60 พรรณไม้มีคุณค่าจากป่าชุมชน เล่ม 1

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากปา่ ชุมชนบา้ นใหม่ปา่ คา จังหวัดตาก ปัสสาวะขัด ช่วยให้เจรญิ อาหาร นำ� ไปต้ม ด่ืม สามารถขยับเองได้ตามธรรมชาติ จะกระดิก แทนน้�ำ เม่ือเริ่มจืดจึงเปลี่ยนใหม่ หรือน�ำไป ไดเ้ ปน็ จงั หวะถงึ แม้ว่าเราจะจ้องดอู ยโู่ ดยไมใ่ ห้ ดองในเหล้าขาว ดื่มในแก้วเล็ก 1 แก้ว ก่อน มันเคลื่อนไหวแต่มันก็กระดิกได้เองตาม อาหารเช้าเยน็ ช่วยเจรญิ อาหาร หากต้องการ ธรรมชาตขิ องมนั คล้ายเต้นร�ำ หรือเม่ือได้รับ เก็บไว้สามารถนำ� ไปตากให้แห้ง แล้วจึงนำ� มา เสยี งจงึ เปน็ พรรณไมท้ นี่ า่ อศั จรรยอ์ กี ชนดิ หนง่ึ อบถ่านอีกครั้งหนึ่ง ป้องกันการเกิดเช้ือรา จงึ นำ� มาปลกู ไวใ้ นกระถางสำ� หรบั ดเู ลน่ ในบา้ นได้ สามารถเก็บรักษาได้นาน 3 ปี ใช้เป็นไม้ ถ่ินที่อยู่ : พรรณไม้นี้มันขึ้นเองตามป่าช้ืน ประดับ เน่ืองจากใบอ่อนของช้อยนางร�ำ ทัว่ ไป หรอื จะปลูกไว้ตามบ้าน เพอื่ ไว้ดเู ล่น 99

(climber) (tree, umbrella shap(seu)cker, stolon) ไม้หวั หรือมีเหง้า เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ไม้ต้นทรงพุ่มกลม (tissue culture) (bulb, rhizome) ค  ําอธิบาคยณุ สคา่ ัญในกลากัรอษนุรณักค ษาํ์์ อธิบายสไ(tมre้ตัญe้น,ทrลoรuงnกักdรวsษยhaคณpวeํา่ ) ์ ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน   เปน็ พรรณไม้ทีข่  ยายพนั ธุ์ยาก (tree, conical shapeเ)ป็นพรรณไม้หายาก ชะมดั ลักษณะวิสยั เป็นพรรณไม้ใกลลกั้สญู ษพณนั ธะ์ุ วิสยั ไ(tมขre้ตยe้น,าทsรยpงikพพeุ่มนัsกhธรaวp์ุ ยe)แเหปล็นมพรรณไม้มีค่า ขยาย ความสูง เป็นพรรณไม้เฉพ1า.5ะ-ถ4ิน่ m ความสูง ไม้พ่มุ เพาะเมลด็ (height) (height) (shrub) เป็นพรรณไม้ที่ชมุ ชนมีความต (seed) อนรุ ักษ์เพือ่ การใช้ประโยชน์ ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Clausena excavata Burm.f. ไม้ต้นแผ่เป็นรัศมี ไม้ต้นแผ่เไปมน็ ้พรุ่มศั รมอี เลื้อยปักชํากงิ่ หรือเถา ชือ่ วงศ์ : RUTACEAE (tree, umbrella shape) (tree, um(bsrcealnladeshnta)pe()cutting) ไม้ต้นทรงพุ่มกลม ไม้ต้นทรงไพมุ่ม้เลกื้อลยม ตอนกิ่ง ชือ่ อืน่ : มุยใหญ่ (ภเู ก็ต), สมดั ใบใหญ่ (เพชรบรู ณ)์ ,(trสeeา, rมounเdสshือape()ชลบรุ ี) (tree, rou(ncdlimsbhearp)e) (air layering) ไม้ต้นทรงกรวยควํ่า ไม้ต้นทรงไกมร้หววั ยคหวราํ่ือมีเโหนง้ม้ากิง่ ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, con(ibcuallbs,hrahpizeo)m(lea)yering) ต้น : เป็นไม้พุ่ม แตกก่ิงก้านสาขามาก (tree, conical shape) ดอก : ไอม้ตอ้นทกรดงพอุ่มกกรวชย่วแหงลเมดอื นเมษคไุณาม้ตยค้นา่ทนรใ-งนพกมุ่มากิถรรวุนอยนแาหุรยลตักมิดนษตา์ สูง 1.5 - 4 เมตร เปลอื กสีน้�ำตาล ผวิ เรยี บ ผเอแเกลบอลสย้ี กบงรเ:แเป5พยผ็นไไ(ไ((ศกstsมมมกrchชลe้้้เพพaผrแลeลu่nอุุ่่มมกื้อ,bdู้มขรีบsย)eทอpลนnีเitkลป่ี1)กมeงื้อลsย0ลหhมaาบี pรอยีดeดือ)นักออริ่งกกีขเปยน5่อ็นายกกดจรลเะ�ลำบี จไไ(ไ((น็stsกมมมrcheกุ้้้พเพสarวลeunุุ่่มมื้อ,bแdนขีรผยs)eอpนnามิเเiวเtkเปลป)ปวe่นื้อน็าใ็น็นsยปพพพสhกรรเaรนรรpปฉรณณeณเก)่�็นำไไขไมมมลน้เช(ทเ(แ(ีย้ท้ใฉgsbสกยาีข่hีบพur่อีย้�วำลaกบยodาบf้สoาหกdtะยtiยญูiนn่งิถnอgพgิ่น่อgพrด)ัน)aันหธfธt์ุยวัinุ์ าgลก)ํา หรือไหล กิง่ ก้านมีขนสน้ั ๆ ทีบ่ รเิ วณปลายกง่ิ ผลอ่อน(สclimีเขbeียr)วปนเหลือง ผลแก(c่สlimีสbe้มr) อมชมพ(suู cker, stolon) ใบ : เปน็ ใบประกอบแบบขนนก เรยี งแบบสลบั การขย(ไาbมu้หยlbวั ,พหrhรนัiือzoมธmีเหeุ์ ง):้า โดยวิธีการเพไม้หาวั ะหเรมือมลีเห็ดง้า เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ใบย่อย 3-6 คู่ รูปรีหรือรูปหอกเห็นเป็นรูป (bulb, rhizome) (tissue culture) สีเ่ หลี่ยมขนมเปียกปนู ใบไม่หนา สเี ขียวอ่อน กว้าง 2-3 เซนตเิ มตร ยาว 5-8 เซนตเิ มตร ปลายใบแหลมฐานใบเบยี้ วขอบใบเรยี บมซี เี่ ลก็ น้อย ใบมีขนนุ่มสนี ำ�้ ตาล ท้องใบมีขนบางๆ คุณค่าในการอนรุ กั ษ์ คุณคา่ ในการอนุรักษ์ เปน็ พรรณไม้ทีข่ ยายพันธ์ุยาก เปน็ พรรณไม้ที่ขยายพนัเปธ็น์ุยพากรรณไม้หายาก เป็นพรรณไม้ใกล้สูญพนั ธุ์ เปน็ พรรณไม้ใกล้สูญพเนัปธน็ ุ์ พรรณไม้มีค่า เป็นพรรณไม้เฉพาะถิ่น เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ เอปน็นุรพกั รษร์เณพือ่ ไมก้ทารี่ชใุมชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต้อง 100

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากปา่ ชมุ ชนโนนหินผึง้ จงั หวดั ปราจีนบุรี การน�ำไปใชป้ ระโยชน์ : ต้น รสหอมร้อน ขบั อนั ผกู เปน็ กอ้ นใหก้ ระจาย กระจายเลอื ดลมให้ ลมภายใน แก้ไอ ขับพยาธิไส้เดือน เปลอื ก มี เดนิ สะดวก แกล้ มอมั พฤกษอ์ มั พาต แกข้ ดั ยอก กลิ่นหอม แก้โลหิต ในล�ำคอและล�ำไส้ให้ เสียดแทง แก้ไข้ แก้หดื ไอ ตำ� พอกประคบ แก้ กระจาย ใชร้ มแก้รดิ สดี วงจมกู กระพแ้ี ละแก่น ผ่ืนคัน ดอก แก้เสมหะให้ตก ผล มีรสเปร้ียว แก้โลหิตในล�ำไส้ ราก มีกลิ่นหอมรสร้อน มี ร้อน เปน็ ยาถ่าย สรรพคุณขับเลือดและหนองให้ตกพอง แผล ชะมัดเป็นพันธุ์ไม้สมุนไพร จากป่า ริดสีดวง และคุดทะราด ขับพยาธิ แก้โรค ชมุ ชนโนนหนิ ผง้ึ นยิ มใชล้ ำ� ตน้ และใบของชะมดั ผิวหนัง แก้แน่นกระจายเลือดลม ใช้ฝนกบั นำ�้ มาเผารมควันเพ่ือไล่แมลงตามเล้าไก่ ก้านใบ ดื่ม แก้โรคงูสวัด ท้ังต้น ใช้ต้มน�้ำกล้ัวปากแก้ มารองในทส่ี ำ� หรับไก่ฟักไข่เพือ่ ก�ำจัดไร ปวดฟัน ใบ มีกลิ่นหอมมีรสเผ็ดร้อนซ่า แก้ลม 101

(climber) (tree, umbrella shap(es)ucker, stolon) ไม้หวั หรือมีเหง้า เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ   (bulb, rhizome) คาํ อธิบายสญั ลักษณ์  ไม้ต้นทรงพุ่มกลม (tissue culture) คุณคา่ ในการอนรุ กั ษ์ (tree, round shape)   (ไtมrขe้ตยe้น,าทcยรoงnพกicรนัaวlธยsh์ุคaวpํ่าe)เป็นพรรณไม้หายาก ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คาํ อธิบายสญั ลกั ษณ์ลกั ษณะวิสยั เป็นพรรณไม้ท ี่ขยายพันธ์ุยาก ตะขาบบิน ความสูง เปน็ พรรณไม้ใลกลกั ้สษูญพณันธะ์ุ วิสยั ไม้ต้นทรงพุ่มเพการะวเยมแลห็ดลม ขยายพ (height) (tree, spike(ssheeadp)e) เปน็ พรรณไม้มีค่า ไม้ต้นแผ่เป็นรศั มี ความสูง ไม้พุ่ม ปักชําก่ิงหรือเถา (tree, umbเปreน็ llพaรsรhณapไeม)้เฉพ1า-ะ2ถmิน่ (height) (shrub) เปน็ พรรณไม้ที่ชมุ ชนมีความต (cutting) อนรุ กั ษเ์ พื่อการใช้ประโยชน์ ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Muehlenbeckia platyclada (F.Muไ(teมre้ตle้น,lท.roร)uงnพMdุ่มsกhลaeมpei)sn. ไม้ต้นแผ่เไปมน็ ้พรุ่มศั รมอี เลื้อตยอนกิง่ ชือ่ วงศ์ : POLYGONACEAE (tree, um(bsrcealnladeshnta)pe(a)ir layering) ไม้ต้นทรงกรวยควาํ่ ไม้ต้นทรงไพมุ่ม้เลกื้อลยม โน้มกิง่ ชื่ออืน่ : ตะขาบหิน (ภาคกลาง), เพว, เฟอ (กรงุ เทพฯ()tr,ee,วcoา่nicนal ตshaะpeข) าบ (เช(ียtreงe,ใroหu(ncมdlims่)bhearp)e) (layering) ไม้ต้นทรงพุ่มกรวยแหลม (ไtมre้ตe้น,ทcรoงn(ไกibมcuรa้หlวlbวั ยs,hคหrahวรpiํา่ือzeoม)m(ตีเbหิดeuงต)d้าdาing) ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, spike shape) ต้น : เป็นไม้พุ่ม ล�ำต้นต้ังตรง สูง 1 - 2 กบตดล้นรอิเบีกกวันดณ:อดขกออ้อตอกไไไ((sดsิมมมกดchย้้้เพพarลกunุุ่่มมเอื้อ่อbdรปย)นัeอกยnเ็นtล)ตมกื้อชยัว้าีข่อผนนสู้แชาั้นลดูดๆะอเลดกเ็กอปสกน้ั็กนคตไไ((ม้าณุกtsมมrheัวน้พ้ตาrรคeu้นุ่มเ,bกดะ่าทมs)รใpจองนiียเกkเปพปeุกกน็ุ่มอ็นลsพากพเhสยบีลรรaรรวรpรน้ั อู่คยณe็รกณ)นแไวนไหๆโมมรุเ(แ(ทลsgสมค้ท้ใยลากัhrกียมี่ขaกบoบทลสนษfยoหะกtยti้สานnง่ิ ์ ีอ่ีgยญูg่อrด)พaพหfันtนัวinธธgลุ์ย์ุ)ําากหรือไหล เมตร ลำ� ตน้ แบน เปน็ ขอ้ ๆ สเี ขยี ว ตงั้ ตรง แตก –ขผมาสีล8วีเขแ:คอียกผณุ ันวมลคเา่สเขใมดน(ไ(ียbcมกอ่ืluมi้หmวlbาวัสb,ีเรeหrนอrhุกมร)iือzนอ้ื oมีมmุรีเฉ5หักสีeง)ำ่�ษ้าแี น์กด�้ำลงีบคม่อรีรนสูปขหไ(ไไไ(้าขcsมมมวclงi้้้เหพ่maลาnัวุ่มกเbื้อdรนกeหยeลอrรn)เเสือtปลม)ขมื้อ็นรีเยพนหตผรงรา้าลัวณดผไอมเ(เ(ู้้เtsพส่อฉiusา7scพะ้นนukาเeeละrี,้ยcถuงsิน่ltเtoนulrื้อoenเ)ย) ื่อ ก่ิงก้านมาก ต้นแก่โคนต้นเป็นสีน�้ำตาล ต้น อ่อนสีเขียว แบนเรียบ กว้างราวคร่ึงน้ิว เป็น ปล้องๆ พอลำ� ตน้ แกเ่ ปลย่ี น เปน็ สนี ำ�้ ตาล และ กลมขึน้ ใบ : เป็นใบเดี่ยว มีขนาดเล็ก ลักษณะคล้าย ลำ� ต้น มใี บน้อย หรอื ไมม่ เี ลย ใบเรยี งสลบั รว่ ง ง่าย รปู ใบหอก กว้าง 0.5 - 1.5 เซนตเิ มตร ผ่านศูนย์กเปลน็ พารรงณปไมร้ที่ขะยามยพานั ณธ์ุยาก 1 –(bulb2, rhiมzomิลe)ลิเมเปต็นพรรรณไม้หายาก ยาว 2 - 5 เซนตเิ มตร ปลายใบแหลม โคนใบ เกมาลรด็ ขเยดาี่ยยวเพปส็นพันีเรหรธณลุ์ไม:ือ้ใกโงลด้สเปญู ยพน็ในั ชคธสุ์ ุณ้วนั ธิ คกี3า่ ใานเปรสกน็ ปพนัารรกั รอณชนไม�ำุร้ทักี่ขษยา์ ยพเันป็นธุ์ยพารกรณไม้มีค่า สอบ หลังใบ และท้องใบเรียบ ขอบใบเรียบ เนอ้ื ใบอ่อนนม่ิ ไม่มีก้านใบ เป็นพรรณไม้เฉพาะถิ่น เปน็ พรรณไม้ที่ชมุ ชนมีความต้องการ เปน็ พรรณไม้ใกล้สูญพอนันุรธักุ์ ษเ์ พื่อการใช้ประโยชน์ เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ 102

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากปา่ ชุมชนบ้านหนองบัวน้อย จงั หวดั รอ้ ยเอ็ด การน�ำไปใช้ประโยชน์ : เนื่องจากเป็นไม้ท่ี ผิวหนังเจ็บ ผ่ืนคัน น�้ำเหลืองเสีย งูสวัด ฝี แตกกิ่งก้านมากมีสีเขียวเข้ม บางพื้นทีน่ ิยมนำ� ตะมอย ต้นและใบสด ต�ำผสมเหล้า พอกหรอื มาปลูกเป็นไม้ประดับ และใช้ในการจัดแจกัน คั้นน�้ำทา ปิดแผลบริเวณท่ีถูกแมลงสัตว์มีพิษ ดอกไม้ จดั พวงหรดี ตกแตง่ ซมุ้ ประตใู นงานพธิ ี กัดต่อย เพ่ือถอนพิษและบรรเทาอาการปวด ต่างๆ ด้านสมุนไพร ใช้ทง้ั ต้น มีรสหวานสขุ มุ มี ถอนพษิ แมงปอ่ งและตะขาบ แกฟ้ กบวม เคลด็ สรรพคณุ แกร้ อ้ นใน ดบั พษิ ตา่ ง ๆ พษิ เลอื ด พษิ ขัดยอก ใบตำ� ผสมเหล้าขาว คน้ั นำ�้ หยอดหแู ก้ รอ้ น พษิ ฝี แกฝ้ ใี นปอด แกไ้ อเนอื่ งจากปอด แก้ หูน�้ำหนวก เจ็บคอ เจ็บอก ใช้ภายนอกระงับปวด แก้โรค 103

(scandent) (climber) (tree, umbrella shape(g)rafting)(sucker, stolon) ไม้เลื้อย ไม้หวั หรือมีเหง้า ไม้ต้นทรงพุ่มกลม แยกหน่อเพหาวั ะลเลําี้ยหงเรนือื้อไเหยลื่อ (climber) (bulb, rhizome) (tree, round shape) (sucker, (sttiossloune) culture) ไคมุณ้หวั คห่ารใือนมีเกหาง้ารอนรุ กั ษ์ เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (bulb, rhizome) ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คาํ อธิบายสัญลักษณ์  ไม้ต้นทรงกรวยคว่าํ (tissue culture) คุณคา่ ในการอนเปรุ ็นกั พษรร์ ณไม้ที่ขยายพนั ธ์ุยา(tกree, conical shape)   เปน็ พรรณไม้หายาก ปลาไหลเผือก ลกั ษณะวิสยั เป็นพรรณไเมป้ท็นี่ขพยรารยณพไันมธ้ใก์ุยลา้สกูญพันธุ์ ไ(tมขre้ตยe้น,าทsรยpงikพพeุ่มนัsกhธรaวp์ุ ยe)แหเลปม็นพรรณเปไ็นมพ้หรารยณากไม้มีค่า ความสงู เป็นพรรณเไปม็น้ใกพลร้สรณูญไพมนั้เฉธพ์ุ าะถิ่น ไม้พมุ่ เพาะเมลด็ (height) (shrub) (seed) เป็นพรรณเปไ็นมพ้มรีคร่าณไม้ที่ชมุ ชนมีความต ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Eurycoma longifolia Jack ไ(tมre้ตe้น,แuผm่เปbr็นeรlเlปศัaน็มsพีhรaรpณe)ไม้เฉพาะถิ่น อนรุ กั ษเ์ พื่อการใช้ประโยชน์ ไ(sมc้พanุ่มdรeอnเtล)ื้อย(ปcกัutชtํiาnกg่ิง)อเหปนร็นรุ ือพกั เรษถรเ์าณพือ่ ไมก้ทารี่ชใุมชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต้องการ ชือ่ วงศ์ : SIMAROUBACEAE ไม้ต้นทรงพุ่มกลม ไม้เลื้อย ตอนกิง่ ชือ่ อื่น : กรงุ บาดาล (สุราษฎร์ธานี), คะนาง (ต(รtreาe,ดro)u,ndตshรapึงe)บาดาล (ปตั ตาน(climี)ber) (air layering) ไม้ต้นทรงกรวยควาํ่ ไม้หัว หรือมีเโหนง้ม้ากิง่ ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, conical shape) (bulb, rhizom(lea)yering) ต้น : เป็นไม้พุ่ม ไม่ผลัดใบ เปลือกเรียบสี แบไมบ้ต้นตทรรงพงุ่มขก้ราวมยแหลกมว้าง 1ค-ณุ 3ค่าเใซนกนาตรอิเมนรุ ตตักิดรษตา์ ยาว น�้ำตาลเทา พบขึ้นกระจายในป่าเบญจพรรณ เกเ5สสล-ไ(ไ((้น้stsนมมrาch1e้้พพarใeงun่มุุ่มป,0บbdใรs)eอลบpnเเiเtkลหา)นeซื้อย็นsยนูนhใaไเตpบลมeิเ)แก็ม่ชหนัดตลอ้ รเจมยเนสดโ้นคา้ ปแนนลขบใบานนยเงนบโในูคบ้ยี เเปปเว้ขง็น็นดพพจ้าน่รขรงรรรณอชณลดไดไับมะมกเ((ท(้ท้ใเgsbสใกาี่ขhวurั8นียบลaบยodบน้f้สoากdtเย-tiยูญin่งิnรดอเgพgg1พrสด)ยีัน)าa้ันธf2ธt้บนน์ุยin์ุ าgก) ป่าเตง็ รงั ป่าดบิ แล้งและป่าดบิ ชน้ื ระดบั ความ ล่าไมง้เลื้อไยม่มีก้านใบย่อย แผ่นใบเหป็นนพรารณคไมล้เแฉ้ายพกยาหะแนถิ่น่อผห่นัว ลํา หรือไหล สงู จากระดบั น�ำ้ ทะเล ๗๐๐ เมตร ใบ : เปน็ ใบประกอบแบบขนนกชนั้ เดียวปลาย คี่ เรียงเวียน ใบประกอบยาวได้กว่า 35 เซนตเิ มตร ใบยอ่ ย 8-13 คู่ เรยี งตรงขา้ มหรอื หน(clงัimbผerวิ ) ใบเรยี บเปน็ มนั ผวิ ด้านบนเกล(sยี้ ucงkeดr, sา้ toนlon) รเกูปือขบอตบรขงนขา้านมแกรมูปรใปูบไหขอ่ เกรแยี กวยมารวูปไใขบ่กยล่อับยเหรรียคืองุณคา่ลเซใ่นา(ไนbมกงu้หตlbามัว,ริเหrีขมอhรiือzนนตoมmุรปรีเหกัe ง)รษ้าะ์ ปราย ก้านช่อใบยาว เ(tพ7isาsะuเ-eลี้ยc1uงlเtน5urื้อeเ)ยือ่ เป็นพรรณไม้ที่ขยายพนั ธุ์ยาก เปน็ พรรณไม้หายาก เปน็ พรรณไม้ใกล้สญู พันธุ์ เปน็ พรรณไม้มีค่า เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิ่น เป็นพรรณไม้ที่ชมุ ชนมีความต้องการ อนรุ กั ษ์เพือ่ การใช้ประโยชน์ 104

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชมุ ชนบ้านตลาดขีเ้ หล็ก จงั หวดั เชียงใหม่ ดอก : ออกเป็นช่อตามซอกใบหรือปลายกิ่ง การนำ� ไปใชป้ ระโยชน์ : เปลือก แก้ไข้ท�ำให้ กลีบเลี้ยงสีเขียวอมน้�ำตาล ปลายกลีบสีแดง เลอื ดแขง็ ตวั โดยเฉพาะระหวา่ งคลอดบตุ ร ราก อมเขยี ว กลบี ดอกสแี ดงออ่ นเกสรตวั ผแู้ ละตวั มีความเช่ือว่าช่วยบ�ำรุงพลังเพศ ต้มน้�ำด่ืม เมยี มสี แี ดงออ่ นยนื่ ยาวกว่าดอก ออกดอกชว่ ง แก้ไข ฝนน้�ำดม่ื แก้ปวดท้อง น�ำไปเข้ายาบำ� รุง เดือนพฤศจกิ ายน – มกราคม ก�ำลัง น�ำรากผสมกับรากโลดทะนงแดงและ ผล : เป็นผลเด่ียวทรงกระบอกกลมสั้นออก พญาไฟ ฝนน้�ำด่ืน แก้ไข้ ใช้เลิกเหล้า รากรส เปน็ พวง ผวิ เรยี บเมอ่ื ออ่ นผลสเี ขยี วและเมอื่ ผล ขม เบื่อเมาเล็กน้อย ถ่ายพิษต่างๆ ถ่ายฝี แก่จะมสี ีส้มจนถงึ สีม่วงด�ำ ในท้อง ถ่ายพิษไข้ พิษเสมหะ และโลหติ แก้ไข้ การขยายพันธุ์ : โดยวิธีการเพาะเมล็ด มาลาเรีย ตัดไข้ทุกชนิด แก้ลม แก้วัณโรค ระยะบวม ขับเหง่ือ ขับพยาธิ แก้ท้องผูก แก้ ตอ่ มทอมซลิ อกั เสบ แกเ้ จบ็ คอ ความดนั โลหติ สงู 105

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน (tree, umbrella sha(pcelim) ber) ไม้หัว หรือมีเหง้า ไม้ต้นทรงพุ่มกลม (bulb, rhizome) ค  าํ อธิบายสัญลกั ษณค  ํา์ อธิบายสไ(tมre้ตัญe้น,ทrลoรuงคnกักุณdรวsษคยhaคา่ ณpวใeาํ่น) ก์ ารอนรุ กั ษ์     (tree, conical shapeเป) ็นพรรณไม้ที่ขยายพนั ธุ์ยาก มะขม ลกั ษณะวิสยั ลักษณะวิสยั ไ(tมขre้ตยe้น,าทsรยpงikพพeุ่มนัsกhธรaวpุ์ ยe)แเปห็นลพมรรณไม้ใกล้สญู ขพยันาธุ์ยพ ความสูง 5-6 m ความสูง ไม้พ่มุ เพาะเมล็ด (height) (height) (shrub) (seed)เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิ่น ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Pittosporopsis kerrii Craib ไม้ต้นแผ่เปน็ รัศมี ไม้ต้นแผ่เไปมน็ ้พรุ่มัศรมอี เลื้อยปกั ชําก่งิ หรือเถา ชือ่ วงศ์ : ICACINACEAE (tree, umbrella shape) (tree, um(bsrcealnladeshnta)pe()cutting) ชือ่ อืน่ : บา่ ขม (ชนเผ่าปกาเกอะญอ) กะเหรีย่ ง ไม้ต้นทรงไพมุ่ม้เลกื้อลยม ตอนกิ่ง ไม้ต้นทรงพุ่มกลม (tree, rou(ncdlimsbhearp)e) (air layering) (tree, round shape) ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ ไม้ต้นทรงกรวยควาํ่ ไม้ต้นทรงไกมร้หววั ยคหวรํา่ือมีเโหนง้ม้ากิ่ง (tree, conical shape) (tree, con(ibcuallbs,hrahpizeo)m(lea)yering) ตน้ : เปน็ ไมพ้ มุ่ ผลดั ใบ ลำ� ตน้ สงู เตม็ ที่ 5 - 6 แห้งเป็นไม้ตส้นีนทร�้ำงพตุ่มากรลวยอแห่อลมน เส้นใคบไณุ มข้ตค้น้า่าทงรใงนอพกุ่มยากู่หรรวอย่านแงหุรลตกักมิดัษนตา์ เมตร เปลือกเรียบสีน�้ำตาล มีช่องอากาศ 5ปผขดอลอลแบากฉ:ยใกบส:กีเหไไไ(((ชงิ่stsมมมกขrche้้้พเพน่อarลยีeโลun่มุุ่มื้อ,คbดาdรวีบsย)eอpคนnอสเiดtkล)ลeกกดื้ออsย้าลกเhกปaยบีรpeเล5ะเ)สลี่ยจ้นยก้ีกุนใงลกเบปเบีลชน็ยอื่มสเอมหีขอดตลาออไ(ไไ((ดิวstsือมมมrchก่อe้้้เพพaกหrลงeunุุ่่มมทื้อ,นbdนัรรยs)eดอpีซ่สnือเเiเtkเปลป้าป)ปอeีแเื้อน็น็็นนขลsยพกพดพhรบียรaราใรงรpรณวบยณeนณ)ไอไไแมแแมม้เ(ทแเ((้ท่อ้ยใฉลลgsbสกยาี่ขhพurียลกนaกบยoะะdาบf้สoาหกdtะยtiยูญiนn่งิถnอgพgิ่น่อgพrด)ัน)aันหธfธt์ุยวัin์ุ าgลก)ํา หรือไหล กระจายท่ัวไป มีกิ่งก้านขยาย เปลือกชั้นในสี ด้านล่า(งclแimบbeนr) ปลายมตี ิ่งเล็ก ฐา(clนimมberีก) ลีบเลี้ย(งsuทcke่ี r, stolon) ส้มอ่อน เปลอื กบางมาก กระจายตามทร่ี ่มใน เเคมจุณรลิคญ็ด่าเใใดนห(ไbมียกu้หญlวbาวั ,รห่ขrอhแรiึ้นือzนขoมmรุมีเ็งหักeาง)ษ้าผร์ ิวอเงรรียับบคุณผมคลีสา่ ใสีขน(ไbมดากu้หlวbาัว,รรหrอhรผูปiือzนoลมทmรุ ีเหโักeรง)ตษ้างเ์ กตล็ม(เtพisามทsะuเeี่ลี้ยcuงlเtนurื้อeเ)ยือ่ ป่าดบิ ช้ืน ใบ : เปน็ ใบเด่ียว เรียงสลบั รปู รี กว้าง 4 - 7 เซนตเิ มตร ยาว 10 - 21 เซนตเิ มตร ใบคลา้ ย ใบชา ปลายใบเรยี วแหลม โคนสอบ ขอบเรยี บ ผวิ ใบเรยี บเกลย้ี ง ดา้ นบนเขยี วเขม้ เปน็ มนั เมอื่ เป็นพรรณไม้ทีข่ ยายพนั ธุ์ยาก เป็นพรรณไม้ที่ขยายพันเปธ็น์ุยพากรรณไม้หายาก เปน็ พรรณไม้ใกล้สูญพันธุ์ เปน็ พรรณไม้ใกล้สูญพเันปธน็ ์ุ พรรณไม้มีค่า เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ เป็นพรรณไม้เฉพาะถิ่นอเปน็นรุ พักรษร์เณพื่อไมก้ทารี่ชใุมชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต้องก 106

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชุมชนบ้านแมบ่ ง จงั หวัดเชียงราย จะหล่นลงดนิ ตามธรรมชาติ จงึ ค่อยเกบ็ นำ� มา การนำ� ไปใช้ประโยชน์ : เมลด็ เอามาต้มกิน กะเทาะเปลอื กเอาเมลด็ ออก เมลด็ คล้ายๆลูก เนอ้ื ขา้ งใน มรี สขม กนิ กบั ขา้ วเหนยี ว หรอื ลาบ เกาลัด น�ำมาต้มย่ิงนานย่ิงดี รสชาติจะออก เมลด็ มสี รรพคณุ เปน็ ยาระบาย ผล ตม้ สกุ แลว้ หอมมัน น�ำเนื้อในเมล็ดมารับประทานหรือกินกับข้าว การขยายพนั ธุ์ : โดยวิธกี ารเพาะเมล็ด มะขมเป็นพรรณไม้เฉพาะถิ่น ที่ป่าชุมชนบ้าน แม่บง จังหวัดเชียงรายต้องการอนุรักษ์เอาไว้ เพื่อให้คงอยู่ในท้องถิ่นสืบต่อไป 107

(shrub) (tree, umbrella shape) (shoot grafting)   ไม้พุ่มรอเลื้อย ไม้ต้นทรงพุ่มกลม ทาบกง่ิ (scandent) (tree, round shape) (grafting) คาํ อธิบายสญั ลักษณ์  ไม้เลื้อย แยกหน่อ หวั ลํา หรือไหล ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน   (sucker, stolon) มะงัว่ คําอธิบายสญั ลักษณคํา์ อธิบายสัญลกั ษณ์  เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ลกั ษณะวิสยั (climb er) (ไtมre้ตe้น,ทcรoงnกicรaขวlยยshคาaวยp่ําeพ) นั ธ์ุ ไม้หัว หรือมีเหง้า ลกั ษณะวิสยั คุณ(คhควeาi่าgมhใสtน)ูง(bกulbา,รลrอhกั izนษomุรณักe)ะษว์ ิสยั ไ(tมขre้ตยe้น,าทsรยpงikพพeุ่มันsกhธรaวp์ุ ยe)แหล(เsพมeาeะdเ)มล็ด(tissueขcuยltuาrยe)พนั ธ์ุ ความสูง ไ(tมre้ตe้น,แuผเmป่เปbน็ r็นพeรlรlัศa3รม-ณs1ีh0aไมpme้ท)ีข่ ย(คาhวยeาพigมันhสธt)งู ุ์ยาไ(sมกh้พruุม่ b) (เsพeาeะdเ)มล(ปด็ cักutชtํiาnกgง่ิ)หรเปือเ็นถพารรณไม้หายา(เกsพeาeะdเ)มล (height) ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Citrus medica L. ไม้ต้นแผ่เป็นรัศไมมี ้ต้นทรเปงพ็นุ่มพกรลรมณไม้ใกลไ้สมูญ้ตพ้นนัแผธ์ุ่เไปมน็ ้พรุ่มศั รมอี เลื้อยปักชํากง่ิ หตอรืนอกเถิง่ า เป็นพรรณไม้มีค่า ปักชําก่งิ (tree, umbrella(tsrheea,preo)und shape) (tree, um(bsrcealnladeshnta)pe()cutting) (air layering) (cutting) ชื่อวงศ์ : RUTACEAE ชือ่ อืน่ :  มะนาวควาย (ปัตตานี ยะลา), ไม้ต้นทรงพุ่มกลไมม้ต้นทเรปงน็กพรวรยรคณวไ่าํ ม้เฉพาไะมถ้ติ่น้นทรงไพมุ่ม้เลกื้อลยม ตอนกิ่ง โน้มกิง่ เอปน็นรุ พักรษร์เณพือ่ ไมก้ทารี่ชใมุ ชช้ปต(aนรอiมrะนโีคlaกยวyิง่ชาeน (air layer(ilnayge)ring) สม้ โอม(treะe,ลroะunกd sอh(atrpe(eeเ),ชconียicaงl sใhหapeม) )่ (tree, rou(ncdlimsbhearp)e) ไม้ต้นทรงกรวยไคมว้ต่ํา้นทรงพุ่มกรวยแหลม (ไtมre้ตe้น,ทcรoงn(ไกibมcuรa้หlวlbัวยs,hคหrahวรpiํ่าือzeoม)mีเโ(หleนaง)้มy้าeกrิง่ing(ต)bิดuตddาing) ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, conical sh(tarepee,)spike shape) โน้มกิง่ ต้น : เป็นไม้พุ่ม สูง 3-10 เมตร ตามลำ� ต้น (layering และกงิ่ กา้ นมหี นาม เปลอื กตน้ สนี �้ำตาลปนเทา ใบ : เป็นใบเดี่ยวออกสลบั ใบกลมมน ขอบใบ ผหสรเพกยพ(ไไไไไ((((สอชีbsctsนลมมมมมัานrchlueาi้้้้พหพเ้ตmaอมrดลlารeธbu้นnวัุุ่่มมะ:bื้อ,,bคdอทพแขรeุ์หsย)เreอผสุณรrphมรnคล)กงูยเiiือtkzลพลีเ)คเeoลืมอะเื้อหนุ่มmา่าปีเสsยตหกด็hใeลย้ือนรงa)เดรพ((ไไ(ไไ(าปbscs้าวมมมมpือมกchlพuน็ี้iยยe้้้้หเพพดเmarัลนlพbา)uแnัวปุ่มุ่มงรีbื้อ,วbdรัหรอนรeหธย)reรสอลอrลhรnณ)กกเiุ์ทธมือtzลนเ)เอืไoมื้อมมลปไmรุุ์ี่มีเย้ทหกมักeิ่นล:ีข่รง)ีรษ้ยาเเ่ ยี้ห็าดปปส์โยวพดอรน็นเ็ ันปูปมยธคปสแุ์ยร(ไไไไ(ไ(((ณุไวbsctsามมมมมลชี่มุrchlกuี้ยขeiแ้้้้หเพพ้ตmaิrธลlคมeะbuป้นnัวุุ่่มม่จbวื้อ,ต,bdา่ีทกรพeหพยs)reมอรใ�rpำh่ลรn)งานเเiiเนัยือtkเzูปลเนปพ)ปeoะเมกลรื้อน็น็ุ่มm็นอนธีเsวยพกพาหกพชheก็ ุ์รทดอื้รงรaร)นรลร�้าำวรpรนอณี่รแยณรeณมบีก)นแ้ไอสสไลไมหมามรุิ่ขง้เลย((ท((ต(เแเ้ทไไ้ใฉะsgstักbพสกกมยiนิดาีข่huมมsพurียาลตษaกบยsocตแdเาะบufkา้สoาหก่เ่เdาปtะ์เeeมายtiยูญลลปปiนnง่ิถดnrอgพgี,้ยcลิ่ดน่อgพีสrดuะรร)นัเ(เเ((แท(งsเ)astgsพสปนัltหยเiอืาธลอthufsroย้ีวนยี้ียอ็นาuธtaกบsoc์ุยวัilะบพrnืu้อo์ุfkoหกกก็กาิtธeวเวeงengยtiลรเลนn่งิก)rย))อgรgําี,้ยcี่อืณrอ่ดu)งsaหltหเtfไoนutมรวัilrnื้อoือ้หengลเ)ยไา))ําหยือ่ หาลกรือไหล ติดตา เรยี บ แผ่นใบงอข้ึนเลก็ น้อย สีเขยี วเข้มเป็นมัน (budding วาว ใบหนากว่าใบมะนาว มจี ดุ น�้ำมนั มบี างใบ มกี ล่ินหอมเฉพาะตวั   เสียบยอ ดอก : ดอกสีขาวออกเหลือง ลักษณะคล้าย (shoot g ดอกของมะนาวมีเมลด็ กลมขนาดโต ทาบก่งิ (grafting แยกหน่อ (sucker, เพาะเลี้ย (tissue c คณุ คา่ ในการอนรุ กั ษ์ คุณคา่ ในการอนรุ กั ษ์ เป็นพรรณไม้มีค่า เป็นพรรณไม้ใกล้สญู พนั ธุ์ เป็นพรรณไม้ที่ขยายพนั ธุ์ยาก เป็นพรรณไม้ที่ขยายพันเปธน็ ์ุยพากรรณไม้หายาก เป็นพรร เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ เปน็ พรรณไม้ที่ชุมชนมีความต้องการ เปน็ พรรณไม้ใกล้สญู พนั ธ์ุ เปน็ พรรณไม้ใกล้สญู พเนัปธ็นุ์ พรรณอนไมรุ กั ้มษีคเ์ พ่าื่อการใช้ประโยชน์ เป็นพรร เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิ่น เป็นพรรณไม้เฉพาะถิ่นอเปนน็ รุ พักรษร์เณพือ่ ไมก้ทารี่ชใุมชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต้องกาอเรปนน็ รุ พักรษรเ์ 108

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชุมชนบา้ นเดน่ พัฒนา จงั หวดั น่าน การน�ำไปใช้ประโยชน์ : ประโยชน์ด้าน เสมหะ แก้ไอ ฟอกโลหติ ใบรกั ษาโรคผิวหนงั อาหาร ส่วนท่ีใช้บริโภค คือใบอ่อน ใบแก่ โดยรว่ มกบั ใบสม้ ตา่ งๆ ตม้ อาบ ทำ� ใหผ้ วิ เกลย้ี ง ผลดิบ ผลแก่ การปรุงอาหาร ใบอ่อน นำ� มา เกลา เบาเนอื้ เบาตวั มะงว่ั จากบ้านเด่นพฒั นา ลวกหรอื ตม้ รบั ประทานเปน็ ผกั รว่ มกบั น�้ำพรกิ จงั หวัดน่านเป็นพรรณไม้หายาก พบตามบ้าน ลาบ ใบแก่ น�ำมาหั่นเป็นฝอย ใส่ลาบเพ่ือดับ เรอื น สมยั ก่อนนยิ มปลกู เพื่อใช้ประโยชน์ด้าน กล่ินคาวโดยเฉพาะปลาต่างๆ ผลแก่ ใช้ พืชอาหาร แต่ปัจจุบันหายากเพราะมีการใช้ ประกอบอาหารให้รสเปรี้ยวแทนมะนาว มี มะนาวมาทดแทนมะง่ัว ดังนั้น จึงควรมีการ สรรพคณุ ทางยา ผวิ ลกู รสปร่าหอม ใช้ทำ� ยา อนรุ กั ษส์ ายพนั ธม์ุ ะงวั่ เพอ่ื ไมใ่ หส้ ญู พนั ธไ์ุ ปจาก หอมแกล้ มวงิ เวยี น หนา้ มดื ตาลาย แกท้ อ้ งขึ้น ประเทศไทย อืดเฟ้อ น้�ำในลูก รสเปรี้ยวอมหวาน กัดฟอก 109

(climber) (tree, umbrella shap(esu) cker, stolon) ไม้หัว หรือมีเหง้า เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ไม้ต้นทรงพุ่มกลม (tissue culture) (bulb, rhizome) ค  ําอธิบาคยณุ สค่าัญในลกากั รอษนรุณคกั  ษาํ ์์ อธิบายสไ(tมre้ตัญe้น,ทrลoรuงnกักdรวsษยhaคณpวeํ่า) ์ ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน   เป็นพรรณไม้ท ีข่ ยายพันธุ์ยาก (tree, conical shape)เปน็ พรรณไม้หายาก มะนาวไม่ร้โู ห่ ลักษณะวิสยั เปน็ พรรณไม้ใกลลัก้สูญษพณนั ธะ์ุ วิสยั ไ(tมขre้ตยe้น,าทsรยpงikพพeุ่มนัsกhธรaวp์ุ ยe)แหเปลน็ มพรรณไม้มีค่า ขยายพ ความสูง เป็นพรรณไม้เฉพ2า-ะ3ถmิน่ ความสงู ไม้พุ่ม เพาะเมล็ด (height) (height) (shrub) เป็นพรรณไม้ที่ชุมชนมีความต (seed) อนุรักษเ์ พื่อการใช้ประโยชน์ ชื่อวิทยาศาสตร์ : Carissa carandas L. ไม้ต้นแผ่เป็นรศั มี ไม้ต้นแผ่เไปม็น้พรุ่มัศรมอี เลื้อยปักชําก่งิ หรือเถา ชื่อวงศ์ : APOCYNACEAE (tree, umbrella shape) (tree, um(bsrcealnladeshnta)pe()cutting) ไม้ต้นทรงไพมุ่ม้เลกื้อลยม ตอนกิ่ง ไม้ต้นทรงพุ่มกลม (tree, rou(ncdlimsbhearp)e) (air layering) ชื่ออื่น : หนามขี้แฮด (เชียงใหม่), หนามแดง (กรงุ เท(tพreeฯ, ro)und shape) ไม้ต้นทรงกรวยควํา่ (ไtมre้ตe้น,ทcรoงn(ไกibมcuรa้หlวlbัวยs,hคหrahวรpiํา่ือzeoม)mีเโ(หleนaง)้มy้าeกrิง่ing) ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, conical shape) ตน้ : เป็นไม้พุ่ม สงู 2 - 3 เมตร ทรงพุ่มกลม แตกก่งิ จ�ำนวนมาก ทกุ ส่วนมยี างสีขาวเหมอื น ติดกันเไปม้ต็น้นทหรงลพุ่มอกดรวยยแาหลวมสีชมพูแคไุณกม้ตมค้น่าทแรใงนดพกุ่มงากรรดวอยนแอหุรกลตักมิดมษตา์ี น�้ำนม ล�ำต้นและกิ่งก้านมีหนามแหลมยาว ผกเชผปมลลลน็ พร่ินสปู หู :ผีแกอดลไไ(ไ((ลstsมมมเมrchงดe้้้เพพปaมrลeอunมุุ่่มื้อ,ิบbdกรร็่อsยน)eอpมีnรเiมนtkลผ)ะีนeื้อนทsลยๆำ�้ hรaยง่ัเpีหสหดeา)องุกร่ียมมอืจวตารงึ อกปูกลอไลอผขกาดล่ ผยวรจเลนั วไไ(ไ((ปะstsมมมrอcheค้้้พเพมa็นrอลeunอมุุ่่ม่ ื้อ,b่อdสรอกยs)eนอpnยีดกเเiัเtkเนปลมป)ปeื้อ็น�ำด็น็นๆสsีเยพพพhอปรรaรเขีรเรpรมกณขณeาณ็น)ลไ้มไทวไมมมช้เ็ดท(แ(เ(อ้ทข้ใัง้ฉgsbสกยาีข่hพur่ียปมมน้ึอลaกบยodาบf้สoาหกdtะีียtiยูญiนn่งิถnอgพgิ่่นอgพrด)ัน)aนัหธfธtุ์ยัวin์ุ าgลก)ํา หรือไหล 2 - 5 เซนตเิ มตร ปลายหนามมีสีแดง 1 เมลด็ (clตimดิbeอr) ยทู่ สี่ ว่ นปลายรปู ไ(ตclimยbeาr)ว 2.5 -(su3cker, stolon) ใบ : เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่กลับ กเคซาณุ นรคตขา่ ิเยใมน(ไbามตกu้หยlรbาวั ,รพหrสอhรiนัือzนนี oมmุรธีเ�้ำหกัeต์ุง)ษ้า:า์ โลดอยมวเคิธทณุ ีกาคาา่รมใเนเี(ไพbมปกu้หlาbาลัว,ระหือrอhรเiือzมกนoมmุรแลีเหกัeขง)ด็ ษ้า็ง์ หุ้ม(เtพisาsะuเeลี้ยcuงlเtนurื้อeเ)ยื่อ ปลายใบมนหรือเว้าเข้าเล็กน้อย โคนใบกลม ผวิ ใบสเี ขยี วเข้มเป็นมนั ดอก : เป็นดอกช่อสน้ั ๆ ทีป่ ลายก่ิง กลีบดอก สีขาว มกี ลีบเลี้ยง 5 กลีบ มขี น โคนกลีบเช่อื ม เป็นพรรณไม้ที่ขยายพันธ์ุยาก เปน็ พรรณไม้ทีข่ ยายพันเปธน็์ุยพากรรณไม้หายาก เป็นพรรณไม้ใกล้สูญพนั ธุ์ เป็นพรรณไม้ใกล้สูญพเนัปธน็ ์ุ พรรณไม้มีค่า เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ เป็นพรรณไม้เฉพาะถิ่นอเปนน็ ุรพักรษรเ์ ณพื่อไมก้ทารี่ชใมุ ชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต้องก 110

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากปา่ ชุมชนบา้ นแมห่ าร จังหวดั แม่ฮอ่ งสอน การน�ำไปใช้ประโยชน์ : ผล มีสรรพคุณ ตาปลา กัดท�ำลายเนื้อท่ีด้านเป็นปุ่มโต แก้ ฆ่าเช้ือ ขบั ปัสสาวะ พอกดับพษิ แก้โรคลกั ปิด เลือดออกตามไรฟัน รักษาหูด รักษาขี้กลาก ลกั เปิด เมล็ด แก้กลากเกลอ้ื น แก้เน้ือหนังชา แผลเนื้องอก โรคเท้าช้าง น�้ำมัน ใช้ฆ่าเช้ือ ในโรคเรือ้ น แก้โรคผิวหนงั แก้ตาปลา แก้เน้ือ ทาถนู วดให้ร้อนแดง ยาชา รักษาโรคเร้อื น กดั งอก บ�ำรุงไขข้อ บ�ำรุงกระดูก บ�ำรุงเส้นเอ็น หูด แก้บาดแผลเน่าเปื่อย มะนาวไม่รู้โห่ บ�ำรงุ กำ� ลัง บ�ำรงุ ผิวหนัง เปลือก แก้บดิ ขับนำ�้ สามารถน�ำใช้ประกอบอาการ หรือทำ� ขนมได้ เหลืองเสีย แก้ท้องเสีย แก้กามโรค ท�ำยาอม หลากหลายเมนู เช่น ผัดไทย เต้าหู้มะนาวโห่ รกั ษาแผลในปาก แกป้ วดฟนั พอกดบั พษิ ยอด นำ้� พรกิ เผามะนาวโห่ ฟรุ๊ตต้ีลืมหาว เป็นต้น อ่อน รักษาริดสีดวงทวาร ยาง ใช้ทาท�ำลาย 111

ไม้หัว หรือมีเหง้า ค   าํ อธิบายสัญลักเพษาะเณลี้ยง์เนื้อเยือ่ (bulb, rhizome) (tissue culture) คาํ อธิบายสญั ลกั ษณ์คณุ คา่ ในการอนรุ ักษ์ ลักษณะวิสยั ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คาํ อธิบายสญั ลกั ษณ์    ความสงู เปน็ พรรณไม้หายาก (height)   เปน็ พรรณไม้ที่ขย ายพนั ธุ์ยาก หมักมอ่ ลกั ษณะวิสยั เป็นพรรณไม้ใกล้สลูญักพษันณธ์ุ ะวิสยั ไ(ขtมreย้ตe้นา,แuยผm่เพปbr็นันeรllธัศaมุ์ sีhapเeป)น็ พรรณไม้มีคข่ายายพ ความสูง เป็นพรรณไม้เฉพาะ6ถ-8ิ่นm ความสงู ไ(tมre้ตe้น,ทroรuงnพdุ่ม(เsพsกehาลeaะมdpเ)มe)ลเอด็ปน็นุรพกั รษร์เณพื่อไมก้ทารี่ชใมุ ชช้ปนรมะโีคยวชา (height) (height) ชื่อวิทยาศาสตร์ : Rothmannia wittii (Craib) Bremek.ไม้ต้นแผ่เปน็ รัศมี ไม้ต้นแผ่เปไ็นมร้ตศั ้นมที รงกรปวักยชคําวกํ่าิ่งหรือเถา ชือ่ วงศ์ : RUBIACEAE (tree, umbrella shape) (tree, umb(rtreellea,schoanpieca)(cl usthtainpge)) ชือ่ อื่น : ตน้ ขี้หมู (บรุ ีรัมย์), หมอ่ , หมอ้ ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ไม้ต้นทรงพุ่มกลม ไ(tมre้ตe้น,ทroรuงnพไ(dtมุ่มre้ตsกeh้นล,aทมpsรpeง)ikพeุ่มต(saกhอirรaนวplaกยeyิง่ )แeหriลnมg) ต้น : เป็นไม้พุ่ม สงู 6 – 8 เมตร พบข้ึนตาม (tree, round shape) ป่าเต็งรัง ป่าเบญพรรณ ป่าดิบแล้ง ป่าโป่ง โดคอนกใบไไ(ไ(ttมมมrr:eeแ้้ตพ้ตee้น้นมุ่หเ,,ททปcsรลรpoงงni็นkกพมiecรชaุ่มsวlกh่อสยsรahควpีเaวยeขpอ่ํา)แeยี ห)อลวกมสเดป็นเวกลราะไ(ไ(มttจมมrree้ต้ตดีุกee้น้น,,ททอทcsรรpoงงniกี่ซkกพi(ไไไ(ecssมมมรaุ่มจอchsวl้้้เพพกarhลยsะunมุุ่่มรกahื้อคbdวpรaทย)วeยeใpอํา่n)แeบเ้งิtลห))ไื้อลใเตโ((ปยlbมสนกaิดuีย้มyตdลeบกdาrยิ่งii้nnอggด)) และป่าละเมาะ เปลือกสนี ำ้� ตาลอมด�ำ แตกกงิ่ ปลาย(sยhruอb)ด สีขาวนวล กลีบดไม้พอุ่มกเช(clื่อimมberต) ิด(sกhoันot grafting) ก้านสาขากว้าง กง่ิ อ่อนมขี นอ่อนสนี ำ�้ ตาลแดง ยโเปค่อ็น้งยงรรอไ(ไ(ูปcsมมูปclกi้้พเmaรลรnุ่มลbื้อะdะรeยeบัอฆrฆn)เtล)ังงัโื้อคยปมนลีดกาอลยกบี แยดย่อ้ากยนเปใ5นน็ -มค5ไไ((ssมมุณีแch1้้พเarลตunคุ่มกื้อbd2ร้มย่า)eลอnใเสtลนบี)(ไดbื้อมเีกuย้หขอlแbาัว,ยีรกลหrอhวระiือzนoดมบแmรุท(แ(ีเgsหอยกัาeาลurงaก)บcษกน้าfkะหกtei์นn่งิ rg,่อ)stหoวัlonล)ํา หรือไหล ปกคลุมหนาแน่น แตกกงิ่ เป็นชั้นคล้ายกบั ฉัตร มที รงพุ่มกลม โปร่ง ใบ : ใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามเป็นคู่ ใบรูปขอบ คุณกผแถ่าลคน่าบิ่นใศปหน(ไbมูนรกuอ้หlะยbาวัม,รส์กหrออhรมีiลือzน่อoมว่าmรุ ีเนงหงกัeง)ๆขษ้าดอ์อตงกอดบนอากกนลค3าวงำ่�–คล(ไ(bcืนม5lงui้หmlbัวb,เอเeหมrrซhร)อiืออz่ื เนเoมปปกmบีเน็น็ตหeดพพงา)ิเ้ารรอมนรรณณกมตไไมมช(เเรี tพ้ท้ใสisก่วาี่ขsลมะน้ยuงเ้สาeลียญู ี้ยcพuพงนัlเtันนuธธrื้อุ์ยe์ุ าเ)ยกื่อ ขนาน หรอื รปู วงรีแกมขอบขนาน กว้าง 12 – 16 เซนตเิ มตร ใบอ่อนขนปกคลุมท้งั สองด้าน ใบค่อนข้างนม่ิ มขี นาดใหญ่ และเหน็ เส้นแขนง เดือนเธปน็ ันพวรราณคไมม้ทีข่ ย–ายกพมุนั ธภ์ุยาากคพุณนั คธ่าใ์ นการอนเปุร็นักพรษร์ณไมเ้เปฉ็นพพาระถรณิ่น ไม้หายาก ใบชดั เจน หใู บอยรู่ ะหวา่ งกา้ นใน ปลายใบ และ เป็นพรรณไม้ใกล้สูญพนั ธุ์ เป็นพรรณไม้ทีข่ ยายพันเปธ์ุย็นาพกรรณไม้มีค่า เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิ่น เป็นพรรณไม้ใกล้สูญพเนั ปธ็น์ุ พรรณไม้ที่ชุมชนมีความต้องก อนุรักษ์เพื่อการใช้ประโยชน์ เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิ่น 112

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชมุ ชนบา้ นโคกปา่ ซี จังหวดั กาฬสินธ์ุ ผล : ผลสดรูปทรงกลม ขนาด 3 – 4 การน�ำไปใช้ประโยชน์ : ด้านสมุนไพร แก่น เซนติเมตร เปลอื กผลเรยี บ แข็ง มีรอยตะเข็บ หรือราก ใช้ต้มด่ืมแก้ไข้ ล�ำต้น ผสมกับ สนี ำ�้ ตาลเปน็ สนั เลก็ นอ้ ย แบง่ ครงึ่ ลกู เนอื้ ผลมี สมุนไพรอ่ืน ต้มน�้ำด่ืมรักษากามโรค แก้ท้อง รสหวานเลก็ น้อย มสี ีเขยี วเข้ม เมือ่ แก่มีสีด�ำ มี ผกู และใช้ปรงุ ยาต้มดม่ื แก้ไข้ ถ่ายเส้นเอน็ แก้ เมล็ดจำ� นวนมาก อัมพฤกษ์อัมพาต เหนบ็ ชา ถ่ายพษิ ในตับ ขบั การขยายพันธ์ุ : โดยวธิ ีการเพาะเมลด็ ปลูก ปัสสาวะ เนื้อในผล มีสีด�ำแฉะเล็กน้อย เป็น ลงแปลงกลางแจ้งหรือในทีร่ ่มร�ำไร ลอนคล้ายขห้ี มรู บั ประทานได้ มรี สหวาน เปน็ ยาแกเ้ จบ็ คอ ผล ใชด้ องแลว้ เปน็ ยาบำ� รงุ กำ� ลงั ด้านอื่น ๆ เป็นไม้ประดับ มีดอกสวยงาม ผล กลมดำ� โดดเด่น 113

ไม้พุ่มรอเลื้อย ทาบก่งิ (scandent) (grafting) ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน ไม้เลื้อย คาํ อธิบายสัญลกั ษณ์แยกหน่อ หวั ลํา หรือไหล เหมอื ดแอ่ ค  าํ อธิบายสญั (cliลmbeักr) ษณ์   (sucker, stolon)   เพาะเลี้ยงเนื้อเยือ่   ไม้หัว หรือมีเหง้า (bulb, rhizome) (tissue culture) ลักษณะวิสคยั ณุ คา่ ในการอนรุ ักษ์ ลกั ษณะวขิสยยั ายพนั ธุ์ ความสงู เป็นพรรณไม้ที่ขยายพันธ์ุยาก3-7 m ความสูง เพาะเมล็ด (height) (height) (seed) เปน็ พรรณไม้หายาก ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Memecylon edule  Roxb. (ไtมre้ตe้น,แuผm่เปbr็นeรllเัศaปม็นsีhพaรpรeณ)ไม้ใกล้สูญพนั ธ์ุ (ไtมre้ตe้น,แuผm่เปbrน็ eร(ปlclัศaักuมtชstีhํiาnaกgpง่ิ)eเหป) ็นรือพเรถราณไม้มีค่า ชื่อวงศ์ : MELASTOMATACEAE ไม้ต้นทรงพุ่มกเปลน็ มพรรณไม้เฉพาะถิ่น ไม้ต้นทรงพุ่มตกอลนมกิง่ เปน็ พรรณไม้ที่ชุมชนมีควา ชือ่ อืน่ : พลองกินลูก เหมือดพลองดำ� (ประจวบค(ีรtreีขe,นั roธun)์ d,shเaหpeม) ียด (สรุ ินทร)์ (tree, round(sahiarplaey)eอriนnุรgกั)ษเ์ พื่อการใช้ประโยชน ไม้ต้นทรงกรวยควํา่ ไ(tมre้ตe้น,ทcรoงnกicรaวโ(llนยash้มyคaeวกprาํ่ ิ่งein)g) ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, conical shape) ตน้ : ไม้พุ่ม สงู  3 – 7 เมตร ใบ : เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม แผ่นใบรูปไข่ ผ-ล0.:5ผไ( tมrลเe้ตซeอ้น,ทนsอรpตงiกkพeเิ เุ่มมsปกhตรaน็ วpรยeก)แ รหชละอ่ มจผกุ ล กยา้านวผ1ล-ย2อ่ ยเไ(tมซr e้ตยeน้น,าทsตรpวงikเิพeม0ุ่มs(ตกตbh.ิดรau3วpตรdยedา)แinหgล)ม กลับ กว้าง 3 – 4 เซนตเิ มตร ยาว 5 – 10 กกผใศชลนูาา้ทรรยย�ำนข่อ์กด(ไไ(ไ(ยย�ำลscsมมมchl้าi้้้พพเmไarาาลunมุุ่่มมปbื้อbงยdรe2ย)eเอ ใrnพ)ส0เชtล)-ียื้อัน.ป้ 5ยม1ธร์ุ0-ะ:ทโ 0โ�ำยลดใ.กูช6หยน ผว้ฟเ์ธิซล:ันีกนสดแาตด้าลรนเิระเมปูพสเตหกมารงะลนุ ือเมไไไ(ไ((มscsมมมกพchli ้้้พเพmarลลเunแมุุ่่มรbื้อสbdด็รeย)eขอrล้นn)เ็tงล)�ำผื้อแย((เแ(ทต่าssgสรยาhurีย้นนaกบcoงบfkoหกteยtiนn่งิrอgg,่อrด)satหfotวัilnongล))ํา หรือไหล เซนตเิ มตร ปลายใบแหลม โคนใบรปู ลม่ิ ขอบ ท�ำเค(ไรbมu่ื้หอlbวั ,งหrhมรiือzืoอมmีเหทeง)้า�ำนาและของเล่นเ(ไbดมu้หl็bกัว,หrอhรiือzีสoมmีเเ(หาtพeiงs)าน้าsะuเeลี้ยcuงlเtนurื้อeเ)ยื่อ ใบเรียบ ใบมันเรียบ ก้านใบยาว 0.4 – 0.5 เซนตเิ มตร ดอก : ดอกสีน�้ำเงินอมม่วง ออกตามกงิ่ และ ซอกใบ  คณุ คา่ ในการอนรุ กั ษ์ คณุ ค่าในการอนรุ ักษ์ เปน็ พรรณไม้ที่ขยายพันธ์ุยาก เป็นพรรณไม้หายาก เป็นพรรณไม้ทีข่ ยายพันธ์ุยาก เป็นพรรณไม้ใกล้สญู พนั ธ์ุ เปน็ พรรณไม้มีค่า เป็นพรรณไม้ใกล้สญู พนั ธุ์ เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิ่น เปน็ พรรณไม้ที่ชุมชนมีความต้อง เปน็ พรรณไม้เอฉนพรุ ากั ะษถิ่น์เพื่อการใช้ประโยชน์ 114

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากปา่ ชุมชนบา้ นพรเจริญ จงั หวดั นครพนม ลำ� ต้นของเหมอื ดแอ่ ตดั แล้วเอาไปเผาไฟ จะมี คือ ท�ำซ่ีฟันของคราดนา เพ่ือหว่านกล้าข้าว นำ้� เลยี้ งออกมาบรเิ วณรอยตดั แตะเอานำ้� เลยี้ ง แก่นท�ำง่ามหนังสะต๊กิ ลูกดบิ ใช้ยิงบั้งโป๊ะ บั้ง นน้ั มาถฟู นั ทำ� ให้เหงอื กแข็งแรง เป็นสมนุ ไพร โปะ๊ คอื ของเลน่ เดก็ อสี าน ท�ำดว้ ยไมไ้ ผเ่ ปน็ ล�ำ บ�ำรุงเลือด บ�ำรุงน้�ำนม โดยผสมรวมกับ ขนาดรขู องไมไ้ ผต่ อ้ งพอดกี บั ลกู เหมอื ดแอ่ เมอื่ เหมอื ดโลด ยาแกไ้ ขป้ ่า แกน่ นำ� มายอ้ มไหม ให้ บรรจลุ กู แรกเขา้ ไปจนสดุ ใชไ้ มอ้ กี ชนิ้ หนงึ่ เหลา สเี หลอื ง ล�ำต้น มแี ก่นแขง็ โค้งได้ส่วนชาวบ้าน กลมยาวและมดี า้ มจบั ดนั ลกู ทส่ี องเขา้ ไปอยา่ ง นิยมน�ำไปท�ำแอกวัว แอกวัวเป็นเคร่ืองมือ แรง ลกู แรกจะถูกกระแทกด้วยแรงดนั ลมจาก ส�ำหรับคล้องคอวัวควายเม่ือออกไปไถนา ลูกทส่ี อง กระเด็นเสยี งดงั โป๊ะ เดก็ ๆ เรยี กบ้ัง นอกจากนยี้ งั ทนทานตอ่ การผกุ รอ่ นเมอ่ื สมั ผสั โป๊ะ ตามเสยี ง ทด่ี งั กับน้�ำ อีกอุปกรณ์หน่ึงท่ีท�ำด้วยไม้เหมือดแอ่ 115

(climber) (scandent) (sucker, stolon) ไม้หวั หรือมีเหง้า ไม้เลื้อย เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (bulb, rhizome) (climber) (tissue culture) ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คําอธิบายสญั ลกั ษณ์ คาํ อธิบายสญั ลักษณ์  คุณคา่ ในการอนุรกั ษ ์ ไม้หัว หรือมีเหง้า (bulb, rhizome)   เปน็ พรรณไม้ที่ขยา ยพันธ์ุยาก คณุ คา่ ในการอนเุรปัก็นพษร์ รณไม้หายาก ตา๋ ว ลกั ษณะวิสยั เปน็ พรรณไม้ใกล้สลญู กั พษนั ธณ์ุ ะขวิสยยัายพนั ธ์ุ เป็นพรรณไมเป้ท็นี่ขพยารยรพณนั ไธม์ุย้มาีคก่า ขยาย ความสงู เปน็ พรรณไม้เฉพาะ6ถ-ิ่น15 m ความสงู เพาะเมลด็ (height) (height) (seed)เป็นพรรณไเมป้ใ็นกลพ้สรญูรณพไันมธ้ทุ์ ี่ชุมชนมีควา อนุรักษ์เพือ่ การใช้ประโยชน ชื่อวิทยาศาสตร์ : Arenga pinnata (Wurmb(ไ)tมre้ตMe้น,แueผm่เrปbrr็นe.รllัศaมsีhape) (ไtมre้ตe้น,แuผm่เปbrน็ e(ปรcllกััศuatมชstiําีhnเกagปpิง่)็นeหพ)รรือรณเถไาม้เฉพาะถิน่ ชือ่ วงศ์ : ARECACEAE ไม้ต้นทรงพุ่มกลม ไม้ต้นทรงพุ่มตกอลนมกิง่ ชื่ออื่น : กาฉก (ชุมพร), เต่าเกียด (กาญจนบุร(trี)ee,, rลouกู ndชshิดape()ภาคกลาง) (tree, round(ashiralpaey)ering) ไม้ต้นทรงกรวยคว่ํา (ไtมre้ตe้น,ทcรoงnกicรaโ(วllนaยs้มyhคeaกวrpิง่่าํien)g) ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, conical shape) ต้น : ปาล์มลำ� ต้นเด่ียว ลักษณะลำ� ต้นตรงสงู รใไ(บtมูปre้ตเeข้นป,ทอsรp็นบงikพรeขุ่มูsปกนhรaเาวpงยeนี่ย)แหงปลใมลบาหยอใบกมขนอแบลเะรแไ(tมียrหe้ตeบ้น,ลทsรpมงiผkพeุ่มิวส(ตsbกhิดใu่วรaตdบวpนdายei)แหnโหgคล)นมนา ชะลดู มีหลายขนาด 6 - 15 เมตร เส้นผ่าน ใผหดดน(((ไไไไ(บbcssมมมมำ�วลอลchlui้้้้พเพหmarหลlลbuงnัวัุ่มุ่มกbเื้อ,bd้อร:ใมeหย)reอrhเบรn:)ยลเมiผือtzล)เoชยมื้อด็อื่ปลmีเย่อหาeสใกน็ ง)วดบ้าีขลสลอแาุ่มเี งกกขวรไยีขเ่จดูปชวุ่นะ้มงิไเหขลขาล้อ่สก้มดักยีเกมขษขจนวนั ียณน่าาววปดะา2นผิดวใหิ่มลคเสมญแแลไไ((ไไ(่วscsมมมมตchlลกi้้้้พพเหุมน่อmarลunัวุุ่่มมรbื้อะ่สbลdใอรeหย)eตออrเีรn�ำ)กเหือtลใ้่อ)ตมตื้อบล((เ(เแ(ทีเยนgstsพสห้นยiาาuhsrมียืองาaกบsco้ามะบufkแoหกสีtงเeeยtiลนn่งิซตrแอgขีgี้,ยc่อrดu)องs่ลลaาltหเtfoนutกววัะะilrnื้อoengลเ)ย))ําือ่ หรือไหล ศูนย์กลางต้น 30 – 65 เซนติเมตร ล�ำต้นมี ขนาดใหญก่ วา่ ตน้ ตาล ลำ� ตน้ มสี นี ำ้� ตาลเขม้ จน เกือบด�ำ มีระบบรากเป็นแบบรากฝอย ราก จะเจรญิ ออกจากใต้ดนิ ใบ : ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกออกเรียง สลับกนั ก้านทางใบยาว 6 - 10 เมตร มีใบ ย่อย 30 - 130 ใบ ใบมีลกั ษณะเช่นเดยี วคกณุ ับคา่ ใผนลกามรี อ2นุร-ักษ3์ เมลด็ ต้นต๋าวให้ผ(bลulbช, r่วhizงoอmeา) ยุ 15 ใบมะพรา้ ว แตจ่ ะใหญแ่ ละแขง็ กวา่ โดยใบเปน็ -ไเมปน็ 2่เพกร0รินณปไ4มี้ทสี่ขคย่วารยนง้ัพันใธหุ์ยญาก ่ให้ผลคุณคครา่ั้งใเนเปดก็นียพารรวรอณนมไมรุเ้ทปาักี่ข็นกษยพา์รทยรพณ่ีสนั ธไุดมุ์ย้หากายาก เปน็ พรรณไม้ใกล้สญู พนั ธุ์ เป็นพรรณไม้มีค่า เปน็ พรรณไม้ใกล้สูญพนั ธ์ุ เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ เป็นพรรณไม้ที่ชมุ ชนมีความต้องการ เปน็ พรรณไมอ้เฉนพรุ าักะษถเ์ิ่นพือ่ การใช้ประโยชน์ 116

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชุมชนบ้านตะเกราทอง จังหวัดระยอง การขยายพันธุ์ : โดยวธิ ีการเพาะเมล็ด แกงได้ ล�ำต้น สามารถน�ำมาใช้ท�ำเป็น การนำ� ไปใชป้ ระโยชน์ : หนอ่ อ่อนและเนอ้ื ใน เฟอร์นเิ จอร์ หรอื ใชท้ ำ� เปน็ อปุ กรณ์การเกษตร เมลด็ สามารถนำ� มารบั ประทานได้ เนอื้ ในเมลด็ ได้ ใบตาวแก่ สามารถน�ำมาใช้มุงหลังคา ก้ัน หรอื ลกู ชดิ สามารถนำ� มารบั ประทานสด ๆ ได้ ฝาบ้าน ส่วนใบอ่อน นำ� มาใช้ท�ำเป็นมวนบุหร่ี เลย หรือน�ำไปต้ม หรือน�ำมาเชื่อมกับน้�ำตาล ส่วนก้านใบ เมื่อน�ำมาเหลารวมกันท�ำเป็น รับประทานเป็นของหวานได้ ยอดอ่อน ใช้น่ึง ไมก้ วาด เสน้ ใยจากลำ� ต้น สามารถนำ� มาใช้ทำ� รับประทานเป็นผักจ้ิมกับน�้ำพริก หรือน�ำไป เป็นแปรงได้ 117

คาํ อธิบายสญั ลักษณ์(scande(nctl)imber)   (grafting) (sucker, stolon) คุณ((ไไbcมมคlui้้เหmลlา่bัวbื้อ,ใeหยrนrh(ไร)bมiือzกu้หoมlbาmวัีเ,หรeหrง) อhร้าiือzนoมmรุ ีเหกัeง)ษ้า ล์ ักษณะคววิสามยั สูง แ(sยuกckหeนr,่อsเ(tหtพoiัวlsoาsnละu)เําeลหี้ยcuรงlืเอtนuไrื้อหeเล)ยื่อ ขยาย ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คาํ อธิบายสญั ลักษณคาํ์ อธิบายสญั ลกั ษณ์  คณุ ค่าในการอเปนน็ พรุ รักร ษณ์ไม้ทีข่ ยายพนั ธุ์ยาก(height) เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ   (tissue culture) เป็นพรรณไม้หายาก ตาลโตนด ลักษณะวิสยั เป็นพรรเณปน็ไมพ้ทรีข่รลยณกัาไยษมพ้ในัณกธล์ุยะ้สาวูญกิสพยันั ธ์ุ (ไขtมreย้ตe้นา,แuยผm่เพปbr็นันeรllธศัaม์ุ sีhapเปe็น) พรรณเไปมน็ ้หพารยราขณกยไมา้มยีคพ่าันธุ์ ความสงู เปน็ พรรเปณน็ ไพมร้ใกร2ลณ5้สไ-ญู4ม0้เพฉmนัพธา์ุ ะค(hถวeิน่ าigมhสt)งู ไ(tมre้ตe้น,ทroรuงnพdุ่ม(เsพsกehาลeaะมdpเ)มe)ลเปด็ ็นพรรณอเไปนมน็ ุร้มพกัีครษ่าร์เณพือ่ ไมก้ทารี่ชใมุ ชช้ป(เนsพรeมะาeโีะคdยเว)มชาลน (height) ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Borassus flabellifer L. ไ(tมre้ตe้น,แuผm่เปbr็นeรllัศaเปมsน็ ีhพaรpรeณ) ไม้เฉพาะถิ่น (ไtมre้ตe้น,แuผm่เปbไ(rtน็มreรe้ตllศัea้น,มทscีhรoaงnpกiecรa)(ปวclกัuยsthชคtaํiาวnpก่ําgeงิ่)อเ)ปหนน็รรุ พือักรษเถรเ์ ณพาือ่ ไมก้ทารี่ชใมุ ชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต(ป้อcกัuงtกชtiําาnกรg่งิ ชือ่ วงศ์ : ARECACEAE ไม้ต้นทรงพุ่มกลม ไ(tมre้ตe้น,ทroรuงnพไ(dtมุ่มre้ตsกeh้นล,aทมpsรpeง)ikพeุ่มต(saกhอirรaนวplaกยeyิง่ )แeหriลnมg) ตอนกิ่ง (air laye ชือ่ อืน่ : ถาล (แม่ฮ่องสอน), ทา้ ง (เชียงใหม่) (tree, round shape) ไ(tมre้ตe้น,ทcรoงnกiไ(csมรahวl้พrยsu่มุ hคba)วp่ําe) ไม้ต้นทรงกรวยคว่ํา โน้มกิง่ ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ (tree, conical shape) (layering) โน้มกิง่ (layerin ต้น : เป็นปาล์มต้นเด่ียวที่มีความสูงชะลูด มี สใขไไ((tsบมมr้าhเีe้พ้ตหrเeงu้นมุ่ป,bทลจs)ร็นpอืะงikพจeมงุ่มักsเีกหhปรaลนวpน็ ยeึกา)แทถหมาลึงแมงคขยร็งาึ่งควแลผแ้าล่นยไไ(ะใtมมrบฟeข้พ้ตe้นมุ่อ,ันทsสรpบเงik่ลวพ((ไไขecsมมุ่มนcl่ือsiอ้้พเกmahลnุ่มกรabยื้องdวpรeยeยe้ากอrแn))แเนtลห้าข)ื้อลใต(เ(น็งยsbมสบิดhuียๆทoตdบหodางั้ยtinสนอgสgrด)aีดาอftมi�ำงngี ) ลำ� ตน้ ใหญแ่ ละเนอ้ื แขง็ แรง มลี ำ� ตน้ ขนาด 30- ติดตา 60 เซนติเมตร มีความสูงของต้นได้ถึง 25- (buddin เสียบยอ 40 เมตร ลำ� ตน้ เปน็ เสย้ี นสดี ำ� และแขง็ มาก ไส้ ดแแ((ไไcsมมลบclอi้้เพmaลnะุ่มบกbื้อdรeคยeอชrn):เมtล่อ)ดื้อมแยอายกกกมอแสียขขีู่ตนาางวมรอขะมอหเบหควกไไ((ssลมมณุ่าch้้พเ้าarลอืงunคุ่มื้อนbdรกงยา่)eอใnใเาtบอลน)(ไbื้อมบกอuย้หlbาใัวก,รบหrดอhรiือzนอชoมmรุท((แกีเ่อgsหยักาeurงaก)บเcดษ้าfkปหกtei์นอn่งิ rน็ g,่อ)กsชtหoมวัอ่lonลี )ํา หรือไหล (shoot g กลางของล�ำต้นจะอ่อน บริเวณโคนต้นจะมี ดไมอ้หัวกหอรือยม่ชู ีเห่อง้าละ 8-16 ดอ(cกlimbเeมr)อ่ื เปดน็ พอรรกณบไมเาพ้ทนาี่ขะยเเาลตยี้ยพม็งนั เนธทื้อ์ุยาเี่ ยกือ่ รากเป็นกลุ่มใหญ่ เจริญเติบโตได้ดใี นดนิ รว่ น ทาบกง่ิ ไมช่ อบอากาศเยน็ ชอบแสงแดดจดั (grafting แยกหน (sucker, ใขบ้าง:กใลบมเปคน็ ลใ้าบยเดพย่ีัดวแเรผยี่นงใสบลหบั นกานัมสี ลเี กัขษียวณปะคลคอ่ าณุ นยค่าใดจน(bกะอulbามก,รีคrอเhiพzวนoาmุรศกัeมผ)ษกู้ ์ วส้า่วงนปใรหะญมา่จณ(ไะbมu้หรlbัวว,5หrhมรiือzเoกมเปmซีเน็หันeพง)น้ารเรปตณิเ็นไมม(t้ใกisกตsลuล้สรeูญุ่มcuพชltนั u่อๆธreุ์ ) เพาะเลี้ย (tissue c เป็นพรรณไม้ที่ขยายพันธุ์ยากคุณค่าในการอนเปรุน็ ักพรษร์ณไมเ้เปฉน็ พพาระถรณิ่น ไม้หายาก เป็นพรรณไม้ทีข่ ยายพนั ธ์ุยาก เปน็ พรร เปน็ พรรณไม้มีค่า เป็นพรรณไม้ใกล้สูญพันธ์ุ เปน็ พรรณไม้ใกล้สญู พนั ธุ์ เป็นพรร เป็นพรรณไม้เฉพาะถิน่ เปน็ พรรณไม้ที่ชมุ ชนมีความต้องการ อนรุ ักษเ์ พือ่ การใช้ประโยชน์ เปน็ พรร เป็นพรรณไม้เฉพาะถิน่ อนุรักษ 118

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชุมชนบ้านหนองยาง จังหวดั พิษณโุ ลก คล้ายนิ้วมือ หรือเรียกว่า “น้ิวตาล” ส่วนช่อ การน�ำไปใช้ประโยชน์ : ล�ำต้น น�ำมาใช้ท�ำ ดอกเพศเมยี กค็ ล้ายกับเพศผู้ แต่ลกั ษณะของ เป็นเคร่ืองมือเครื่องใช้ เฟอร์นิเจอร์ส�ำหรับ นว้ิ จะเปน็ ปมุ่ ปม โดยปมุ่ ปมคอื ดอกทต่ี ดิ นว้ิ ตาล เครอื่ งตกแต่งบ้าน เปลอื กตาล หรอื ส่วนทเ่ี ปน็ ผล : ผลสดแบบมีเน้ือเมล็ดเดียว ผลติดกัน “กะลา” นยิ มน�ำไปใช้ท�ำเปน็ เช้ือเพลิง ใบตาล เป็นกลุ่มแน่น ลักษณะของผลเป็นทรงกลม ใบอ่อนน�ำมาใช้ในการจักสาน งานฝีมือ ส่วน หรือเป็นรูปทรงกระบอกส้ัน มีสีน�้ำตาลถึงสี ใบแก่น�ำมาไปใช้ท�ำหลังคากันแดดกันฝน มว่ งเขม้ ปลายผลมสี เี หลอื ง ผวิ ผลเปน็ มนั เมอื่ ผลตาล นำ� มารับประทานหรอื ใช้ทำ� เปน็ ขนม ผลสกุ แล้วจะมสี ีดำ� ซึง่ ในผลหนงึ่ ๆ จะมีเมล็ด ใหญ่และแขง็ อยู่ 1-3 เมล็ด การขยายพันธุ์ : โดยวธิ ีการเพาะเมลด็ 119

(ไไ(ttมมrree้ต้ตee้น้น,,ททcsรรpoงงnikกพiecรaุ่มคsวlกhยsณุรahควpaวคยepาํ่)แeา่ ห)ใลน(ไมbมกu้หlbาวั ,รหrอhรiือzนoมmุรีเหกัeง)ษ้าไไ((tsมมr์he้พ้ตreu้นุ่ม,bทs)รpงikพeุ่มsกhรaวpยe)แต(โ(หlbนaิดลu้มyตdมeกdาrิ่งiinngg)((ไไ)scมมcli้้เหmaลnวั bื้อdeหยerรn)ือt)(เมtพisีเาหsะuงเe้าลี้ยcuงlเtนurื้อeเ)ยือ่ ติดต ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน   (bud คําอธิบายสัญลักษณ์  เสียบ (shoo ไม้พุ่ม ไม้พุ่มรอเลื้อย คเ(ณุsสhียoคบoยา่t อgใrนด(abfกutilnbาg,ร)rอhizนเoปmุรน็ ักeพ)ษรร์ณไม้หายาก ทาบ (shrub) เป็นพรรณไม้ที่ขย(sาcยaพnันdธe์ุยnาt)ก (graf ค้างคาวด�ำ ลกั ษณะวิสยั ไม้พุ่มรอเลื้อย เปน็ พรรณไม้ใกล(ไขc้สมlูญi้เยmลพาbื้อนัeยยธr)์ุพนั ธุ์ ท(gาraบfกtinง่ิ g)เปน็ พรรณเไปมน็้ทพีข่ ยรราณยพไมัน้มธีค์ุย่าาก แยก (suck (scandent) ไม้หัว หrhรiือzoม(เmsพีเหeeาeง)ะd้าเ)มลแ(ด็sยuกckหeนr,่อsเปtหo็นัวloพnลร)ํารณหอเรไปมือน็น้ใไรุ กพหักลรลษ้สรเ์ ณพญู ื่อไพมกนั้ทาธรี่ชใ์ุมุ ชช้ปนรมะโีคย(เวtพชาisนมาs์ะตu ความสูง ไม้เลื้อย เปน็ พรรณไม้เฉพ(าbะuถlbิ่น, (height) (climber) ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Tacca chantrieri Andr'eไม้ต้นแผ่เปไ็นมร้หศัวมหี รือมีเหง้า คุณคา่ ในการอน(ปรุ cักuกั tชtษํiาnกg์ ง่ิ)หเ(tพiรsาือsะuเเeถลาี้ยcเuงปlเt็นนuพrื้อeเร)ยรื่อณไม้เฉพาะถิน่ ชือ่ วงศ์ : DIOSCOREACEAE (tree, umb(breulllba,srhhaizpoem)e) คไมุณ้ต้นคทา่ รใงนพุ่มกกาลรมอนรุ กั ษ์ เปน็ พรรณไมต้ทอนี่ขยกาิง่ ยพนั ธุ์ยาก เป็นพ ชือ่ อื่น : มงั กรด�ำ (เชียงใหม่), ว่านหวั ฬา (จ(trันeeท, roบunเปdุรน็ sี)พh,aรpรeดณ)ไีปม้ทลี่ขยาายชพนั อ่ ธุ์ยนาก (ตราด) (air layering) เป็นพ ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ ไม้ต้นทรงกรวยควํ่า เป็นพรรณไโมน้ใ้มกกลิ่ง้สูญเปพ็นันพธร์ุ รณไม้หายาก ต้น : ไม้ล้มลุกมีอายุหลายปี เป็นพ สูง 50-60 (ไtมre้ตeส้น,ทcีมรoงnพ่iวเcปaุ่มงน็lกsพแรhรวaรกยpณแeมห)ไมลเ้ใมกขลี้สยญู วพถนั ธึงุ์ สีม่วงเปดน็ �ำพรรคณไู่นมต(l้เaิดฉอyตพeากrาinะรgถเ)ปินู่ปน็ พไรขรณ่ ไรม้มูปีค่า อนุร เซนตเิ มตร มเี หงา้ หวั เจรญิ ตามแนวราบใตพ้ น้ื (ไไ((stsมมrche้้พพareuขเ1เnุ่มุ่ม,bซdสรs)อe4อpnน้นเitkลบเ)eปตื้อเน็sยขซสhพเิ aมนรนีอpรeณตตา่)อไรนเิมนม้เฉหกคพตารวู่ใระืถอน่าิ่นกแรรลูปูผปบี ไ่นใขปบก่หรหลระอีบือดกปรบั ปูรเปยะไขดนา็ ่กวเับ((เท(sgbสสาhลurปียaบodบน้foกบัdยtรยtiin่งิnมอggายะgrดอเ))aปีวามนf5น็tรุiวnพักาg1รษ-)รณเ์7ณพ02ือ่ไมก5้ทา6--รี่ชใุมชช้ปนรมะโีคยวชานม์ต้องการ ดนิ ลักษณะเป็นรูปทรงกระบอก ใบ : ใบรปู หอกแกมรูปไข่ ขอบใบเรยี บ ปลาย ใบเรียวแหลม โคนใบมนหรือเฉียง แผ่นใบสี เขยี วเขม้ กวา่ ทอ้ งใบ กา้ นใบสเี ขยี วคลำ�้ ชขู น้ึ สงู ไม้เล2ื้อย5 เซนติเมตร กลีบดอกมีชั้นแเยดกียหนว่อ ห6วั ลํากหลรือีบไหล เหนือพนื้ ดิน ยาวประมาณ 1 – 1.5 ฟุต (climสbeมี r) ่วงนำ�้ ตาล โคนเชอื่ มตดิ กนั ก(้าsuนckดer,อstกoloยn)าว 2 แดเซนอน่กนตเเิ ป:ม็ตนชร่อชด่อแอตมก่ลี เ1ะปช็น่อ-แมบี34บชช-่อ่อ2ก5รยะาดจวอุกไกดด้ลถอกัึงกคษอณุ 7ณอค0า่กะใน(ไbมกu้หlbาใด-ัว,รตหr้าอh3ร้iวือzยนoม.งmรุ5ยีเหกกัeื่งน)ษ้าเลซห์ ีบน้อตยดเิลมองตกมรดา้าชนขูดนึ้ใูแนมลจา้วะสคเงู ปลจ็น้าายกเ(เสtพเกisาสs้นะuลเe้นลยาี้ยcuดงางlเtนuกว้าrื้อeอคเย)ยื่อรสลงั ีด้าไย�ขำ่ คล้ายค้างคาวบนิ กลบี ประดับมี 2 คู่ ไร้ก้านเป็นพดรอรณกไมม้ที่ขกี ยาลยพิ่นนั สธ์ุยาากบหืน เป็นพรรณไม้หายาก เปน็ พรรณไม้ใกล้สูญพนั ธุ์ เป็นพรรณไม้มีค่า เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ เป็นพรรณไม้ที่ชุมชนมีความต้องการ อนุรกั ษเ์ พือ่ การใช้ประโยชน์ 120

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชมุ ชนบา้ นหว้ ยลึก จงั หวัดชลบรุ ี ผล : ลกั ษณะของผลเปน็ ทรงสามเหลี่ยมหรอื การนำ� ไปใชป้ ระโยชน์ : เหง้าใต้ดนิ ต้มกับไก่ เป็นรูปกระสวย ผลมีสันเป็นคลื่น 6 สัน มีวง รบั ประทานเปน็ ยาบำ� รงุ กำ� ลงั ตม้ หรอื ดองสรุ า กลีบรวมที่ยังไม่ร่วงติด ส่วนเมล็ดมีลักษณะ แก้โรคความดนั ต่�ำ บำ� รงุ ก�ำลังทางเพศ สตรมี ี เปน็ รปู ไต เม่ือแก่ไม่แตก ขนาดกว้าง 1 - 2.5 ครรภ์ ใช้ท้ังต้นน�ำมาต้มอาบรักษาอาการเม็ด เซนตเิ มตร ยาว 2.5 - 5 เซนตเิ มตร ผ่ืนคันตามร่างกาย หรอื ผสมกบั สมุนไพรชนดิ การขยายพันธุ์ : โดยการแยกเหง้าหรือ อืน่ ๆ แก้อาการเบ่อื เมา เพาะเมลด็ 121

ไม้ต้นทรงกร(cวliยmคbวeาํ่ r) ไ(tมre้ตe้น,ทsรpงikพ(โelนaุ่ม้มysกheกrรaิ่งinวpgยe))แ(เsพหuาลcะkมเeลrี,้ยงstเoนlื้อonเย) ือ่ (tree, conicไaมl ้หshัวaหpeร)ือมีเหง้า ไม้พ่มุ ติดตา (tissue culture) ไม้ต้นทรงพ(ุ่มbกulรbว,ยrhแiหzoลmมe) (shrub) (budding) (ไsมc้พanุ่มdรeอnเtล)เ(sสื้อhียยoบoยt อgrดaเfปtiน็ngพ)รรณไม้หายาก ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คาํ อธิบายสัญลกั ษณ์(คtreุณe,คsp่าikใeนsกhaาpรeอ) นุรัก ษ์ ไม้พุม่ เป็นพรรณไม้ที่ข ยายพนั ธุ์ยาก (shrub) วา่ นทรหด ไ(sมc้พanุ่มdรeอnเtล)ื้อเปย็นพรรณไม้ใกลลัก้สูญษพณนั ธะุ์ วิสยั ไม้เลื้อย ทาบก่งิ เป็นพรรณไม้มีค่า ขยาย (climber) (grafting) ไม้เลื้อย เป็นพรรณไม้เฉพา1ะ-2ถิ่นm ความสงู ไม้หัว หrhรiือz(แoมsยmuีเกcหekหงe)น้าr,่อstอเหoปนัวl็นoรุ nลพัก)ํารษรเ์หณพรื่อไือมกไ้ทหารี่ชลใุมชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต (climber) (height) (bulb, ชื่อวิทยาศาสตร์ : Curcuma zanthorrhiza Roxb. ไม้หัว หรือมีเหง้า คไณุ ม้ตค้นแ่าผใ่เนปน็กราัศรมีอนเพรุ าะกั เลษี้ย์งเนื้อเยื่อ (bulb, rhizome) (tree, umbrella shap(teis)sue culture) ชื่อวงศ์ : ZINGIBERACEAE คุณคา่ ในการอนุรักษ์ ไม้ต้นทรงเพปุ่มน็ กพลรมรณไม้ที่ขยายพนั ธุ์ยาก (tree, rouเnปdน็ sพhaรpรeณ)เไปมน็ ้ใพกรลร้สณญู ไมพ้หนั าธย์ุาก ชื่ออืน่ : วา่ นพระยาหวั ศึก, ว่านการบูรเลือด, ว่านชักมเปด็นพลรรูกณไตม้ทัวีข่ ยเามยพียันธุ์ยาก ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ไม้ต้นทรงกรวยคว่ํา ตน้ : เปน็ ไมล้ ม้ ลกุ เหงา้ ใตด้ นิ มลี กั ษณะคลา้ ย ขงิ หรือขมิ้น หัวนน้ั จะกลมเกลย้ี งคล้าย ๆ กบั สคผวรลย้งั ใงน:าฤมหดโัวฝูเเดปป็นมนน็ ยพพีรลรฤรรณณัดกไไมมแู ษ้เ้ใฉกลพลณา้ส้งะญูถตะิ่นพ้นันคธจุ์ ่อะยนุบขล้าไ(ไ(ttมมrrงee้พ้ตงeeไ้นมุ่ ,,กปทcsรpoลงniเkแปพiecน็มaุ่มลslพกhsรคะaรhวpรaโยeณpลต)แeไเอเห)ปปม้นอาลน็น็้เุรฉมพพกัีกยพรรษรราเ์ ณณพะถื่อไไมมกิน่ ้้มทารีคี่ชใุม่าชช้ปนรมะโีคยวชานม์ต้องการ หัวเผือก และเน้ือในหัวน้ันก็จะมีสีขาว และมี หวั เผอื ก กลมรตี ามแนวตัง้ แข(นshrงubส) ้นั เน้อื ในมี รสต่างๆ กันไปถึง 5 รส ความสูงประมาณ สีขาวนวล 1 – 2 เมตร เปน็ ลำ� ต้นเทียม ไม้พุ่มรอเลื้อย ใบ : เหมือนขมิ้น ต่างกันเพียงร่องใบ ว่าน การขยายพันธุ์ : โดยการแต(scกanหdeนnt)่อจากหัว ทรหดนั้น จะมีร่องอยู่ตรงกลาง และเป็น เรจปดะ็นปนตล้�ำ้นทูกใุกใหนวมกัน่รเโะวตถลไาาดงป้ดทลีใ่ีในูกหดใญหิน่ด้ฝร้วัง่วหยนัวป(ไไ(เbcมมแนพlui้้หเmลlตbวัทรbื้อ,eห่เยrารrhพร)iือzะาoมียmวยีเหงe่าง)ม้ามคิดันวดรจทินะ่ี สีนำ�้ ตาล ดอก : ลกั ษณะดอกคลา้ ย ๆ กบั ดอกกระเจยี ว ข้ึนกลางช่อ ดอกมีสีม่วงชมพู เป็นช่อชูตั้ง ช่วยท�ำให้ได้หัวที่มีขนาดคใณุหคญ่าใ่ในชก้ทาำ�รอยนาุรไกั ดษ้ ์ หรือ เป็นพรรณไม้ที่ขยายพนั ธ์ุยาก เปน็ พรรณไม้ใกล้สญู พันธ์ุ เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ 122

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากปา่ ชุมชนบา้ นใหมป่ ่าคา จังหวัดตาก ผู้ท่มี ีบริเวณบ้านก็ควรนำ� เอาไปปลกู ลงในร่อง ร้อนวูบวาบในสตรีวัยทอง แก้อาการท้องอืด ก็จะยง่ิ ดใี หญ่ ทอ้ งเฟอ้ ใชห้ วั วา่ นตำ� เปน็ ผงแลว้ กนิ กบั นำ้� รอ้ น การน�ำไปใช้ประโยชน์ : ด้านสมุนไพร หรือว่าอาจจะผสมกับน้�ำผ้ึงปั้นเป็นลูกกลอน สรรพคุณ รักษาอาการมดลูกทรุดตัว หรือ ส�ำหรับผู้ที่เป็นริดสีดวง ว่านน้ีเป็นว่านชนิด มดลูกต่�ำไม่เข้าที่ มีส่วนช่วยเสริมหรือขยาย เดียวกับ ว่านชักมดลูก แต่เป็นว่านชักมดลูก หนา้ อก ชว่ ยลดเลอื นรอยเหย่ี วยน่ ฝา้ และรอย ตวั ผู้ ซง่ึ มตี วั ยาดกี ว่า แรงกว่าชนดิ ตวั เมยี และ ด�ำ ช่วยกระชับหน้าท้องที่หย่อนคล้อยหลัง ยังมกี ล่นิ ฉนุ แรงกว่าชนิดหวั กลม คลอดบุตร ช่วยกระชับช่องคลอดภายในของ วา่ นทรหดจากปา่ ชมุ ชนบา้ นใหมป่ า่ คา สตรี ช่วยลดอาการปวดประจ�ำเดอื น ลดกล่ิน จังหวัดตาก ชุมชนมีความต้องการอนุรักษ์ไว้ ปาก กลนิ่ ตวั กลนิ่ ภายในชอ่ งคลอด ลดอาการ เพื่อการใช้ประโยชน์ด้านสมนุ ไพร 123

ไม้ต้นทรงกรว(ยclคimวb่ําer) ไ(tมre้ตe้น,ทsรpงikพeุ่มsกhรaวpยe)แ(โหlนaล้มyมeกrิง่ing) (sucker, stolon) (tree, conical ไsมh้หaัวpeห)รือมีเหง้า เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ไม้ต้นทรงพุ่มก(bรuวlbย,แrหhลizมome) ไม้พุ่ม ติดตา (tissue culture) (shrub) (budding) (treคe,ุณspคik่าeใsนhaกpาe)รอนุรกั ษ์ ๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คําอธิบายสญั ลกั ษณ์  ไม้พุ่มรอเลื้อย เ(sสhียoบoยt อgrดaเfปtiน็ngพ)รรณไม้หายาก ไม้พ่มุ เปน็ พรรณไม้ทีข่ ยายพนั ธุ์ย(าsกcandent)   (shrub) อลี อก ลักษณะวิสยั ไ(sมc้พanุ่มdรeอnเtล)ื้อยเป็นพรรณไม้ใกล้สูญพนั ธุ์(ไขcมli้เยmลาbื้อeยยr)พนั ธุ์ ทาบก่งิ เป็นพรรณไม้มีค่า (grafting) ความสงู ไม้เลื้อย เปน็ พรรณไม้เฉพาะถิน่ ไม้หัว หrhรiือzoม(เmsพีเหeeาeง)ะd้าเ)มล(แ็ดsยuกckหeนr,่อsเอtหปoนวัl็นoุรnพลกั )รําษร์เหณพรือ่ ไือมกไ้ทาหรี่ชลใุมชช้ปนรมะโีคยวชานม์ ต (height) (climber) (bulb, ชื่อวิทยาศาสตร์ : Amorphophallus sp. ไม้ต้นแผ่เปไ็นมร้หศัวมหี รือมีเหง้า คณุ ค่าในการอนปุรักกั ชษําก์ ่ิงหเพราือะเเถลาี้ยงเนื้อเยือ่ ชื่อวงศ์ : ARACEAE (tree, umb(breulllba,srhhaizpoem)e) (cutting)(tissue culture) คไมณุ ้ต้นคท่ารใงนพุ่มกกาลรมอนรุ ักษ์ เป็นพรรณไมต้ทอนี่ขยกาิง่ ยพนั ธุ์ยาก ชลตือ่นัก้ อษ:ื่นณเป:ะน็ ทบพากุชื งล,พม้ บฤลกุ กุกเขษขา้ าศมา(ปปสี มรตเีะรหจ์ งวา้ บในคดีรนิ ีขลนั กั ธษ์),ณอะีปุกด(อภ(ไไ(ttมมrกrาee้ต้ตee้น้นค,,ททcr:oเรรouงงnหnกพiเเกcปdปรaุ่มน็นน็วlsก้าพยsพhรือhaครรนวapรวรยp)eณณา่ํดแe)ห)ไไมมอล้ท้ใมกีข่กลย้สายยูญพาพันนัวธธุ์ยอุ์ ากอกจาเเปปกน็ ็นพพบรรรรรณณิเไไมว(โต(มlaน้เaิด้ใฉiณ้มyrกตพeกlลaาrาิง่้สiynะเeญูgถหrเเ)iปปิน่พn็็นนgงัน)พพธ้ารร์ุ รรณณไไมม้้หมีคาย่าาก กลมผิวขรุขระ มีรากโดยรอบ ในฤดูฝนจะมี ผลตรูปัรกลไ(ไ((งดstsษมมrch:eก้้พพarอeณunลุุ่่มม,ลbdรกs)eกัอpะาnเiคtkลษเ)คงeปื้อลน็ณsยลhพa้าร้าpะรยeณยก) ไดกมล้เอฉ้ามพนกาขะใหนถบิ่นานมด้าีดว0อัว.ก5มอีเ-กย1สู่ตร.ร0เงปปเซ็นท(เ((ลsgbสนาhurียแaบoาdบfตoกdtทยยtiinง่ิnเอิgggก่งมrดอเ))aปนอf้าตน็tรุinพักนยรgรษ)รู่เ์ ณพือ่ไมก้ทารี่ชใมุ ชช้ปนรมะโีคยวชานม์ต้องการ ก้านใบยาวเหนือดินลักษณะอวบน�้ำ ไม่มีแกน กลมขนาดเท่าหัวแม่มือยาว 50 - 120 เซนตเิ มตร มลี ายสเี ขยี วนำ�้ ตาลและดำ� ทง้ั แบบ เปน็ พืน้ จุดด่างหรือแถบลายแตกต่างกันไป สีเขไมีย้เลวื้อยเรียงติดกันเป็นแท่งความยาวแย5กหน่อ-หวั 8ลํา หรือไหล ใบ : เปน็ ใบเดยี่ ว แผอ่ อกคลา้ ยสม้ หยกั เวา้ เปน็ เซน(cliตmbิเeมr) ตร และมีกลีบเล้ียงห่อด้าน(suหckลer,ังstผoloลn) แฉกลกึ เมอ่ื (ไbมuส้หlbัวุก,หrhมรiือzีสoมmีเหสีeง)้ม้า แดง เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (tissue culture) คณุ คา่ ในการอนุรกั ษ์ เป็นพรรณไม้ทีข่ ยายพนั ธ์ุยาก เป็นพรรณไม้หายาก เปน็ พรรณไม้ใกล้สูญพนั ธุ์ เปน็ พรรณไม้มีค่า เป็นพรรณไม้เฉพาะถิ่น เป็นพรรณไม้ที่ชมุ ชนมีความต้องการ อนรุ ักษเ์ พื่อการใช้ประโยชน์ 124

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน จากป่าชุมชนบา้ นสามสิบสา่ งและเขาเขียว จงั หวดั นครราชสีมา การขยายพนั ธ์ุ : โดยวธิ ีการเพาะเมลด็ ชอบ ส่วนหวั ใต้ดนิ ต้องกนิ ในฤดหู นาว โดยน�ำมาหน่ั ดนิ รว่ น ระบายนำ�้ ได้ มแี สงแดดรำ� ไร หรอื ขยาย เป็นชิ้นพอค�ำ ล้างให้สะอาดเพื่อไม่ให้คัน แล้ว พนั ธด์ุ ว้ ยการแยกหวั มาปลกู ในชว่ งฤดรู อ้ นและ ใส่ในแกงที่มีรสเปร้ียวเพ่ือท�ำลายแคลเซียม ฤดฝู น ส่วนในฤดหู นาวมักพักตวั ออกชาเลตในหวั ดา้ นอาหาร สามารถนำ� มาใช้ การนำ� ไปใชป้ ระโยชน์ : กา้ นใบออ่ น ทม่ี ลี าย ประกอบอาหารได้หลายอย่าง เช่น แกงส้ม และเร่ิมโผล่จากดินในฤดูฝน โดยลอกเปลือก อลี อก สรรพคุณทางยา หัวใช้พอกกัดฝีหนอง ออกน�ำมาต้มจิ้มน้�ำพริกหรือใส่ในแกงต่าง ๆ 125

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน บรรณานุกรม กรมอทุ ยานแหง่ ชาติ สัตว์ปา่ และพนั ธ์ุพืช. ๒๕๕๗. สารานกุ รมพืชในประเทศไทย : คอ้ นหมา. (ออนไลน)์ . แหล่งทีม่ า : http://web๓.dnp.go.th//botany/detail.aspx. ๑๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. กิตติกานต์ นอ้ ยพล.ี ๒๕๕๗. ต้นฉนวน. (ออนไลน)์ . แหลง่ ทีม่ า : http://www.biogang.net. ๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. เต็ม สมิตนิ ันทน์. ๒๕๕๗. ชื่อพรรณไมแ้ หง่ ประเทศไทย. กรมอทุ ยานแหง่ ชาติ สัตว์ปา่ และพนั ธพุ์ ชื . โรงพมิ พ์สำ� นักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ กรุงเทพฯ. ๘๐๖ น. ป้ากระตา่ ย. ๒๕๕๑. ตะขาบหนิ หรือแงกงั เช่า. (ออนไลน)์ . แหล่งทม่ี า : http://www.magnoliathailand.com. ๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. ปยิ ะ เฉลิมกลิน่ . ๒๕๕๓. ไม้ดอกหอม. บรษิ ัทอมรนิ ทร์พรน้ิ ต้งิ แอนด์พับลชิ ชงิ่ จ�ำกัด (มหาชน) กรุงเทพฯ. ๓๕๑ น. พนิ ติ ย์ โนวะ. ๒๕๕๑. จันทน์ผา (ออนไลน)์ . แหล่งทม่ี า : https://www.gotoknow.org/posts/๑๘๔๕๔๘. ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. ฟรนิ น์.คอม. ๒๕๕๗. สมนุ ไพร/ผลไม.้ (ออนไลน)์ . แหล่งที่มา : http://frynn.com. ๑๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. ภิรมย์วรุณ. ๒๕๕๖. กระเบียน. (ออนไลน์). แหล่งทีม่ า : http://piromwaroon.blogspot.com. ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. ไมร่ ะบุช่อื ผแู้ ต่ง. ๒๕๕๓. ขนั ทองพยาบาท. (ออนไลน์). แหลง่ ทีม่ า : http://www.pharmacy.mahidol.ac.th. ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. ไม่ระบุชื่อผแู้ ต่ง. ๒๕๕๕. ว่านยารกั ษาโรค : ว่านทรหด. (ออนไลน์). แหล่งทมี่ า : http://www.thaiarcheep.com. ๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. ไมร่ ะบุชอื่ ผแู้ ต่ง. ๒๕๕๗. ค้างคาวดำ� . (ออนไลน์). แหลง่ ท่ีมา : http://www.bloggang.com. ๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. ไมร่ ะบชุ อื่ ผแู้ ตง่ . ๒๕๕๗. ฝกึ ลกู สาวถา่ ยภาพกบั ทรปิ เทย่ี วจนั ทบรุ .ี (ออนไลน)์ . แหลง่ ทม่ี า : http://www.taklong.com. ๒๘ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. ไมร่ ะบชุ อื่ ผแู้ ตง่ . ๒๕๕๗. พลบั พลา. (ออนไลน)์ . แหลง่ ทมี่ า : http://www.rspg.or.th/plants_data/plantdat/tiliacea. ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. ไมร่ ะบชุ อื่ ผู้แตง่ . ๒๕๕๗. ยวนผง้ึ . (ออนไลน)์ . แหล่งทมี่ า : http://board.trekkingthai.com. ๒๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. ไม่ระบุชอ่ื ผู้แตง่ . ๒๕๕๗. ยางยูง. (ออนไลน์). แหล่งทมี่ า : http://paro๖.dnp.go.th. ๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. 126

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน ไม่ระบชุ อื่ ผูแ้ ต่ง. ๒๕๕๗. สรรพคุณสมุนไพรกำ� แพงเจด็ ชั้น. (ออนไลน์). แหล่งท่มี า : http://www.bookmuey.com. ๑๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. รวิ กรลิ . ๒๕๕๓. กระทู้ สม้ ซ่า..ปลาแนม ซะเลย..พี่น้อง. (ออนไลน)์ . แหล่งท่ีมา : http://www.djnarich.com. ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. สมคิด ทองสง. ๒๕๕๕. เมอื งลงุ สร้างสุข กนิ แกงเลียงหนงั แคล้ว อาหาร\"ชนชั้น\". (ออนไลน์). แหล่งทมี่ า : https://www.gotoknow.org/posts/๔๙๙๓๕๔. ๒๗ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. ส�ำนกั บริหารพ้ืนท่ีอนรุ ักษ์ที่ ๖ สงขลา. ๒๕๕๗. ตะเคียนทอง. (ออนไลน)์ . แหล่งที่มา : http://paro๖.dnp.go.th. ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. สดุ ารัตน์ หอมหวน. ๒๕๕๓. นมวัว. (ออนไลน์). แหลง่ ท่ีมา : http://www.phargarden.com. ๒๘ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. หนมุ่ ลาวสาวขะแมร.์ ๒๕๕๕. ผัก หมากไม้ อ้อมเฮยี น : มะงว่ั . (ออนไลน)์ . แหล่งท่ีมา : http://www.baanmaha.com. ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. หมอชาวบ้าน. ๒๕๓๓. เพกา. (ออนไลน)์ . แหล่งทม่ี า : www.bloggang.com. ๒๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. อพ.สธ.. ๒๕๕๗. จำ� ปสี ริ นิ ธร. (ออนไลน)์ . แหลง่ ทมี่ า : http://www.rspg.or.th/plants_data. ๒๗ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. แอมอร. ๒๕๕๗. ว่าน ไมป้ ระดับนามมงคล. (ออนไลน์). แหลง่ ท่มี า : http://www.panmai.com. ๑๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. ฮนั นี่พฟั ฟ.่ี ๒๕๕๗. การเลยี้ งผง้ึ ในสวนป่าแบบธรรมชาต.ิ (ออนไลน)์ . แหล่งทีม่ า : http://www.bloggang.com. ๒๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. Alexander Del pi. ๒๕๕๕. ช้อยนางรำ� . (ออนไลน์). แหล่งทมี่ า : http://www.herb-health. ๒๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. bigboo. ๒๕๕๕. หอ้ งครวั สยามฟชิ ชงิ่ : เลยี งกระแท่ง (อรี อก). (ออนไลน์). แหล่งท่ีมา : http://siamfishing.com. ๙ ธนั วาคม ๒๕๕๗. KITPOOH๒๒. ๒๕๕๖. ช้อยนางร�ำ @ บ้าน (ใบไม้เตน้ ไดค้ รบั ). (ออนไลน)์ . แหลง่ ทม่ี า : http://www.bloggang.com. ๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๗. Lamon gress. ๒๕๕๗. สรรพคณุ สมุนไพรไทย สุขภาพดจี ากภายในสูภ่ ายนอก. (ออนไลน)์ . แหลง่ ทม่ี า : http://xn--๑๒cb๘cnjfzemook๕fg๗hm๗c๘bl๕vc.blogspot.com. ๑๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗. 127

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน INDEX ดชั นี ดชั นชี ่ือไทย ข เค่ยี มแดง 16 90 ก 44 ขนนุ ลาว 66 เครอื เขาเอ็น 18 กะปกกะป ู 40 กะยอม 40 ขะเจ๊าะ 62 แคสนั ติสุข 18 กะอวม 72 กระบก 68 ขนั ทองพยาบาท 12 แคน 84 กระเบียน กระพโี้ พรง 6 ฃันทองพยาบาทเครอื 12 แคผู้ 94 กรงุ บาดาล 88 ก่อข้าว 74 ขางแดง 78 โคมเรยี ง 6 ก้อมส้ม 46 ก่อเดือย 26 ข้ีเหน็ 14 ไคร้เม็ด 94 ก่อเหิม 70 กะจำ� ปูลิง 104 ขี้หนอน 76 จ 70 กะมวง 34 กันเกรา 10 ไข่เน่า 14 จ๋วงเครือ 20 กาฉก 22 กำ� แพงเจ็ดชั้น 44 ค จะค้าน 22 กุง 24 โกก ี้ 10 คราก 30 จะบก 24 10 คมขวาน 14 จด๊ั 22 ควง 60 จั่นดิน 28 คอมส้ม 44 จนั ทร์แดง 8 ค้อนหมา 68 จนั ทร์ผา 116 คะนาง 104 จอื งา 86 ค้างคาวดำ� 120 จ�ำปีสิรินธร 60 เคาะ 32 จ�ำรี 34 เคาะหนาม 76 จ�ำไร เคย่ี ม 16 จกิ นม เคี่ยมขาว 16 จิกนุ่ม 128

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน ฉ ต ถ 118 ฉนวน 26 ต้นขห้ี ม ู 112 ถาล 90 ช 116 เถาเอ็นอ่อน ชุ่มฉำ่� ต๋าว 50 118 ชะมวง 68 ตอแล 8ท 66 ชะมัด 28 ตาเตรา 86 ท้าง 68 ชะเนียง 100 ตาไก้ 104 ทุเรยี นเทศ ช�ำมะเลียง 78 ตรงึ บาดาล 102 ทองฟ้า 92 ช้อยนางรำ� 72 ตะขาบบนิ 88 น 24 ซ 98 ตะค้านเลก็ 88 นมควาย 76 ซาด 32 นมยาน 78 ซดี ง ตะค้านหยวก 34 นมวัว ซู 30 ตะคร้อ 86 เนยี ง 96 ซู้ 42 ตะเคียนทอง 36 บ 106 ด 56 ตะลุ่มนก 36 บาตูบือแลกาเมง็ 124 ดกิ๊ เดยี ม 56 ตังหน 118 บ่าขม 124 ดีปลาช่อน 8 บุก ดุแก ตั้งหนใบเลก็ 116 บุกเขา 74 ตาลโตนด 30 120 ตำ� เสา 80 เต่าเกยี ด เตรยี 129

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน ป พูเวียง 72 มงั เหาเจ๊าะ 88 ปีระ 38 เพกา 80 มือเบา 64 ประ 38 เพว 102 มุยใหญ่ 100 ประดงเลือด 46 เฟอ 102 เมก็ 84 ปลาไหลเผอื ก 104 แพงแดง 98 เมด็ ชนุ 84 ผ ผกั ชชี ้าง ม ย 48 ฝ 94 มะกอกพราน 74 ยมหนิ 50 ฝกั ดาบ 106 ยวนผ้ึง 54 ฝรัง่ โคก มะขม 58 ยางกล่อง 54 พ 48 มะแค้ 108 ยางตงั 12 พรมทัต 14 มะงวั่ 82 ยางปลอก 60 พลองกินลูก 110 ยางพลวง 52 พลับพลา มะดัน 108 ยางมนั หม ู 52 พะเนยี ง 90 มะนาวไม่รู้โห่ 46 ยางยงู 54 พะยอม 114 มะนาวควาย 6 ยางเสยี น 54 พะยอมทอง 44 มะพอก 80 ยางวาด 52 พะองู 78 มะม่ืน 76 ยางหวั แหวน 42 พนั ซาด 40 มะลิดไม้ 22 ย่างหน ู พันจ�ำ 40 มะไฟแรด 72 ร 56 พังหันเกลด็ แรด 36 มะไฟลงิ 66 รกั ใหญ่ 94 30 มะเถ้า 8 สามสิบ 42 มะทเุ รยี น 36 มนั ปลา 130

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน ล สามเสือ 100 อ 124 ลักกะจันทร์ 70 เสียดกา 48 อปี ุก 124 ลงั แข 58 เสียดค่าย 48 อีลอก ลน้ิ ฟ้า 80 เสมด็ 84 ฮ 12 ล�ำแข 58 ห 26 ว ฮ่อสะพานควาย ว่านทรหด หมกั ม่อ 112 ไฮปันชั้น ว่านนกคุ่ม 122 หมกั หมอก 46 ว่านตะขาบ 122 หมากโมก 28 ว่านมดี พบั 102 หมากเขยี บหลด 66 ว่านหัวฟ้า 98 หมุยขาว 74 ส 120 หมอนตนี เปด็ 90 สนวน 112 สมัดใบใหญ่ หม่อ 112 สะค้าน 26 หม้อ 110 ส้มโอมะละกอ 100 หนามขี้แฮด 110 สะหลมุ พอ 88 หนามแดง 64 สะท้อน 108 หลุมพอ 96 สกั เขา 64 หวั ลิง 114 สาธร 62 เหมียด 76 สามชั้น 42 เหมือดคน 114 62 เหมอื ดพลองด�ำ 114 86 เหมอื ดแอ่ 131

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน I    INNDDEX ดดชั ัชนนี ี CCaassttaannooppssiiss iinneerrmmiiss ((LLiinnddll..)) BBeenntthh.. && HHooookk.. ff.. 88 ดดดชั ชันชั ชีนนอื่ ีชีชวือ่ือ่ ิทววยิทิทายศยาาสศศตาารสส์ ตตรร์์ CCaarriissssaa 6688 ccaarraannddaass LL.. 111100 AA 112244 CCeerriissccooiiddeess 6666 ttrruuggiiddaa ((RRooxxbb..)) TTiirrvveenngg.. 7744 AAccrroonnyycchhiiaa 111166 CChhuukkrraassiiaa ppeedduunnccuullaattaa ((LL..)) MMiiqq.. 112222 ttaabbuullaarriiss AA.. JJuussss.. 4488 7788 CCiittrruuss AAmmoorrpphhoopphhaalllluuss sspppp.. 9944 mmeeddiiccaa LL.. vvaarr.. 110088 AAnnnnoonnaa CCllaauusseennaa 2222 eexxccaavvaattaa BBuurrmm.. ff.. 110000 mmuurriiccaattaa LLiinnnn.. 6600 CCooddaarriiooccaallyyxx AArreennggaa 2244 MMoottoorriiuuss ((HHoouutttt..)) HH.. OOhhaasshhii 9988 111188 CCoottyylleelloobbiiuumm ppiinnnnaattaa ((WWuurrmmbb)) MMeerrrr.. llaanncceeoollaattuumm CCrraaiibb 1166 AAllooccaassiiaa 3366 CCrryyppttoolleeppiiss dduubbiiaa ((BBuurrmm.. FF..)) MM.. RR.. AAllmmeeiiddaa 9900 ccuuccuullllaattaa ((LLoouurr..)) GG.. DDoonn DD AArrcchhiiddeennddrroonn DDaallbbeerrggiiaa 2266 jjiirriinnggaa ((JJaacckk)) II..CC.. NNiieellsseenn nniiggrreesscceennss KKuurrzz 5566 AAssppaarraagguuss 5544 DDiipptteerrooccaarrppuuss 5522 rraacceemmoossuuss WWiilllldd.. ggrraacciilliiss BBlluummee ggrraannddiifflloorruuss ((BBllaannccoo)) BB ttuubbeerrccuullaattuuss RRooxxbb.. BBaaccccaauurreeaa DDrraaccaaeennaa ppoollyynneeuurraa HHooookk.. FF mmaaccrroopphhyyllllaa ((MMüüllll.. AArrgg..)) BBaarrrriinnggttoonniiaa mmaaccrroossttaacchhyyaa ((JJaacckk)) KKuurrzz BBoorraassssuuss ffllaabbeelllliiffeerr LL.. CC CCaalloopphhyylllluumm ccaallaabbaa LL.. vvaarr 132

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน     Loureiri Gagnep 70 malayana Oliv. ex A. W. Benn. 6 E K Elateriospermum Koompassia Tapos Blume 38 excelsa (Becc.) Taub. 50 Erythrophleum L 72 Succirubrum Gagnep. 30 Eurycoma Lepisanthes longifolia Jack 104 fruticosa (Roxb.) Leenh. F M Fagraea 10 Magnolia Fragrans Roxb. sirindhorniae Noot. & Chalermglin 20 G Memecylon Garcinia 28 edule Roxb. 114 cowa Roxb. Ex Choisy 82 Microcos 44 schomburgkiana Pierre 58 62 tomentosa Sm. 102 Gluta 32 Millettia usitata (Wall.) Ding Hou leucantha Kurz var. H Muehlenbeckia Hopea platyclada (F. Muell.) Meisn. odorata Roxb. O I Oroxylum Intsia indicum (L.) Benth. Ex Kurz 80 palembanica Miq. 64 P Irvingia 133

82 tomentosa Sm. 44 Millettia 58 leucantha Kurz var. 62 M๖u๐ehleพnรbรeณckไiมa้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน platyclada (F. Muell.) Meisn. 102 32 O   O  roxylum 80   indicum (L.) Benth. Ex Kurz 64 P Parinari anamensis Hance Shorea 40 46 roxburghii G. Don Paipreinrari achnanmtaernasnisotHhaniicSeuwanph. & D.4A6. Suhroeregada mrouxbltiuflrogrhaii(GA. JDuosns.) Baill. 1420 Piper Simpson 88 Suyzreygaiudma Pittosporcohpasnistaranothaii Suwanph. & D. A. SkeimrrpiisCornaib mgrualttuifmlor(aW(iAg.hJt)usSs..)NB. aill. 12 81086 SyzygiumMitra var. 84 PRittosporopsis T gratum (Wight) S. N. 84 kerrii Craib 120 106 Mitra var. RRothmanwniitatii (Craib) Bremek. 112 TTacca chantrieri Andre RSothmannia wittii (Craib) Bremek. TUacca 112 chantrieri Andre 120 SSalacia Chinensis L. 86 UUvaria hahnii (Finet & Gagnep.) Bân 92 Sanlatcisiaukia Ckehrinriei n(BsiasrnLe. tt & Sandwith) 86 UVvaria 18 SantisukBiarummitt 9168 hahnii (Finet & Gagnep.) Bân 92 Sarcolobkuesrrii (Barnett & Sandwith) VVatica odorata (Griff.) Symington 42 gBlroubmosmuisttWall. Viateticxa godlaobrraattaa(RG.riBff.r). Symington 1442 Saclrecroolopbyurusm pgelonbtoasnudsruWmal(lD. ennest.) Mabb. 9766 Vitex Sclhelreoicphyeruram glabrata R. Br. 14 poelenotsaand(Lruomur.()DMeenrnre.st.) Mabb. 3726 Schleichera oleosa (Lour.) Merr. 32 134

๖๐ พรรณไม้ มีคุณค่าจากป่าชุมชน คำ� ขอบคณุ คณะผจู้ ดั ทำ� หนงั สอื “60 พรรณไม้ มคี ณุ คา่ จากปา่ ชมุ ชน” ขอขอบคณุ โครงการอนรุ กั ษ์ พันธุกรรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดำ� ริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) ทไ่ี ดอ้ นญุ าตใหใ้ ชต้ ราสญั ลกั ษณโ์ ครงการ อพ.สธ. สำ� หรบั จดั พมิ พล์ งในหนา้ ปกหนงั สอื ขอขอบคุณ บรษิ ัท ผลิตไฟฟ้าราชบุรโี ฮลดง้ิ จำ� กดั (มหาชน) ทีใ่ ห้การสนบั สนุนงบประมาณใน การดำ� เนินงาน “โครงการ ๖๐ ป่าชุมชน อนรุ ักษ์พนั ธุกรรมพชื ตามแนวพระราชดำ� ริ เพอื่ ร่วม เฉลิมพระเกยี รติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี เนอ่ื งในโอกาสพระราชพิธี มหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๕๘” ขอขอบคุณ คณะกรรมการป่าชุมชน ๓๐ หมู่บ้าน ท่ีเป็นผู้ให้ข้อมูล และมีส่วนร่วมใน การสำ� รวจ อนุรักษ์ และปกปกั พันธุกรรมพืช ที่เป็นพรรณไม้มีคุณค่าจากป่าชุมชน เพื่อนำ� มา เปน็ ข้อมูลในการเผยแพร่ในหนงั สอื เล่มนี้ ขอขอบคณุ สำ� นกั งานหอพรรณไม้ สำ� นกั วจิ ยั การอนรุ กั ษป์ า่ ไมแ้ ละพนั ธพ์ุ ชื กรมอทุ ยาน แห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธ์ุพืช และโครงการอนรุ ักษ์พนั ธกุ รรมพืชอนั เนื่องมาจากพระราชด�ำริ จงั หวัดลพบุรี ทใี่ ห้การสนบั สนนุ รูปภาพพรรณไม้สำ� หรับการจดั ทำ� หนงั สือ ขอขอบคณุ ส่วนจัดการป่าชุมชน สำ� นักจัดการทรพั ยากรป่าไม้ท่ี 1-13 ส�ำนักจัดการ ทรพั ยากรป่าไม้สาขาทุกสาขา ศนู ย์ส่งเสริมวนศาสตร์ชุมชนท่ี 1-12 ทใ่ี ห้การสนับสนุนข้อมูล และรูปภาพพรรณไม้ประกอบการจดั ทำ� หนงั สอื กองบรรณาธิการ 135