ปรากฏการณ์ดวงดาว ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 (09-03-65)2

โรงเรยี นวัดเทพชมุ นมุ ครผู ู้สอน ครพู ัชรี วรรตั นานุรักษ์ (ครูไก)่

การบอกตาแหน่งของกลุ่มดาวฤกษ์บนท้องฟ้า สรุปผล แผนที่ดาวสามารถใชด้ ูกลุ่มดาวฤกษบ์ นทอ้ งฟ้าได้ โดยการหมุนแผ่นดาวให้วนั ที่และเดือนตรงกบั เวลา ที่กาหนดบนซองสาหรับใส่แผน่ ดาว ก็จะปรากฏกลุ่ม ดาวฤกษบ์ นแผ่นดาวท่ีตรงกบั ตาแหน่งกลุ่มดาวฤกษ์ บนทอ้ งฟ้าจริง โดยมีมุมทิศและมุมเงยกากบั อยู่

การบอกตาแหน่งของกล่มุ ดาวฤกษ์บนท้องฟ้า ข้นั อธิบาย ค้นหาคาตอบ 1. นกั เรียนเลือกสงั เกตกลุ่มดาวฤกษใ์ ดบา้ ง และบนทอ้ งฟ้าจริงเห็น กลุ่มดาวฤกษช์ ดั เจนหรือไม่ แนวคาตอบ กลุ่มดาวหมีใหญ่ กลุ่มดาวหมีเลก็ และกลุ่มดาวสิงโต และมองเห็นกลุ่มดาวท้งั 3 กลุ่มชดั เจน 2. กลุ่มดาวฤกษก์ ลุ่มเดียวกนั ในเวลาที่สงั เกตแตกต่างกนั มีตาแหน่ง เปลี่ยนไปหรือไม่ ลกั ษณะใด แนวคาตอบ มีตาแหน่งเปล่ียนไป โดยมุมทิศและมุมเงยเปลี่ยนไป ตามทิศการหมุนของโลก

การบอกตาแหน่งของกล่มุ ดาวฤกษ์บนท้องฟ้า ค้นหาคาตอบ 3. กลุ่มดาวฤกษก์ ลุ่มเดียวกนั ในเวลาอีก 1 ปี ถดั ไปมีตาแหน่งเปล่ียนไป หรือไม่ ลกั ษณะใด มีตาแหน่งเหมือนเดิม โดยมีมุมทิศและมุมเงยเหมือนเดิม

การบอกตาแหน่งของกล่มุ ดาวฤกษ์บนท้องฟ้า ข้ันขยายความรู้ จุดเหนือศีรษะ 75 90 75 60 60 4 45 30 30 15 315 1 15 32 0 54 0 227 90 ตะวนั ตก เห0นือ 45 ตะวนั ออก

ข้นั ประเมนิ นักเรียนได้เรียนรู้อะไรบ้าง เรามาตรวจสอบความเข้าใจกนั 1. ถา้ นกั เรียนหมุนแผนท่ีดาวผา่ นไป 1 เดือนและ 1 ปี กลุ่มดาวฤกษย์ งั มีเสน้ ทางการข้ึนและตกเหมือนเดิม หรือไม่ เหมือนเดิม 2. เราเปรียบเทียบเสน้ ทางการข้ึนและตกของกลุ่มดาวฤกษ์ เป็นวฏั จกั รเพราะอะไร เพราะเสน้ ทางการข้ึนและตกของกลุ่มดาวฤกษ์ มีรูปแบบที่แน่นอนและหมุนวนกลบั มาท่ีจุดเดิมเสมอ

กิจกรรมประจาหน่วย ทบทวนคาศัพท์และหลกั การทางวทิ ยาศาสตร์ เสน้ ทางการข้ึนและตกของกลุ่มดาวฤกษบ์ นทอ้ งฟ้าในรอบปี มีลกั ษณะใด มีเสน้ ทางการข้ึนและตกตามเสน้ ทางเดิมทุกวนั และปรากฏ ในตาแหน่งเดิม

กิจกรรมประจาหน่วย ทักษะสร้างเสริมความเข้าใจทคี่ งทน อธิบายเส้นทางการข้ึนและตกของกลุ่มดาวจระเข้ ดงั รูป และพยากรณ์ว่า เส้นทางการข้ึนและตกของกลุ่มดาวจระเขใ้ นปี ถดั ไปจะเปลี่ยนแปลงไป อยา่ งไร จุดเหนือศีรษะ มกลุมุ่มเงดยาปวรจะรมะาเขณข้ ้1ึน5พน้ กขล45อุ่มบดฟา60ว้าจมร7ุม5ะทเขิศข้ป9้ึน0รสะมู่ทา7อ้ 5ณงฟ36้า50ณท4ต5ิศาตแะหวนนั ่งอสอูงกสเฉุดียทงี่มเหุมนทืิอศ ประมาณ 0 ทิศเห3น0ือ มุมเงยประมาณ 45 และกลุ่มด30าวจระเขเ้ ร่ิมตกลบั ขอบฟ้าท่ีมุมทิศป1ร5ะ มาณ 330 ทิศตะวนั ตก1 เฉ2 ีย3 งเหนือ ม1ุม5เงยประมาณ 15 กแลาระเพปยลาี่ยกนรแณปต์วละ2่วาง2นัเ70สตก้นทางก31า5ร ข้ึนและต0ก ของก4ล56ุ่ม74ด5าวจรตะะเวข9นั00ใอ้ อนกปี ถดั ไปไม่มี เหนือ

กิจกรรมประจาหน่วย บทความชวนคดิ คาชี้แจง อ่านบทความต่อไปน้ีแลว้ ตอบคาถาม ค้นหากล่มุ ดาวฤกษ์ ทอ้ งฟ้าในเวลากลางคืนเต็มไปดว้ ยกลุ่มดาวฤกษท์ ี่ส่องแสงเต็มทอ้ งฟ้า กลุ่มดาวฤกษม์ ีทิศของการข้ึนและตกเหมือนกบั ดวงอาทิตย์ คือ เคล่ือนท่ีข้ึน พน้ ขอบฟ้าในเวลาเยน็ ทางทิศตะวนั ออกและเคลื่อนที่ตกลบั ขอบฟ้าในเวลา เชา้ ทางทิศตะวนั ตก โดยกลุ่มดาวฤกษแ์ ต่ละกลุ่มมีเส้นทางของการข้ึนและ ตกท่ีแตกต่างกัน นักดาราศาสตร์จึงประดิษฐ์แผนท่ีดาวข้ึนเพ่ือใช้หาว่า ขณะท่ีดูกลุ่มดาวฤกษอ์ ยนู่ ้นั กลุ่มดาวฤกษใ์ ดอยทู่ ี่ตาแหน่งใด โดยตอ้ งหมุน แผนท่ีดาวใหว้ นั ท่ี เดือน และเวลาตรงกบั ขณะที่ดูเสมอ

กิจกรรมประจาหน่วย คาถามที่ 1: ค้นหากลุ่มดาวฤกษ์ การข้ึนและตกของกลุ่มดาวฤกษเ์ กิดจากสาเหตุใด 1. โลกหมุนรอบตวั เอง 2. โลกเคล่ือนที่รอบดวงอาทิตย์ 3. โลกเคลื่อนที่รอบกลุ่มดาวฤกษ์ 4. กลุ่มดาวฤกษเ์ คลื่อนท่ีรอบดวงอาทิตย์

กิจกรรมประจาหน่วย คาถามท่ี 2: ค้นหากลุ่มดาวฤกษ์ จากบทความสามารถสรุปไดว้ า่ อะไร 1. ขณะดูกลุ่มดาวฤกษต์ อ้ งหนั ไปทางทิศเหนือ 2. กลุ่มดาวฤกษจ์ ะปรากฏชดั เจนในคืนเดือนมืด 3. กลุ่มดาวฤกษม์ ีการเปล่ียนตาแหน่งไปในแต่ละคืน 4. กลุ่มดาวฤกษข์ ้ึนและตกเวลาเดียวกบั ดวงอาทิตย์

สรุป แผนที่ดาว ใชส้ าหรับ สังเกตกลุม่ ดาวฤกษบ์ นทอ้ งฟ้า สงั เกตเห็น กลุม่ ดาวฤกษม์ ีเส้นทางการข้ึน และตกตามเสน้ ทางเดิม และปรากฏในตาแหน่งเดิม

แบบฝึกหดั ทา้ ยบทท่ี 2 วัฏจักรการปรากฏของกลมุ่ ดาว 1. เม่ือสงั เกตดาวดวงหนึ่งเปน็ เวลา 1 สปั ดาห์ พบว่าดาวดวงนมี้ ีแสง สว่างมากในทุกๆคนื และอยทู่ ีต่ าแหนง่ เดมิ ใกลๆ้ กลมุ่ ดาวคนคู่ ดาวดวงนี้เป็นดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์ เพราะเหตุใด ดาวฤกษ์ เพราะ ดาวดวงน้มี ตี าแหนง่ คงท่ี คอื ปรากฏหรือเรยี งตวั ท่ี ตาแหนง่ คงทใี่ กล้กับดาวฤกษใ์ นกล่มุ ดาวคนคู่ 97

2. เราพบดาวดวงหนง่ึ บนทอ้ งฟา้ ทางทิศใต้ อย่ทู ่มี มุ เงย 60 องศา จะใช้ มือประมาณค่า ดงั รูปใดจึงจะถูกต้อง 98

3. อ่านสถานการณ์และตอบคาถามตอ่ ไปนี้ ในปลายเดือนพฤษภาคม เวลา 21:00 น. พบกล่มุ ดาวจระเข้ท่ีมุมเงย 45 องศา มมุ ทิศ 0 องศา 3.1 ในวันถัดไป เมอ่ื สังเกตทอ้ งฟา้ เวลาเดิม เราจะมองเหน็ กลุ่มดาว จระเขท้ ต่ี าแหนง่ เดมิ บนท้องฟ้าหรือไม่ อยา่ งไร เปลยี่ นแปลง โดยในวนั ถดั ไปเมอ่ื สังเกตทอ้ งฟา้ เวลาเดมิ เราจะ มองเห็นกลุ่มดาวจระเขเ้ ปล่ยี นตาแหนง่ ไปจากเดมิ เลก็ น้อย 99

3.2 ในปีถัดไป เม่ือสังเกตท้องฟ้าในวันและเวลาเดิม เราจะมองเห็น กลมุ่ ดาวจระเข้ทตี่ าแหน่งเดมิ บนทอ้ งฟา้ หรือไม่ อย่างไร ไมเ่ ปลี่ยนแปลงตาแหน่ง โดยในปีถดั ไปเมอ่ื สังเกตท้องฟา้ ในวนั และ เวลาเดมิ กลุ่มดาวจระเขจ้ ะปรากฏที่ตาแหนง่ เดมิ 100

4. ถา้ คนื นีม้ องเห็นกลมุ่ ดาวนายพรานบนทอ้ งฟ้าทมี่ ุมเงย 75 องศา มมุ ทศิ 45 องศา ถา้ ต้องการออกไปสงั เกตกลมุ่ ดาวน้ใี นท้องฟา้ จรงิ จะ หนั หนา้ ไปทางทิศใด และจะวดั มมุ เงยไดอ้ ยา่ งไรบ้าง ผ้สู ังเกตตอ้ งหันหนา้ ไปทางทศิ ตะวันออกเฉียง จากนัน้ กางนิ้วชีแ้ ละ นิ้วก้อยต่อไปขึน้ ไป 5 ครง้ั โดยวดั จากเสน้ ขอบฟา้ 101

ถ้าไมม่ แี ผนทดี่ าวและแอปพลิเคชันบนสมารท์ โฟน แต่ตอ้ งระบุตาแหนง่ ของกลุ่มดาวบนทอ้ งฟา้ จะทาได้อย่างไร เราสามารถระบุตาแหนง่ ของกลุ่มดาวบนทอ้ งฟา้ โดยใช้ค่ามุมทศิ และ มุมเงย ซึ่งสามารถหาทศิ โดยการสงั เกตดวงอาทติ ย์หรอื ดาวและวัดค่า มมุ เงยโดยใชม้ ือ 102