ຺ ຌາ຋ໃ ີຽກຍັ ກຼໃ ທ຾ຖທໄ , ຃ຌັ ຌາ ຋ໃ ີຓຑີ ືຈຂຌໄຶ ດໃ,ູ ຑືໄຌ຋ໃ ີ຾຃ຓ຋າຄ, ຑໄືຌ຋ໃ ີ຾຃ຓ຃ຌັ ຃ູ ຾ຖະ ຑືໄຌ຋ໃ ີ຾຃ຓຍທກ ນົື ໜບຄ. ຅າກຏຌ຺ ກາຌຘາ່ ນົທຈຑຍ຺ ທາໃ : ຑໄືຌ຋ໃ ີ຾຃ຓ຋າຄ ຾ຖະ ຑໄືຌ຋ໃ ີ຃ຌັ ຌາ ຓໃ຃ີ ທຓຘາ່ ຃ຌັ ດໃາຄງໃ ິຄຉໃ ່ກາຌຽຎັຌຍບໃ ຌບາແຘຂບຄ ຾ຓຄແຓນໄ ົຄັ ຅າກຽກຍັ ກຼໃ ທຽຂ຺ໄາ຾ຖທໄ ຌບກ຅າກຌີໄ ຑໄືຌ຋ໃ ີເຈ຋ໃ ີຓຆີ ະຌຈິ ຑຌັ ຑືຈນົາງຆະຌຈິ ຅ະຓ຅ີ າ່ ຌທຌ ຾ຖະ ຆະຌຈິ ຾ຓຄແຓ ໄ ຖທຓ຋ຄັ ຎະຖິຓາຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽຎັຌຎະ຿ນງຈດຘໃູ ຄູ , ຾ຌທເຈກໃຈ່ ີຍໃ ່ທາໃ ຅ະຽຎັຌຑືໄຌ຋ໃ ີ ນົື ຊໃ ຌິ ບາແຘເຈ຅າ່ ຌທຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽຎັຌຎະ຿ນງຈ຅ະຓດີ ເໃູ ຌຘຈັ ຘທໃ ຌ຋ໃ ີເກ຃ໄ ຼຄກຌັ ຾ຖະ ຂບໄ ຌຂາໄ ຄຘຄູ . ຌບກ຅າກຌີໄ ງຄັ ຑຍ຺ ທາໃ ຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຑຌັ ເຌຖກັ ຘະຌະຘຓ຺ ຏຌ຺ ຽຘັໄຌຘະ຾ຈຄຖະນທາໃ ຄ ຅າ່ ຌທຌຆະຌຈິ ຾ຖະ ຅າ່ ຌທຌ (b=4.43**) (ຽ຃ທຌິ , ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2005). ກາຌຘຶກຘາບະຌກຸ ຓ຺ ທິຊາຌຂບຄ຿ຉບບໃ ຌ຾ຓຄຎ່ຽຘືບເຌຉະກຌຸ Gomphidea ເຌຽຂຈຌາ່ໄ ຆບຄ ຽຓບື ຄ ທຄັ ທຼຄ ຾ຂທຄ ທຼຄ຅ຌັ ຽຆໃ ິຄແຈຈໄ າ່ ຽຌຌີ ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດໃາຄ຋ຄັ ໝຈ຺ 21 ຉທ຺ ດໃາຄ຅າກ 7 ຅ຈຸ ຽຆໃ ິຄຽກັຍ຅ຈຸ ຖະ 3 ຉທ຺ ດໃາຄ ຿ຈງເຆຘໄ ະນທິຄປຍູ ຉທ຺ D. ຏຌ຺ ຅າກກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ ຉທ຺ ບບໃ ຌ຾ຓຄຎ່ເຌ ຉະກຌຸ Gomphidea ຅າ່ ຌທຌ 7 ຘະກຌຸ ຃:ື Fekienogomphus ຑຍ຺ 3 ຅ຈຸ , ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຘະກຌຸ Ophiogomphus, Progomphua, Sinogomphus ຾ຖະ Stylogomphus ຑຍ຺ 2 ຅ຸຈ, ຘະກຸຌ Gomphus ຾ຖະ Phaenandrogomphus ຑຍ຺ 1 ຅ຈຸ ຽຆໃ ິຄຽ຋ໃ ຺າກຍັ 42.8%, 28.5% ຾ຖະ 14.2% ຂບຄ຅ຈຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຉາຓຖາ່ ຈຍັ . ຅ຈຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຂບຄຉທ຺ ບບໃ ຌ຾ຓຄຎ່ນົາງ຋ໃ ີຘຈຸ ຾ຓຌໃ ຅ຈຸ ນທໄ ງຌາ່ໄ ຽດັຌ (HN) ຽຆໃ ິຄຑຍ຺ 4 ຘະກຌຸ , ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຅ຈຸ ຽ຋ິຄຍາໄ ຌ ທຄັ ຿ຑ (UBV) ຽຆໃ ິຄຑຍ຺ 3 ຘະກຌຸ , 25

຅ຈຸ ຖຸຓໃ ຍາໄ ຌ ທຄັ ຿ຑ (LBV), ຅ຈຸ ເກກໄ ຍັ ຊາ່ໄ ຖຓ຺ (LC) ຾ຖະ ຅ຈຸ ນໄທງຎາຓບໄ ຓ (BSN) ຑຍ຺ ດໃູ 2 ຘະກຌຸ , ຘທໃ ຌ຅ຈຸ ຋ໃ ີຍໃ ່ຑຍ຺ ຉທ຺ ບບໃ ຌ຾ຓຄຎ່ເຌຉະກຌຸ Gomphidea ຽຖີງ຾ຓຌໃ ຅ຈຸ ເກກໄ ຍັ ຊາ່ໄ ຅ຄັ (JC) ຾ຖະ ຅ຈຸ ຽຂໃ ບື ຌຌາ່ໄ ຆບຄ (NSD) (຃າ່ ຎບຄ, ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2010) ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓຌໄ າ່ໄ ເຌຌາ່ໄ ຖຼຄ ຾ຖະ ນທໄ ງໝ່ໄ ຍາໄ ຌ ງບຈຖຼຄ ຽຓບື ຄ຃າ່ ຾ຂທຄ ຆຼຄຂທາຄ ຿ຈງກາ່ ຌຈ຺ ຅ຈຸ ຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄ຾ນົຄໃ ຌາ່ໄ ຖະ 5 ຅ຈຸ , ຈາ່ ຽຌີຌກາຌຽກັຍ ຉທ຺ ດາໃ ຄເຌຘບຄຖະຈກູ າຌ຃ື: ຖະຈຐູ ຌ຺ ຾ຖະ ຖະຈ຾ູ ຖຄໄ , ຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄ຿ຈງເຆຘໄ ະນທິຄປຍູ ຉທ຺ D, ຽກັຍຈທໄ ງທ຋ິ ີກທາຈ ຾ຖະ ທິ຋ີຘບໄ ຌ. ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ ຉທ຺ ດໃາຄ຋ຄັ ໝຈ຺ 2,540 ຿ຉ, ຅າ່ ຾ຌກແຈໄ 10 ຽຏໃ ຺າ, 47 ຉະກຌຸ , 73 ຘະກຌຸ ຾ຖະ 96 ຽ຋ັກຆາ. ເຌຌຌັໄ , ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍ຺ ນົາງກທໃ າໝ຾ໃູ ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄ ຆບງ (Ephemeroptera) ກທຓ 22%, ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎ່ (Odonata) ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຘບຄ ຎີກ (Diptera) ກທຓຽຏໃ ຺າຖະ 18%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄ (Coleoptera) ກທຓ 13%, ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍ຺ ຌບໄ ງ ຘຈຸ ແຈ຾ໄ ກຽໃ ຏໃ ຺າ຾ຓຄກຌັ ຽຉໃ ີ (Megaloptera), ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄນາຄຈຈີ (Collembola) ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄກະຽຍໄືບ (Lepidoptera) ຽຆໃ ຄິ ຑຍ຺ ຑຼຄຽຏໃ ຺າຖະ 1%. ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓຌໄ າ່ໄ ເຌ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຽກັຍ ຉທ຺ ດໃາຄຑຍ຺ ທໃາຓີຂບໄ ຌຂໄາຄຉໃາ່ , ຓີຑຼຄນໄທງໝ່ໄ ຅ຸຈ຋ີ 4 ຋ໃ ີຑຍ຺ ຃ທາຓນົ າກນົາງຘູຄກທໃ າ຅ຈຸ ບໃ ືຌ (H' = 1.05) (຾ຉຄບບໃ ຌ & ໝບຌ຃າ່ , 2013). ກາຌຘກຶ ຘາ຿຃ຄຘາໄ ຄຆຓຸ ຆຌ຺ ຂບຄຘຈັ ຍໃ ່ຓກີ ະຈກູ ຘຌັ ນົຄັ ຂະໜາຈເນງເໃ ຌຖບໄ ຄ຾ຓຌໃ າ່ໄ ຂບຄ຾ຉນໃ ົທຄ ຑະຍາຄ ຽຊຄິ ທຼຄ຅ຌັ ຖທຓແຖງະ຋າຄງາທ 400 ກ຿ິ ຖ຾ຓຈັ . ຽກຍັ ຋ຄັ ໝຈ຺ 40 ຅ຈຸ ຿ຈງ຾ຍຄໃ ຽຎັຌ 3 ຆທໃ ຄ ຾ຖະ 3 ຎະຽຑຈຂບຄ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດໃູບາແຘ຃ື: ຾ຓຌໃ າ່ໄ ຂບຄ, ເຌ຾ນົໃຄຌາ່ໄ ຘາຂາ ຾ຖະ ໜບຄຌາ່ໄ ຾຃ຓຌາ່ໄ ຂບຄ. ຽກຍັ ຈທໄ ງ 2 ທິ຋ີ຃ື: ທິ຋ີກທາຈ ຾ຖະ ທິ຋ີຘບໄ ຌ ຽຑໃ ືບຌາ່ ແຎ຃ິຈແຖ຃ໃ າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓ ນົາກນົາງ ຾ຖະ ກາຌກະ຅າງຂບຄຆະຌຈິ ຂບຄຆະຌຈິ ຉາຓ຾ຉຖໃ ະຎະຽຑຈ຾ນົຄໃ ຌາ່ໄ ຾ຖະ ຾ຉຖໃ ະຆທໃ ຄ ຿ຈງເຆໄ (H') ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຃ິຈແຖ຃ໃ າໃ ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ຖະນທາໃ ຄຆະຌຈິ ກຍັ ບຄ຺ ຎະກບຍຑໄືຌຌາ່ໄ . ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາ ຑຍ຺ ຘຈັ ຍໃ ່ຓກີ ະຈກູ ຘຌັ ນົຄັ ຂະໜາຈເນງ຅ໃ າ່ ຌທຌ 19 ຽຏໃ ຺າ, 101 ຉະກຌຸ , 223 ຘະກຌຸ . ເຌຌຌັໄ , ຽຏໃ ຺າ ຾ຓຄຆບງຽຎັຌຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຽຈໃ ັຌ, ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຉາຓ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດບູໃ າແຘ ຾ຖະ ຉາຓ຾ຉຖໃ ະຆທໃ ຄຓ຃ີ າໃ ດູໃ ຖະນທາໃ ຄ 0.97-1.67 ຾ຖະ ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌີ຃ທາຓຘະໝາໃ ່ ຘະຽໝີເຌກາຌກະ຅າງຂບຄຆະຌິຈຽ຋ໃ ຺າກຍັ 0.5-0.69. ຅າກ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຋ີ ຄັ ຘບຄຑຍ຺ ທາໃ ຾ນົຄໃ ຌາ່ໄ ຋ໃ ີຘຶກຘາຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບໄ ຌຂາໄ ຄຉາໃ ່ ຾ຖະ ກາຌກະ຅າງດູເໃ ຌຖະຈຍັ ຎາຌກາຄ. ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ຖະນທາໃ ຄຈຈັ ຆະຌີ຃ທາຓນົາກນົາງຆະຌຈິ ກຍັ ບຄ຺ ຎະກບຍຑືໄຌຌາ່ໄ ຉາຓ຅ຈຸ ຽກຍັ ເຌ຾ຉຖໃ ະຎະຽຑຈ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດບໃູ າແຘຓ຃ີ າໃ ຘະຽຖງໃ ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ດເູໃ ຌຖະຈຍັ ຉາໃ ່ r = 0.002-0.365 (ບ່ຖະທຌັ , 2014) ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘຈັ ຍໃ ່ຓກີ ະຈກູ ຘຌັ ນົຄັ ຑືໄຌຌາ່ໄ ຂະໜາຈເນງດໃ ູໃຌາ່ໄ ຘຄັ ຽຓບື ຄຘຄັ ຋ບຄ ຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ແຈກໄ າ່ ຌຈ຺ ຽບ຺າ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດໃາຄ 4 ຅ຈຸ , ຽກັຍຈທໄ ງ 2 ທ຋ິ ີ຃ື: ທິ຋ີກທາຈ 26

຾ຖະ ທ຋ິ ີຘບໄ ຌ ຿ຈງເຆຘໄ ະນທິຄປຍູ ຿ຉ D. ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ ຘຈັ ຍໃ ່ຓກີ ະຈກູ ຘຌັ ນົຄັ ຑໄືຌຌາ່ໄ ຋ຄັ ໝຈ຺ 10,849 ຿ຉ, 15 ຽຏໃ ຺າ, 77 ຉະກຌຸ , 167 ຘະກຌຸ , 210 ຽ຋ັກຆາ. ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຘຄູ ກທໃ າໝູໃ ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຆບງ ກທຓ 52.10%, ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄ ກທຓ 16.73% ຾ຖະ ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີ ຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງໜບໄ ງຘຈຸ ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າຽຏິໄຄ ຉໃ ່ ຾ຉຌ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຑຼຄ 0.009%. ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ ຂບຄຽ຋ັກຆາຘຄູ ຘຈຸ ຑຍ຺ ດູໃ຅ຈຸ ຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄຍາໄ ຌ ທຄັ ຓາໄ ຓ຃ີ າໃ ຽ຋ໃ ຺າກຍັ 2.92, ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຍາໄ ຌ ນທໄ ງຉຓ຺ ຓ຃ີ າໃ ຽ຋ໃ ຺າກຍັ 2.90 ຾ຖະ ຉາໃ ່ ຘຈຸ ດຍໃູ າໄ ຌ ຆ່ໄ ຾ຖະ ຍາໄ ຌ ກທໄ ງ ຓ຃ີ າໃ ຽ຋ໃ ຺າກຍັ 2.79. ກາຌຘກຶ ຘາຖກັ ຘະຌະກາຌກຌິ ບານາຌຑຍ຺ ທາໃ ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄດຽູໃ ຂຈຍາໄ ຌ ທຄັ ຓາໄ ຑຍ຺ ກຓຸໃ ກຌິ ບານາຌ຿ຈງກາຌ ຂຈູ ກຌິ ນົາງກທໃ າໝກໃູ ທຓ 38.16%, ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ກຓຸໃ ກຌິ ບານາຌ຿ຈງກາຌຽກັຍກຌິ , ຉບຄກຌິ , ກຓຸໃ ຏຖໄູ າໃ ຓີ 28.03%, 17.99% ຾ຖະ 14.25% ຉາຓຖາ່ ຈຍັ ຾ຖະ ຋ໃ ີຑຍ຺ ໜບໄ ງຘຈຸ ຾ຓຌໃ ກຓຸໃ ກຈັ ກຌິ ຓຑີ ຼຄ 1.55% (ຉຌຸ ໃ ,ີ ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2017). ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງ຋າຄຈາໄ ຌຆີທະຑາຍຂບຄ຾ຓຄກະຽຍໄືບ ເຌຂບຍຽຂຈປທ຺ໄ ຓະນາແຖ ຾ນຄໃ ຆາຈ ຾ຍຄໃ ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດໃາຄບບກຽຎັຌ 14 ຅ຈຸ ເຌ຋ໃທ຺ ທ຋ິ ະງາຽຂຈຈຄ຺ ຿ຈກ. ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ ຾ຓຄກະຽຍໄືບ຋ຄັ ໝຈ຺ 12 ຉະກຌຸ , 26 ຘະກຌຸ , 38 ຆະຌຈິ ຊຽື ຎັຌກາຌຍຌັ ຋ຶກເຌຽຂຈປທ຺ໄ ທ຋ິ ະງາຽຂຈ ຈຄ຺ ຿ຈກ ຾ຖະ ເຌ ຘຎຎຖາທ. ຉະກຌຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ນົາງກທໃ າໝ຾ໃູ ຓຌໃ ຉະກຌຸ Nymphalidae ຑຍ຺ ຽຊິຄ 15 ຆະຌິຈ, ຉະກຸຌ Pieridae ຑຍ຺ 6 ຆະຌິຈ ເຌຂະຌະ຋ໃ ີ ຉະກຌຸ Papilionidae, Danaidea ຾ຖະ Satyridea ຑຍ຺ ຉະກຌຸ ຖະ 2 ຆະຌຈິ , ຘທໃ ຌຉະກຌຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ໜບໄ ງກທໃ າໝ຾ູໃ ຓຌໃ ຉະກຌຸ Lycaenidae ຾ຖະ Amathusiidea ຋ໃ ີຑຍ຺ ຑຼຄຉະກຌຸ ຖະ 1 ຆະຌຈິ ຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ . ຌບກຌີໄ ງຄັ ຑຍ຺ ຓຄກະຽຍືໄບ຋ໃ ີນາຑຍ຺ ແຈງໄ າກ ຽຊິຄ 3 ຆະຌຈິ 2 ຉະກຌຸ ຽຆໃ ັຌ: Papilio demdocus ຾ຖະ papilio polytes romulus ຽຆໃ ິຄຌບຌເຌ ຉະກຌຸ Papilionidae ຾ຖະ lyssa zampa ຌບຌເຌຉະກຌຸ Uraniidea (ນຄ຺ ຋ບຄ, 2018). ກາຌຘກຶ ຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌທ຋ິ ະງາຽຂຈ ຈຄ຺ ຿ຈກ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ຾ນຄໃ ຆາຈ ຿ຈງຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄເຌຽທຖາກາຄ຃ືຌ ຾ຖະ ກາຄຽທັຌ຾ຍຍຖະ 3 ຅ຈຸ . ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຉບຌກາຄ຃ືຌ ຾ຓຌໃ ແຉຈໄ ບກແຒຘີ ຽຆໃ ຄິ ຘາຓາຈຽກຍັ ຾ຓຄແຓແໄ ຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ 4984 ຿ຉ, 7 ຽຏໃ ຺າ, 41 ຉະກຌຸ , 87 ຘະກຌຸ , 105 ຆະຌຈິ , 19 ຽ຋ັກຆາ. ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຉບຌກາຄຽທັຌ຾ຓຌໃ ເຆຘໄ ະນທຄິ ຘາຓາຈຽກັຍ຾ຓຄແຓແໄ ຈໄ ຋ຄັ ໝຈ຺ 1529 ຿ຉ, 12 ຽຏໃ ຺າ, 53 ຉະກຌຸ , 100 ຘະກຌຸ , 92 ຆະຌຈິ , 20 ຽ຋ັກຆາ. ຅າກກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ຄັ 2 ຾ຍຍຘາຓາຈຖທຍຖທຓ຾ຓຄແຓແໄ ຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ 6513 ຿ຉ, 12 ຽຏໃ ຺າ, 76 ຉະກຌຸ , 161 ຘະກຌຸ , 188 ຆະຌຈິ , 39 ຽ຋ັກຆາ. ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຓ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ຋ໃ ີຘຈຸ ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄ ຑຍ຺ 2658 ຿ຉ, 76 ຆະຌຈິ ກທຓ 40.43%, ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າຉກັ ຾ຉຌຑຍ຺ 1463 ຿ຉ, 37 ຆະຌຈິ ກທຓ 19.68%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄ຾຃ຄຑຍ຺ 2022 ຿ຉ, 23 ຆະຌຈິ , ກທຓ 12.23%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄທຌັ ຑຍ຺ 47 ຿ຉ 14 ຆະຌຈິ ກທຓ 7.45%, ຽຏໃ ຺າຽຏິໄຄ ຉໃ ່ ຾ຉຌຑຍ຺ 71 ຿ຉ, 13 ຆະຌຈິ , 6.91%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄກະຽຍືບໄ ຑຍ຺ 16 27

຿ຉ, 10 ຆະຌຈິ ກທຓ 5.32%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎ່ຑຍ຺ 59 ຿ຉ, 4 ຆະຌຈິ ກທຓ 2.13%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຓຓຸ ຑຍ຺ 127 ຿ຉ, 3 ຆະຌຈິ ກທຓ 1.60%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຘາຍຑຍ຺ 3 ຿ຉ, 3 ຆະຌຈິ ກທຓ 1.60%, ຽຏໃ ຺າ຅ກັ ຅ຌໃ ັ ຑຍ຺ 36 ຿ຉ, 2 ຆະຌຈິ ກທຓ 1.06%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຓາໄ ຑຍ຺ 5 ຿ຉ, 2 ຆະຌຈິ ກທຓ 1.06%, ຽຏໃ ຺າ຋ໃ ີຑຍັ ໜບໄ ງຘຈຸ ຾ຓຌໃ ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄນາຄໜີຍຑຍ຺ 6 ຿ຉ, 1 ຆະຌຈິ ກທຓຑຼຄ 0.53% (ຘີ & ຉງໄຸ , 2019). 2.3 ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ 2.3.1 ຂບຍຽຂຈຽຌບໄື ເຌ ຘາ່ ນົທຈ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ,ໄ ຎຼຍ຋ຼຍຈຈັ ຆະຌຂີ ບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉໃ ຖະຘະກຌຸ ຋ໃ ີຽກັຍແຈໄ ຾ຖະ ຘຶກຘາ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດູໃບາແຘຂບຄ຅ຈຸ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽກັຍແຈເໄ ຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ ຽຓບື ຄ ຋ຖຸ ະ຃ຓ຺ ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ . 2.3.2 ຂບຍຽຂຈຘະຊາຌ຋ໃ ີ ຂບຍຽຂຈຘະຊາຌ຋ໃ ີ ຾ຓຌໃ ແຈຽໄ ຖືບກຽບ຺າຑືໄຌ຋ໃ ີ 4 ຾ຍຍ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ຃ື: ຑໄືຌ຋ໃ ີຍ່ຖິຽທຌ ຉາຈຆາໄ ຄ, ຎາໃ ຍ່ຖິຽທຌເກບໄ າໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ ຋ໃ ີແນົຓາ຅າກຉາຈຆາໄ ຄ ຾ຖະ ບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ, ຎາໃ ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ຾ຖະ ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ. 2.3.3 ແຖງະຽທຖາຂບຄກາຌຘຶກຘາ ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄ ຌໄີ ຾ຓຌໃ ເຆຽໄ ທຖາເຌກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຽຈບື ຌ ຓຄັ ກບຌ ນາຽຈບື ຌ ກຖ່ ະກຈ຺ ຎີ 2019 ຽຆໃ ຄິ ຅ະຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຽຈບື ຌຽທັຌໄ ຽຈບື ຌ ນົື 2 ຽຈບື ຌ/຃ຄັໄ , ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຃ຄັໄ , ຃ຄັໄ ຖະ 3 ທຌັ ຈຄໃ ັ ຌ:ີໄ ຃ຄັໄ ຋ີ 1: ທຌັ ຋ີ 29 - 31 ຽຈບື ຌ ຓຄັ ກບຌ ຎີ 2019 ຃ຄັໄ ຋ີ 2: ທຌັ ຋ີ 24 - 26 ຽຈບື ຌ ຓຌີ າ ຎີ 2019 ຃ຄັໄ ຋ີ 3: ທຌັ ຋ີ 25 - 27 ຽຈບື ຌ ຑຈຶ ຘະຑາ ຎີ 2019 ຃ຄັໄ ຋ີ 4: ທຌັ ຋ີ 13 - 15 ຽຈບື ຌ ກຖ່ ະກຈ຺ ຎີ 2019 2.4 ຌງິ າຓ຃າ່ ຘຍັ ເຌ຋າຄຎະຉິຍຈັ ເຆຉໄ ທ຺ ບກັ ຘບຌນງ່ໄ ຾ຖະ ຘຌັ ງາຖກັ ຈຄໃ ັ ຌ:ໄີ 1) ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງ (DI: Diversity Index) 2) ຽ຃ໃ ືບຄຓ຅ື ຍັ ຅ຈຸ ຑິກຈັ ຽ຋ິຄໜາໄ ຿ຖກ (GPS: Geographic Position System) 3) ACE (Abundance-based Coverage Estimator of species richness) 28

ຑາກ຋ີ 3 ທ຋ິ ີກາຌຘກຶ ຘາ 3.1 ກາຌບບກ຾ຍຍກາຌຘກຶ ຘາ 3.1.1 ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຽຌບໄື ເຌ ເຌກາຌຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຓຌໃ ຅ະຽກັຍ຋ຄັ ກາຄຽທັຌ ຾ຖະ ກາຄ຃ືຌ ຽຆໃ ິຄເຌຉບຌ ກາຄຽທັຌຽປ຺າ຅ະເຆທໄ ຋ິ ີກາຌງາໃ ຄຘາ່ ນົທຈ຅ຍັ ຾ຓຄແຓຈໄ ທໄ ງຓຽື ຎໃ ຺າ ຾ຖະ ເຆຘໄ ະນທຄິ ເຌກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ ຾ຓຄແຓ,ໄ ຘທໃ ຌກາຄ຃ືຌ຾ຓຌໃ ຅ະເຆທໄ ຋ິ ີກາຌແຉຈໄ ບກແຒຽຑໃ ືບຈຄຶ ຈຈູ ຾ຓຄແຓເໄ ນຽໄ ຂ຺ໄາຓາຉບຓຈບກແຒ. ຌບກ຅າກຌ,ີໄ ງຄັ ເຆກໄ ຍັ ຈກັ ຾ຍຍຂທາຄ຋າຄຍິຌ, ກຍັ ຈກັ ຓຄຸໄ ຾ຖະ ກຍັ ຈກັ ຂຓຸ ຉກ຺ ຌາ່ ບີກ ຽຆໃ ິຄກຍັ ຈກັ ຋ຄັ ຘາຓຎະຽຑຈຌ຾ໄີ ຓຌໃ ຽປ຺າ຅ະກາຄກຍັ ຈກັ ຽບ຺າແທໄ 2-3 ທຌັ . ຿ຈງຽປ຺າ຅ະກາ່ ຌຈ຺ ຑໄືຌ຋ໃ ີເຌກາຌຽກັຍ ຉທ຺ ດໃາຄ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຅ຈຸ ຃ື: ຅ຈຸ ຋ີ 1 ຍ່ຖິຽທຌຉາຈຆາໄ ຄ, ຅ຈຸ ຋ີ 2 ຍ່ຖິຽທຌບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ ຋ໃ ີແນົຓາ຅າກ ຉາຈ, ຅ຈຸ ຋ີ 3 ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຋ີ 4 ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ. ເຆຽໄ ທຖາເຌກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຽຈບື ຌ ຓຄັ ກບຌ ນາຽຈບື ຌ ກຖ່ ະກຈ຺ ຎີ 2019 ຽຆໃ ຄິ ຅ະຽກຍັ ຽຈບື ຌຽທັຌໄ ຽຈບື ຌ ນົື 2 ຽຈບື ຌ/຃ຄັໄ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຃ຄັໄ , ຃ຄັໄ ຖະ 3 ທຌັ . ນົຄັ ຅າກຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຖທໄ ຾ຉຖໃ ະ຃ຄັໄ ຅ະຌາ່ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີແຈໄ ຓາ຅ຈັ ປຍູ ປາໃ ຄ຾ຖທໄ ຌາ່ ແຎຉາກ຾ຈຈ ນົື ບຍ຺ ຾ນຄໄ ຾ຖທໄ ຌາ່ ແຎ຃ຈັ ຾ງກ ຾ຖະ ຅າ່ ຾ຌກຽຎັຌຽຏໃ ຺າ, ຉະກຌຸ ຾ຖະ ຘະກຌຸ ຈທໄ ງຉາຽຎໃ ຺າ ຾ຖະ ຈທໄ ງກບໄ ຄ຅ຖຸ ະ຋ຈັ . ຅າກຌຌັໄ ຌຍັ ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຽຑໃ ືບຌາ່ ຽບ຺າຂ່ຓໄ ຌູ ຋ໃ ີ ແຈຓໄ າທຽິ ຃າະ຃ິຈແຖນໃ າ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຘະກຌຸ . ຘາ່ ຖຍັ ກາຌຑຌັ ຖະຌາ ຖກັ ຘະຌະຽຈໃ ັຌຂບຄຍາຄຘະກຌຸ ຋ໃ ີຽຈໃ ັຌ຾ຓຌໃ ຅ະກາ່ ຌຈ຺ ຽບ຺ າຑຼຄຆະຌິຈຈຼທ຋ໃ ີຽຎັຌຉທ຺ ຾຋ຌຂບຄ ຘະກຌຸ ຌຌັໄ ໂຓາຑຌັ ຖະຌາ. ກ. ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓຈໄ ທໄ ງທ຋ິ ີເຆຘໄ ະນທຄິ ຅ຍັ (Sweep net) ເຆທໄ ຋ິ ີກາຌກທກັ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຍິຌ ຿ຈງ຅ະກທກັ ແຎ຋ໃ ີ຿ຉ຾ຓຄແຓ ໄ ນົື ຽ຋ິຄ຿ຉຽຖັກຌບໄ ງ ຾ຖະ ຘາຓາຈກທກັ ຽບ຺າ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີກາ່ ຖຄັ ຍິຌດແູໃ ຈ.ໄ ຽຓໃບື ກທກັ ຾ຓຄແຓແໄ ຈ຾ໄ ຖທໄ ຉບໄ ຄຘະຍຈັ ເນຎໄ າກຘະນທຄິ ຎິຈ ຽຑໃ ືບຍໃ ່ເນ຾ໄ ຓຄແຓບໄ ບກແຈ.ໄ ກາຌຌາ່ ຽບ຺າ຾ຓຄແຓບໄ ບກ຅າກຘະນທິຄຉບໄ ຄ຃ບໃ ງໂຽຑໃ ືບຍໃ ່ເນ຾ໄ ຓຄແຓຽໄ ຘງ ນາງ. ຘາ່ ຖຍັ ກາຌ຅ຍັ ຾ຓຄກະຽຍໄືບ ຾ຖະ ຾ຓຄຎ່ ຽຓໃບື ຅ຍັ ແຈ຾ໄ ຖທໄ ຉບໄ ຄຽປັຈເນຘໄ ະນົຍ຺ ຿ຈງກາຌເຆຓໄ ື ຍີຍຍ່ຖິຽທຌຽບິກຎະຓາຌ 15-20 ທິຌາ຋ີ ຾ຖໄທ຅ໃ ຄຶ ຌາ່ ຽບ຺າແຎເຘໃແທເໄ ຌຆບຄຽ຅ງໄ ຘາຓນົໃຼຓ, ຘໃທຌ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽຎັຌບຌັ ຉະຖາງຽຆໃ ັຌ: ຉໃ ່, ຾ຉຌ, ຽຏິໄຄ ຅ະຉບໄ ຄເຆຂໄ ທຈ຾ກທໄ ຂາໄ ຾ຓຄແຓເໄ ນຉໄ າງກບໃ ຌ຾ຖທໄ ຅ໃຄຶ ຌາ່ ແຎ຅ຈັ ປຍູ ປາໃ ຄ (ຘຖຸ າຄ, ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2016) ຂ. ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓຈໄ ທໄ ງກຍັ ຈກັ ຂຓຸ ຉກ຺ (Pitfall trap) 1. ຂຈຸ ຂຓຸ ເນຓໄ ຂີ ະໜາຈກຍັ ຊຄັ ຋ໃ ີ຅ະເຆໄ ຽບ຺າຈຌິ ຊຓ຺ ບບໄ ຓຎາກຊຄັ ເນຘໄ ະຽໝີກຍັ ຑໄືຌຈຌິ . 29

2. ເຘຽໃ ນງໃ ືບ (ຂຄີໄ ທ຺ ນົື ຂໝີໄ )ູ ຖຄ຺ ແຎຎະຓາຌ 1/4 ຂບຄຊຄັ ຾ຖທໄ ເຆຑໄ ຖາຘຉກິ ຽປັຈຽຎັຌ ນົຄັ ຃າ຿ຈງຓ຃ີ ທາຓຘຄູ ຎະຓາຌ 5 ຆຄັ ຉີ຾ຓຈັ ຽຑໃ ືບຎບໄ ຄກຌັ ຌາ່ໄ ນົື ເຍແຓຉໄ ກ຺ ຖຄ຺ ແຎເຌຊຄັ ຽຆໃ ຄິ ຽປ຺າ຅ະ ທາຄກຍັ ຈກັ ຋ຄັ ໝຈ຺ 10 ຂຓຸ ຉໃ ່ໜໃ ຶຄຑືໄຌ຋ໃ ີຎໃາ, ຾ຉຖໃ ະຂຓຸ ຅ະທາຄນາໃ ຄກຌັ ຎະຓາຌ 30 ຾ຓຈັ ຾ຖະ ທາຄ ຎະແທໄ 2-3 ຓ຅ືໄ ໃຄຶ ຽກັຍຉທ຺ ດາໃ ຄ. ຽຓໃບື ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຓາ຾ຖທໄ ຅ະເຆຉໄ າຌາໃ ຄຊໃ ີຉບຄຽບ຺າຂີໄຈິຌ ນົື ຂຽໄີ ນງືໄບ ບບກ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຽບ຺າແຎຖາໄ ຄຈທໄ ງຽນ຺ົໄາ 70% 1-2 ຽ຋ໃ ືບ ຅າກຌຌັໄ ຅ໃຄຶ ຽບ຺າແຎຈບຄຈທໄ ງຽນ຺ົໄາ 70% ຽຑໃ ືບ ຅າ່ ຾ຌກຘະກຌຸ ຉໃ ່ແຎ (ຘຖຸ າຄ, ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2016) ຃. ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓຈໄ ທໄ ງກຍັ ຈກັ ຂທາຄ຋າຄຍິຌ (Flight intercept trap) ຽບ຺າຉາຌາໃ ຄຘີຈາ່ ຾ຖະ ຏໄາຽປັຈນົຄັ ຃າຓາກາຄ ຿ຈງກາຄກຍັ ຈກັ ເຘໃຍບໃ ຌ຋ໃ ີ຿ຖໃຄຓີ ຾ຓຄແຓຍໄ ຌິ ຏາໃ ຌ ຾ຖທໄ ຽບ຺າຊາຈເຘຌໃ າ່ໄ ຘະຍູຓໃ າທາຄດໃູກບໄ ຄຉາຌາໃ ຄ ກາຄຎະແທຽໄ ຎັຌຽທຖາ 2-3 ຓໄື ຅ໃຄຶ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ ຽຆໃ ຄິ ຅ະທາຄ 1 ຅ຈຸ ຉໃ ່ໜໃ ຶຄຑໄືຌ຋ໃ ີຎໃາ (ຘຖຸ າຄ, ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2016). ຄ. ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓຈໄ ທໄ ງກຍັ ຈກັ ຓຄຸໄ (Malaise trap) ຉິຈຉຄັໄ ຓຄຸໄ ຽ຋ິຄໜາໄ ຈິຌເນຘໄ ູຄ຅າກໜາໄ ຈິຌຎະຓາຌ 5-10 ຆຄັ ຉີ຾ຓັຈ ຿ຈງເຆແໄ ຓຓໄ າ ຽຎັຌນົກັ ກາຄຓຄຸໄ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຽຖືບກຑືໄຌ຋ໃ ີຍບໃ ຌ຋ໃ ີ຃ບໃ ຌຂາໄ ຄ຿ຖຄໃ ຍໃ ່ຉຍຶ ນົື ປກ຺ ຅ຌ຺ ຽກຌີ ແຎ ຾ຖະ ຉບໄ ຄຓຎີ ໃບຄ ເນໄ຾ຓຄແຓຍໄ ິຌຏໃາຌແຈດໄ ໃາຄຘະຈທກ, ຍໃ ່ຓຘີ ໃ ິຄກີຈຂທາຄຽຆໃ ັຌ: ນງາໄ ນົື ຉຌ຺ໄ ແຓຓໄ າຍຄັ ຾ຖທຍິຌຂບຄ ຾ຓຄແຓ ໄ ຾ຖະ ຃ທຌຉິຈຉຄັໄ ເກ຾ໄ ນົຄໃ ຌາ່ໄ ຽຌໃ ບື ຄ຅າກ຾ຓຄແຓຘໄ ທໃ ຌນົາງບາແຘດໃຍູ ບໃ ຌຆຸຓໃ ຆໃ ຌື . ຅າກຌຌັໄ ຽບ຺າຽນ຺ົໄາ 70% ເຘເໃ ຌຂທຈຈກັ ຅ຍັ ຾ຓຄແຓຎໄ ະຓາຌ 1-2 ຂ່ຓໄ ື ຉິຈຉຄັໄ ຎະແທໄ 2-3 ຓໄື ຾ຖະ ທາຄ 1 ຅ຈຸ ຉໃ ່ໜໃ ຶຄຑືໄຌ຋ໃ ີຎາໃ . ຽທຖາ຅ະຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຌໃ ຊບຈຽບ຺າຂທຈ຋ໃ ີເຘຽໃ ນົ຺ໄາແທຌໄ ຌັໄ ຓາ຾ຖທໄ ຖາໄ ຄຽນ຺ົໄາບບກກບໃ ຌ ຅ໃຄຶ ຌາ່ ຽບ຺າແຎແ຅຾ໄ ງກດນໃູ ບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄບີກຽ຋ໃ ືບໜໃ ຶຄ (ຘຖຸ າຄ, ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2016). ຅. ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓຈໄ ທໄ ງກຍັ ຈກັ ຾ຘຄແຒ (Light trap) ທ຋ິ ີກາຌ຾ຓຌໃ ກາຄຏາໄ ຘາກເນຽໄ ຌຄີໄ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ັຄ ຾ຖທໄ ຌາ່ ຽບ຺າຈບກແຒ຋ໃ ີຓ຾ີ ຘຄຘີຓທໃ ຄ ຓາ຾ຂທຌເຘຽໃ ຋ິຄຏາໄ ຘາກ຋ໃ ີກາຄແທໄ ຽຓໃບື ຾ຓຄແຓຓໄ າຉບຓກໃ຅່ ະຽກຍັ ຽບ຺າ຋ກຸ ຆະຌຈິ ຋ໃ ີຓາຉບຓ ຽຆໃ ຄິ ເຌ ກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຘາ່ ຖຍັ ຑທກ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄ ຾ຖະ ຾ຓຄແຓຂໄ ະໜາຈຌບໄ ງ຾ຓຌໃ ຅ະເຆຊໄ ຄ຺ ດາຄຆິຍຖບັ ກ ຽຑໃ ືບຽກຍັ ຾ຖະ ຂາໄ ເນຉໄ າງ຋ຌັ ຋ີ, ຘທໃ ຌ຾ຓຄກະຽຍືໄບກາຄ຃ືຌ຾ຓຌໃ ຅ະເຘຆໃ ບຄຽ຅ງໄ ຘາຓນົຼໃ ຓຑບໄ ຓ຋ຄັ ຍຌັ ຋ຶກຂ່ຓໄ ຌູ ຽຍືໄບຄຉຌ຺ໄ . ເຌກາຌຽກັຍຉທ຺ ດາໃ ຄຌຌັໄ ບາຈ຅ະຉບໄ ຄເຆແໄ ຒຘາງຆທໃ ງເຌກາຌຽງືບຄຆບກນາ ຾ຓຄແຓ ໄ ຽຆໃ ຄິ ເຌກາຌຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຈທໄ ງກຍັ ຈກັ ຾ຘຄແຒຌຽໄີ ປ຺າ຅ະຽກັຍຑຼຄ຾ຉ຅ໃ ຈຸ ຈຼທຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ ຃ື: ຽກຍັ ດໃູ ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ ຽຌໃ ບື ຄ຅າກຎຈັ ແ຅ກະ຾ຘແຒຒໄາ຋ໃ ີ຅ະເຆເໄ ຌກາຌແຉຈໄ ບກແຒຽປ຺າຍໃ ່ຘະຈທກ ຊາໄ ຅ະຽກຍັ ຋ກຸ ຅ຈຸ (ຘຖຸ າຄ, ຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2016). 30

3.1.2 ກາຌ຅າ່ ຾ຌກຘະກຌຸ ຾ຖະ ກາຌຍບກຆໃ ຂື ບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ຂຌັໄ ຉບຌກາຌ຅າ່ ຾ຌກຘະກຌຸ : ຍຌັ ຋ຶກຂຓ່ໄ ຌູ ຋າຄກາງະຑາຍຽຍືບໄ ຄຉຌ຺ໄ ແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຉາ່ ຾ໜຄໃ ຋ໃ ີຉຄັໄ ຂບຄ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດ,ໃູ ຖກັ ຘະຌະຊໃ ິຌບາແຘ ຾ຖະ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຘຌັ ຊາຌທ຋ິ ະງາຽຆໃ ັຌ: ຖກັ ຘະຌະຖາ່ ຉທ຺ , ຘີ, ຎີກ, ຎາກ, ຿ຉບບໃ ຌ, ຿ຉຽຉັຓແທ ຾ຖະ ຆໃ ືຑືໄຌຽຓບື ຄ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຊາໃ ງປຍູ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຽກັຍ ປທຍປທຓແຈຽໄ ຑໃ ືບຌາ່ ຓາເຆເໄ ຌກາຌທິຽ຃າະນາຆະຌິຈຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌນໄບຄ຋ຈ຺ ຖບຄ, ກທຈຘບຍ ຽບກະຖກັ ຘະຽຑາະຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະກຓຸໃ ເຌຖະຈຍັ ຘະກຌຸ ຿ຈງເຆ຃ໄ ຓູໃ ກື າຌ຅ຈັ ຅າ່ ຾ຌກຆະຌຈິ ຂບຄ (Dudgeon, 1999) ຌຍັ ຅າ່ ຌທຌ ຾ຖະ ຍຌັ ຋ຶກຏຌ຺ (ກຌັ ງາຌຈັ ຾ຖະ ທະຖຌັ ຑຼຌ, 2013) ຌາ່ ຽບ຺າຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີແຈ຅ໄ າກກາຌ຾ງກກບໃ ຌໜາໄ ຌຂີໄ ບຄ຾ຉຖໃ ະຑືໄຌ຋ໃ ີ຅າກຑາກຘະໜ າຓຓາ຅າ່ ຾ຌກບບກຽຎຌັ ຽຏໃ ຺າ, ຉະກຌຸ ຾ຖະ ຘະກຌຸ ຈທໄ ງຉາຽຎໃ ຺າ ຾ຖະ ກບໄ ຄ຅ຖຸ ະ຋ຈັ - ຌາ່ ຂຓ່ໄ ຌູ ກຼໃ ທກຍັ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຘະກຌຸ ແຎຎຼຍ຋ຼຍກຍັ ຽບກະຘາຌບໃ ືຌໂ ຾ຖະ ຘບຍຊາຓ ຅າກຏຆໄູ ຼໃ ທຆາຌຽຑໃ ືບຆບກນາຆໃ ທື ຋ິ ະງາຘາຈ຋ໃ ຊີ ກື ຉບໄ ຄຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຘະກຌຸ . - ຌາ່ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ແຎກທຈຘບຍນາ຃ທາຓຊກື ຉບໄ ຄ຿ຈງ຋ຼຍກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓ ໄ ເຌນບໄ ຄຑິຑິ຋ະຑຌັ ຾ຓຄແຓ຅ໄ ຌ຺ ຃ຍ຺ ຋ກຸ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຖທໄ ຅ໃຄຶ ຌາ່ ຏຌ຺ ກາຌຘກຶ ຘາແຎທຽິ ຃າະຂ່ຓໄ ຌູ ຋າຄຈາໄ ຌຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຘະກຌຸ (ຌຈັ ຋ະທຈຸ , 2014). 3.1.3 ກາຌທຽິ ຃າະຂ່ຓໄ ຌູ  ກາຌ຅າ່ ຾ຌກ຃ທາຓນົາກນົາງຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຋ໃ ີຑຍ຺ ເຌຑືໄຌ຋ໃ ີ຾ຉຖໃ ະ ຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈຓາ ຎຼຍ຋ຼຍ຅າ່ ຌທຌຽຏໃ ຺າ, ຉະກຌຸ , ຘະກຌຸ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຌາ່ ຂ່ຓໄ ຌູ ຓາຂຼຌຎຼຍ຋ຼຍ.  ກາຌທຽິ ຃າະ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ ເຌກາຌຘກຶ ຘາຌ຾ີໄ ຓຌໃ ເຆຘໄ ຈູ ຂບຄ Shannon-Wiener’s Index ຉາຓ Ludwig ຾ຖະ Reynold (1988) ຈຄໃ ັ ຌ:ໄີ H' ∑ ( ) ( ) H' : ຾ຓຌໃ ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ Shannon-Wiener’s Index S : ຾ຓຌໃ ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ Pi : ຾ຓຌໃ ບຈັ ຉາຘທໃ ຌຖະນທາໃ ຄ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຂບຄຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓ ໄ (i= 1, 2, 3, …) ຉໃ ່຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຋ຄັ ໝຈ຺ (ບຈຸ ຓ຺ ຑບຌ, 2016)  ກາຌຑຌັ ຖະຌາຖກັ ຘະຌະຽຈໃ ັຌຂບຄຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ ໄ ຾ຓຌໃ ກາ່ ຌຈ຺ ຽບ຺າຍາຄຆະຌຈິ ຋ໃ ີຽຎັຌຉທ຺ ຾຋ຌ ຂບຄຍາຄຘະກຌຸ ຓາຑຌັ ຖະຌາ. 31

3.1.4 ກາຌ຃ຈັ ຽຖບື ກຑໄືຌ຋ໃ ີ ເຌກາຌ຃ຈັ ຽຖືບກຑໄືຌ຋ໃ ີ຋ໃ ີ຅ະຽຎັຌຉທ຺ ຾຋ຌຂບຄຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ ຎໃາຘະນຄທຌ຾ນຄໃ ຆາຈ ຑຽູ ຂ຺າ຃ທາງ ຾ຓຌໃ ແຈຽໄ ຖືບກຽບ຺າຑືໄຌ຋ໃ ີ 4 ຾ຍຍ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ຃ື: ຑືໄຌ຋ໃ ີຍ່ຖິຽທຌຉາຈຆາໄ ຄ, ຑືໄຌ຋ໃ ີຎໃາເກໄ ບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ , ຑໄືຌ຋ໃ ີຎາໃ ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ຾ຖະ ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ (ຘະຽຑາະກຍັ ຈກັ ຈບກແຒ). ຿ຈງເຌຑືໄຌ ຋ໃ ີ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຋ໃ ີ຅ະຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຌຌັໄ ຓ຃ີ ທາຓບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ ຍຌູ , ຽຎັຌຑືໄຌ຋ໃ ີຎໃາ຋ໃ ີຍໃ ່ຉຶຍຽກຌີ ແຎຽໝາະຘຓ຺ ຋ໃ ີ຅ະຘຶກ ຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓຽໄ ຆໃ ຄິ ຃າຈທາໃ ຅ະຓ຾ີ ຓຄແຓບໄ າແຘດຽູໃ ຎັຌ຅າ່ ຌທຌນົາງ. ປຍູ ຋ີ 3. 1 ຾ຏຌ຋ໃ ີ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ ກ. ຖກັ ຘະຌະຑືໄຌ຋ໃ ີກາຌຘກຶ ຘາ ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄຎະຆາກບຌ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີບາແຘດເູໃ ຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ຋າຄຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈຍາຄຎະກາຌເຌຑືໄຌ຋ໃ ີຎໃາຂບຄຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄເຌ຃ຄັໄ ຌຽີໄ ຎັຌກາຌທແິ ຅ເຌ ຖກັ ຘະຌະຘາ່ ນົທຈ (Survey research), ທາຄກຍັ ຈກັ ຎະຽຑຈຉາໃ ຄໂ ຾ຖະ ຽກຍັ ກາ່ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ກຸ ຘະກຌຸ ຋ໃ ີ ຑຍ຺ ຽນັຌ. ຘາ່ ຖຍັ ທ຋ິ ີກາຌທແິ ຅ຓກີ າຌຈາ່ ຽຌຌີ ກາຌຈຄໃ ັ ຌ:ໄີ 32

 ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຅ຈຸ ຽຑໃ ືບຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄຎະຆາກບຌ຾ຓຄແຓ ໄ - ຽຖືບກຑືໄຌ຋ໃ ີຽຑໃ ືບກາ່ ຌຈ຺ ຽຎັຌ຅ຈຸ ຉທ຺ ຾຋ຌຊາທບຌ ຿ຈງຽຖືບກຑືໄຌ຋ໃ ີ຋ໃ ີຽຎັຌຉທ຺ ຾຋ຌ຋ໃ ີຈີ຋ໃ ີຘຈຸ ຂບຄຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈຎໃາ 4 ຅ຈຸ ຉາໃ ຄກຌັ ຃:ື ຎາໃ ຍ່ຖິຽທຌຉາຈຆາໄ ຄ, ຎໃາຍ່ຖິຽທຌບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ ຋ໃ ີແນົຓໃ າ ຅າກຉາຈ, ຎາໃ ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ຾ຖະ ຍ່ຖິຽທຌ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ ຿ຈງເຆທໄ ິ຋ີກາຌຽກັຍຂ່ໄ ຓຌູ ຈທໄ ງກາຌງາໃ ຄຘາ່ ນົທຈຑໄືຌ຋ໃ ີຎໃາຉທ຺ ຅ຄິ (Ground truth), ທາຄກຍັ ຈກັ ຾ຖະ ຽກັຍກາ່ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ກຸ ຆະຌຈິ ຋ໃ ີຑຍ຺ ຽນັຌ, ເຆໄ GPS ເຌກາຌຍຌັ ຋ຶກຂ່ຓໄ ຌູ ຑືໄຌ຋ໃ ີ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ . - ເຌຑືໄຌ຋ໃ ີຉທ຺ ຾຋ຌຊາທບຌ຋ໃ ີຽຖືບກແທ຾ໄ ຖທໄ ຌຌັໄ ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ຅ຈຸ ຽຑໃ ືບທາຄກຍັ ຈກັ ຽກຍັ ຾ຓຄແຓ.ໄ - ຾ຍຄໃ ຑືໄຌ຋ໃ ີ຋ໃ ີຘຓຸໃ ຉທ຺ ດາໃ ຄບບກຽຎັຌ຅ຈຸ ງບໃ ງໂ (Sampling plot) ຽຑໃ ືບທາຄກຍັ ຈກັ . 3.1.5 ແຖງະຽທຖາກາຌຘຶກຘາ ແຖງະຽທຖາເຌກາຌຘກຶ ຘາ຾ຓຌໃ ຅ະຽຖໃ ີຓ຾ຉຽໃ ຈບື ຌ ຓຄັ ກບຌ ຽຊຄິ ຽຈບື ຌ ກຖ່ ະກຈ຺ ຎີ 2019 ຿ຈງ຅ະຽກຍັ ຽຈບື ຌຽທັຌໄ ຽຈບື ຌ ນົື 2 ຽຈບື ຌ/຃ຄັໄ , ຃ຄັໄ ຖະ 3 ທຌັ ຖທຓ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຃ຄັໄ . 3.2 ຎະຆາກບຌກາຌຘກຶ ຘາ 3.2.1 ກາຌ຃ຈັ ຽຖືບກຎະຆາກບຌ ເຌກາຌ຃ຈັ ຽຖືບກຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຌໃ ຅ະຘາ່ ນົທຈ຾ນົຄໃ ຋ໃ ີດໃູ ຾ຖະ ຽກຍັ ຽບ຺າ຾ຓຄແຓ຋ໄ ກຸ ຿ຉ຋ໃ ີຽກຍັ ແຈ຅ໄ າກກຍັ ຈກັ ຾ຉຖໃ ະຎະຽຑຈ ຅າກຌຌັໄ , ຍຌັ ຋ຶກຂຓ່ໄ ຌູ ຑືໄຌຊາຌ ຾ຖະ ຊາໃ ງປຍູ ຾ຓຄແຓ,ໄ ຍຌັ ຋ຶກຂ່ຓໄ ຌູ ຑໄືຌ຋ໃ ີຈທໄ ງຽ຃ໃ ບື ຄຓ຅ື ຍັ ຅ຈຸ ຑິກຈັ ຽ຋ິຄໜາໄ ຿ຖກ (Geographic Position System: GPS) ຽຑໃ ືບແຎຘາໄ ຄຽຎຌັ ຾ຏຌ຋ໃ ີກາຌກະ຅າງຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ເຌຽຂຈຉາຈຆາໄ ຄ. 3.2.2 ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຅າ່ ຌທຌຉທ຺ ດາໃ ຄຂບຄຎະຆາກບຌ ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຅າ່ ຌທຌຉທ຺ ດາໃ ຄຎະຆາກບຌ ຾ຓຌໃ ຅ະຽບ຺າ຾ຓຄແຓ຋ໄ ກຸ ຘະກຌຸ , ຋ກຸ ຿ຉ຋ໃ ີຽກຍັ ແຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຋ຄັໄ ຋ໃ ີຽກຍັ ຈທໄ ງຓື ຾ຖະ ກຍັ ຈກັ ຋ກຸ ຎະຽຑຈ. 1. ຘາ່ ນົທຈປທຍປທຓຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຋ໃ ີຑຍ຺ ເຌຑືໄຌຉາໃ ຄໂຉາຓ຋ໃ ີກາ່ ຌຈ຺ ແທໄ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຘຶກ ຘາຖະຍຍ຺ ຌຽິ ທຈຂບຄຍ່ຖິຽທຌ຋ໃ ີຑຍ຺ 2. ຌາ່ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ຄັ ໝຈ຺ ຋ໃ ີຽກຍັ ແຈແໄ ຎຘຶກຘາຉໃ ່ດນູໃ ບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ ນົື ນບໄ ຄຑິຑິ຋ະຑຌັ ຾ຓຄແຓ ໄ ຿ຈງ ຅ຈັ ຾ຓຄແຓເໄ ນດໄ ເໃູ ຌປຍູ ຆຄ຺ ຋ໃ ີຘທງຄາຓ຾ຖທໄ ຌາ່ ແຎຉາກເນ຾ໄ ນຄໄ 3. ຌາ່ ຽບ຺າ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີ຾ນຄໄ ຾ຖທໄ ແຎທຽິ ຃າະນາຘະກຌຸ ຆໃ ທື ິ຋ະງາຘາຈຉາຓນົກັ ກາຌຂບຄບະຌກຸ ຓ຺ ທຊິ າຌຂບຄ຾ຓຄແຓ ໄ 4. ຍຌັ ຋ຶກຂຓ່ໄ ຌູ ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະ຿ຉ຾ຉຖໃ ະຘະກຌຸ ດາໃ ຄຖະບຼຈ຾ຖທໄ ຌາ່ ແຎທິຽ຃າະນາ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌີ ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຘະກຌຸ . 33

 ບຎຸ ະກບຌ຋ໃ ີເຆເໄ ຌຑາກຘະໜາຓ ບຎຸ ະກບຌ຋ໃ ີເຆເໄ ຌຑາກຘະໜາຓຓ:ີ ຈບກແຒແຉ຾ໄ ຓຄແຓ,ໄ ຊຄັ ຌາ່ໄ ກບໄ ຌ, ຉາໜາໃ ຄຈາ່ ກຌັ ຾ຘຄ຾ຈຈ, ຉາໜາໃ ຄຈາ່ ເຆຂໄ ທາຄ຋າຄຍິຌ, ຊາຈປບຄ, ຘະນທຄິ , ແຒຘາງ, ກຍັ ເຘ຾ໃ ຓຄແຓ,ໄ ຊຄ຺ ດາຄຆຍິ ຖບັ ກ, ຽນົັກ຃ີຍ, ຽ຅ງໄ ຘາຓນົຼໃ ຓ, ຽຆືບກ, ຏາໄ ຘີຂາທ, ຃ຈັ ຽຉີ, ຓຈີ ຉຈັ , ຍິກຽຒິຈ, ຽນ຺ົໄາ 90 , ຘະຍຐູໃ ຌໃຸ , ຓຄຸໄ , ຘຼຓ, ກບໄ ຄຊາໃ ງປຍູ , ຍິກ, ຘ່ຈາ່ , ຎຶໄຓ, ຾ຍຍຒບຓຍຌັ ຋ຶກ຾ຓຄແຓ,ໄ GPS.  ບຎຸ ະກບຌ຋ໃ ີເຆເໄ ຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ ບຎຸ ະກບຌ຋ໃ ີເຆເໄ ຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄຓ:ີ ຽຂັຓຓຈຸ ຎກັ ຾ຓຄແຓ,ໄ ຽ຅ງໄ ໜາໄ ຓຌັ , ຽຂັຓຓຈຸ ກຄຶ ຎີກ, ຎາໄ ງກາ່ ກຍັ ຆໃ ,ື ປາຄ຅ຈັ ປຍູ ປາໃ ຄ຾ຓຄແຓ,ໄ ນີຍແຓ,ໄ ຘະ຿ຌ, ກບໄ ຄ຅ຖຸ ະ຋ຈັ , ຃ີຓຽຂງໃ , ຃ີຓຽຂງໃ ຎາງ຿຃ຄໄ , ຃ຈັ ຽຉີໄ  ຽບກະຘາຌ຋ໃ ີເຆເໄ ຌກາຌ຅ຈັ ຅າ່ ຾ຌກຉທ຺ ດາໃ ຄ ນົຄັ ຅າກຽກັຍຉທ຺ ດໃາຄ຾ຖໄທ຾ຉໃຖະ຃ຄັໄ ຅ະຌາ່ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີແຈຓໄ າ຅ຈັ ປູຍປາໃ ຄ຾ຖໄທຌາ່ ແຎ ຉາກ຾ຈຈ ນົື ບຍ຺ ຾ນຄໄ ຾ຖທໄ ຌາ່ ແຎ຅າ່ ຾ຌກຽຎັຌຽຏໃ ຺າ, ຉະກຌຸ ຾ຖະ ຘະກຌຸ ຈທໄ ງຉາຽຎໃ ຺າ ຾ຖະ ຈທໄ ງ ກບໄ ຄ຅ຖຸ ະ຋ຈັ ຿ຈງເຆຂໄ ່ໄຓຌູ ເຌກາຌທິຽ຃າະນາ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓຉໄ າຓທິ຋ີກາຌຂບຄ ຋ຈັ ຘະຌີ ຾ຖະ ຃ະຌະ (1990), ຎຈັ ຋ະຓາຑບຌ (1993), ທຘິ ຈຸ ຾ຖະ ຃ະຌະ (2005), ຘຓ຺ ໝາງ (2002), ຘຸ ຋າ່ (1967), Hölldobler and Wilson (1990), Norman Johnson (2005) - ຎໄຶຓ຾ຓຄແຓທໄ ຋ິ ະງາຽຍືໄບຄຉຌ຺ໄ (຅ຌັ ຈາ, 2002) - ຎຶໄຓ຾ຓຄກະຽຍໄືບ (຿ກຘຌ຺ ຾ຖະ ກຌັ ຖະງາ, 2006) - ຃ຓູໃ ຅ື າ່ ຾ຌກຆະຌຈິ ຾ຓຄແຓ ໄ ຾ຖະ ຾ຓຄຈທໄ ງຑາຍຊາໃ ງ຋ໃ ີຘຓ຺ ຍຌູ ຋ໃ ີຘຈຸ (ກຼຄແກ, 2016) - An Illustarted Checklist of the Butterflies of Laos P.D.R. (Shilo & Jiro, 1999) 3.3 ກາຌທຽິ ຃າະຂຓ່ໄ ຌູ ຾ຖະ ກາຌບະ຋ິຍາງຏຌ຺ ຘາ່ ຖຍັ ກາຌທຽິ ຃າະຂ່ຓໄ ຌູ ຾ຓຌໃ ຅ະຌາ່ ຽບ຺າຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ຄັ ໝຈ຺ ຋ໃ ີຽກຍັ ແຈຓໄ າ຅າ່ ຾ຌກນາຘະກຌຸ ຾ຖະ ຌຍັ ຅າ່ ຌທຌຂບຄ຾ຉຖໃ ະຘະກຌຸ , ນົຄັ ຅າກ຋ໃ ີ຅າ່ ຾ຌກຘະກຌຸ ຾ຖະ ຌຍັ ຅າ່ ຌທຌຂບຄຉທ຺ ດໃາຄປຼຍປບໄ ງ ຾ຖທໄ ຅ະຌາ່ ຽບ຺າຂ່ຓໄ ຌູ ຈໃຄັ ກາໃ ທຓາ຅າ່ ຾ຌກ຃ທາຓນົາກນົາງ ຾ຖະ ທຽິ ຃າະນາ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກ ນົາງຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຾ໄ ຉຖໃ ະຘະກຌຸ ຿ຈງເຆ຿ໄ ຎຕ຾ກຓ Microsoft Excel ເຌກາຌທຽິ ຃າະນາ຃າໃ ຈຈັ ຆະຌ຃ີ ທາຓນົາກນົາງຂບຄ Shannon-Wiener’s Index ຉາຓ Ludwig ຾ຖະ Reynold (1988). 34

ຑາກ຋ີ 4 ຏຌ຺ ກາຌຘກຶ ຘາ ຾ຖະ ກາຌຘຌ຺ ຋ະຌາ 4.1 ກາຌ຅ຈັ ຅າ່ ຾ຌກ຃ທາຓນົາກນົາງຂບຄ຾ຓຄແຓເໄ ຌຖະຈຍັ ຘະກຌຸ ຏຌ຺ ຅າກກາຌທຽິ ຃າະຉທ຺ ດາໃ ຄ຋ໃ ີຽກັຍ຋ຄັ ໝຈ຺ 4 ຃ຄັໄ , ເຌ 4 ຅ຈຸ ຃ື: ຍ່ຖິຽທຌຉາຈຆາໄ ຄ, ຍ່ຖິຽທຌ ບາໃ ຄຽກຍັ ຌາ່ໄ , ຾຃ຓ຋ໃຄ຺ ຌາ ຾ຖະ ຾຃ຓບາໃ ຄຌາ່ໄ ຎບຈ, ຽກຍັ ຈທໄ ງກຍັ ຈກັ 5 ຎະຽຑຈ຃:ື ກຍັ ຈກັ ຘະນທຄິ , ກຍັ ຈກັ ຂຓຸ ຉກ຺ , ກຍັ ຈກັ ຂທາຄ຋າຄຍຌິ , ກຍັ ຈກັ ຓຄຸໄ ຾ຖະ ກຍັ ຈກັ ຈບກແຒ ຘາຓາຈຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ຾ຓຄແຓ ໄ ແຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ 785 ຿ຉ, 158 ຘະກຌຸ , 65 ຉະກຌຸ ຾ຖະ 14 ຽຏໃ ຺າແຈ຾ໄ ກ:ໃ ຽຏໃ ຺ າ຾ຓຄກະຽຍືໄບ (Lepidoptera) ຘາຓາຈ຅ຍັ ແຈໄ຋ຄັ ໝຈ຺ 14 ຉະກຌຸ , 56 ຘະກຸຌ, 341 ຿ຉ ກທຓຽບ຺ າ 34.44% ຂບຄ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ , ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎີກ຾ຂຄ (Coleoptera) ຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ 10 ຉະກຌຸ , 22 ຘະກຌຸ , 143 ຿ຉ ກທຓຽບ຺າ 13.92%, ຽຏໃ ຺າຽຏໄິຄ, ຉໃ ່, ຾ຉຌ, ຓຈ຺ (Hymenoptera) ຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ 9 ຉະກຌຸ , 20 ຘະກຌຸ , 74 ຿ຉ ກທຓຽບ຺າ 12.56%, ຽຏໃ ຺າຉກັ ຾ຉຌ (Orthoptera) ຑຍ຺ 5 ຉະກຌຸ , 22 ຘະກຌຸ , 126 ຿ຉ ກທຓຽບ຺າ 13.92%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຎ່ (Odonata) ຓີ 2 ຉະກຌຸ , 8 ຘະກຌຸ , 20 ຿ຉ ກທຓຽບ຺າ 5.06%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄທຌັ (Diptera) ຓີ 5 ຉະກຌຸ , 7 ຘະກຌຸ , 18 ຿ຉ ກທຓ 4.43%, ຽຏໃ ຺າ ຾ຓຄຘາຍ (Blattodea) ຓີ 3 ຉະກຸຌ , 3 ຘະກຸຌ, 5 ຿ຉ ກທຓຽບ຺ າ 1.89% , ຽຏໃ ຺ າ຾ຓຄຓາໄ (Mantodea) ຓີ 2 ຉະກຌຸ , 4 ຘະກຌຸ , 7 ຿ຉ ກທຓຽບ຺າ 2.53%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄ຾຃ຄ (Hemipter) ຓີ 8 ຉະກຌຸ , 9 ຘະກຌຸ , 35 ຿ຉ ກທຓຽບ຺າ 5.69%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄນາຄໜີຍ (Dermaptera) ຓີ 2 ຉະກຌຸ , 2 ຘະກຌຸ , 2 ຿ຉ ກທຓຽບ຺າ 1.26%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຆບງ (Ephemeroptera) ຓີ 1 ຉະກຌຸ , 1 ຘະກຌຸ , 4 ຿ຉ ກທຓ 0.63%, ຽຏໃ ຺າຎທກ (Isoptera) ຓີ 2 ຉະກຌຸ , 2 ຘະກຌຸ , 7 ຿ຉ ກທຓ 1.26%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄ ຎບໃ ຄ (Scorpiones) ຓີ 1 ຉະກຌຸ , 1 ຘະກຌຸ , 2 ຿ຉ ກທຓ 0.63%, ຽຏໃ ຺າ຾ຓຄຆາໄ ຄ (Neuroptera) ຓີ 1 ຉະກຌຸ , 1 ຘະກຌຸ , 1 ຿ຉ ກທຓ 0.63% ຂບຄ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ . ຅າ່ ຌທຌ ຘະກຌຸ ຂບຄ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ີຑຍ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ ຘະ຾ຈຄເຌຉາຉະຖາຄຖຓຸໃ ຌ:ໄີ 35

ຉາຉະຖາຄ 4. 1 ກາຌຘຄັ ຖທຓ຅າ່ ຌທຌຘະກຌຸ ຾ຓຄແຓ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຋ໃ ີຽກຍັ ແຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ . ຽຏໃ ຺າ ຉະກຌຸ ຘະກຌຸ ຅ຈຸ 1 ຅ຈຸ 2 ຅ຈຸ 3 ຅ຈຸ 4 Lepidoptera 70 5 1 Euploea 5 1 Nymphalidae Parthenos 9 2 1 4 Tirumala 9 3 1 Papilionidae Cirrochroa 2 1 3 Cyrestis 2 2 1 1 Erebidae Terinos 1 1 1 8 Junonia 4 2 Crambidae Parantica 1 1 1 1 Lycaenidae Danaus 42 1 Geometridae Papilio 1 4 2 Pieridae Graphium 2 1 Pyralidae Lamproptera 19 1 1 Leucoma 2 Creatonotos 5 Syntomoides 2 Holophaea 1 Euproctis Utetheisa 10 Erebus 12 Coxina 3 Nannoarctia 3 Erygia 6 Callindra 6 Mocis 3 Acyphas Spilosoma Heteranassa Herpetogramma Chilo Anthene Castalius Spindasis Zizina Prosotas Leucula Eurema Gandaca Hebomoia Catopsilia Appias Episcythrastis Epicrocis 36

ຽຏໃ ຺າ ຉະກຌຸ ຘະກຌຸ ຅ຈຸ 1 ຅ຈຸ 2 ຅ຈຸ 3 ຅ຈຸ 4 Lepidoptera Sphingidae Sphinx 17 1 Hymenoptera Hesperiidae Clanis 1 1 Geometridae Theretra 11 2 Orthoptera Meganoton 1 1 Noctuidae Hasora Orothalassodes 9 3 Zygaenidae Pingasa Arctiidae Acronicta 2 2 Apidae Actebia 15 Chlumetia 1 1 Pompilidae Pseudohermonassa 1 Megachilidae Entomogramma 11 Formicidae Agrotis 1 1 Eterusia 11 Sphecidae Creatonotos 1 2 Xylocopa 2 Vespidae Chalybion 2 1 Apis 1 Excavators Amegilla 1 5 Colletidae Auplopus 8 22 Braconidae Osmia 2 Trachusa 2 Acrididae Pseudoneoponera 3 1 Leptogenys 1 Ammophila 3 Sceliphron 1 1 Sphex 4 Vespa 2 2 Phimenes 17 Ropalidia 1 41 Mason 3 Provespa 2 Penepodium 1 11 Colletes 3 21 Diachasma 19 Oxya 1 Stenocatantops 2 1 Locusta 1 Apalacris 2 Acrida 3 Xenocatantops 1 Ceracris 2 Phlaeoba 2 Aiolopus Catantops 3 Patanga 1 Gesonula 37

ຽຏໃ ຺າ ຉະກຌຸ ຘະກຌຸ ຅ຈຸ 1 ຅ຈຸ 2 ຅ຈຸ 3 ຅ຈຸ 4 Orthoptera Gryllidae 3 Teleogryllus 1 3 Odonata Gryllus 8 4 3 Velarifictorus Coleoptera Tarbinskiellus 1 Paratettix 12 1 Tettigoniidae Caedicia 1 Ducetia 1 Pyrgomorphidae Atractomorpha 1 Pseudomorphacris 3 Gryllotalpidae Gryllotalpa 38 Brachythemis. 1 Rhyothemis 3 Neurothemis 2 Libellulidae Trithemis 41 Indothemis 21 Diplacodes 4 Pantala 1 Coenagrionidae Ischnura 1 Copris 13 10 11 Onthophagus 8 Anomala 10 Scarabaeidae Scarabaeus 28 Plagiogonus 3 Holotrichia 3 Thaumastopeus 1 Chrysomelidae Leptinotarsa 28 Podontia 1 Curculionidae Hypomeces 2 Hydrophilidae Hydrophilus 7 Tenebrionidae Promethis sp. 2 Strongylium 1 Tricondyla 1 Anisodactylus 1 Carabidae Chlaenius 2 Scarites 3 Chlaenius 17 Rutelidae Anomalous 6 Meloidae Nemognatha 1 Elateridae Athous 1 Scutelleridae Chrysocoris 1 38

ຽຏໃ ຺າ ຉະກຌຸ ຘະກຌຸ ຅ຈຸ 1 ຅ຈຸ 2 ຅ຈຸ 3 ຅ຈຸ 4 Diptera Muscidae Neomyia 1 Hebecnema 1 2 31 Tachinidae Muscina 1 Tabanidae Pales 1 6 Mydidae Tabanus 1 Rhinophoridae Miltinus sp. 7 1 Corydiidae Melanophora 3 2 Cryptocercidae Oulopteryx 2 Blattodea Ectobiidae Cryptocercus 7 3 Hemipter Pyrrhocoridae Blattella 3 Reduviidae Dysdercus 4 Cicadellidae Pseudozelurus 1 1 Cicadidae Idioscopus 5 Coreidae Megapomponia 1 Anoplocnemis 11 6 1 Pentatomidae Piezogaster 2 Dermaptera Alydidae Plautia 331 1 Mantodea Gerridae Alydus 1 Anisolabididae Ptilomera Forficulidae Euborellia Forficula Mantidae Amantis Rhombodera Isoptera Hymenopodidae Hierodula 31 Termitidae Creobroter 1 Ephemeroptera Kalotermitidae Odontotermes 1 Scorpiones Ephemeridae Neotermes Neuroptera Scorpionidae Subimago 4 Myrmeleontidae Heterometrus Distoleon 1 210 150 ຖທຓ຾ຉຖໃ ະ຅ຈຸ ຽກຍັ ຉທ຺ ດາໃ ຄ 94 785 ຖທຓ຋ຄັ ໝຈ຺ 39