SGK địa lí 9

Bµi 27. Thùc hµnh Kinh tÕ biÓn cña bflc trung bé vµ duyªn h¶i nam trung bé 1. Dùa vµo c¸c h˘nh 24.3 vµ 26.1 trong SGK hoÆc Atlat §˚a l˙ ViÖt Nam, h·y x¸c ®˚nh : - C¸c c¶ng biÓn. - C¸c b·i c¸, b·i t«m. - C¸c c¬ së s¶n xuÊt muèi. - Nh÷ng b·i biÓn cã gi¸ tr˚ du l˚ch næi tiÕng ë Bflc Trung Bé vµ Duyªn h¶i Nam Trung Bé. NhËn xt tiÒm n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ biÓn ë Bflc Trung Bé vµ Duyªn h¶i Nam Trung Bé. 2. C¨n cø b¶ng sè liÖu sau : B¶ng 27.1. S¶n l√îng thuû s¶n ë Bflc Trung Bé vµ Duyªn h¶i Nam Trung Bé, n¨m 2002 (ngh˘n tÊn) Vïng Bflc Trung Bé Duyªn h¶i Nam Trung Bé Ho◊t ®éng kinh tÕ 38,8 Nu«i trång 153,7 27,6 Khai th¸c 493,5 - So s¸nh s¶n l√îng thuû s¶n nu«i trång vµ khai th¸c cña hai vïng Bflc Trung Bé vµ Duyªn h¶i Nam Trung Bé. - V ˘ sao cã sù chªnh lÖch vÒ s¶n l√îng thuû s¶n nu«i trång vµ khai th¸c gi÷a hai vïng ? 100

Bµi 28 Vïng t©y nguyªn T©y Nguyªn cã v˚ tr˙ ®˚a l˙ quan träng vÒ an ninh quèc phßng, ®ång thêi cã nhiÒu tiÒm n¨ng tù nhiªn ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ. C¸c d©n téc T©y Nguyªn cã truyÒn thèng ®oµn kÕt, cã b¶n sflc v¨n ho¸ võa ®a d◊ng võa cã nhiÒu nt ®Æc thï. C¸c tØnh : Kon Tum, Gia Lai, §flk Lflk, §flk N«ng vµ L©m §ång. DiÖn t˙ch : 54 475 km2 D©n sè : 4,4 triÖu ng∂êi (n¨m 2002) I. V˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ giíi h◊n l·nh thæ T©y Nguyªn cã mèi liªn hÖ bÒn chÆt víi c¸c tØnh Duyªn h¶i Nam Trung Bé vµ §«ng Nam Bé nhê m◊ng l∂íi ®∂êng bé vµ c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ - x· héi truyÒn thèng. Ph˙a t©y, vïng T©y Nguyªn gi¸p víi H◊ Lµo vµ §«ng Bflc Cam-pu-chia. §©y lµ vïng duy nhÊt cña n√íc ta kh«ng gi¸p biÓn. Quan s¸t h˘nh 28.1, h·y x¸c ®˚nh giíi h◊n l·nh thæ vµ nªu ˝ nghÜa v˚ tr˙ ®˚a l˙ cña vïng. II. §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn T©y Nguyªn cã ®˚a h˘nh cao nguyªn xÕp tÇng, lµ n¬i bflt nguån cña nhiÒu dßng s«ng ch¶y vÒ c¸c vïng l·nh thæ l©n cËn. Quan s¸t h˘nh 28.1, h·y t˘m c¸c dßng s«ng bflt nguån tõ T©y Nguyªn ch¶y vÒ c¸c vïng §«ng Nam B é, Duyªn h¶i Nam Trung B é vµ vÒ ph˙a §«ng B flc Cam -pu-chia. Nªu ˝ nghÜa cña viÖc b¶o vÖ rõng ®Çu nguån ®èi víi c¸c dßng s«ng nµy. T©y Nguyªn cã nhiÒu tµi nguyªn thiªn nhiªn ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ . 101

H˘nh 28.1. L∂îc ®å tù nhiªn vïng T©y Nguyªn 102

B¶ng 28.1. Mét sè tµi nguyªn thiªn nhiªn chñ yÕu ë T©y Nguyªn Tµi nguyªn §Æc ®iÓm næi bËt thiªn nhiªn §Êt, rõng §Êt badan : 1,36 triÖu ha (66% diÖn t˙ch ®Êt badan c¶ n∂íc), th˙ch hîp víi viÖc trång cµ phª, cao su, ®iÒu, hå tiªu, b«ng, chÌ, d©u t»m. Kh˙ hËu, n∂íc Rõng tù nhiªn : gÇn 3 triÖu ha (chiÕm 29,2% diÖn t˙ch rõng tù nhiªn Kho¸ng s¶n c¶ n∂íc). Trªn nÒn nhiÖt ®íi cËn x˙ch ®◊o, kh˙ hËu cao nguyªn th˙ch hîp víi nhiÒu lo◊i c©y trång, ®Æc biÖt lµ c©y c«ng nghiÖp. Nguån n∂íc vµ tiÒm n¨ng thuû ®iÖn lín (chiÕm kho¶ng 21% tr÷ n¨ng thuû ®iÖn c¶ n∂íc). B« x˙t cã tr÷ l∂îng vµo lo◊i lín, h¬n 3 tØ tÊn. - Quan s¸t h˘nh 28.1, h·y nhËn xt sù ph©n bè c¸c vïng ®Êt badan, c¸c má b« x˙t. - Dùa vµo b¶ng 28.1, h·y cho biÕt T©y Nguyªn cã thÓ ph¸t triÓn nh÷ng ngµnh kinh tÕ g˘ ? Kh˙ hËu cao nguyªn m¸t mÎ vµ phong c¶nh thiªn nhiªn ®Ñp cña thµnh phè §µ L◊t, hå Lflk, BiÓn Hå, nói Lang Biang huyÒn tho◊i, v∂ên quèc gia Yok §«n,... ®· ®em l◊i cho T©y Nguyªn thÕ m◊nh vÒ du l˚ch sinh th¸i. H˘nh 28.2. Hå Xu©n H√¬ng, §µ L◊t 103

Tuy nhiªn, mïa kh« ë T©y Nguyªn th∂êng ko dµi, dÉn tíi nguy c¬ thiÕu n∂íc vµ ch¸y rõng nghiªm träng. ViÖc chÆt ph¸ rõng qu¸ møc ®Ó lµm n∂¬ng rÉy vµ trång cµ phª, n◊n s¨n bflt ®éng vËt hoang d· ®ang ¶nh h∂ëng xÊu ®Õn m«i tr∂êng vµ ®êi sèng d©n c∂. ViÖc b¶o vÖ m«i tr∂êng tù nhiªn, ®ång thêi khai th¸c hîp l˙ tµi nguyªn, ®Æc biÖt lµ th¶m thùc vËt rõng cã ˝ nghÜa kh«ng chØ ®èi víi T©y Nguyªn mµ cßn cã tÇm quan träng ®èi víi c¸c vïng ph˙a nam ®Êt n∂íc vµ c¸c n∂íc l¸ng giÒng. III. §Æc ®iÓm d©n c∂, x· héi T©y Nguyªn cã h¬n 4,4 triÖu d©n (n¨m 2002), trong ®ã ®ång bµo d©n téc ˙t ng√êi chiÕm kho¶ng 30%, bao gåm c¸c d©n téc : Gia-rai, £-®ª, Ba-na, Mn«ng, C¬-ho,... D©n téc Kinh phÇn lín sinh sèng ë c¸c ®« th˚, ven ®∂êng giao th«ng vµ c¸c n«ng, l©m tr∂êng. Ngoµi ra, cßn mét sè d©n téc míi nhËp c∂ tõ c¸c vïng kh¸c tíi. C¸c d©n téc cã truyÒn thèng ®oµn kÕt, ®Êu tranh c¸ch m◊ng kiªn c∂êng, cã b¶n sflc v¨n ho¸ phong phó víi nhiÒu nt ®Æc thï. Víi mËt ®é d©n sè kho¶ng 81 ng∂êi/km2 (n¨m 2002), T©y Nguyªn hiÖn lµ vïng th∂a d©n nhÊt n∂íc ta, nh∂ng ph©n bè kh«ng ®Òu ; c¸c ®« th˚, ven trôc ®∂êng giao th«ng cã mËt ®é cao h¬n. Trong nhiÒu chØ tiªu ph¸t triÓn d©n c√, x· héi, T©y Nguyªn vÉn cßn lµ vïng khã kh¨n cña ®Êt n∂íc. B¶ng 28.2. Mét sè tiªu ch˙ ph¸t triÓn d©n c√, x· héi ë T©y Nguyªn vµ c¶ n∂íc, n¨m 1999 Tiªu ch˙ §¬n v˚ t˙nh T©y Nguyªn C¶ MËt ®é d©n sè n√íc TØ lÖ gia t¨ng tù nhiªn cña d©n sè TØ lÖ hé nghÌo Ng√êi/km2 75 233 Thu nhËp b˘nh qu©n ®Çu ng√êi mét th¸ng TØ lÖ ng√êi lín biÕt ch÷ % 2,1 1,4 Tuæi thä trung b˘nh TØ lÖ d©n sè thµnh th˚ % 21,2 13,3 Ngh˘n ®ång 344,7 295,0 % 83,0 90,3 N¨m 63,5 70,9 % 26,8 23,6 C¨n cø vµo b¶ng 28.2, h·y nhËn xt t˘nh h˘nh d©n c√, x· héi ë T©y Nguyªn. 104

Nhê nh÷ng thµnh tùu cña c«ng cuéc §æi míi, ®iÒu kiÖn sèng cña c¸c d©n téc ë T©y Nguyªn ®∂îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ. T¨ng c∂êng ®Çu t∂, chuyÓn d˚ch c¬ cÊu kinh tÕ, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, c¶i thiÖn ®êi sèng cña d©n c∂, ®Æc biÖt lµ cña ®ång bµo c¸c d©n téc ˙t ng√êi vµ æn ®˚nh ch˙nh tr˚ x· héi lµ môc tiªu hµng ®Çu trong c¸c dù ¸n ph¸t triÓn ë T©y Nguyªn. Lîi thÕ cña T©y Nguyªn lµ ®˚a h˘nh cao nguyªn xÕp tÇng, kh˙ hËu m¸t mÎ, ®Êt badan mµu mì, rõng chiÕm diÖn t˙ch lín. §©y lµ ®˚a bµn c∂ tró cña nhiÒu d©n téc ˙t ng∂êi, ®ång thêi lµ vïng th∂a d©n nhÊt n∂íc ta. §êi sèng d©n c∂ ®√îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ. NhiÖm vô ®Æt ra lµ : ng¨n chÆn n◊n ph¸ rõng, b¶o vÖ ®Êt, rõng vµ c¸c ®éng vËt hoang d·, ®Èy m◊nh xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, ®Çu t∂ ph¸t triÓn kinh tÕ, n©ng cao ®êi sèng c¸c d©n téc. C©u hái vµ bµi tËp 1. Trong x©y dùng kinh tÕ - x· héi, T©y Nguyªn cã nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ khã kh¨n g˘ ? 2. H·y nªu ®Æc ®iÓm ph©n bè d©n c√ cña T©y Nguyªn. 3. Dùa vµo b¶ng sè liÖu sau : B¶ng 28.3. §é che phñ rõng cña c¸c tØnh ë T©y Nguyªn, n¨m 2003 C¸c tØnh Kon Tum Gia Lai §flk Lflk L©m §ång §é che phñ rõng (%) 64,0 49,2 50,2 63,5 (§flk Lflk ®· ®√îc t¸ch thµnh hai tØnh §flk Lflk vµ §flk N«ng) VÏ biÓu ®å thanh ngang thÓ hiÖn ®é che phñ rõng theo c¸c tØnh vµ nªu nhËn xt. 105

Bµi 29 Vïng t©y nguyªn (tiÕp theo) Nhê thµnh tùu §æi míi mµ T©y Nguyªn ph¸t triÓn kh¸ toµn diÖn. C¬ cÊu kinh tÕ ®ang chuyÓn d˚ch theo h∂íng c«ng nghiÖp ho¸. N«ng nghiÖp, l©m nghiÖp chuyÓn biÕn theo h∂íng s¶n xuÊt hµng ho¸. TØ träng c«ng nghiÖp vµ d˚ch vô t¨ng dÇn. Mét sè thµnh phè bflt ®Çu ph¸t huy vai trß lµ c¸c trung t©m ph¸t triÓn cña vïng. IV. T˘nh h˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ 1. N«ng nghiÖp Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y s¶n xuÊt c©y c«ng nghiÖp ë T©y Nguyªn ph¸t triÓn kh¸ nhanh. Nh÷ng c©y trång quan träng nhÊt lµ : cµ phª, cao su, chÌ, ®iÒu, ... Cµ phª lµ c©y c«ng nghiÖp ®∂îc trång nhiÒu nhÊt ë §flk Lflk. H˘nh 29.1. BiÓu ®å tØ lÖ diÖn t˙ch vµ s¶n l√îng cµ phª cña T©y Nguyªn so víi c¶ n√íc (c¶ n√íc = 100%) Dùa vµo h˘nh 29.1, h·y nhËn xt tØ lÖ diÖn t˙ch vµ s¶n l√îng cµ phª cña T©y Nguyªn so víi c¶ n√íc. V˘ sao c©y cµ phª ®√îc trång nhiÒu nhÊt ë vïng nµy ? Dùa vµo h˘nh 29.2, x¸c ®˚nh c¸c vïng trång cµ phª, cao su, chÌ ë T©y Nguyªn. 106

H˘nh 29.2. L∂îc ®å kinh tÕ vïng T©y Nguyªn 107

NhiÒu ®˚a ph∂¬ng ®· chó träng ph¸t triÓn thuû lîi vµ ¸p dông kÜ thuËt canh t¸c míi ®Ó th©m canh lóa, c©y l∂¬ng thùc kh¸c, c©y c«ng nghiÖp ngfln ngµy. Ch¨n nu«i gia sóc lín ®∂îc ®Èy m◊nh. §Æc biÖt thµnh phè §µ L◊t (L©m §ång) næi tiÕng vÒ trång hoa, rau qu¶ «n ®íi. Tuy nhiªn, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña vïng vÉn gÆp khã kh¨n do thiÕu n√íc vµo mïa kh« vµ biÕn ®éng cña gi¸ n«ng s¶n. B¶ng 29.1. Gi¸ tr˚ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë T©y Nguyªn (gi¸ so s¸nh 1994, ngh˘n tØ ®ång) N¨m Kon Tum Gia Lai §flk Lflk L©m §ång C¶ vïng T©y Nguyªn 1995 0,3 0,8 2,5 1,1 4,7 11,5 2000 0,5 2,1 5,9 3,0 13,1 2002 0,6 2,5 7,0 3,0 (§flk Lflk ®· ®√îc t¸ch thµnh hai tØnh §flk Lflk vµ §flk N«ng) - Dùa vµo b¶ng 29.1, h·y nhËn xt t˘nh h˘nh ph¸t triÓn n«ng nghiÖp ë T©y Nguyªn. - T◊i sao hai tØnh §flk Lflk vµ L©m §ång dÉn ®Çu vïng vÒ gi¸ tr˚ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ? S¶n xuÊt l©m nghiÖp cã b∂íc chuyÓn h∂íng quan träng, kÕt hîp khai th¸c rõng tù nhiªn víi trång míi, khoanh nu«i, giao kho¸n b¶o vÖ rõng ; gfln khai th¸c víi chÕ biÕn. N¨m 2003 ®é che phñ rõng ®◊t 54,8%, cao h¬n møc trung b˘nh c¶ n∂íc (36,4%). Môc tiªu phÊn ®Êu ®Õn n¨m 2010 lµ n©ng ®é che phñ rõng toµn vïng lªn 65%. 2. C«ng nghiÖp C«ng nghiÖp cña T©y Nguyªn hiÖn chiÕm tØ lÖ thÊp trong c¬ cÊu GDP nh∂ng ®ang chuyÓn biÕn t˙ch cùc. Nhê t¨ng c∂êng x©y dùng c¬ së h◊ tÇng vµ më réng th˚ tr√êng mµ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cña vïng ®ang ®√îc ®Èy m◊nh. 108

B¶ng 29.2. Gi¸ tr˚ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cña T©y Nguyªn vµ c¶ n√íc (gi¸ so s¸nh n¨m 1994, ngh˘n tØ ®ång) Vïng N¨m 1995 2000 2002 T©y Nguyªn 1,2 1,9 2,3 C¶ n∂íc 103,4 198,3 261,1 Dùa vµo b¶ng 29.2, t˙nh tèc ®é ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña T©y Nguyªn vµ c¶ n√íc (lÊy n¨m 1995 = 100%). NhËn xt t˘nh h˘nh ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ë T©y Nguyªn. C¸c ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng, l©m s¶n ph¸t triÓn kh¸ nhanh. Mét sè dù ¸n ph¸t triÓn thuû ®iÖn víi quy m« lín ®· vµ ®ang ®∂îc triÓn khai trªn s«ng Xª Xan vµ Xrª P«k. X ¸c ®˚nh trªn h˘nh 29.2, v˚ tr˙ cña nhµ m¸y thuû ®iÖn Y -a-ly trªn s«ng X ª X an. Nªu ˝ nghÜa cña viÖc ph¸t triÓn thuû ®iÖn ë T©y Nguyªn. H˘nh 29.3. Phong c¶nh nhµ m¸y thuû ®iÖn Y-a-ly, Gia Lai 109

3. D˚ch vô Trong nh÷ng n¨m §æi míi, c¸c ho◊t ®éng d˚ch vô cña T©y Nguyªn ®· cã b√íc tiÕn ®¸ng kÓ nhê ®Èy m◊nh xuÊt khÈu n«ng, l©m s¶n vµ du l˚ch. T©y Nguyªn lµ vïng xuÊt khÈu n«ng s¶n lín thø hai c¶ n∂íc (sau §ång b»ng s«ng Cöu Long). Cµ phª lµ mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña T©y Nguyªn, nhê ®ã n∂íc ta lµ mét trong sè c¸c n∂íc xuÊt khÈu nhiÒu cµ phª nhÊt trªn thÕ giíi. Du l˚ch sinh th¸i vµ du l˚ch v¨n ho¸ cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn thuËn lîi. Næi bËt nhÊt lµ thµnh phè §µ L◊t. DiÖn m◊o kinh tÕ - x· héi cña T©y Nguyªn sÏ thay ®æi s©u sflc nhê viÖc x©y dùng thuû ®iÖn, khai th¸c b« x˙t, x©y dùng ®∂êng Hå Ch˙ Minh, ®ång thêi víi viÖc n©ng cÊp m◊ng l∂íi ®∂êng ngang nèi víi c¸c thµnh phè Duyªn h¶i Nam Trung Bé, H◊ Lµo vµ §«ng Bflc Cam-pu-chia. H˘nh 29.4. Sflc hoa §µ L◊t 110

V. C¸c trung t©m kinh tÕ C¸c thµnh phè : Pl©y Ku, Bu«n Ma Thuét, §µ L◊t lµ ba trung t©m kinh tÕ ë T©y Nguyªn. Dùa vµo c¸c h˘nh 29.2, 14.1, h·y x¸c ®˚nh : - V ˚ tr˙ cña c¸c thµnh phè nãi trªn. - Nh÷ng quèc lé nèi c¸c thµnh phè nµy víi Thµnh phè Hå Ch˙ Minh vµ c¸c c¶ng biÓn cña vïng Duyªn h¶i Nam Trung Bé. Thµnh phè Bu«n Ma Thuét lµ trung t©m c«ng nghiÖp, ®µo t◊o vµ nghiªn cøu khoa häc cña vïng T©y Nguyªn. Thµnh phè §µ L◊t lµ trung t©m du l˚ch sinh th¸i, nghØ d∂ìng, nghiªn cøu khoa häc vµ ®µo t◊o, ®ång thêi næi tiÕng vÒ s¶n xuÊt hoa, rau qu¶. Thµnh phè Pl©y Ku ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng, l©m s¶n, ®ång thêi lµ trung t©m th∂¬ng m◊i, du l˚ch. Trong c¬ cÊu kinh tÕ cña T©y Nguyªn, n«ng nghiÖp gi÷ vai trß quan träng hµng ®Çu. Mét sè c©y c«ng nghiÖp ®em l◊i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nh∂ : cµ phª, cao su, chÌ, ®iÒu,... C«ng nghiÖp vµ d˚ch vô bflt ®Çu chuyÓn biÕn nhanh. C¸c ngµnh ph¸t triÓn lµ thuû ®iÖn, khai th¸c vµ chÕ biÕn gç, chÕ biÕn cµ phª xuÊt khÈu. Thµnh phè §µ L◊t lµ ®˚a chØ du l˚ch næi tiÕng. C©u hái vµ bµi tËp 1. T©y Nguyªn cã nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ khã kh¨n g˘ trong ph¸t triÓn s¶n xuÊt n«ng – l©m nghiÖp ? 2. T◊i sao nãi T©y Nguyªn cã thÕ m◊nh du l˚ch ? 3. S√u tÇm t√ liÖu vÒ thµnh phè §µ L◊t. 111

Bµi 30. Thùc hµnh So s¸nh t˘nh h˘nh s¶n xuÊt c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m ë trung du vµ miÒn nói Bflc Bé víi T©y Nguyªn 1. C¨n cø vµo sè liÖu trong b¶ng thèng kª sau : B¶ng 30.1. T˘nh h˘nh s¶n xuÊt mét sè c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m ë T©y Nguyªn, Trung du vµ miÒn nói Bflc Bé, n¨m 2001 T©y Nguyªn Trung du vµ miÒn nói Bflc Bé Tæng diÖn t˙ch : 632,9 ngh˘n ha, chiÕm 42,9% Tæng diÖn t˙ch : 69,4 ngh˘n ha, chiÕm 4,7% diÖn t˙ch c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m c¶ n√íc. diÖn t˙ch c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m c¶ n√íc. Cµ phª : 480,8 ngh˘n ha, chiÕm 85,1% diÖn ChÌ : 67,6 ngh˘n ha, chiÕm 68,8% diÖn t˙ch t˙ch cµ phª c¶ n√íc ; 761,6 ngh˘n tÊn, chiÕm chÌ c¶ n√íc ; 47,0 ngh˘n tÊn, chiÕm 62,1% 90,6% s¶n l√îng cµ phª (nh©n) c¶ n√íc s¶n l√îng chÌ (bóp kh«) c¶ n√íc. ChÌ : 24,2 ngh˘n ha, chiÕm 24,6% diÖn t˙ch Cµ phª : míi trång thö nghiÖm t◊i mét sè chÌ c¶ n√íc ; 20,5 ngh˘n tÊn, chiÕm 27,1% ®˚a ph√¬ng víi quy m« nhá. s¶n l√îng chÌ (bóp kh«) c¶ n√íc. Cao su : 82,4 ngh˘n ha, chiÕm 19,8% diÖn Håi, quÕ, s¬n : quy m« kh«ng lín. t˙ch cao su c¶ n√íc ; 53,5 ngh˘n tÊn, chiÕm 17,1% s¶n l√îng cao su (mñ kh«) c¶ n√íc. §iÒu : 22,4 ngh˘n ha, chiÕm 12,3% diÖn t˙ch ®iÒu c¶ n√íc ; 7,8 ngh˘n tÊn, chiÕm 10,7% s¶n l√îng ®iÒu c¶ n√íc. Hå tiªu : quy m« nhá. a) Cho biÕt nh÷ng c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m nµo trång ®∂îc ë c¶ hai vïng, nh÷ng c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m nµo chØ trång ë T©y Nguyªn mµ kh«ng trång ®∂îc ë Trung du vµ miÒn nói Bflc Bé ? b) So s¸nh sù chªnh lÖch vÒ diÖn t˙ch, s¶n l√îng c¸c c©y chÌ, cµ phª ë hai vïng. 2. ViÕt b¸o c¸o ngfln gän vÒ t˘nh h˘nh s¶n xuÊt, ph©n bè vµ tiªu thô s¶n phÈm cña mét trong hai c©y c«ng nghiÖp : cµ phª, chÌ. 112

Bµi 31 Vïng ®«ng nam bé §«ng Nam Bé lµ vïng ph¸t triÓn rÊt n¨ng ®éng. §ã lµ kÕt qu¶ khai th¸c tæng hîp thÕ m◊nh vÒ v˚ tr˙ ®˚a l˙, ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn trªn ®Êt liÒn, trªn biÓn, còng nh∂ vÒ d©n c∂, x· héi. C¸c tØnh, thµnh phè : Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, B˘nh Ph∂íc, B˘nh D∂¬ng, T©y Ninh, §ång Nai, Bµ R˚a - Vòng Tµu. DiÖn t˙ch : 23 550 km2 D©n sè : 10,9 triÖu ng∂êi (n¨m 2002) I. V˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ giíi h◊n l·nh thæ Dùa vµo h˘nh 31.1, h·y x¸c ®˚nh ranh giíi vµ nªu ˝ nghÜa v˚ tr˙ ®˚a l˙ cña vïng §«ng Nam Bé. Tõ Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, víi kho¶ng hai giê bay chóng ta cã thÓ tíi hÇu hÕt thñ ®« c¸c n∂íc trong khu vùc §«ng Nam ¸. II. §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn B¶ng 31.1. §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ thÕ m◊nh kinh tÕ cña vïng §«ng Nam Bé Khu vùc §iÒu kiÖn tù nhiªn ThÕ m◊nh kinh tÕ §Êt liÒn §˚a h˘nh tho¶i, ®Êt badan, ®Êt MÆt b»ng x©y dùng tèt. C¸c c©y x¸m. Kh˙ hËu cËn x˙ch ®◊o nãng trång th˙ch hîp : cao su, cµ phª, Èm, nguån sinh thuû tèt. hå tiªu, ®iÒu, ®Ëu t∂¬ng, l◊c, m˙a ®∂êng, thuèc l¸, hoa qu¶. BiÓn BiÓn Êm, ng∂ tr∂êng réng, h¶i Khai th¸c dÇu kh˙ ë thÒm lôc ®˚a. s¶n phong phó, gÇn ®√êng hµng §¸nh bflt h¶i s¶n. Giao th«ng, h¶i quèc tÕ. ThÒm lôc ®˚a n«ng, du l˚ch biÓn vµ c¸c d˚ch vô kh¸c. réng, giµu tiÒm n¨ng dÇu kh˙. Dùa vµo b¶ng 31.1 vµ h˘nh 31.1, h·y nªu ®Æc ®iÓm tù nhiªn vµ tiÒm n¨ng kinh tÕ trªn ®Êt liÒn cña vïng §«ng Nam Bé. V˘ sao vïng §«ng Nam Bé cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn m◊nh kinh tÕ biÓn ? 113

Côn Đảo H˘nh 31.1. L√îc ®å tù nhiªn vïng §«ng Nam Bé L∂u vùc s«ng §ång Nai cã tÇm quan träng ®Æc biÖt ®èi víi §«ng Nam Bé. Quan s¸t h˘nh 31.1, h·y x¸c ®˚nh c¸c s«ng §ång Nai, s«ng Sµi Gßn, s«ng B. V ˘ sao ph¶i b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng ®Çu nguån, h◊n chÕ « nhiÔm n∂íc cña c¸c dßng s«ng ë §«ng Nam Bé ? §«ng Nam Bé còng gÆp kh«ng ˙t khã kh¨n : trªn ®Êt liÒn ˙t kho¸ng s¶n, diÖn t˙ch rõng tù nhiªn chiÕm tØ lÖ thÊp, nguy c¬ « nhiÔm m«i tr∂êng do chÊt th¶i c«ng nghiÖp vµ ®« th˚ ngµy cµng t¨ng. ViÖc b¶o vÖ m«i tr∂êng ®Êt liÒn vµ biÓn lµ nhiÖm vô quan träng cña vïng. 114

III. §Æc ®iÓm d©n c∂ , x· héi §«ng Nam Bé lµ vïng ®«ng d©n, cã lùc l√îng lao ®éng dåi dµo nhÊt lµ lao ®éng lµnh nghÒ, th˚ tr√êng tiªu dïng réng lín. §«ng Nam Bé (®Æc biÖt lµ Thµnh phè Hå Ch˙ Minh) cã søc hót m◊nh mÏ víi lao ®éng c¶ n√íc. Ng∂êi d©n n¨ng ®éng, s¸ng t◊o trong c«ng cuéc §æi míi vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. B¶ng 31.2. Mét sè tiªu ch˙ ph¸t triÓn d©n c√, x· héi ë §«ng Nam Bé vµ c¶ n∂íc, n¨m 1999 Tiªu ch˙ §¬n v˚ t˙nh §«ng Nam Bé C¶ n√íc MËt ®é d©n sè Ng√êi/km2 434 233 TØ lÖ gia t¨ng tù nhiªn cña d©n sè % 1,4 1,4 TØ lÖ thÊt nghiÖp ë ®« th˚ % 6,5 7,4 TØ lÖ thiÕu viÖc lµm ë n«ng th«n % 24,8 26,5 Thu nhËp b˘nh qu©n ®Çu ng√êi mét th¸ng Ngh˘n ®ång 527,8 295,0 TØ lÖ ng√êi lín biÕt ch÷ % 92,1 90,3 Tuæi thä trung b˘nh N¨m 72,9 70,9 TØ lÖ d©n sè thµnh th˚ % 55,5 23,6 C¨n cø vµo b¶ng 31.2, h·y nhËn xt t˘nh h˘nh d©n c√, x· héi ë vïng §«ng Nam Bé so víi c¶ n√íc. §«ng Nam Bé cã nhiÒu di t˙ch l˚ch sö, v¨n ho¸. §ã lµ BÕn c¶ng Nhµ Rång, §˚a ®◊o Cñ Chi, Nhµ tï C«n §¶o,... Nh÷ng di t˙ch nµy cã ˝ nghÜa lín ®Ó ph¸t triÓn du l˚ch. V˚ tr˙ ®˚a l˙ cña §«ng Nam Bé rÊt thuËn lîi cho giao l∂u kinh tÕ víi §ång b»ng s«ng Cöu Long, T©y Nguyªn, Duyªn h¶i miÒn Trung vµ víi c¸c n∂íc trong khu vùc §«ng Nam ¸. Vïng cã nhiÒu tiÒm n¨ng tù nhiªn nh∂ ®Êt badan, tµi nguyªn biÓn (®Æc biÖt lµ dÇu kh˙ ë thÒm lôc ®˚a). D©n c∂ kh¸ ®«ng, nguån lao ®éng dåi dµo, lµnh nghÒ vµ n¨ng ®éng trong nÒn kinh tÕ th˚ tr∂êng. 115

C©u hái vµ bµi tËp 1. §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn ¶nh h∂ëng nh∂ thÕ nµo ®Õn sù ph¸t triÓn kinh tÕ ë §«ng Nam Bé ? 2. V˘ sao §«ng Nam Bé cã søc thu hót m◊nh mÏ ®èi víi lao ®éng c¶ n√íc ? 3. C¨n cø vµo b¶ng 31.3 : B¶ng 31.3. D©n sè thµnh th˚ vµ d©n sè n«ng th«n ë Thµnh phè Hå Ch˙ Minh (ngh˘n ng√êi) Vïng N¨m 1995 2000 2002 1174,3 845,4 855,8 N«ng th«n 3466,1 4380,7 4623,2 Thµnh th˚ VÏ biÓu ®å cét chång thÓ hiÖn d©n sè thµnh th˚ vµ n«ng th«n ë Thµnh phè Hå Ch˙ Minh qua c¸c n¨m. NhËn xt. Bµi 32 Vïng ®«ng nam bé (tiÕp theo) §«ng Nam Bé lµ vïng cã c¬ cÊu kinh tÕ tiÕn bé nhÊt so víi c¸c vïng trong c¶ n∂íc. C«ng nghiÖp - x©y dùng chiÕm tØ träng cao nhÊt trong GDP ; n«ng, l©m, ng√ nghiÖp tuy chiÕm tØ träng nhá nh∂ng vÉn gi÷ vai trß quan träng. Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, Vòng Tµu vµ Biªn Hoµ lµ c¸c trung t©m c«ng nghiÖp lín nhÊt ë §«ng Nam Bé. IV. t˘nh h˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ 1. C«ng nghiÖp Tr√íc ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, c«ng nghiÖp ë §«ng Nam Bé phô thuéc n√íc ngoµi, chØ cã mét sè ngµnh s¶n xuÊt hµng tiªu dïng vµ chÕ biÕn l√¬ng thùc, thùc phÈm, ph©n bè chñ yÕu ë Sµi Gßn - Chî Lín. 116

Ngµy nay, khu vùc c«ng nghiÖp - x©y dùng t¨ng tr√ëng nhanh, chiÕm tØ träng lín nhÊt trong GDP cña vïng ; c¬ cÊu s¶n xuÊt c©n ®èi, bao gåm c«ng nghiÖp nÆng, c«ng nghiÖp nhÑ vµ chÕ biÕn l√¬ng thùc thùc phÈm. Mét sè ngµnh c«ng nghiÖp hiÖn ®◊i ®· h˘nh thµnh vµ ®ang trªn ®µ ph¸t triÓn nh√ dÇu kh˙, ®iÖn tö, c«ng nghÖ cao. B¶ng 32.1. C¬ cÊu kinh tÕ cña §«ng Nam Bé vµ c¶ n√íc, n¨m 2002 (%) Khu vùc N«ng, l©m, C«ng nghiÖp - D˚ch vô ng√ nghiÖp Vïng x©y dùng 34,5 6,2 38,5 §«ng Nam Bé 23,0 59,3 C¶ n√íc 38,5 C¨n cø vµo b¶ng 32.1, nhËn xt tØ träng c«ng nghiÖp - x©y dùng trong c¬ cÊu kinh tÕ cña vïng §«ng Nam Bé vµ cña c¶ n√íc. H˘nh 32.1. Mét gãc khu c«ng nghiÖp Biªn Hoµ, §ång Nai Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, Biªn Hoµ, Vòng Tµu lµ c¸c trung t©m c«ng nghiÖp lín nhÊt ë §«ng Nam Bé. Thµnh phè Hå Ch˙ Minh chiÕm kho¶ng 50% gi¸ tr˚ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp toµn vïng. Bµ R˚a - Vòng Tµu lµ trung t©m c«ng nghiÖp khai th¸c dÇu kh˙. Dùa vµo h˘nh 32.2, h·y nhËn xt sù ph©n bè s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ë §«ng Nam B é. 117

Côn Đảo H˘nh 32.2. L√îc ®å kinh tÕ vïng §«ng Nam Bé 118

Tuy nhiªn, trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖp còng gÆp kh«ng ˙t khã kh¨n nh∂ c¬ së h◊ tÇng ch∂a ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn s¶n xuÊt, chÊt l√îng m«i tr∂êng ®ang b˚ suy gi¶m. 2. N«ng nghiÖp §«ng Nam Bé lµ vïng trång c©y c«ng nghiÖp quan träng cña c¶ n∂íc. B¶ng 32.2. Mét sè c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m cña vïng §«ng Nam Bé, n¨m 2002 C©y c«ng DiÖn t˙ch §˚a bµn ph©n bè chñ yÕu nghiÖp (ngh˘n ha) Cao su B˘nh D∂¬ng, B˘nh Ph∂íc, §ång Nai. Cµ phª 281,3 53,6 §ång Nai, B˘nh Ph∂íc, Bµ R˚a - Vòng Tµu. Hå tiªu B˘nh Ph√íc, Bµ R˚a - Vòng Tµu, §ång Nai. 27,8 §iÒu 158,2 B˘nh Ph∂íc, §ång Nai, B˘nh D∂¬ng. Dùa vµo b¶ng 32.2, nhËn xt t˘nh h˘nh ph©n bè c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m ë §«ng Nam Bé. V ˘ sao c©y cao su ®√îc trång nhiÒu nhÊt ë vïng nµy ? C©y c«ng nghiÖp H˘nh 32.3. Hå DÇu TiÕng, T©y Ninh hµng n¨m (l◊c, ®Ëu t∂¬ng, m˙a, thuèc l¸,...) vµ c©y ¨n qu¶ (sÇu riªng, xoµi, m˙t tè n÷, vó s÷a,...) còng lµ c¸c thÕ m◊nh n«ng nghiÖp cña vïng. Ngµnh ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm ®∂îc chó träng theo h∂íng ¸p dông ph∂¬ng ph¸p ch¨n nu«i c«ng nghiÖp. NghÒ nu«i trång thuû s¶n n∂íc mÆn, n√íc lî vµ ®¸nh bflt thuû s¶n trªn c¸c ng∂ tr∂êng ®em l◊i nh÷ng nguån lîi lín. 119

VÊn ®Ò thuû lîi cã tÇm quan träng hµng ®Çu trong viÖc ®Èy m◊nh th©m canh c©y c«ng nghiÖp trªn diÖn t˙ch æn ®˚nh vµ cã gi¸ tr˚ hµng ho¸ cao. Quan s¸t h˘nh 32.2, x¸c ®˚nh v˚ tr˙ hå DÇu TiÕng, hå thuû ®iÖn Tr˚ A n. Nªu vai trß cña hai hå chøa n∂íc nµy ®èi víi sù ph¸t triÓn n«ng nghiÖp cña vïng §«ng Nam Bé. C¸c ®˚a ph∂¬ng ®ang ®Çu t∂ ®Ó b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng ®Çu nguån c¸c dßng s«ng, x©y dùng hå chøa n√íc, g˘n gi÷ sù ®a d◊ng sinh häc cña rõng ngËp mÆn ven biÓn. C¬ cÊu s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ®a d◊ng, bao gåm c¸c ngµnh quan träng nh∂ : khai th¸c dÇu kh˙, ho¸ dÇu, c¬ kh˙, ®iÖn tö, c«ng nghÖ cao, chÕ biÕn l√¬ng thùc, thùc phÈm xuÊt khÈu, hµng tiªu dïng. C«ng nghiÖp tËp trung chñ yÕu ë Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, Biªn Hoµ, Vòng Tµu. §«ng Nam Bé lµ vïng trång c©y c«ng nghiÖp quan träng cña c¶ n∂íc, ®Æc biÖt lµ c©y cao su, cµ phª, hå tiªu, ®iÒu, m˙a ®∂êng, ®Ëu t∂¬ng, thuèc l¸ vµ c©y ¨n qu¶. C©u hái vµ bµi tËp 1. T˘nh h˘nh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ë §«ng Nam Bé thay ®æi nh∂ thÕ nµo tõ sau khi ®Êt n∂íc thèng nhÊt ? 2. Nhê nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi nµo mµ §«ng Nam Bé trë thµnh vïng s¶n xuÊt c©y c«ng nghiÖp lín cña c¶ n∂íc ? 3. Dùa vµo b¶ng sè liÖu sau : B¶ng 32.3. C¬ cÊu kinh tÕ cña Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, n¨m 2002 (%) Tæng sè N«ng, l©m, C«ng nghiÖp - D˚ch vô 100,0 ng√ nghiÖp 51,6 x©y dùng 1,7 46,7 VÏ biÓu ®å trßn thÓ hiÖn c¬ cÊu kinh tÕ cña Thµnh phè Hå Ch˙ Minh vµ nªu nhËn xt. 120

Bµi 33 Vïng ®«ng nam bé (tiÕp theo) D˚ch vô lµ khu vùc kinh tÕ ph¸t triÓn m◊nh vµ ®a d◊ng, gãp phÇn thóc ®Èy s¶n xuÊt vµ gi¶i quyÕt nhiÒu vÊn ®Ò x· héi trong vïng. Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, Biªn Hoµ, Vòng Tµu vµ vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam cã tÇm quan träng ®Æc biÖt ®èi víi §«ng Nam Bé vµ c¶ n∂íc. 3. D˚ch vô Khu vùc d˚ch vô ë §«ng Nam Bé rÊt ®a d◊ng, bao gåm c¸c ho◊t ®éng th∂¬ng m◊i, du l˚ch, vËn t¶i vµ b∂u ch˙nh viÔn th«ng,... B¶ng 33.1. TØ träng mét sè tiªu ch˙ d˚ch vô ë §«ng Nam Bé so víi c¶ n∂íc (c¶ n∂íc = 100%) Tiªu ch˙ N¨m 1995 2000 2002 35,8 34,9 33,1 Tæng møc b¸n lÎ hµng ho¸ 31,3 31,3 30,3 Sè l√îng hµnh kh¸ch vËn chuyÓn Khèi l√îng hµng ho¸ vËn chuyÓn 17,1 17,5 15,9 Dùa vµo b¶ng 33.1, h·y nhËn xt mét sè tiªu ch˙ d˚ch vô cña vïng §«ng Nam Bé so víi c¶ n√íc. Thµnh phè Hå Ch˙ Minh lµ ®Çu mèi giao th«ng vËn t¶i quan träng hµng ®Çu cña §«ng Nam Bé vµ c¶ n√íc. Dùa vµo h˘nh 14.1, h·y cho biÕt tõ Thµnh phè Hå Ch˙ Minh cã thÓ ®i ®Õn c¸c thµnh phè kh¸c trong n√íc b»ng nh÷ng lo◊i h˘nh giao th«ng nµo? §«ng Nam Bé lµ ®˚a bµn cã søc hót m◊nh nhÊt nguån ®Çu t∂ n∂íc ngoµi. C¨n cø vµo h˘nh 33.1 vµ kiÕn thøc ®· häc, cho biÕt v˘ sao §«ng Nam Bé cã søc hót m◊nh ®Çu t√ n√íc ngoµi ? §«ng Nam Bé dÉn ®Çu c¶ n√íc trong ho◊t ®éng xuÊt - nhËp khÈu. C¸c mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc lµ dÇu th«, thùc phÈm chÕ biÕn, hµng may mÆc, giµy dp, ®å gç,... ; tØ lÖ hµng xuÊt khÈu ®· qua chÕ biÕn ®ang ®√îc n©ng lªn. C¸c mÆt hµng nhËp khÈu chñ yÕu lµ m¸y mãc thiÕt b˚, nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt, hµng tiªu dïng cao cÊp. 121

Thµnh phè Hå Ch˙ Minh lu«n dÉn ®Çu ho◊t ®éng xuÊt khÈu cña vïng. Ho◊t ®éng xuÊt khÈu cña Thµnh phè Hå Ch˙ Minh cã nh÷ng thuËn lîi g˘ ? Thµnh phè Hå Ch˙ Minh lµ trung t©m du l˚ch lín nhÊt c¶ n√íc. C¸c tuyÕn du l˚ch tõ Thµnh phè Hå Ch˙ Minh ®i Vòng Tµu, §µ L◊t, Nha Trang, §ång b»ng s«ng Cöu Long,... quanh n¨m diÔn ra s«i ®éng. H˘nh 33.1. BiÓu ®å tØ träng cña §«ng Nam Bé trong tæng sè vèn ®Çu t√ trùc tiÕp cña n√íc ngoµi vµo ViÖt Nam, n¨m 2003 (c¶ n√íc = 100 %) V. C¸c trung t©m kinh tÕ vµ vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam Thµnh phè Hå Ch˙ Minh vµ c¸c thµnh phè Biªn Hoµ, Vòng Tµu lµ ba trung t©m kinh tÕ lín ë §«ng Nam Bé. Ba trung t©m nµy t◊o thµnh tam gi¸c c«ng nghiÖp m◊nh cña vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam. Vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam Thµnh phè Hå Ch˙ Minh, B˘nh D∂¬ng, B˘nh Ph√íc, §ång Nai, Bµ R˚a - Vòng Tµu, T©y Ninh, Long An. DiÖn t˙ch: 28 ngh˘n km2 D©n sè : 12,3 triÖu ng∂êi (n¨m 2002) B¶ng 33.2. Mét sè chØ tiªu cña vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam so víi c¶ n∂íc, n¨m 2002 (c¶ n∂íc = 100%) Tiªu ch˙ Tæng GDP GDP c«ng nghiÖp - Gi¸ tr˚ xuÊt khÈu Vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam x©y dùng 122 35,1 56,6 60,3

Dùa vµo b¶ng 33.2, h·y nhËn xt vai trß cña vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam ®èi víi c¶ n∂íc. Sù ®a d◊ng lo◊i h˘nh kinh tÕ d˚ch vô ®· gãp phÇn thóc ®Èy kinh tÕ cña vïng ph¸t triÓn m◊nh mÏ. Vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam cã vai trß quan träng kh«ng chØ ®èi víi §«ng Nam Bé mµ cßn ®èi víi c¸c tØnh ph˙a nam vµ c¶ n∂íc. C©u hái vµ bµi tËp 1. §«ng Nam Bé cã nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi g˘ ®Ó ph¸t triÓn c¸c ngµnh d˚ch vô ? 2. T◊i sao tuyÕn du l˚ch tõ Thµnh phè Hå Ch˙ Minh ®Õn §µ L◊t, Nha Trang, Vòng Tµu quanh n¨m ho◊t ®éng nhén nh˚p ? 3. Dùa vµo b¶ng 33.3, h·y vÏ biÓu ®å thÓ hiÖn tØ träng diÖn t˙ch, d©n sè, GDP cña vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam trong ba vïng kinh tÕ träng ®iÓm cña c¶ n√íc n¨m 2002 vµ rót ra nhËn xt. B¶ng 33.3. DiÖn t˙ch, d©n sè, GDP cña vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam vµ ba vïng kinh tÕ träng ®iÓm cña c¶ n√íc, n¨m 2002 Tiªu ch˙ DiÖn t˙ch D©n sè GDP Vïng (ngh˘n km2) (triÖu ng√êi) (ngh˘n tØ ®ång) Vïng kinh tÕ träng ®iÓm ph˙a Nam 28,0 12,3 188,1 Ba vïng kinh tÕ träng ®iÓm 71,2 31,3 289,5 123

Bµi 34. Thùc hµnh Ph©n t˙ch mét sè ngµnh c«ng nghiÖp träng ®iÓm ë ®«ng nam bé 1. Dùa vµo b¶ng 34.1 : B¶ng 34.1. TØ träng mét sè s¶n phÈm tiªu biÓu cña c¸c ngµnh c«ng nghiÖp träng ®iÓm ë §«ng Nam Bé so víi c¶ n√íc, n¨m 2001 (c¶ n√íc = 100%) S¶n phÈm tiªu biÓu C¸c ngµnh c«ng nghiÖp träng ®iÓm TØ träng so víi c¶ n√íc (%) Tªn s¶n phÈm Khai th¸c nhiªn liÖu DÇu th« 100,0 §iÖn §iÖn s¶n xuÊt 47,3 C¬ kh˙ - ®iÖn tö §éng c¬ ®iªden 77,8 Ho¸ chÊt S¬n ho¸ häc 78,1 VËt liÖu x©y dùng Xi m¨ng 17,6 DÖt may QuÇn ¸o 47,5 ChÕ biÕn l√¬ng thùc thùc phÈm Bia 39,8 VÏ biÓu ®å th˙ch hîp thÓ hiÖn tØ träng mét sè s¶n phÈm tiªu biÓu cña c¸c ngµnh c«ng nghiÖp träng ®iÓm ë §«ng Nam Bé so víi c¶ n√íc. 2. C¨n cø biÓu ®å ®· vÏ vµ c¸c bµi 31, 32, 33, h·y cho biÕt : a) Nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp träng ®iÓm nµo sö dông nguån tµi nguyªn sfin cã trong vïng ? b) Nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp träng ®iÓm nµo sö dông nhiÒu lao ®éng ? c) Nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp träng ®iÓm nµo ®ßi hái kÜ thuËt cao ? d) Vai trß cña vïng §«ng Nam Bé trong ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña c¶ n√íc. 124

Bµi 35 Vïng ®ång b»ng s«ng cöu long §ång b»ng s«ng Cöu Long lµ vïng cã v˚ tr˙ ®˚a l˙ thuËn lîi, nguån tµi nguyªn ®Êt, kh˙ hËu, n∂íc, sinh vËt phong phó, ®a d◊ng ; ng∂êi d©n lao ®éng cÇn cï, n¨ng ®éng, th˙ch øng linh ho◊t víi s¶n xuÊt hµng ho¸. §ã lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn quan träng ®Ó x©y dùng §ång b»ng s«ng Cöu Long (miÒn T©y Nam Bé) thµnh vïng kinh tÕ ®éng lùc. C¸c tØnh, thµnh phè : CÇn Th¬, Long An, §ång Th¸p, TiÒn Giang, VÜnh Long, BÕn Tre, Trµ Vinh, HËu Giang, Sãc Tr¨ng, An Giang, Kiªn Giang, B◊c Liªu, Cµ Mau. DiÖn t˙ch : 39 734 km2 D©n sè : 16,7 triÖu ng∂êi (n¨m 2002) I. V˚ tr˙ ®˚a l˙, giíi h◊n l·nh thæ §ång b»ng s«ng Cöu Long n»m ë v˚ tr˙ liÒn kÒ ph˙a t©y vïng §«ng Nam Bé, ph˙a bflc gi¸p Cam-pu-chia, ph˙a t©y nam lµ v˚nh Th¸i Lan, ph˙a ®«ng nam lµ BiÓn §«ng. Dùa vµo h˘nh 35.1, h·y x¸c ®˚nh ranh giíi vµ nªu ˝ nghÜa v˚ tr˙ ®˚a l˙ cña vïng. §ång b»ng s«ng Cöu Long cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ trªn ®Êt liÒn còng nh∂ trªn biÓn, më réng quan hÖ hîp t¸c víi c¸c n∂íc trong TiÓu vïng s«ng Mª C«ng. II. §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn Nhiªn §ång b»ng s«ng Cöu Long lµ mét bé phËn cña ch©u thæ s«ng Mª C«ng. Dùa vµo h˘nh 35.1, h·y cho biÕt c¸c lo◊i ®Êt ch˙nh ë §ång b»ng s«ng Cöu Long vµ sù ph©n bè cña chóng. Víi diÖn t˙ch t∂¬ng ®èi réng, ®˚a h˘nh thÊp vµ b»ng ph⁄ng, kh˙ hËu cËn x˙ch ®◊o nãng Èm quanh n¨m cïng sù ®a d◊ng sinh häc trªn c◊n vµ d∂íi n∂íc, §ång b»ng s«ng Cöu Long cã ®iÒu kiÖn tù nhiªn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. 125

Côn Đảo H˘nh 35.1. L√îc ®å tù nhiªn vïng §ång b»ng s«ng Cöu Long Dùa vµo h˘nh 35.2, nhËn xt thÕ m◊nh vÒ tµi nguyªn thiªn nhiªn ë §ång b»ng s«ng Cöu Long ®Ó s¶n xuÊt l√¬ng thùc, thùc phÈm. Tuy nhiªn, thiªn nhiªn còng g©y kh«ng ˙t khã kh¨n cho s¶n xuÊt vµ ®êi sèng d©n c∂ ë §ång b»ng s«ng Cöu Long. Nªu mét sè khã kh¨n ch˙nh vÒ mÆt tù nhiªn ë §ång b»ng s«ng Cöu Long. §ång b»ng s«ng Cöu Long ®ang ®√îc ®Çu t∂ lín cho c¸c dù ¸n tho¸t lò, c¶i t◊o ®Êt phÌn, ®Êt mÆn, cÊp n∂íc ngät cho s¶n xuÊt vµ sinh ho◊t trong mïa kh«. Ph∂¬ng h∂íng chñ yÕu hiÖn nay lµ chñ ®éng chung sèng víi lò s«ng Mª C«ng, ®ång thêi khai th¸c c¸c lîi thÕ kinh tÕ do ch˙nh lò h»ng n¨m ®em l◊i. 126

Tµi nguyªn thiªn nhiªn ®Ó ph¸t triÓn n«ng nghiÖp ë §ång b»ng s«ng Cöu Long §Êt, rõng Kh˙ hËu, n√íc BiÓn vµ h¶i ®¶o DiÖn t˙ch gÇn 4 triÖu Kh˙ hËu nãng Èm, Nguån h¶i s¶n : ha. §Êt phï sa ngät : l√îng m√a dåi dµo. c¸, t«m vµ h¶i s¶n 1,2 triÖu ha ; ®Êt S«ng Mª C«ng ®em qu˝ hÕt søc phong phÌn, ®Êt mÆn : 2,5 l◊i nguån lîi lín. HÖ phó. triÖu ha. thèng kªnh r◊ch BiÓn Êm quanh Rõng ngËp mÆn ven ch»ng ch˚t. Vïng n¨m, ng√ tr√êng biÓn vµ trªn b¸n n√íc mÆn, n√íc lî réng lín ; nhiÒu ®¶o Cµ Mau chiÕm cöa s«ng, ven biÓn ®¶o vµ quÇn ®¶o, diÖn t˙ch lín. réng lín,... thuËn lîi cho khai th¸c h¶i s¶n. H˘nh 35.2. S¬ ®å tµi nguyªn thiªn nhiªn ®Ó ph¸t triÓn n«ng nghiÖp ë §ång b»ng s«ng Cöu Long III. §Æc ®iÓm d©n c∂, x· héi Víi sè d©n trªn 16,7 triÖu ng∂êi (n¨m 2002), §ång b»ng s«ng Cöu Long lµ vïng ®«ng d©n, chØ ®øng sau §ång b»ng s«ng Hång. Trong thµnh phÇn c¸c d©n téc, ngoµi ng∂êi Kinh cßn cã ng∂êi Kh¬-me, ng∂êi Ch¨m, ng∂êi Hoa,... B¶ng 35.1. Mét sè tiªu ch˙ ph¸t triÓn d©n c√, x· héi ë §ång b»ng s«ng Cöu Long vµ c¶ n∂íc, n¨m 1999. Tiªu ch˙ §¬n v˚ t˙nh §ång b»ng C¶ n√íc s«ng Cöu Long MËt ®é d©n sè Ng√êi/km2 407 233 TØ lÖ gia t¨ng tù nhiªn cña d©n sè % 1,4 1,4 TØ lÖ hé nghÌo % 10,2 13,3 Thu nhËp b˘nh qu©n ®Çu ng√êi mét th¸ng Ngh˘n ®ång 342,1 295,0 TØ lÖ ng√êi lín biÕt ch÷ % 88,1 90,3 Tuæi thä trung b˘nh N¨m 71,1 70,9 TØ lÖ d©n sè thµnh th˚ % 17,1 23,6 127

Dùa vµo sè liÖu b¶ng 35.1, h·y nhËn xt t˘nh h˘nh d©n c√, x· héi ë §ång b»ng s«ng Cöu Long so víi c¶ n√íc. Míi ®∂îc khai ph¸ c¸ch ®©y h¬n ba tr¨m n¨m, ngµy nay §ång b»ng s«ng Cöu Long ®· trë thµnh vïng n«ng nghiÖp trï phó. Ng∂êi d©n §ång b»ng s«ng Cöu Long cã kinh nghiÖm s¶n xuÊt n«ng nghiÖp hµng ho¸. §ång b»ng s«ng Cöu Long cã v˚ tr˙ ®˚a l˙ thuËn lîi, ®˚a h˘nh thÊp, b»ng ph⁄ng, kh˙ hËu cËn x˙ch ®◊o, nguån ®Êt, n∂íc, sinh vËt trªn c◊n vµ d∂íi n∂íc rÊt phong phó. Tuy mÆt b»ng d©n tr˙ ch√a cao, nh∂ng ng√êi d©n th˙ch øng linh ho◊t víi s¶n xuÊt hµng ho¸. C©u hái vµ bµi tËp 1. Nªu thÕ m◊nh vÒ mét sè tµi nguyªn thiªn nhiªn ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ë §ång b»ng s«ng Cöu Long. 2. ˝ nghÜa cña viÖc c¶i t◊o ®Êt phÌn, ®Êt mÆn ë §ång b»ng s«ng Cöu Long. 3. Nªu nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu vÒ d©n c√, x· héi ë §ång b»ng s«ng Cöu Long. T◊i sao ph¶i ®Æt vÊn ®Ò ph¸t triÓn kinh tÕ ®i ®«i víi n©ng cao mÆt b»ng d©n tr˙ vµ ph¸t triÓn ®« th˚ ë ®ång b»ng nµy ? 128

Bµi 36 Vïng ®ång b»ng s«ng cöu long (tiÕp theo) §ång b»ng s«ng Cöu Long lµ vïng träng ®iÓm l∂¬ng thùc, thùc phÈm ®ång thêi lµ vïng xuÊt khÈu n«ng s¶n hµng ®Çu cña c¶ n∂íc. C«ng nghiÖp, d˚ch vô bflt ®Çu ph¸t triÓn. C¸c thµnh phè CÇn Th¬, Mü Tho, Cµ Mau, Long Xuyªn ®ang ph¸t huy vai trß lµ c¸c trung t©m kinh tÕ lín cña vïng. IV. T˘nh h˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ 1. N«ng nghiÖp §ång b»ng s«ng Cöu Long lµ vïng träng ®iÓm lóa lín nhÊt cña c¶ n∂íc. B¶ng 36.1. DiÖn t˙ch, s¶n l∂îng lóa ë §ång b»ng s«ng Cöu Long vµ c¶ n∂íc, n¨m 2002 Vïng §ång b»ng C¶ n√íc s«ng Cöu Long 7504,3 Tiªu ch˙ DiÖn t˙ch (ngh˘n ha) 3834,8 34,4 S¶n l√îng (triÖu tÊn) 17,7 C¨n cø vµo b¶ng 36.1, h·y t˙nh tØ lÖ (%) diÖn t˙ch vµ s¶n l√îng lóa cña §ång b»ng s«ng Cöu Long so víi c¶ n√íc. Nªu ˝ nghÜa cña viÖc s¶n xuÊt l√¬ng thùc ë ®ång b»ng nµy. Lóa ®∂îc trång chñ yÕu ë c¸c tØnh Kiªn Giang, An Giang, Long An, §ång Th¸p, Sãc Tr¨ng vµ TiÒn Giang. B˘nh qu©n l∂¬ng thùc theo ®Çu ng∂êi toµn vïng ®◊t 1066,3 kg, gÊp 2,3 lÇn trung b˘nh c¶ n∂íc (n¨m 2002). Nhê ®ã, §ång b»ng s«ng Cöu Long trë thµnh vïng xuÊt khÈu g◊o chñ lùc cña n√íc ta. NhiÒu ®˚a ph√¬ng ®ang ®Èy m◊nh trång m˙a ®√êng, rau ®Ëu. §ång b»ng s«ng Cöu Long lµ vïng trång c©y ¨n qu¶ lín nhÊt c¶ n√íc víi nhiÒu lo◊i hoa qu¶ nhiÖt ®íi : xoµi, dõa, cam, b√ëi,... NghÒ nu«i v˚t ®µn ph¸t triÓn m◊nh. V˚t ®∂îc nu«i nhiÒu nhÊt ë c¸c tØnh B◊c Liªu, Cµ Mau, Sãc Tr¨ng, VÜnh Long, Trµ Vinh. 129

Trong tæng s¶n l∂îng thuû s¶n c¶ n∂íc, §ång b»ng s«ng Cöu Long chiÕm h¬n 50%, nhiÒu nhÊt lµ c¸c tØnh Kiªn Giang, Cµ Mau vµ An Giang. NghÒ nu«i trång thuû s¶n, ®Æc biÖt nghÒ nu«i t«m, c¸ xuÊt khÈu, ®ang ph¸t triÓn m◊nh. H˘nh 36.1. BÌ nu«i c¸ ë An Giang T◊i sao §ång b»ng s«ng Cöu Long cã thÕ m◊nh ph¸t triÓn nghÒ nu«i trång vµ ®¸nh bflt thuû s¶n ? NghÒ rõng còng gi÷ v˚ tr˙ rÊt quan träng, ®Æc biÖt lµ trång rõng ngËp mÆn ven biÓn vµ trªn b¸n ®¶o Cµ Mau. C¸c ®˚a ph∂¬ng ®ang cã biÖn ph¸p t˙ch cùc phßng chèng ch¸y rõng, b¶o vÖ sù ®a d◊ng sinh häc vµ m«i tr∂êng sinh th¸i rõng ngËp mÆn. 2. C«ng nghiÖp So víi n«ng nghiÖp, tØ träng s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cßn thÊp, kho¶ng 20% GDP toµn vïng (n¨m 2002). 130

B¶ng 36.2. C¸c ngµnh c«ng nghiÖp ë §ång b»ng s«ng Cöu Long, n¨m 2000 TØ träng trong c¬ cÊu HiÖn tr◊ng Ngµnh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cña vïng (%) ChÕ biÕn Chñ yÕu lµ xay x¸t lóa g◊o, chÕ biÕn thuû s¶n ®«ng l√¬ng thùc thùc phÈm 65,0 l◊nh, lµm rau qu¶ hép, s¶n xuÊt ®√êng mËt. S¶n phÈm xuÊt khÈu : g◊o, thuû s¶n ®«ng l◊nh, hoa qu¶. Ph©n bè hÇu khflp c¸c tØnh, thµnh phè trong vïng,... VËt liÖu 12,0 C¸c c¬ së s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng ph©n bè ë nhiÒu x©y dùng ®˚a ph√¬ng, lín nhÊt lµ nhµ m¸y xi m¨ng Hµ Tiªn II. C¬ kh˙ n«ng 23,0 Ph¸t triÓn c¬ kh˙ n«ng nghiÖp. Thµnh phè CÇn Th¬ víi nghiÖp, mét sè khu c«ng nghiÖp Trµ Nãc lµ trung t©m c«ng nghiÖp ngµnh c«ng lín nhÊt. nghiÖp kh¸c Dùa vµo b¶ng 36.2 vµ kiÕn thøc ®· häc, cho biÕt v˘ sao ngµnh chÕ biÕn l√¬ng thùc thùc phÈm chiÕm tØ träng cao h¬n c¶ ? HÇu hÕt c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp tËp trung t◊i c¸c thµnh phè vµ th˚ x·, ®Æc biÖt lµ thµnh phè CÇn Th¬. Quan s¸t h˘nh 36.2, h·y x¸c ®˚nh c¸c thµnh phè, th˚ x· cã c¬ së c«ng nghiÖp chÕ biÕn l√¬ng thùc thùc phÈm. 3. D˚ch vô Khu vùc d˚ch vô ë §ång b»ng s«ng Cöu Long bao gåm c¸c ngµnh chñ yÕu : xuÊt nhËp khÈu, vËn t¶i thuû, du l˚ch. Hµng xuÊt khÈu chñ lùc lµ g◊o (chiÕm 80% g◊o xuÊt khÈu cña c¶ n∂íc, n¨m 2000), thuû s¶n ®«ng l◊nh, hoa qu¶. Giao th«ng ®√êng thuû gi÷ vai trß quan träng trong ®êi sèng vµ ho◊t ®éng giao l√u kinh tÕ. Nªu ˝ nghÜa cña vËn t¶i thuû trong s¶n xuÊt vµ ®êi sèng nh©n d©n trong vïng. Du l˚ch sinh th¸i bflt ®Çu khëi sflc nh∂ du l˚ch trªn s«ng n∂íc, miÖt v∂ên, biÓn ®¶o. Tuy nhiªn chÊt l∂îng vµ kh¶ n¨ng c◊nh tranh cña s¶n phÈm du l˚ch cßn h◊n chÕ. §ång b»ng s«ng Cöu Long ®ang ®√îc ®Çu t√ lín ®Ó n©ng cao chÊt l√îng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña khu vùc d˚ch vô. 131

Côn Đảo H˘nh 36.2 L∂îc ®å kinh tÕ vïng §ång b»ng s«ng Cöu Long H˘nh 36.3 Chî trªn s«ng C¸i R¨ng, CÇn Th¬ 132

V. C¸c trung t©m kinh tÕ C¸c thµnh phè CÇn Th¬, Mü Tho, Long Xuyªn, Cµ Mau lµ nh÷ng trung t©m kinh tÕ cña vïng. Thµnh phè CÇn Th¬ lµ trung t©m kinh tÕ lín nhÊt. Thµnh phè CÇn Th¬ cã nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi g˘ ®Ó trë thµnh trung t©m kinh tÕ lín nhÊt ë §ång b»ng s«ng Cöu Long ? §ång b»ng s«ng Cöu Long gi÷ vai trß hµng ®Çu trong viÖc ®¶m b¶o an toµn l∂¬ng thùc còng nh√ xuÊt khÈu l∂¬ng thùc, thùc phÈm cña c¶ n∂íc. C¸c ngµnh c«ng nghiÖp, nhÊt lµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn l√¬ng thùc thùc phÈm ®ang chiÕm v˚ tr˙ ngµy cµng quan träng. C©u hái vµ bµi tËp 1. §ång b»ng s«ng Cöu Long cã nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi g˘ ®Ó trë thµnh vïng s¶n xuÊt l∂¬ng thùc lín nhÊt cña c¶ n∂íc ? 2. Ph¸t triÓn m◊nh c«ng nghiÖp chÕ biÕn l√¬ng thùc thùc phÈm cã ˝ nghÜa nh√ thÕ nµo ®èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë §ång b»ng s«ng Cöu Long ? 3. Dùa vµo b¶ng 36.3 : B¶ng 36.3. S¶n l∂îng thuû s¶n ë §ång b»ng s«ng Cöu Long (ngh˘n tÊn) Vïng N¨m 1995 2000 2002 819,2 1169,1 1354,5 §ång b»ng s«ng Cöu Long 1584,4 2250,5 2647,4 C¶ n√íc VÏ biÓu ®å cét thÓ hiÖn s¶n l∂îng thuû s¶n ë §ång b»ng s«ng Cöu Long vµ c¶ n∂íc. Nªu nhËn xt. 133

Bµi 37. Thùc hµnh VÏ vµ ph©n t˙ch biÓu ®å vÒ t˘nh h˘nh s¶n xuÊt cña ngµnh thuû s¶n ë ®ång b»ng s«ng cöu long 1. Dùa vµo b¶ng 37.1 : B¶ng 37.1. T˘nh h˘nh s¶n xuÊt thuû s¶n ë §ång b»ng s«ng Cöu Long, §ång b»ng s«ng Hång vµ c¶ n∂íc, n¨m 2002 (ngh˘n tÊn) Vïng §ång b»ng §ång b»ng C¶ n√íc s«ng Cöu Long s«ng Hång 1189,6 S¶n l√îng 493,8 54,8 486,4 C¸ biÓn khai th¸c 186,2 283,9 110,9 C¸ nu«i 142,9 7,3 T«m nu«i VÏ biÓu ®å thÓ hiÖn tØ träng s¶n l∂îng c¸ biÓn khai th¸c, c¸ nu«i, t«m nu«i ë §ång b»ng s«ng Cöu Long vµ §ång b»ng s«ng Hång so víi c¶ n√íc (c¶ n√íc = 100%). 2. C¨n cø vµo biÓu ®å vµ c¸c bµi 35, 36, h·y cho biÕt : a) §ång b»ng s«ng Cöu Long cã nh÷ng thÕ m◊nh g˘ ®Ó ph¸t triÓn ngµnh thuû s¶n ? (vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, nguån lao ®éng, c¬ së chÕ biÕn, th˚ tr√êng tiªu thô,...) b) T◊i sao §ång b»ng s«ng Cöu Long cã thÕ m◊nh ®Æc biÖt trong nghÒ nu«i t«m xuÊt khÈu ? c) Nh÷ng khã kh¨n hiÖn nay trong ph¸t triÓn ngµnh thuû s¶n ë §ång b»ng s«ng Cöu Long. Nªu mét sè biÖn ph¸p khflc phôc. 134

Bµi 38 Ph¸t triÓn tæng hîp kinh tÕ vµ b¶o vÖ tµi nguyªn, m«i tr∂êng biÓn - ®¶o ViÖt Nam cã vïng biÓn réng víi nhiÒu ®¶o vµ quÇn ®¶o. Nguån tµi nguyªn biÓn - ®¶o phong phó cña n∂íc ta lµ tiÒn ®Ò ®Ó ph¸t triÓn nhiÒu ngµnh kinh tÕ biÓn : ®¸nh bflt, nu«i trång vµ chÕ biÕn h¶i s¶n, du l˚ch biÓn, khai th¸c kho¸ng s¶n biÓn, giao th«ng vËn t¶i biÓn,... I . BiÓn vµ ®¶o ViÖt Nam 1. Vïng biÓn n√íc ta ViÖt Nam lµ mét quèc gia cã ®√êng bê biÓn dµi (3260km) vµ vïng biÓn réng (kho¶ng 1 triÖu km2). Vïng biÓn n√íc ta lµ mét bé phËn cña BiÓn §«ng, bao gåm : néi thuû, l·nh h¶i, vïng tiÕp gi¸p l·nh h¶i, vïng ®Æc quyÒn vÒ kinh tÕ vµ thÒm lôc ®˚a. C¶ n∂íc cã 28 (trong sè 63) tØnh vµ thµnh phè trùc thuéc Trung ∂¬ng gi¸p biÓn. H˘nh 38.1. S¬ ®å cflt ngang vïng biÓn ViÖt Nam Quan s¸t h˘nh 38.1, h·y nªu giíi h◊n tõng bé phËn cña vïng biÓn n∂íc ta. 135

2. C¸c ®¶o vµ quÇn ®¶o H˘nh 38.2. L√îc ®å mét sè ®¶o vµ quÇn ®¶o ViÖt Nam 136

Trong vïng biÓn n√íc ta cã h¬n 4000 ®¶o lín nhá, ®∂îc chia thµnh c¸c ®¶o ven bê vµ c¸c ®¶o xa bê. HÖ thèng ®¶o ven bê cã kho¶ng h¬n 3000 ®¶o, ph©n bè tËp trung nhÊt ë vïng biÓn cña c¸c tØnh : Qu¶ng Ninh, H¶i Phßng, Kh¸nh Hoµ, Kiªn Giang. T˘m trªn h˘nh 38.2 c¸c ®¶o vµ quÇn ®¶o lín ë vïng biÓn n√íc ta. Mét sè ®¶o ven bê cã diÖn t˙ch kh¸ lín nh∂ : Phó Quèc (567 km2), C¸t Bµ (kho¶ng 100 km2) vµ cã sè d©n kh¸ ®«ng nh∂ : Phó Quèc, C¸i BÇu, Phó Qu˝, L˝ S¬n, C¸t Bµ, C«n §¶o,... Cßn l◊i phÇn lín lµ c¸c ®¶o nhá hoÆc rÊt nhá, kh«ng cã d©n sèng th∂êng xuyªn. C¸c ®¶o xa bê gåm ®¶o B◊ch Long VÜ vµ hai quÇn ®¶o Hoµng Sa, Tr∂êng Sa, thuéc chñ quyÒn cña n∂íc ta tõ l©u ®êi. HuyÖn ®¶o Hoµng Sa thuéc thµnh phè §µ Nfing vµ huyÖn ®¶o Tr∂êng Sa thuéc tØnh Kh¸nh Hoµ. II. Ph¸t triÓn tæng hîp kinh tÕ biÓn c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn Khai th¸c, Du l˚ch Khai th¸c vµ chÕ Giao th«ng vËn nu«i trång vµ biÓn - ®¶o biÕn kho¸ng s¶n t¶i biÓn chÕ biÕn biÓn h¶i s¶n H˘nh 38.3. S¬ ®å c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn ë n∂íc ta Dùa vµo h˘nh 38.3 vµ kiÕn thøc ®· häc, h·y nªu nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn ë n√íc ta. 1. Khai th¸c, nu«i trång vµ chÕ biÕn h¶i s¶n Vïng biÓn n∂íc ta cã h¬n 2000 loµi c¸, trong ®ã kho¶ng 110 loµi cã gi¸ tr˚ kinh tÕ nh∂ c¸ nôc, c¸ tr˙ch, c¸ thu, c¸ ngõ, c¸ hång,... Trong biÓn cã trªn 100 loµi t«m, mét sè loµi cã gi¸ tr˚ xuÊt khÈu cao nh∂ t«m he, t«m hïm, t«m rång. Ngoµi ra cßn cã nhiÒu loµi ®Æc s¶n nh∂ h¶i s©m, bµo ng∂, sß huyÕt,... 137

Tæng tr÷ l∂îng h¶i s¶n kho¶ng bèn triÖu tÊn (trong ®ã 95,5% lµ c¸ biÓn), cho php khai th¸c h»ng n¨m kho¶ng 1,9 triÖu tÊn, trong ®ã vïng biÓn gÇn bê chØ cã kh¶ n¨ng khai th¸c kho¶ng 500 ngh˘n tÊn/n¨m, cßn l◊i lµ cña vïng biÓn xa bê. Tuy nhiªn, ho◊t ®éng cña ngµnh khai th¸c vµ nu«i trång h¶i s¶n cßn nhiÒu bÊt hîp l˙ : trong khi s¶n l∂îng ®¸nh bflt ven bê ®· cao gÊp hai lÇn kh¶ n¨ng cho php th˘ s¶n l∂îng ®¸nh bflt xa bê míi chØ b»ng 1/5 kh¶ n¨ng cho php. Ngµnh thuû s¶n ®ang ∂u tiªn ph¸t triÓn khai th¸c h¶i s¶n xa bê, ®Èy m◊nh nu«i trång h¶i s¶n trªn biÓn, ven biÓn vµ ven c¸c ®¶o (®Æc biÖt ph¸t triÓn nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n biÓn theo h∂íng c«ng nghiÖp ë khu vùc v˚nh H◊ Long, B¸i Tö Long, ®Çm ph¸ Trung Bé, vïng biÓn R◊ch Gi¸ - Hµ Tiªn,...), ph¸t triÓn ®ång bé vµ hiÖn ®◊i c«ng nghiÖp chÕ biÕn h¶i s¶n. T◊i sao cÇn √u tiªn ph¸t triÓn khai th¸c h¶i s¶n xa bê ? H˘nh 38.4. C¶ng c¸ t◊i R◊ch Gi¸, tØnh Kiªn Giang 2. Du l˚ch biÓn - ®¶o ViÖt Nam cã nguån tµi nguyªn du l˚ch biÓn phong phó. Däc bê biÓn n∂íc ta, suèt tõ Bflc vµo Nam cã trªn 120 b·i c¸t réng, dµi, phong c¶nh ®Ñp, thuËn lîi cho viÖc x©y dùng c¸c khu du l˚ch vµ nghØ d∂ìng. NhiÒu ®¶o ven bê cã phong c¶nh k˘ thó, hÊp dÉn kh¸ch du l˚ch. §Æc biÖt, v˚nh H◊ Long ®· ®∂îc UNESCO c«ng nhËn lµ di s¶n thiªn nhiªn thÕ giíi. 138

Mét sè trung t©m du l˚ch biÓn ®ang ph¸t triÓn nhanh, thu hót kh¸ch du l˚ch trong vµ ngoµi n∂íc. Tuy nhiªn cho ®Õn nay, du l˚ch biÓn míi chØ chñ yÕu tËp trung khai th¸c ho◊t ®éng tflm biÓn. C¸c ho◊t ®éng du l˚ch biÓn kh¸c cßn ˙t ®∂îc khai th¸c, mÆc dï cã tiÒm n¨ng rÊt lín. Ngoµi ho◊t ®éng tflm biÓn, chóng ta cßn cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn c¸c ho◊t ®éng du l˚ch biÓn nµo kh¸c ? N√íc ta cã ®√êng bê biÓn dµi vµ vïng biÓn réng. Trong vïng biÓn n√íc ta cã nhiÒu ®¶o vµ quÇn ®¶o. Nguån tµi nguyªn biÓn - ®¶o phong phó t◊o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn tæng hîp nhiÒu ngµnh kinh tÕ biÓn. Ngµnh thuû s¶n ®· ph¸t triÓn tæng hîp c¶ khai th¸c, nu«i trång vµ chÕ biÕn h¶i s¶n. Du l˚ch biÓn ph¸t triÓn nhanh trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. C©u hái vµ bµi tËp 1. T◊i sao ph¶i ph¸t triÓn tæng hîp c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn ? 2. C«ng nghiÖp chÕ biÕn thuû s¶n ph¸t triÓn sÏ cã t¸c ®éng nh∂ thÕ nµo tíi ngµnh ®¸nh bflt vµ nu«i trång thuû s¶n ? 3. Nªu tªn mét sè b·i tflm vµ khu du l˚ch biÓn ë n√íc ta theo thø tù tõ Bflc vµo Nam. 139

Bµi 39 Ph¸t triÓn tæng hîp kinh tÕ vµ b¶o vÖ tµi nguyªn, m«i tr∂êng biÓn - ®¶o (tiÕp theo) Khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n biÓn vµ giao th«ng vËn t¶i biÓn còng lµ nh÷ng ngµnh kinh tÕ biÓn quan träng ë n√íc ta. §Ó ph¸t triÓn bÒn v÷ng kinh tÕ biÓn, cÇn khai th¸c tæng hîp vµ b¶o vÖ tµi nguyªn, m«i tr√êng biÓn - ®¶o. 3. Khai th¸c vµ chÕ biÕn kho¸ng s¶n biÓn KÓ tªn mét sè kho¸ng s¶n ch˙nh ë vïng biÓn n√íc ta mµ em biÕt. BiÓn n∂íc ta lµ nguån muèi v« tËn. NghÒ lµm muèi ®∂îc ph¸t triÓn tõ l©u ®êi ë nhiÒu vïng ven biÓn tõ Bflc vµo Nam, ®Æc biÖt lµ ven biÓn Nam Trung Bé nh∂ Sa Huúnh (Qu¶ng Ng·i), Cµ N¸ (Ninh ThuËn). T◊i sao nghÒ lµm muèi ph¸t triÓn m◊nh ë ven biÓn Nam Trung Bé ? H˘nh 39.1. S¶n xuÊt muèi ë Cµ N¸, Ninh ThuËn Däc bê biÓn cã nhiÒu b·i c¸t chøa oxit titan cã gi¸ tr˚ xuÊt khÈu. C¸t trflng lµ nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp thuû tinh, pha lª cã nhiÒu ë ®¶o V©n H¶i (Qu¶ng Ninh) vµ Cam Ranh (Kh¸nh Hoµ). 140

H˘nh 39.2. L∂îc ®å tiÒm n¨ng mét sè ngµnh kinh tÕ biÓn 141

Tµi nguyªn kho¸ng s¶n quan träng nhÊt ë vïng thÒm lôc ®˚a lµ dÇu má vµ kh˙ tù nhiªn, ph©n bè trong c¸c bÓ trÇm t˙ch. Dùa vµo kiÕn thøc ®· häc, tr˘nh bµy tiÒm n¨ng vµ sù ph¸t triÓn cña ho◊t ®éng khai th¸c dÇu kh˙ ë n∂íc ta. DÇu kh˙ lµ ngµnh kinh tÕ biÓn mòi nhän, chiÕm v˚ tr˙ quan träng hµng ®Çu trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®◊i ho¸ ®Êt n∂íc. Nh÷ng thïng dÇu ®Çu tiªn ®∂îc khai th¸c ë n∂íc ta vµo n¨m 1986, tõ ®ã s¶n l∂îng dÇu liªn tôc t¨ng qua c¸c n¨m. Ngµnh c«ng nghiÖp ho¸ dÇu ®ang dÇn ®∂îc h˘nh thµnh, tr∂íc mflt lµ x©y dùng c¸c nhµ m¸y läc dÇu, cïng víi c¸c c¬ së ho¸ dÇu kh¸c ®Ó s¶n xuÊt chÊt dÎo, sîi tæng hîp, cao su tæng hîp vµ c¸c lo◊i ho¸ chÊt c¬ b¶n,... C«ng nghiÖp chÕ biÕn kh˙ b∂íc ®Çu phôc vô cho ph¸t ®iÖn, s¶n xuÊt ph©n ®◊m, sau ®ã chuyÓn sang chÕ biÕn kh˙ c«ng nghÖ cao, kÕt hîp víi xuÊt khÈu kh˙ tù nhiªn vµ kh˙ ho¸ láng. 4. Ph¸t triÓn tæng hîp giao th«ng vËn t¶i biÓn N∂íc ta n»m gÇn nhiÒu tuyÕn ®∂êng biÓn quèc tÕ quan träng. Ven biÓn cã nhiÒu vòng, v˚nh cã thÓ x©y dùng c¶ng n∂íc s©u, mét sè cöa s«ng còng thuËn lîi cho viÖc x©y dùng c¶ng. Nh÷ng ®iÒu kiÖn trªn cho php chóng ta ph¸t triÓn giao th«ng ®∂êng biÓn gi÷a c¸c ®˚a ph∂¬ng ven biÓn víi nhau, còng nh∂ gi÷a n∂íc ta víi c¸c n∂íc kh¸c. T˘m trªn h˘nh 39.2 mét sè c¶ng biÓn vµ tuyÕn giao th«ng ®√êng biÓn ë n∂íc ta. HiÖn c¶ n∂íc cã kho¶ng 120 c¶ng biÓn lín nhá. C¶ng cã c«ng suÊt lín nhÊt lµ c¶ng Sµi Gßn (12 triÖu tÊn/n¨m). §Ó ®¸p øng nhu cÇu cña kinh tÕ ®èi ngo◊i, hÖ thèng c¶ng biÓn sÏ ®∂îc ph¸t triÓn ®ång bé, tõng b∂íc hiÖn ®◊i ho¸, nh»m n©ng c«ng suÊt c¸c c¶ng biÓn lªn 240 triÖu tÊn (n¨m 2010). Trong nh÷ng n¨m qua, ®éi tµu biÓn quèc gia ®∂îc t¨ng c∂êng m◊nh mÏ. Giai ®o◊n tíi, chóng ta sÏ ph¸t triÓn nhanh ®éi tµu chë c«ng-ten-n¬, tµu chë dÇu vµ c¸c tµu chuyªn dïng kh¸c ®Ó cã lùc l∂îng hµng h¶i m◊nh vµ hiÖn ®◊i. C¶ n∂íc sÏ h˘nh thµnh ba côm c¬ kh˙ ®ãng tµu lín ë Bflc Bé, Nam Bé vµ Trung Bé ®Ó t◊o b∂íc ph¸t triÓn nhanh trong ngµnh ®ãng tµu ViÖt Nam. D˚ch vô hµng h¶i (hÖ thèng hËu cÇn vµ d˚ch vô ë c¶ng, d˚ch vô trªn bê,...) còng sÏ ®∂îc ph¸t triÓn toµn diÖn, nh»m ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ vµ quèc phßng. V iÖc ph¸t triÓn giao th«ng vËn t¶i biÓn cã ˝ nghÜa to lín nh√ thÕ nµo ®èi víi ngµnh ngo◊i th√¬ng ë n√íc ta ? 142

III. B¶o vÖ tµi nguyªn vµ m«i tr∂êng biÓn - ®¶o 1. Sù gi¶m sót tµi nguyªn vµ « nhiÔm m«i tr∂êng biÓn - ®¶o Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, diÖn t˙ch rõng ngËp mÆn ë n∂íc ta gi¶m nhanh. Nguån lîi h¶i s¶n còng gi¶m ®¸ng kÓ, mét sè loµi h¶i s¶n cã nguy c¬ tuyÖt chñng (c¸ mßi, c¸ ch¸y,...), nhiÒu loµi h¶i s¶n ®ang gi¶m vÒ møc ®é tËp trung, c¸c loµi c¸ qu˝ (c¸ thu,...) ®¸nh bflt ®∂îc cã k˙ch th∂íc ngµy cµng nhá. Nªu mét sè nguyªn nh©n dÉn tíi sù gi¶m sót tµi nguyªn vµ « nhiÔm m«i tr√êng biÓn - ®¶o ë n√íc ta. Sù gi¶m sót tµi nguyªn vµ « nhiÔm m«i tr√êng biÓn - ®¶o sÏ dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ g˘ ? ≠ nhiÔm m«i tr∂êng biÓn cã xu h∂íng gia t¨ng râ rÖt lµm cho chÊt l√îng nhiÒu vïng biÓn cña n∂íc ta b˚ gi¶m sót, nhÊt lµ ë c¸c c¶ng biÓn vµ c¸c vïng cöa s«ng. HËu qu¶ lµ lµm suy gi¶m nguån tµi nguyªn sinh vËt biÓn, ¶nh h∂ëng xÊu tíi chÊt l∂îng cña c¸c khu du l˚ch biÓn. 2. C¸c ph∂¬ng h∂íng ch˙nh ®Ó b¶o vÖ tµi nguyªn vµ m«i tr∂êng biÓn Chóng ta cÇn thùc hiÖn nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ g˘ ®Ó b¶o vÖ tµi nguyªn vµ m«i tr√êng biÓn ? N∂íc ta ®· tham gia nh÷ng cam kÕt quèc tÕ trong lÜnh vùc b¶o vÖ m«i tr∂êng biÓn. Ch˙nh phñ còng ®∂a ra nh÷ng kÕ ho◊ch hµnh ®éng quèc gia vÒ b¶o vÖ tµi nguyªn vµ m«i tr∂êng biÓn. Sau ®©y lµ mét sè ph∂¬ng h∂íng ch˙nh : - §iÒu tra, ®¸nh gi¸ tiÒm n¨ng sinh vËt t◊i c¸c vïng biÓn s©u. §Çu t∂ ®Ó chuyÓn h∂íng khai th¸c h¶i s¶n tõ vïng biÓn ven bê sang vïng n∂íc s©u xa bê. - B¶o vÖ rõng ngËp mÆn hiÖn cã, ®ång thêi ®Èy m◊nh c¸c ch∂¬ng tr˘nh trång rõng ngËp mÆn. - B¶o vÖ r◊n san h« ngÇm ven biÓn vµ cÊm khai th¸c san h« d∂íi mäi h˘nh thøc. - B¶o vÖ vµ ph¸t triÓn nguån lîi thuû s¶n. - Phßng chèng « nhiÔm biÓn bëi c¸c yÕu tè ho¸ häc, ®Æc biÖt lµ dÇu má. Khai th¸c vµ chÕ biÕn kho¸ng s¶n biÓn (nhÊt lµ dÇu kh˙) lµ mét trong nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp hµng ®Çu ë n√íc ta. Giao th«ng vËn t¶i biÓn ®ang ph¸t triÓn m◊nh cïng víi qu¸ tr˘nh n√íc ta héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Tµi nguyªn vµ m«i tr∂êng biÓn - ®¶o ë n∂íc ta phong phó nh√ng ®ang cã dÊu hiÖu suy tho¸i. Nhµ n∂íc ®· ®Ò ra nh÷ng ph∂¬ng h∂íng cô thÓ nh»m b¶o vÖ tµi nguyªn vµ m«i tr∂êng biÓn - ®¶o. 143

C©u hái vµ bµi tËp 1. Ph¸t triÓn tæng hîp kinh tÕ biÓn cã ˝ nghÜa nh∂ thÕ nµo ®èi víi nÒn kinh tÕ vµ b¶o vÖ an ninh quèc phßng cña ®Êt n∂íc ? 2. Chóng ta cÇn tiÕn hµnh nh÷ng biÖn ph¸p g˘ ®Ó ph¸t triÓn giao th«ng vËn t¶i biÓn ? 3. Tr˘nh bµy nh÷ng ph∂¬ng h∂íng ch˙nh ®Ó b¶o vÖ tµi nguyªn vµ m«i tr∂êng biÓn - ®¶o. Bµi 40. Thùc hµnh ®¸nh gi¸ tiÒm n¨ng kinh tÕ cña c¸c ®¶o ven bê vµ t˘m hiÓu vÒ ngµnh c«ng nghiÖp dÇu kh˙ 1. §¸nh gi¸ tiÒm n¨ng kinh tÕ cña c¸c ®¶o ven bê B¶ng 40.1. TiÒm n¨ng kinh tÕ cña mét sè ®¶o ven bê C¸c ho◊t ®éng C¸c ®¶o cã ®iÒu kiÖn th˙ch hîp N«ng, l©m C¸t Bµ, L˝ S¬n, C«n §¶o, Phó Quèc, Phó Qu˝. nghiÖp Ng∂ nghiÖp C« T«, C¸i BÇu, C¸t Bµ, Cï Lao Chµm, Phó Qu˝, L˝ S¬n, C«n §¶o, Hßn Khoai,Thæ Chu, Hßn R¸i, Phó Quèc. Du l˚ch C¸c ®¶o trong v˚nh H◊ Long vµ v˚nh Nha Trang, C¸t Bµ, C«n §¶o, Phó Quèc,... D˚ch vô biÓn C¸i BÇu, C¸t Bµ, Trµ B¶n, Phó Qu˝, C«n §¶o, Hßn Khoai, Thæ Chu, Phó Quèc. Dùa vµo b¶ng 40.1, h·y cho biÕt nh÷ng ®¶o cã ®iÒu kiÖn th˙ch hîp nhÊt ®Ó ph¸t triÓn tæng hîp c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn ? 144

2. Quan s¸t h˘nh 40.1, h·y nhËn xt vÒ t˘nh h˘nh khai th¸c, xuÊt khÈu dÇu th«, nhËp khÈu x¨ng dÇu vµ chÕ biÕn dÇu kh˙ ë n√íc ta. H˘nh 40.1. BiÓu ®å s¶n l√îng dÇu th« khai th¸c, dÇu th« xuÊt khÈu vµ x¨ng dÇu nhËp khÈu cña n√íc ta, giai ®o◊n 1999 - 2002 145

®˚a l˙ ®˚a ph∂¬ng Bµi 41 §˚a l˙ tØnh (thµnh phè) ViÖc häc tËp ®˚a l˙ tØnh (thµnh phè) sÏ gióp cho c¸c em cã nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n, kh¸i qu¸t vÒ thiªn nhiªn, con ng∂êi vµ c¸c ho◊t ®éng kinh tÕ - x· héi diÔn ra ë ®˚a ph∂¬ng m˘nh. Qua häc tËp ®˚a l˙ tØnh (thµnh phè), c¸c em sÏ cã kh¶ n¨ng nhËn biÕt, ph©n t˙ch mét sè hiÖn t∂îng ®˚a l˙ ë ngay n¬i m˘nh sinh sèng, cã nh÷ng hiÓu biÕt vÒ m«i tr∂êng thiªn nhiªn xung quanh, thÊy ®∂îc mèi quan hÖ gi÷a khai th¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn víi b¶o vÖ m«i tr∂êng. Nh÷ng kiÕn thøc vÒ ®˚a l˙ tØnh (thµnh phè) còng sÏ phÇn nµo gióp c¸c em vËn dông vµo lao ®éng s¶n xuÊt t◊i ®˚a ph∂¬ng m˘nh. I. V˚ tr˙ ®˚a l˙, ph◊m vi l·nh thæ vµ sù ph©n chia hµnh ch˙nh 1. V˚ tr˙ vµ l·nh thæ - Ph◊m vi l·nh thæ. DiÖn t˙ch. - ˝ nghÜa cña v˚ tr˙ ®˚a l˙ ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. 2. Sù ph©n chia hµnh ch˙nh - Qu¸ tr˘nh h˘nh thµnh tØnh (thµnh phè ). - C¸c ®¬n v˚ hµnh ch˙nh. II. §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn 1. §˚a h˘nh - Nh÷ng ®Æc ®iÓm ch˙nh cña ®˚a h˘nh. - ¶nh h∂ëng cña ®˚a h˘nh tíi ph©n bè d©n c∂ vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. 2. Kh˙ hËu - C¸c nt ®Æc tr∂ng vÒ kh˙ hËu (nhiÖt ®é, ®é Èm, l∂îng m∂a, sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c mïa,...). - ¶nh h∂ëng cña kh˙ hËu tíi s¶n xuÊt (®Æc biÖt lµ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp) vµ ®êi sèng. 146

3. Thuû v¨n - M◊ng l∂íi s«ng ngßi. §Æc ®iÓm ch˙nh cña s«ng ngßi (h∂íng dßng ch¶y, chÕ ®é n∂íc,...). Vai trß cña s«ng ngßi víi ®êi sèng vµ s¶n xuÊt. - Hå : C¸c hå lín. Vai trß cña hå. - N∂íc ngÇm : Nguån n∂íc ngÇm. Kh¶ n¨ng khai th¸c. ChÊt l∂îng n∂íc ®èi víi ®êi sèng vµ s¶n xuÊt. 4. Thæ nh∂ìng - C¸c lo◊i thæ nh∂ìng. §Æc ®iÓm cña thæ nh∂ìng. Ph©n bè thæ nh∂ìng. - ˝ nghÜa cña thæ nh∂ìng ®èi víi s¶n xuÊt. - HiÖn tr◊ng sö dông ®Êt. 5. Tµi nguyªn sinh vËt - HiÖn tr◊ng th¶m thùc vËt tù nhiªn (®Æc biÖt chó ˝ tíi ®é che phñ rõng). - C¸c lo◊i ®éng vËt hoang d· vµ gi¸ tr˚ cña chóng. - C¸c v√ên quèc gia. 6. Kho¸ng s¶n - C¸c lo◊i kho¸ng s¶n ch˙nh vµ sù ph©n bè. - ˝ nghÜa cña kho¸ng s¶n ®èi víi ph¸t triÓn c¸c ngµnh kinh tÕ. KÕt luËn : nhËn xt chung vÒ ®Æc ®iÓm tù nhiªn vµ ˝ nghÜa cña hoµn c¶nh tù nhiªn tíi ®êi sèng, kinh tÕ - x· héi. C©u hái vµ bµi tËp 1. §¸nh gi¸ ˝ nghÜa cña v˚ tr˙ ®˚a l˙ ®èi víi viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña tØnh (thµnh phè). 2. Theo em thµnh phÇn tù nhiªn nµo cã t¸c ®éng trùc tiÕp vµ m◊nh mÏ nhÊt ®Õn sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña tØnh (thµnh phè) ? 3. VÏ biÓu ®å thÓ hiÖn c¬ cÊu sö dông ®Êt cña tØnh (thµnh phè). Nªu nhËn xt vÒ hiÖn tr◊ng sö dông ®Êt. 147

Bµi 42 §˚a l˙ tØnh (thµnh phè) (tiÕp theo) III. D©n c∂ vµ lao ®éng 1. Gia t¨ng d©n sè - Sè d©n. - TØ lÖ gia t¨ng tù nhiªn cña d©n sè qua c¸c n¨m. - Gia t¨ng c¬ giíi. - Nguyªn nh©n chñ yÕu dÉn tíi biÕn ®éng d©n sè. - T¸c ®éng cña gia t¨ng d©n sè tíi ®êi sèng vµ s¶n xuÊt. 2. KÕt cÊu d©n sè - §Æc ®iÓm kÕt cÊu d©n sè : kÕt cÊu d©n sè theo giíi t˙nh, kÕt cÊu d©n sè theo ®é tuæi, kÕt cÊu d©n sè theo lao ®éng, kÕt cÊu d©n téc. - ¶nh h∂ëng cña kÕt cÊu d©n sè tíi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. 3. Ph©n bè d©n c∂ - MËt ®é d©n sè. - Ph©n bè d©n c∂. Nh÷ng biÕn ®éng trong ph©n bè d©n c∂. - C¸c lo◊i h˘nh c∂ tró ch˙nh. 4. T˘nh h˘nh ph¸t triÓn v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ - C¸c lo◊i h˘nh v¨n ho¸ d©n gian. C¸c ho◊t ®éng v¨n ho¸ truyÒn thèng,... - T˘nh h˘nh ph¸t triÓn gi¸o dôc : sè tr∂êng, líp, häc sinh,... qua c¸c n¨m ; chÊt l∂îng gi¸o dôc,... - T˘nh h˘nh ph¸t triÓn y tÕ : sè bÖnh viÖn, bÖnh x¸, c¸n bé y tÕ,... qua c¸c n¨m ; ho◊t ®éng y tÕ cña tØnh (thµnh phè),... IV. kinh tÕ 1. §Æc ®iÓm chung - T˘nh h˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ®Æc biÖt lµ trong thêi k˘ §æi míi. Sù thay ®æi trong c¬ cÊu kinh tÕ. ThÕ m◊nh kinh tÕ cña tØnh (thµnh phè). - NhËn ®˚nh chung vÒ tr˘nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cña tØnh (thµnh phè) so víi c¶ n∂íc. 148

C©u hái vµ bµi tËp 1. NhËn xt vÒ t˘nh h˘nh gia t¨ng d©n sè cña tØnh (thµnh phè). Gia t¨ng d©n sè cã ¶nh h∂ëng g˘ tíi ®êi sèng kinh tÕ - x· héi ? 2. VÏ biÓu ®å thÓ hiÖn c¬ cÊu kinh tÕ cña tØnh (thµnh phè). Qua biÓu ®å, nªu nhËn xt kh¸i qu¸t vÒ ®Æc ®iÓm kinh tÕ cña tØnh (thµnh phè). Bµi 43 §˚a l˙ tØnh (thµnh phè) (tiÕp theo) IV. kinh tÕ 2. C¸c ngµnh kinh tÕ a) C«ng nghiÖp (kÓ c¶ tiÓu, thñ c«ng nghiÖp) - V˚ tr˙ cña ngµnh c«ng nghiÖp trong nÒn kinh tÕ cña tØnh (thµnh phè). - C¬ cÊu ngµnh c«ng nghiÖp : + C¬ cÊu theo h˘nh thøc së h÷u. + C¬ cÊu theo ngµnh (chó ˝ tíi c¸c ngµnh c«ng nghiÖp then chèt). - Ph©n bè c«ng nghiÖp (chó ˝ tíi c¸c khu c«ng nghiÖp tËp trung). - C¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp chñ yÕu. - Ph∂¬ng h∂íng ph¸t triÓn c«ng nghiÖp. b) N«ng nghiÖp (gåm l©m nghiÖp vµ ng√ nghiÖp) - V˚ tr˙ cña ngµnh n«ng nghiÖp trong nÒn kinh tÕ cña tØnh (thµnh phè). - C¬ cÊu ngµnh n«ng nghiÖp. + Ngµnh trång trät TØ träng cña ngµnh trång trät trong c¬ cÊu ngµnh n«ng nghiÖp. Ph¸t triÓn vµ ph©n bè cña c¸c lo◊i c©y trång ch˙nh. + Ngµnh ch¨n nu«i 149