ວາກະຍະສໍາພັນ (ພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ ລະບົບ 11+3+2 ປີ2)

ວາກະຍະສາພນັ - ແນວໃດກື່ແນວ, ຂອ້ ຍຈະຕ້ອງແກ້ມໃຫໄ້ ດ້. ຄາບອກຄວຳມໝຳຍໃນແງ່ລັກສະນະ ຫຼ ບງົ ກຳນ ມ:ີ ໂລດ, ແມ, ເທິ, ສຳ, ນຳ… ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຖຳ້ ເຫັນວ່ຳມຄີ ວຳມຈຳເປນັ ແທ້, ເຈັ້ຳົ ກື່ເອົຳໄປເທິ. - ດຽວນັ້ອີ ຳກຳດເລ່ີືມໜຳວແລວ້ , ເຈຳ້ົັ ໄປຊັ້ເສອັ້ ກັນໜຳວມຳນ່ງສຳ. - ເມອ່ື ຮອດເວລຳ, ຫຳກບ່ືເຫັນຂ້ອຍມຳ, ພວກເຈຳັ້ົ ກື່ໄປນອນໂລດ. ອງີ ໃສ່ທີ່ືຕ້ັງ, ຄາກຳກັບມີ ສອງ ປະເພດດ່ືງັ ນີັ້: 1) ຄາແຮກ ຄາແຮກໄດ້ແກ່ຄາ ທ່ືີຍກົ ຂັ້ນໜຳ້ ປະໂຫຍກ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ທ່ຳນ, ຂຳ້ ພະເຈົຳັ້ ເຫັນວ່ຳສະພຳບກຳນບຳ້ ນເມອງໃນເວລຳນສັ້ີ ະຫງົບດຫີ ຼຳຍແລ້ວ. 2) ຄາຢ້ັຳ ຄຳຢັ້ຳ ໄດ້ແກ່ຄາຍົກຂ້ັນໄວ້ທ້ຳຍປະໂຫຍກເພື່ອສັງລວມກຳນຕີລຳຄຳບັນຫຳທື່ີດຳເນີນຢ່ໃນປະໂຫຍກ ຫຼ ຢັຳ້ ຄນຄາໃດຄາໜ່ງື ໃນພຳກສວ່ ນຂອງປະໂຫຍກ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ບອກໄປນຳ ພັດຄຳດລຳດໄປໄຮ່ ເກນີ ວຳ່ ຄັກ. - ລຳວເຮດັ ຫຍັງກໄດ້ດີໝົດ, ຈືງັ່ ແມນ່ ບນລຳວ. - ໂອຍ! ໃຜຊິເຮັດບື່ໄດ້, ອນັ ເລື່ອງທນ່ື .ີັ້ 3. ຊະນິດຂອງປະໂຫຍກ ກຳນຈັດແບ່ງປະໂຫຍກອອກເປັນຊະນິດຕ່ຳງໆມີຫຼຳຍວິທີ. ອຳດຈັດແບ່ງປະໂຫຍກໃນພຳສຳລຳວ ເປັນຫຳຼ ຍຊະນດິ ຕຳມແຕ່ລະບ່ອນອີງໃສ່ກຳນຈັດແບ່ງ. ໃນທື່ີນີັ້ພວກເຮຳົ ຈະອີງໃສ່ໂຄງສ້ຳງ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງປະ ໂຫຍກ ຫຼ ຈດປະສງົ ຂອງກຳນປຳກເວັົ້ຳເພື່ອມຳຈດັ ແບ່ງ. 3.1 ອງີ ໃສໂ່ ຄງສຳ້ ງຂອງປະໂຫຍກ ອງີ ໃສ່ໂຄງສ້ຳງຂອງປະໂຫຍກ ເຮຳົ ອຳດແບ່ງປະໂຫຍກອອກເປັນ ສອງ ຊະນິດຄ: ປະໂຫຍກສຳມັນ ແລະ ປະ ໂຫຍກພິເສດ. (ໃນແຕ່ລະຊະນິດນັ້ນ, ອີງໃສ່ກຳນປາກົດຕົວຂອງໂຄງຫຼັກອຳດແບ່ງປະໂຫຍກອອກເປັນ ປະ ໂຫຍກດຽ່ ວ ແລະ ປະໂຫຍກປະສມົ ). 3.1.1 ປະໂຫຍກສຳມນັ 1) ປະໂຫຍກສຳມັນດ່ຽວ (ປະໂຫຍກດ່ຽວ) ປະໂຫຍກສຳມັນດ່ຽວ ແມນ່ ປະໂຫຍກທີ່ືມີສອງ ຫຼ ສຳມພຳກສວ່ ນຫຼັກປະກອບສ້ຳງຂ້ັນ. ໃນຖຳນະເປັນ ປະໂຫຍກດຽ່ ວ, ປະໂຫຍກນັມ້ີ ີແຕ່ຕົວສາແດງຕວົ ດຽວ (ໃຈກຳງດຽວ); ຈດພເິ ສດນັ້ີຈະຊ່ວຍໃຫພ້ ວກເຮຳົ ສຳມຳດ ຈຳແນກມນັ ກັບປະໂຫຍກປະສົມ. ອີງໃສ່ປະເພດຄາທ່ືີເປັນຕົວສາແດງ ອຳດແບງ່ ປະໂຫຍກສຳມນັ ດຽ່ ວອອກເປັນສອງຊະນດິ ຄ: ປະໂຫຍກທີື່ຄາ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 47

ວາກະຍະສາພັນ ນຳມມະທຳ ( ກິລິຍຳ, ຄນນຳມ )ເປັນຕວົ ສາແດງ ແລະ ປະໂຫຍກທ່ືີບື່ແມນ່ ຄານຳມມະທຳເປັນຕວົ ສາແດງ. ກ. ປະໂຫຍກທື່ີຄານຳມມະທຳເປນັ ຕົວສາແດງ (1). ປະໂຫຍກທື່ີມີແຕ່ສອງພຳກສ່ວນ ປະໂຫຍກຊະນິດນີັ້ແມ່ນຈຳພວກປະໂຫຍກທ່ືີມີແຕ່ຄາຕົວຕັ້ງ ແລະ ຕົວສາແດງ ຫ ຕົວສາແດງ ແລະ ຕົວປະກອບຄາທ່ືີເຮັດໜ້ຳທີື່ເປັນຕົວສາແດງໃຫ້ແກ່ປະໂຫຍກຊະນິດນ້ີັແມ່ນຄາກິລິຍຳຄົບ ແລະ ກິລິຍຳທື່ີສະແດງ ພຳວະຄງົ ຕົວ. ຄາກິລິຍຳຄບົ ທ່ືີເປັນຕົວສາແດງ ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເດັກນ້ອຍທັງຫຳຼ ຍນອນໝດົ ແລ້ວ - ດອກໄມ້ກຳລງັ ບຳນ ຄາກິລຍິ ຳທືີ່ສະແດງພຳວະຄົງຕວົ ເປນັ ຕົວສາແດງ ຕົວຢຳ່ ງ: - ປນີ ້ັນ, ເກີດ ສົງຄຳມກຳງເມອງຢ່ກຳປເຈຍ. - ປນີ ້ັີ, ເກີດ ອບດັ ເຫດຕຳມທອ້ ງຖະໜົນຫຼຳຍເທືອ່ . (2) ປະໂຫຍກທີື່ມີຫຳຼ ຍພຳກສ່ວນ ປະໂຫຍກຊະນິດນ້ັີ ແມ່ນປະໂຫຍກທືີ່ມີສຳມພຳກສ່ວນຄ: ຕົວຕັ້ງ, ຕົວສາແດງ ແລະ ຕວົ ປະກອບ. ຄາທື່ີ ເຮດັ ໜຳ້ ທ່ີືເປນັ ຕວົ ສາແດງໃຫ້ແກ່ປະໂຫຍກຊະນດິ ນັີ້ແມນ່ ຄາກລິ ິຍຳຂຳດ.  ປະໂຫຍກທ່ີືມແີ ຕ່ຕົວປະກອບດຽວ: ປະໂຫຍກຊະນິດນີຊ້ັ ້ັບີ ອກກຳນກະທຳ, ລັກສະນະ, ອຳກຳນ ແລະ ສະຖຳນະພຳບ. ❖ ສະແດງກຳນກະທຳ, ລກັ ສະນະອຳກຳນ.  ສະແດງກຳນກະທຳ ຕົວຢ່ຳງ: - ລຳວທຳລຳຍອຳນຳຄດົ ຂອງຕນົ ເອງ. - ໜວ່ ຍງຳນນ້ັີປະຕິບດັ ໜ້ຳທີ່ືດ.ີ  ສະແດງຄວຳມຮ້ສກນກຄດິ . ຄາກລິ ິຍຳທ່ືີໃຊ້ເປນັ ຕົວສາແດງໃນປະເພດນ້ີັໄດ້ແກ່ ເຫັນ, ຮ້, ຄິດ, ຖວ່ຳ, ເວັົ້ຳ, ບອກ… ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລຳວຮສ້ ກຢ້ຳນ. - ເຂົຳບອກນ້ອງ.  ສະແດງກຳນປຽ່ ນແປງ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ໄມ້ເປັນດິນ ( ຕວົ ປະກອບສະແດງຮບໃໝ່ ). - ດນິ ຊຳຍກຳຍເປນັ ກອບ ( ຕົວປະກອບສະແດງຄນຄຳ່ ໃໝ່ ) - ລຳວເປນັ ພະຍຳດ ( ຕວົ ປະກອບສະແດງພຳວະໃໝ່ ). ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 48

ວາກະຍະສາພນັ - ນຳງກະວນົ ກະວຳຍຫວົ ໃຈ ( ຕວົ ປະກອບສະແດງພຳວະດຳ້ ນຈິດໃຈ )  ສະແດງຄວຳມສຳມຳດ, ຄວຳມມງ່ ຫວັງ ຕົວຢ່ຳງ: - ລຳວສຳມຳດເຮັດ. - ແມ່ຂອງລກ.  ສະແດງຄວຳມໄດ້ຮັບ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລຳວຫຳກ່ືໄດ້ຮັບເງນີ ອດໜນ. - ເຂຳົ ໄດ້ຮບັ ຂອງຂວັ ນປີໃໝ່  ສະແດງຈດພິເສດຂອງພຳກສວ່ ນ ຕົວຢ່ຳງ: - ລຳວເຈັບຕຳ. - ນ້ອງຂອ້ ຍວນິ ຫວົ  ສະແດງສະຖຳນະພຳບ ຄາກິລິຍຳທື່ີເຮັດໜ້ຳທີື່ໃນປະໂຫຍກປະເພດນີ້ັແມ່ນ ຄາກິລິຍຳທ່ືີສະແດງຄວຳມເຊື່ອມລະຫວ່ຳງສອງຕົວ ຮວ່ ມ ( ຕວົ ຕງ້ັ ແລະ ຕວົ ປະກອບ ) ເຊື່ງີ ອຳດຮຽກວຳ່ ຄາກລິ ຍິ ຳເຊອື່ ມ ອນັ ໄດ້ແກ່ຄາ ແມ່ນ ແລະ ຄ. ອຳດແບ່ງປະ ໂຫຍກປະເພດນີັ້ອອກເປັນບຳງປະເພດຄ: ສະແດງຄວຳມເປັນເອກະພົບສົມບນ,ສະແດງຄວຳມເປັນເອກະພົບສາ ພັດ,ປະໂຫຍກຈັດເຂັົ້ຳປະເພດ ແລະ ປະໂຫຍກຕີຄຳ່ . ➢ ປະໂຫຍກສະແດງຄວຳມເປັນເອກະພົບສົມບນ ແມ່ນປະໂຫຍກ ທື່ີຕົວຕັ້ງ ແລະ ຕົວປະກອບສຳມຳດ ປຽ່ ນກັນໄດ້ໂດຍບ່ືມກີ ຳນປ່ຽນແປງຄວຳມໝຳຍຂອງປະໂຫຍກເພຳະວຳ່ ທັງສອງແມ່ນສ່ິງື ດຽວກນັ ພຽງແຕ່ເອີັ້ນຊ່ືຕ່ຳງ ກັນ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຜວົ ລຳວແມ່ນຜ້ນັີ້ ຜນ້ ີັ້ແມ່ນຜົວລຳວ ➢ ປະໂຫຍກສະແດງຄວຳມເປນັ ເອກະພົບສາພັດ ແມນ່ ປະໂຫຍກທື່ີຕວົ ຕ້ັງ ແລະ ຕວົ ປະກອບແມ່ນສອງສິື່ງ ຕ່ຳງກນັ ໂດຍຖກກຳນດົ ເຂົຳັ້ ມຳເປນັ ໜງື່ ດຽວຕຳມສຳຍພົວພັນໃດໜື່ງ. ຕົວປະກອບແມນ່ ສືງ່ິ ທື່ີນຳມຳລວມເປັນນື່ງກັບ ຕວົ ຕັ້ງແບບຊື່ົວຄຳວ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ປ່ຳໄມ້ ແມນ່ ຊວີ ດິ . - ສຳຍນຳັ້ ແມນ່ ສຳຍເລອດ. - ນັ້ຳມັນຄເລອດ ➢ ປະໂຫຍກສະແດງກຳນຈດັ ເຂົັ້ຳປະເພດ ແມ່ນປະໂຫຍກທືີ່ຕົວປະກອບມີຂອບເຂດກວ້ຳງຂວຳງກວຳ່ ເມື່ອ ທຽບກັບຕວົ ຕັງ້ ເຊ່ໍິງມີລັກສະນະດ່ືງັ ນີັ້: ຕົວປະກອບສະແດງເຖິງມຳດຕະເກນທ່ີືສໍິ່ງວັດຖຖກເອນັ້ີ ຊື່ ທື່ີຕວົ ຕ້ງັ ຂັ້ນກບັ . ຕວົ ຕງັ້ ແລະ ຕວົ ປະກອບບສື່ ຳມຳດປ່ຽນບ່ອນກັນໄດ້ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 49

ວາກະຍະສາພັນ ສຳມຳດປຽ່ ນເປັນປະໂຫຍກເອກະພົບສມົ ບນ ໂດຍກຳນຕ່ືມສວ່ ນຂະຫຍຳຍບອກຄວຳມກຳນດົ ທ່ືີຈຳເປັນ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ພວກເຂົຳ ແມນ່ ຄສອນ. - ພວກ ເຮຳົ ແມ່ນ ນັກຮຽນ. ➢ ປະໂຫຍກຕີຄ່ຳ ແມ່ນປະໂຫຍກທີື່ຕວົ ຕ້ັງຖກຕົວປະກອບຕີຄຳ່ ວຳ່ ແມນ່ ແນວໃດ ? ຕົວຢ່ຳງ: - ເຮດັ ແນວນັີ້ແມນ່ ດ.ີ - ທຳ່ ທີແບບນີຈັ້ ່ືັງແມນ່ ເປັນຕຳຊງັ .  ປະໂຫຍກທື່ີມີພາກສ່ວນຕວົ ປະກອບສອງຕວົ ປະໂຫຍກຊະນິດນີ້ັ ແມ່ນປະໂຫຍກທື່ີມຕີ ວົ ປະກອບທັງສອງມີສຳຍພົວພັນກບັ ຕົວສາແດງ; ຕົວໜື່ງພົວພນັ ໂດຍກົງ ແລະ ອກີ ຕົວໜືງ່ ພົວພນັ ໂດຍທຳງອ້ອມຄ: ຈະອຳໄສຄາເຊ່ືອມເປນັ ຕົວຊ່ວຍ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ລຳວມອບປັມ້ ແກ່ຂອ້ ຍ. “ ປ້ມັ ” ແມ່ນຕວົ ປະກອບຕວົ ທີໜ່ືງ ພວົ ພນັ ໂດຍກົງໂດຍບໍ່ຈຳເປັນອຳໄສຄາເຊ່ືອມຊ່ວຍ, “ ຂອ້ ຍ ” ພວົ ພັນ ກບັ ຕົວສາແດງໂດຍອຳໄສຄາເຊື່ອມ “ ແກ່ ” ເປນັ ຕວົ ຊວ່ ຍ. ເຮຳົ ຮຽກຕວົ ທີໜ່ືງ ວ່ຳຕວົ ປະກອບກົງ ແລະ ຮຽກຕົວ ທີສອງວຳ່ ຕົວປະກອບອອ້ ມ. ຕົວສາແດງຂອງປະໂຫຍກປະເພດນ້ີັແມ່ນຄານຳມມະທຳທື່ີສະແດງເຖິງກຳນເຄື່ອນໄຫວມອບຮັບ, ກຳນ ສມົ ທບົ ແລະ ບງົ ກຳນ. + ປະໂຫຍກສະແດງກຳນເຄອື່ ນໄຫວມອບຮບັ . ໃນປະໂຫຍກຊະນິດນີັ້, ຕົວປະກອບຕົວທີໜື່ງ ແມ່ນສິື່ງທື່ີຖກແຈກຢຳຍ ຫຼ ມອບ, ສ່ວນອີກຕົວໜ່ືງແມ່ນ ສື່ິງທື່ຮີ ບັ ຜຮ້ ບັ ເອົຳ. ຕົວຢ່ຳງ: - ລຳວຫຳກ່ສື ື່ົງຈົດໝຳຍຫຳຄອບຄົວ. - ນຳງ ມອບແພມົນແກ່ຂອ້ ຍ ຄາກິລຍິ ຳທື່ີໃຊ້ເປນັ ຕວົ ສາແດງໃນປະໂຫຍກຊະນດິ ນີ້ັໄດ້ແກ່ປະເພດສະແດງກຳນໃຫ້ ແລະ ກຳນເອຳົ . ຕວົ ຢຳ່ ງ: ກຳນໃຫ:້ ມອບ, ໃຫ,້ ຖວຳຍ, ມອບໃຫ້ ( ແມ່ໃຫເ້ ງິນແກ່ຂ້ອຍ ) ກຳນເອົຳ: ຮບັ , ຢມ ( ລຳວຢມເງິນຈຳກທະນຳຄຳນ ) + ປະໂຫຍກສະແດງກຳນເຄື່ອນໄຫວສມົ ທົບ. ໃນປະໂຫຍກຊະນິດນຕີ້ັ ົວປະກອບຕົວທີໜືງ່ ແມ່ນເປັ້ຳົ ໝຳຍຂອງກຳນເຄອ່ື ນໄຫວ, ສ່ວນອກີ ຕວົ ໜ່ງື ແມນ່ ສ່ງິື ຫຼ ຜຮ້ ່ວມຕວົ ຕັງ້ ຫຼ ເປ້ັົຳໝຳຍຂອງກຳນເຄອ່ື ນໄຫວ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ລຳວຊົງຊຳໃສ່ນັ້ຳຕຳນ. - ເພ່ໍິນກນິ ເຂ້ັົຳກັບປຳ. ຄາກິລິຍຳທື່ີໃຊ້ເປັນຕົວສາແດງ ໃນປະໂຫຍກປະເພດນີ້ັໄດ້ແກ່: ຍຳດ, ຊິງ, ໄດ້ມຳ, ສົມທົບ, ສົມ, ຄົນ, ຖອດ, ຖອນ, ສບ, ສວມ, ຍັດ… + ປະໂຫຍກສະແດງກຳນບົງກຳນ. ໃນປະໂຫຍກຊະນິດນີ້ັ, ຕົວຕັ້ງເປັນຜ້ ຫຼ ສີື່ງທີ່ືກ່ືເກີດເຫດກຳນເຄ່ືອນໄຫວ, ຕົວປະກອບຕົວທີໜ່ືງ ແມ່ນສ່ືີ ງທຮື່ີ ັບ ຫຼ ຜທ້ ່ືີຮບັ ກຳນກະທົບ, ສວ່ ນຕວົ ປະກອບທື່ີສອງບົງບອກຜນົ ຂອງກຳນກະທບົ ຈຳກກຳນເຄື່ອນໄຫວ. ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 50

ວາກະຍະສາພັນ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ເຈ້ັົຳເຮດັ ໃຫ້ລຳວ ເຫງຳົ . - ຫົວໜຳ້ ບອກ ສມົ ດີ ໄປພບົ - ລກສດິ ສະຫຳຼ ດເຮດັ ໃຫຄ້ ດໃີ ຈ ຄາກິລິຍຳທື່ີໃຊ້ເປັນຕົວສາແດງໃນປະໂຫຍກປະເພດນັີ້ໄດ້ແກ່: ສັື່ງ, ບັງຄັບ,, ບອກ, ສອນ, ແນະນຳ, ເຮັດ ໃຫ,້ ພຳໃຫ້…  ສື່ີງທີື່ຄວນເອົຳໃຈໃສ່. ຄານຳມມະທຳທ່ືີເຮັດໜ້ຳທືີ່ເປັນຕົວສາແດງ ມີລັກສະນະແຜ່ຂະຫຍຳຍຢ່ໃນປະໂຫຍກແຕ່ເຖິງຢ່ຳງໃດ ກ່ືຕຳມ,ໃນປະເພດຄານຳມມະທຳພວກເຮຳົ ຈະເຫນັ ວ່ຳເມ່ືອຄາກິລິຍຳເປັນຕົວສາແດງບ່ືຕ້ອງກຳນເງ່ືອນໄຂນອກຕວົ ມຳຊວ່ ຍຫຳຼ ຍໃນຂະນະທ່ືີຄາຄນນຳມເຮັດໜຳ້ ທ່ີືເປັນຕົວສາແດງພດັ ຮຽກຮ້ອງບລິບົດມຳຊ່ວຍຈ່ງື ໄດ້ຄວຳມແຈ່ມແຈ້ງ ຫຼ ສະແດງຄວຳມເປນັ ປະໂຫຍກໄດ້ຢ່ຳງເປນັ ເອກະລຳດ. ຕົວຢຳ່ ງ: ໄກ່ນອ້ ຍ. ໄກ່ງຳມ ເຮົຳຈະເຫັນໄດ້ວ່ຳຄວຳມເປັນປະໂຫຍກມີລັກສະນະຍຳກ ຫຼ ຝດ, ກົງກັນຂ້ຳມເມ່ືອມຄີ າຊ່ວຍບອກບລິບົດ ເຂົຳັ້ ມຳຕື່ມຈະເຮດັ ໃຫພ້ ວກເຮຳົ ບອກໄດ້ໂລດວຳ່ ແມ່ນປະໂຫຍກ. ຕົວຢ່ຳງ: ໄກ່ຕົວນ້ັີ ນ້ອຍອຫ່ືີ .ີຼ ໄກ່ຂອງລຳວງຳມຫຳຼ ຍ. ຂ. ປະໂຫຍກທື່ີບ່ືແມ່ນຄານຳມມະທຳເປັນຕວົ ສາແດງ. ປະໂຫຍກຊະນດິ ນັອ້ີ ຳດແບ່ງອອກເປັນສຳມປະເພດຄ: ປະເພດຄານຳມເປນັ ຕົວສາແດງ, ປະເພດຮບແບບປະ ໂຫຍກເປນັ ຕວົ ສາແດງ ແລະ ປະເພດຄາເຊອື່ ມໃດໜື່ງເປນັ ຕົວສາແດງ. + ຄານຳມເປັນຕົວສາແດງ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ນອ້ ງ ຊື່ ສົມສະນດິ . ( ບອກຊ່ື ) - ປັມ້ ຫົວນີັ້ ລຳຄຳ 3000 ກີບ. ( ບອກຄນຄຳ່ )  ປຶ້ມໍ ຫົວນີ້ໍ 3000 ກບີ . - ໝໂຕນັີ້ ມນີ ຳ້ັ ໜັກ 50 ກໂິ ລ. ( ບອກປະລມິ ຳນນ້ັຳໜກັ )  ໝໂຕນ້ັີ 50 ກິໂລ. - ນຳຕອນນັ້ີ ມເີ ນອ້ັ ທື່ີ 1 ເຮກັ ຕຳ. ( ເວົ້ຳັ ເຖງິ ຂະໜຳດວັດແທກ ) - ອາຄານຫັງນ້ີໍ ຂະໜາດ 8 ມ X 20 ມ. - ໄມູ້ນໍ້ີ ຂະໜາດ 4 ຊມ X 8 ຊມ X 5 ຊມ. + ປະໂຫຍກທ່ີືຕວົ ຕັງ້ ແລະ ຕົວສາແດງ ເປັນຕົວສາແດງ. ປະໂຫຍກຊະນິດນີັ້ມີໂຄງສ້ຳງ ( ຕົວຕັ້ງ, ຕົວສາແດງ ) ຫຼ ກ່ມຄາທ່ືີມີລັກສະນະນັ້ນເປັນຕົວສາແດງ. ຕົວ ຕງ້ັ ຂອງອຳນປະໂຫຍກແມ່ນພຳກສວ່ ນຍ່ອຍຂອງພຳກສ່ວນຕົວຕງ້ັ ປະໂຫຍກ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 51

ວາກະຍະສາພນັ ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ນຳງນ້ອຍຄນົ ນີ້ໍໃບໜ້ຳຮບໄຂ.່ - ທ້ຳວນ້ອຍຄົນນນັໍ້ ຫໜວກແຕ່ເກີດ. - ຊຳຍຄົນນ້ນັ ນິໄສດີ. + ປະໂຫຍກທ່ີືຄາເຊືອ່ ມ (ຄາບບພະບດົ ) ຮ່ວມກບັ ປະເພດຄາອນ່ື ເປັນຕົວສາແດງ. ຄາເຊອ່ື ມ + ຄານຳມ ຕົວຢຸ່າງ: - ປ້ມັ ຫວົ ນ້ໍີຂອງຂ້ອຍ. - ຂອງຂວັນນ້ັີສາລບັ ນອ້ ງ. ຄາເຊອື່ ມ + ຄາກລິ ຍິ ຳ ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ນັຳ້ ຕກນີັ້ ສາລັບດມື່ . - ເຈ້ຍໃບນີັ້ ສາລບັ ຂຽນຈົດໝຳຍ. ກຳນປຽ່ ນຮບຂອງປະໂຫຍກທື່ີມຄີ ານຳມມະທຳເປັນຕົວສາແດງ. ປະໂຫຍກສຳມັນດ່ຽວບຳງປະໂຫຍກສຳມຳດປ່ຽນ ຫຼ ແຝງຮບໄປເປັນຮບອ່ືນໂດຍທື່ີບື່ເສຍຄວຳມໝຳຍທ່ີື ຢຳກສະແດງຂອງປະໂຫຍກເດມີ . ປະໂຫຍກທີື່ເຮົຳມັກພົບເຫັນວ່ຳມີກຳນປ່ຽນຮບໄດ້ແກ່ປະໂຫຍກທີື່ມີຕົວປະກອບຄ: ປະໂຫຍກທ່ືີມີຄາ ກິລິຍຳຂຳດເປັນຕົວສາແດງ ແລະ ປະໂຫຍກທີ່ືມີຄາກິລິຍຳຂຳດເຊໍ່ິງມີຄວຳມໝຳຍຊ້ັີແນະ ຫຼ ບົງກຳນເປັນຕົວສາ ແດງ. + ປະໂຫຍກທ່ືີມີຄາກລິ ິຍຳຂຳດທີື່ຕອ້ ງກຳນຕົວປະກອບດຽ່ ວອຳດປ່ຽນຮບໄດ້ດັືງ່ ນັີ້: ປະໂຫຍກ “ ທ້ຳວມີ ຕີໝຳ “ ປ່ຽນເປັນ  “ ໝຳຖກ ທ້ຳວມີຕີ ”  + ປະໂຫຍກທີື່ມີຄາກລິ ິຍຳຂຳດທີ່ືຕອ້ ງກຳນຕົວປະກອບສອງຕວົ ອຳດປຽ່ ນຮບດງັື່ ນັ້ີ: ປະໂຫຍກ “ ລຳວ ມອບວຽກໃຫ້ ຂ້ອຍ “   ປ່ຽນເປນັ “ ຂອ້ ຍຖກລຳວມອບວຽກໃຫ້ “   ປະໂຫຍກປຽ່ ນຮບທງັ ສອງກລະນີເທິງນີ້ັ ໃນໄວຍຳກອນ ມີຊື່ເອນ້ັີ ລວມວ່ຳ: “ ປະໂຫຍກຮັບກົງ ” ເພ່ືອໃຫ້ ສມົ ຄ່ກັບປະໂຫຍກເຄ້ຳັົ ທືີ່ມີຊື່ເອີ້ັນວຳ່ : “ ປະໂຫຍກກົງ ” + ປະໂຫຍກທມ່ີື ຄີ າກລິ ິຍຳຂຳດເປັນຕວົ ສາແດງ ແລະ ຄາກິລິຍຳນນັ້ ມຄີ ວຳມໝຳຍໃນລກັ ສະນະສງ່ືັ ກຳນ ຫຼ ບງົ ກຳນ ອຳດປ່ຽນຮບດັື່ງນີັ້: ປະໂຫຍກ “ ແມ່ ບອກລກໄປ ຕະຫຳຼ ດ “  ປຽ່ ນເປນັ “ ຕະຫຳຼ ດຖກແມ່ບອກລກໄປ “   ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 52

ວາກະຍະສາພນັ ໃນໄວຍຳກອນຈະເອີັ້ນປະໂຫຍກປ່ຽນຮບນີ້ັວ່ຳ: “ ປະໂຫຍກຮັບອ້ອມ ” ເພື່ອໃຫ້ຄຽງຄ່ກັບປະໂຫຍກເຄົ້ັຳທີື່ ເອັນີ້ ວຳ່ : “ ປະໂຫຍກອອ້ ມ ”. 2) ປະໂຫຍກສຳມນັ ປະສມົ ( ປະໂຫຍກປະສມົ ) ປະໂຫຍກປະສົມແມນ່ ປະໂຫຍກທີ່ືມີຕົວສາແດງແຕ່ສອງຕົວຂ້ັນໄປເຊິ່ໍງສະແດງອອກທັງໃນຮບຕົວສາແດງ ແລະ ຮບປະໂຫຍກກັບ ປະໂຫຍກ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ຂ້ອຍກິນເຂົ້ຳັ ແລວ້ ໄປໂຮງຮຽນ ( ປະໂຫຍກທ່ືີມີສອງຕວົ ສາແດງ ) - ລຳວໂຍບນັືງ່ ລົງຂ້ອຍກເຂຳ້ັົ ມຳໂລດ ( ປະໂຫຍກທ່ືີມີສອງປະໂຫຍກ ) ບັນຫຳໜື່ງ, ຮບກຳນສະແດງອອກໃນໂຄງສ້ຳງພວກມັນອຳດປະສົມກັນໂດຍກົງ ອຳດອຳໄສຄາຕື່ຊ່ວຍໃນກຳນ ປະສມົ . ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລຳວມຳ ຂອ້ ຍໄປ. - ພແຕ່ລຳວມຳຮອດພວກເຮົຳກເລ່ີືມຮຽນໂລດ.  ປະເພດຮບປະໂຫຍກປະສມົ ກ. ປະໂຫຍກປະສົມຮ່ວມຕົວຕັງ້ ເຊອື່ ມສາພນັ ປະໂຫຍກປະເພດນັີ້ ໄດ້ແກ່ປະໂຫຍກທື່ີມີຕົວຕ້ັງຕົວດຽວ ແຕ່ມຕີ ວົ ສາແດງຫຼຳຍຕົວຕ່ຳງກັນເຊໍິ່ງແມ່ນຄາຕ່ື ໄປເປັນຕົວປະສຳນເຂ້ັົຳກນັ . ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລຳວອ່ຳນ ແລະ ບັນທກ, ພ້ອມດຽວກັນນັນ້ ກກວດຄນ. - ຂອ້ ຍຟງັ ແລວ້ ເວຳ້ັົ , ຈຳກນ້ັນກື່ຈດົ ໄວ້. ຂ. ປະໂຫຍກປະສມົ ຮ່ວມຕວົ ຕັ້ງປະສຳນ ( ແບບປະສຳນ ) ປະໂຫຍກປະເພດນັ້ີໄດ້ແກ່ປະໂຫຍກທີື່ມີຕົວຕ້ັງຕົວດຽວ ແລະ ອຳດມີຕົວສາແດງແຕ່ສອງຕົວຂ້ັນໄປປະສົມ ເຂົຳ້ັ ກັນໂດຍອຳໄສລກັ ສະນະໂລຊິກຄຄວຳມຕເ່ື ນ່ືອງກນັ ດຳ້ ນເນັ້ອຄວຳມໂດຍບື່ອຳໄສຄາພຳຫະນະ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ລຳວອ່ຳນ, ບນັ ທກ, ກວດຄນຕະຫອຼ ດເຊ້ຳັົ . - ຂອ້ ຍຟັງ, ເວົຳັ້ , ຈົດໄວ້ທກບນັ ຫຳ. ຄ. ປະໂຫຍກປະສົມຕ່ຳງຕົວຕັ້ງເຊອ່ື ມສາພັນ ປະໂຫຍກປະເພດນັີ້ໄດ້ແກ່ປະໂຫຍກທື່ີຕົວສາແດງແຕ່ລະຕົວມີຕົວຕັ້ງສະເພຳະຂອງຕົນແລະ ຖກປະສົມ ເຂົັ້ຳກກນັ ໂດຍອຳໄສຄາຕື່ ກ່ມຄາຕ່ື ຕື່ເຂຳັ້ົ ກນັ . ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຂອ້ ຍຈະຮຽນກຳນຊ່ຳງ ຖຳ້ ພແື່ ມ່ເຫນັ ດ.ີ - ຂ້ອຍຈະຈ່ຳຍກຕ່ື ື່ເມ່ອື ເຈົຳັ້ ເອຳົ ເຄືອ່ ງໃຫຂ້ ອ້ ຍກ່ອນ. ງ. ປະໂຫຍກປະສົມຕ່ຳງຕວົ ຕງັ້ ປະສຳນ. ປະໂຫຍກປະເພດນ້ັີໄດແ້ ກ່ປະໂຫຍກທີ່ືຄ້ຳຍຄປະໂຫຍກປະສົມຕຳ່ ງຕົວຕັງ້ ເຊ່ືອມສາພນັ ແຕ່ມນັ ປະສົມ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 53

ວາກະຍະສາພັນ ເຂົັ້ຳກັນໂດຍບື່ອຳໄສຄາຕທ່ື ມີື່ ີລັກສະນະບງັ ຄັບແຕ່ອຳໄສຄວຳມເນອ່ື ງກນັ ດ້ຳນໂລຊກິ ຂອງຄວຳມໝຳຍ. ໃນກຳນເວ້ົັຳ, ອຳໄສການພກັ ສຽງໄລຍະອຳ່ ວຍຳວສວ່ ນເວລຳຂຽນອຳດໝຳຍຂນັ້ ດວ້ ຍໝຳຍ ຈດ ( , ) ຫຼ ຈຳ້ັ ຈດ (;) ຕຳມແຕ່ລະ ກລະນີ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລກໄຖ, ພຄື່ ຳດ, ແມ່ດຳ ( ທງັ ໝົດຄອບຄົວພຳກັນສມໃສ່ເຮດັ ນຳ ). - ຂອ້ ຍຖຳງ, ເຈັຳົ້ ກວຳດ, ລຳວຫບ ( ທັງໝດົ ພຳກັນອະນຳໄມເດີືນ່ ). ເຖິງຢ່ຳງໃດກື່ຕຳມ, ຫຳກອີງໃສ່ຄວຳມສາພັນລະຫວ່ຳງຕົວສາແດງນຳກັນ ແລະ ອີງໃສ່ຄາພຳຫະນະ( ຄາຕ່ື, ກມ່ ຄາຕ)ື່ ທື່ີໃຂ້ຕປ່ື ະໂຫຍກແລວ້ ກ່ືສຳມຳດຈດັ ແບງ່ ປະໂຫຍກປະສມົ ອອກເປນັ ຫຳຼ ຍໆລກັ ສະນະດືັງ່ ນີັ້: + ປະໂຫຍກປະສມົ ບອກສຳຍສາພນັ ເຫດກັບຜນົ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຍອ້ ນຂ້ອຍບືສ່ ະບຳຍ ຂອ້ ຍຈີື່ງບ່ືມຳໂຮງຮຽນ. - ຂອງແນວວຳ່ ເຈົັຳ້ ບບື່ ອກ, ຂອ້ ຍກ່ບື ຮື່ ້ແລ້ວ. + ປະໂຫຍກປະສມົ ບອກລຳດັບລຳຍກຳນ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ເຈ້ົັຳໄປຫຳລຳວກ່ອນ, ແລວ້ ລຳວຈະເວັົ້ຳສ່ເຈັຳ້ົ ຟງັ ເອງ. - ຫວົ ໜຳ້ ຜ້ເກ່ຳືົ ເຂັ້ມງວດ ແລະ ເຄັື່ງຂມ, ສ່ວນຜໃ່ ໝ່ກື່ເຂັມ້ ງວດແຕ່ແຈມ່ ໃສ. + ປະໂຍກປະສົມບອກກຳນພວົ ພັນກະທບົ ໄປມຳ ຕົວຢ່ຳງ - ເຖງິ ວຳ່ ຝົນຊິຕົກແຮງປຳນໃດ, ລຳວກ່ືຕ້ອງມຳ. - ແມນ່ ວຳ່ ບດົ ຮຽນຈະສັບສົນ, ແຕ່ຂອ້ ຍກື່ຍັງເຂຳ້ົັ ໃຈໄດ້. + ປະໂຫຍກປະສມົ ບອກສຳຍສາພນັ ເພີມ່ື ທະວີ ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ພແຕ່ຖກໝ່ເວຳ້ົັ ຢອກ, ລຳວກ່ືໜ້ຳແດງຂັນ້ ໂລດ. - ເມ່ືອຮ້ວຳ່ ເສງັ ໄດ້ທໜີ ງ່ື , ລຳວກດື່ ີໃຈຈນົ ປຳກບ່ອື ອກ. + ປະໂຫຍກປະສົມບອກສຳຍສາພນັ ເລອກເຟັນ້ ຕົວຢຳ່ ງ: - ລຳວຕ້ັງໃຈເຈຕະນຳ ຫຼ ຜອ້ ່ນື ບັງຄັບລຳວ. - ພວກເຮົຳຊຊິ ່ວຍເຫອຼ ລຳວ ຫຼ ຊິປ່ອຍປະລຳວໄປຕຳມຍະຖຳກຳ. 3.1.2 ປະໂຫຍກພິເສດ ປະໂຫຍກພິເສດໃນພຳສຳລຳວປາກດົ ວຳ່ ບ່ືໄດ້ຍກົ ຂັ້ນມຳເວ້ັົຳ ຫຼ ກຳ່ ວເຖິງຕຳມເອກະສຳນໄວຍຳກອນລຳວມຳ ກ່ອນ. ດືງັ່ ນັນ້ , ກຳນຍົກຂນັ້ ມຳກ່ຳວໃນທນ່ືີ ີັຈ້ ືງ່ ເປັນບັນຫຳໃໝ່ ແລະ ຄວນໄດເ້ ອົຳໃຈໃສ່ຢ່ຳງລະອຽດ. ສຳເຫດທ່ືີຍົກ ຂ້ັນມຳເວົັ້ຳກື່ເພຳະວ່ຳປະໂຫຍກຊະນິດນ້ີັແມ່ນປະໂຫຍກທື່ີມີຈິງໃນພຳສຳລຳວເຮົຳ ແລະ ພວກເຮົຳກໄດ້ນຳໃຊ້ໃນ ກຳນຄບົ ຄ້ຳສະມຳຄມົ ຢ່ຳງເປນັ ຮບປະທຳ. ປະໂຫຍກພິເສດແມ່ນປະໂຫຍກບງົ ກຳນ, ອທຳນ, ກຳນົດຊື່ ຫຼ ເຫດກຳນ ປະເພດຄາທື່ີເຮດັ ໜ້ຳທ່ືີເປນັ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 54

ວາກະຍະສາພນັ ໃຈກຳງ (ຈອມ) ຫຼຕົວສາແດງຂອງມັນຈະແມນ່ ຄາປະເພດໃດກຕຳມແຕ່ຕ້ອງຖກລັກສະນະດັື່ງກ່ຳວ. ໂດຍທົ່ືວໄປ ຄາທື່ີເຮັດໜ້ຳທືີ່ເປັນຕົວສາແດງແມ່ນຄາກິລິຍຳທ່ືີສຳມຳດບອກກຳນເຄື່ອນໄຫວ, ໃຫ້ຄາສັື່ງ, ຄາຄນນຳມທ່ີືບອກ ລັກສະນະຂອງດິນຟ້ຳອຳກຳດ, ຖຳ້ ແມ່ນຄານຳມຈະເປັນຊື່ຂອງພຳວະແຫ່ງກິລິຍຳອຳກຳນ ຫຼ ບກ່ື ື່ແມນ່ ຄານຳມທື່ີຖກ ລັກສະນະພິເສດໃດໜ ື່ງສະແດງເຖີງເອກະລັກທຳງດ້ຳນກິລິຍຳອຳກຳນ ( ເຊັ່ືນ: ເສ ອສະແດງໃຫ້ເ ຫັນ ເຖີງຄວຳມໂຫດຮ້ຳຍ ). ນອກຈຳກນັີ້ ຈະແມ່ນຄາອທຳນ ຫຼ ຄາທ່ືີຖກລັກສະນະຂອງຄາອທຳນ ເຊັື່ນ: ( ໂອຍ, ຟ້ຳ ເອີຍ, ພດໂທເອຍີ ລໆລ ). ພວກເຮົຳເອີັ້ນວ່ຳ ປະໂຫຍກພິເສດກຍ້ອນມັນມີລັກສະນະສະເພຳະຫຼຳຍຢ່ຳງທຳງດ້ຳນໂຄງສ້ຳງກຄລະດັບ ກຳນເຄອ່ື ນໄຫວໃນເວລຳໃຊ້. ລກັ ສະນະສະເພຳະຂອງມນັ ສະແດງອອກດື່ງັ ນໍ້ີ: + ດຳ້ ນໂຄງສ້ຳງ ອີງໃສ່ໂຄງສ້ຳງ ປະໂຫຍກຊະນິດນີັ້ມີແຕ່ໃຈກຳງ ( ຈອມ ) ບ່ືມີຕົວຮ່ວມ ຄມີແຕ່ຕົວສາແດງ, ບື່ມີຕົວຕັ້ງ ແລະ ບ່ມື ີຕວົ ປະກອບ. ຕົວຢ່ຳງ: - ຄນນນ້ັ , ຝົນແສນຝົນ. - ແຕ່ກ່ອນ, ແພງມະຫຳແພງ. + ດຳ້ ນກຳນນຳໃຊ້ ອີງໃສ່ກຳນນຳໃຊ້, ປະໂຫຍກຊະນິດນປ້ັີ າກົດຕົວໃນກລະນີ ແລະ ເງື່ອນໄຂອນັ ແນນ່ ອນໃດໜງື່ ດັືງ່ ນ້ັີ: (1) ມີທຳນອງສຽງພິເສດ ຫຼ ຄາສ້ອຍບອກລກັ ສະນະເພ່ອື ຊີບັ້ ອກທຳ່ ທີຂອງຜເ້ ວັຳ້ົ ຫຼ ຂຽນ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ກິນເທິ. - ລົດ. (2) ມີສຳຍສາພນັ ກັບປະໂຫຍກອອ້ ມແອ້ມ ຫຼ ບລິບດົ ໃນກຳນປຳກເວຳ້ັົ . ຕວົ ຢຳ່ ງ: ( ພວກລກຂ້ຽວໄປ ) ຝນົ ໃກຊ້ ິຕົກແລ້ວໄດ໋. ( ຊເິ ອຳົ ຫຍັງກື່ຮິບເອຳົ ສຳ ) ຊິໄປແລ້ວໄດໜ໋ ື່ີ 1) ປະໂຫຍກພິເສດດ່ຽວ ອງີ ຕຳມປະເພດຄາທເ່ືີ ຮດັ ໜ້ຳທ່ີືເປນັ ຕົວສາແດງ ຫຼ ເປັນປະໂຫຍກ, ປະໂຫຍກພິເສດດຽ່ ວອຳດແບ່ງອອກ ເປັນປະໂຫຍກພິເສດດ່ຽວທືີ່ເປັນຮບປະທຳ, ປະໂຫຍກພິເສດດ່ຽວທີື່ໃຊ້ຄານຳມມະທຳ ແລະ ປະໂຫຍກພິເສດ ດ່ຽວທີື່ໃຊ້ຄາອທຳນ ຫຼ ຄາສອນສຽງເປັນປະໂຫຍກ. ປະໂຫຍກພິເສດດ່ຽວອຳດປະກົດຕົວໃນບລິບົດໃດໜ່ືງຄ: ອຳດພວົ ພັນກບັ ປະໂຫຍກໜຳ້ , ປະໂຫຍກຫຼັງຂອງມນັ . ກ. ປະໂຫຍກພິເສດດ່ຽວເກີດຈຳກຄາຮບປະທຳ + ສາພນັ ກັບປະໂຫຍກຫັຼງ ຕວົ ຢ່ຳງ: ແດດພລິ ກ. ພວກເຮົຳພັກຜອ່ ນກອ່ ນ. (ປ.ພິເສດ) (ປ. ຫງັຼ ) ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 55

ວາກະຍະສາພນັ ແພງໂພດ. ຂອ້ ຍບ່ືເອົຳດອກ (ປ.ພິເສດ) (ປ. ຫງັຼ ) + ສາພັນກບັ ປະໂຫຍກໜຳ້ ຕວົ ຢ່ຳງ: ອັນໃດລຳວກ່ມື ໝີ ດົ . ລ້ວນແຕຂ່ ອງປອມ ( ປ.ໜຳ້ ) ( ປ.ພເິ ສດ ) ອນັ ໃດລຳວກ່ືຮໝ້ ດົ . ເວ້ົັຳລ້ຳໆ ( ປ.ໜຳ້ ) ( ປ.ພິເສດ ) + ສາພັນກບັ ປະໂຫຍກໜຳ້ ແລະ ປະໂຫຍກຫຼງັ ຕວົ ຢ່ຳງ: ພວກເຈຳັ້ົ ບ່ຕື ້ອງປບົ . ກະຕຳ່ ຍ! ມນັ ບື່ແມນ່ ເສອ. ( ປ.ໜ້ຳ) ( ປ. ພເິ ສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) ພວກລກໄປນອນສຳ. ເດິກແລວ້ ! ແມ່ເວ້ົັຳຟງັ ແດ່ ( ປ.ໜ້ຳ) ( ປ. ພິເສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) ບຳງເທອ່ື ມນັ ກື່ມີລັກສະນະເອກະລຳດ, ບສື່ າພນັ ກັບປະໂຫຍກໜ້ຳ ແລະ ປະໂຫຍກຫຼັງ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຄນົ ຂີລັ້ ັກ! - ສະອອນ! - ຍກົ ! ຂ. ປະໂຫຍກພິເສດເກດີ ຈຳກຄານຳມມະທຳ + ສາພັນກບັ ປະໂຫຍກຫງັຼ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ມິດງຽບ! ຕຳເວັນທຽ່ ງຟ້ຳ, ແຕ່ທັງບຳ້ ນເວລຳນນັ້ ຄຈງື່ັ ວ່ຳຢ່ໃນຄວຳມມດ. (ປ.ພິເສດ) ( ປ. ຫງັຼ ) ຄກັ ຫຼຳຍ! ໝບ່ ອກມຳມ້ັເຊົ້ຳັ ໂຕພັດມຳມ້ັແລງ ( ປ. ພເິ ສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) + ສາພັນກບັ ປະໂຫຍກໜຳ້ ຕົວຢຳ່ ງ: - ລຳວເຮັດວຽກຈນົ ຫນ້ຳແຫມ້ ແກມ້ ໄໝ.້ ໝນືັ່ ຂະໜຳດ. ( ປ.ໜ້ຳ) ( ປ. ພິເສດ ) ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 56

ວາກະຍະສາພນັ - ຫຍ້ຳກຕ່ື ຳຍ, ໃບໄມ້ກື່ຂຫນົຼື່ , ນັ້ຳໃນຫ້ວຍກື່ແຫງ້ ຂອດ. ໂພດວ່ຳແດດ ( ປ.ໜ້ຳ) ( ປ. ພິເສດ ) + ສາພນັ ກບັ ປະໂຫຍກໜ້ຳ ແລະ ປະໂຍກຫຼັງ ຕົວຢ່ຳງ: ຂອ້ ຍວຳ່ ເຊົຳກອ່ ນເທຳະ, ຮາ້ ຍແຮງໂພດແລ້ວ. ພວກເຮຳົ ຖຽງກັນ. ( ປ.ໜ້ຳ) ( ປ. ພິເສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) ຄ. ປະໂຫຍກພິເສດດ່ຽວເກດີ ຈຳກຄາອທຳນ, ຄາສອນສຽງ(ຮຽນສຽງ) + ສາພນັ ກບັ ປະໂຫຍກຫຼັງ ຕົວຢຳ່ ງ: - ໂອຍ! ພວກທ່ຳນທັງຫຼຳຍຊ່ວຍຂ້ອຍແດ່. ( ປ. ພິເສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) - ປັ້ງ ປັງ້ . ສຽງປນດງັ ຂ້ນັ ຕິດໆ. ( ປ. ພເິ ສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) +ສາພນັ ກບັ ປະໂຫຍກໜຳ້ ຕົວຢຳ່ ງ: - ຂ້ອຍມຳຫຳສຳມເທືອ່ ແລວ້ ເດ້ັີ. ຮ! (ປ. ໜຳ້ ) ( ປ. ພິເສດ) - ລຳວຈັບນນ້ັ , ເຄຳະນີ້ັຢ່ບ່ືເຊົຳ. ປອັ ກໆ ແປກັ ໆ! ( ປ. ໜຳ້ ) ( ປ. ພິເສດ ) + ສາພນັ ກັບປະໂຫຍກໜຳ້ ແລະ ປະໂຫຍກຫັງຼ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ເຂຳົ ຊ່ຳວຳ່ ນຳງງຳມຫຳຼ ຍ. ປະໂທ! ເມືອ່ ໄດ້ພບົ ຮຳ້ ຍກ່ວຳຜີກະສ. (ປ. ໜຳ້ ) ( ປ. ພິເສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) - ໃຜກື່ວ່ຳມັນມວ່ ນ. ບ໊ະ! ບຳດຂ້ອຍອຳ່ ນ ກະບ່ປື ຳນໃດ. ( ປ. ໜ້ຳ ) (ປ. ພິເສດ ) ( ປ. ຫງັຼ ) 1) ປະໂຫຍກພິເສດປະສົມ ປະໂຫຍກພິເສດປະສົມແມ່ນປະໂຫຍກທ່ືີມີໃຈກຳງ(ຈອມ)ແຕ່ສອງຕົວຂັ້ນໄປ, ແຕ່ລະໃຈກຳງເທົື່ຳ ກັບປະໂຫຍກພິເສດປະໂຫຍກໜງື່ . ພວກເຮຳົ ອຳດແບ່ງປະໂຫຍກພິເສດປະສມົ ອອກເປັນສອງປະເພດຄ: ປະໂຫຍ ກພິເສດປະສມົ ທ່ືີຮວ່ ມປະເພດຄາ ແລະ ຕ່ຳງເພດຄາ. ກ. ປະເພດໃຈກຳງ(ຕວົ ສາແດງ)ຮວ່ ມປະເພດຄາ ຕົວຢ່ຳງ: - ຄນນນັ້ , ຝົນ, ລົມພລິ ກ. ໝຳກມ່ວງຫົນຼື່ ປກປັກປກປກັ (ນຳມ) - ຮ້ອນ, ອົບເອ້ົຳັ ເອົຳແທ້ເອຳົ ວ່ຳ. ຂອ້ ຍບືຮ່ ້ຈກັ ຊິຢ່. (ຄນນຳມ) - ໂອຍ! ຟຳ້ ເອີຍ, ແຖນເອຍີ ! ໃຜມຳເຮັດຮ້ຳຍໃຫມ້ ນັ ເດ. ( ອທຳນ) ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 57

ວາກະຍະສາພັນ ຂ. ປະເພດໃຈກຳງ(ຕົວສາແດງ)ຕ່ຳງປະເພດຄາ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເອ! ໃຜຫນ້ັ ! ( ອທຳນ + ຮບປະທຳ) - ໂອຍ! ເສຍດຳຍເດ! ( ອທຳນ+ ນຳມມະທຳ) - ມວ່ ນຂະໜຳດ! ໝເອີຍ ( ນຳມມະທຳ+ຮບປະທຳ) 3.2. ອີງຕຳມຈດປະສງົ ປຳກເວຳົ້ັ ຫຼ ຕຳມລກັ ສະນະ ກອ່ ນນ້ີັ, ພວກເຮົຳໄດ້ສກສຳປະໂຫຍກທຳງດຳ້ ນໂຄງສ້ຳງທຳງດ້ຳນໄວຍຳກອນ ຫຼ ທຳງດຳ້ ນກຳນສະແດງອອກ ຂອງມັນ. ອັນນັນ້ ໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮຳົ ເຂົ້ັຳໃຈເຖິງປະໂຫຍກ ແລະ ຮ້ປະກອບສ້ຳງປະໂຫຍກໃຫ້ຖກຕ້ອງຕຳມຫຼັກ ໄວຍຳກອນ. ແຕ່ເມ່ືອນຳອອກມຳໃຊ້ໃນຕົວຈິງ, ປະໂຫຍກອຳດມສີ ວ່ ນເສມີ ຕມ່ື ເພື່ອເຮັດໃຫ້ວຽກຄົບຄ້ຳສະມຳຄົມ ມີຊີວິດຊີວຳ. ປັດໄຈເຫຼົື່ຳນັ້ນ ອຳດແມ່ນລັກສະນະກຳນຂອງຜ້ເວົັ້ຳ ທື່ີສະແດງອອກໃນເວລຳໃຊ້ປະໂຫຍກ ແລະ ລັກສະນະສງັ ຄົມແຫ່ງກຳນນຍິ ມົ ໃຊ້ຂອງພຳສຳ. ອີງຕຳມລັກສະນະຂອງປະໂຫຍກ, ອຳດແບ່ງແບ່ງປະໂຫຍກອອກເປັນຫຼຳຍປະເພດແຕ່ລະອັນເປັນຫຼັກທີື່ ນິຍົມໃຊ້ ມີ 4 ປະເພດຄ: ປະໂຫຍກເລົ່ືຳ, ປະໂຫຍກຄາຖຳມ, ປະໂຫຍກບົງກຳນ ແລະ ປະໂຫຍກອທຳນ ຫຼ ປະ ໂຫຍກທ້ວງ. 3.2.1 ປະໂຫຍກບອກເລືົຳ່ . 1) ຄວຳມໝຳຍ. ປະໂຫຍກບອກເລົື່ຳ ແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ືຜ້ເວົ້ັຳໃຊ້ເພື່ອແຈ້ງຂ່ຳວໃຫ້ຜ້ອ່ືນຮັບຊຳບ. ດ້ຳນໂຄງສ້ຳງ, ປະໂຫຍ ກບອກເລື່ຳົ ອຳດນຳໃຊ້ໂຄງສ້ຳງປະໂຫຍກດຽ່ ວ, ປະໂຫຍກປະສົມທງັ ສຳມ ແລະ ພິເສດ. 2) ປະເພດຂອງປະໂຫຍກບອກເລືົ່ຳ ປະໂຫຍກບອກເລ່ົືຳອຳດເລົຳື່ ເຖິງເຫດກຳນທ່ືີເປນັ ໄປຕຳມຄວຳມປັເນຈິງທືີ່ຄວນເປັນ ແລະ ກ່ືເລົື່ຳເຖິງທ່ືບີ ື່ເປັນ ໄປຕຳມອັນທ່ືຄີ ວນເປັນ. ດັື່ງນນ້ັ , ພວກເຮຳົ ອຳດແບງ່ ປະໂຫຍກບອກເລ່ືົຳອອກເປັນສອງປະເພດຄ: ປະໂຫຍກບອກ ເລຳ່ືົ ບອກຄວຳມຢນຢັນ ແລະ ປະໂຫຍກບອກເລົຳ່ື ບອກຄວຳມປະຕິເສດ. ກ. ປະໂຫຍກບອກເລືຳົ່ ບອກຄວຳມຢນຢັນ ປະໂຫຍກຊະນດິ ນີັ້ບອກຂ່ຳວເລ່ືອງທເື່ີ ປນັ ໄປຕຳມສະພຳບທ່ືີຄວນເປັນ. ຖກນຍິ ົມໃຊ້ເພືອ່ ຢນຢນັ ຄວຳມເປັນ ຈງິ ແຫ່ງກຳນເຄອ່ື ນໄຫວ, ລັກສະນະກຳນ, ລກັ ສະນະສະເພຳະ ແລະ ທຳດແທ,້ (ທຳມະຊຳດ)ຂອງເປົັ້ຳໝຳຍ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ຄອ່ຳນບົດກອນ. - ນັກຮຽນຟັງຄອ່ຳນ. - ນຳງ ວົງສອນ ເປັນຄນົ ດ.ີ ໃນເວລຳເວ້ົັຳ ຫຼ ອຳ່ ນປະໂຫຍກບອກເລ່ົືຳບອກຄວຳມຢນຢັນນ້ັີ, ທຳນອງສຽງມກັ ສະແດງອອກດັ່ືງນ້ັີ: ຖຳ້ ປະໂຫຍກມີແຕ່ສອງພຳກສ່ວນຫກັຼ ຈະມີລະດັບສຽງສະເໝກີ ນັ . ຕວົ ຢຳ່ ງ: ນົກບນິ . ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 58

ວາກະຍະສາພນັ ຖ້ຳຫຳກວ່ຳມີພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍ ໂດຍສະເພຳະພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍໂຕສາແດງ, ພຳກສ່ວນນີ້ັອຳດຢ່ໃນ ລະດບັ ສງ ຫຼ ຕືຳ່ ກວ່ ຳພຳກສວ່ ນຫຼັກຕຳມກລະນີທ່ືີຜເ້ ວົັ້ຳຢຳກເນນັ້ . ຕວົ ຢຳ່ ງ: ນົກບນິ ສງ ອຳດສະແດງດ້ວຍແຜນວຳດດັື່ງນັີ້: ສງ ນົກ ບນິ ……. ຫຼ ວ່ຳ ນົກ ບິນ ……. ສງ ຖຳ້ ປະໂຫຍກປະກອບດ້ວຍສຳມພຳກສວ່ ນຫັຼກຈະມີລະດັບສຽງດ່ງືັ ນ້ີັ: ພຳກສ່ວນຕົວຕັ້ງ ແລະ ຕົວປະກອບຈະຢ່ໃນລະດັບຕ່ືຳສະເໝີ; ພຳກສ່ວນສາແດງຈະຢ່ໃນລະດັບສງ ເມ່ືອ ທຽບໃສ່ພຳກສ່ວນຕວົ ຕັງ້ ແລະ ຕວົ ປະກອບ. ຕົວຢຳ່ ງ: ນກັ ຮຽນອຳ່ ນໜງັ ສ ສະແດງດ້ວຍແຜນວຳດດື່ງັ ນັີ້: ອ່ຳນ ນັກຮຽນ ……… ໜງັ ສ ດ້ຳນຮບກຳນສະແດງອອກ, ປະໂຫຍກບອກເລົື່ຳບອກຄວຳມຢນຢັນນັ້ີ ອຳດສະແດງໃນຮບຂອງປະໂຫຍ ກປົກກະຕິ ແລະໃນຮບພິເສດດງ່ັື ນ:ັີ້ + ສະແດງໃນຮບປກົ ກະຕິ ບອກເຖງິ ກຳນເຄ່ອື ນໄຫວ ແລະ ອຳກຳນທວື່ົ ໄປ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ສຳວຄບົວສຕີ ່ຳື ຫກ. - ຝງນົກນອ້ ຍບິນສ່ຮັງ. - ທ້ຳວ ສົມໃຈ ນືງັ່ ອຳ່ ນ - ລຳວພວມອ່ຳນໜັງສ - ກ່ຳວເຖງິ ທຳດແທ້, ລກັ ສະນະພິເສດ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ທຳ້ ວ ສຳຄອນ ສະຫຼຳດກ່ວຳໝ່. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 59

ວາກະຍະສາພນັ - ນຳງ ວົງສອນ ເປນັ ຄົນຄາຮ.້ - ອຳ້ ຍຂອງຫຼຳນເປັນກຳມະກອນ. - ດອກໄມ້ໃນສວນຂອງຂ້ອຍກຳລງັ ບຳນ. + ສະແດງອອກໃນຮບພເິ ສດ ຕຳມທຳມະຊຳດ, ປະໂຫຍກບອກເລົ່ືຳບອກຄວຳມຢນຢັນຈະສະແດງອອກໃນຮບທຳມະດຳແຕ່ໃນ ບຳງກລະນີມນັ ສະແດງອອກຮບອື່ນ ຄຮບປະຕເິ ສດແຕ່ພັດມີຄວຳມໝຳຍຢນຢັນ ( + = + )ເຊ່ືງີ ຈະເຫັນໃນບຳງ ລກັ ສະນະດ່ືງັ ນັີ້: + ລັກສະນະປະຕິເສດຊອ້ ນ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ເຂົຳບອື່ ຳດຫົງຼ ລມ ເຫດກຳນນນັ້ ໄດ້ ( = ລມ ) - ເຈັ້ຳົ ບື່ອຳດເຮດັ ວຽກນັ້ີໄດ້ ( = ເຮດັ ) + ລັກສະນະສົງໄສ, ບື່ແນນ່ ອນສມົ ປະຕິເສດ ຕົວຢ່ຳງ: - ໃຜນ ຊເິ ຮດັ ບື່ເປນັ ( =ໃຜກື່ເຮດັ ເປນັ ) - ຜໃ້ ດຫວະ ຊິບ່ຮື ້ລຳວ ( =ໃຜກື່ຮ້ລຳວ ) - ບໍມ່ ີໃຜດອກ ບຢື່ ຳກຮຽນ ( = ໃຜກືຢ່ ຳກຮຽນ) + ລັກສະນະກັບຄວຳມ ຫຼ ເວຳ້ັົ ໃສ່ ປະເພດນີັ້ແມ່ນສະແດງອອກຮບແບບປະໂຫຍກຢນຢັນແບບມີຄວຳມໝຳຍແບບກົງກັນຂ້ຳມກັບຄວຳມມ່ງ ຫວງັ ຂອງສະພຳບໃນບລິບົດ. ຕົວຢຳ່ ງ ເວຳົັ້ ໃສ່ ມັອ້ ່ນື ເອົຳມຳໃຫອ້ ກີ ແດ່ເດີ້ັ ຄອງເອົຳຫຳຼ ຍໆຫັນ້ ແຫະຼ (=ບ່ືໃຫ້ຄອງເອົຳ) ມອັ້ ນື່ ພຳກັນມຳສວຳຍກວ່ ຳນ້ັີອກີ ເດີ (=ບື່ໃຫມ້ ຳສວຳຍ) ເພ່ນີື ບອກແລວ້ ຈງ່ືັ ບ່ືໄປເດີັ້ (= ໃຫໄ້ ປຕຳມເພນືີ່ ບອກ) ຂ. ປະໂຫຍກບອກເລຳ່ືົ ບອກຄວຳມປະຕິເສດ ປະໂຫຍກທືີ່ໃຊ້ໃນກຳນປະຕິເສດຄວຳມເປັນຈິງແຫ່ງກຳນເຄ່ືອນໄຫວ,ລັກສະນະກຳນ ແລະ ລັກສະນະສະ ເພຳະຂອງເປຳ້ົັ ໝຳຍ ມັນແມນ່ ຄ່ກງົ ກນັ ຂຳ້ ມກບັ ປະໂຫຍກບອກເລຳືົ່ ບອກຄວຳມຢນຢັນເຊັື່ນ: ປະໂຫຍກທ່ືີວຳ່ : - ນກັ ຮຽນ ບ່ຟື ັງຄອ່ຳນ. ປະໂຫຍກປະຕິເສດ ສະແດງໂດຍອຳໄສຄາພຳຫະນະບອກຄວຳມປະຕິເສດປະກອບເຂົ້ັຳໃນປະໂຫຍກບອກ ເລົ່ືຳ. ຄາປະຕິເສດທ່ືີນິຍົມໃຊ້ໄດ້ແກ່ ບື່, ບື່ທັນ, ຍັງບ່ືທັນ, ຫຳ, ຫຳແມ່ນ, ບື່ໃຊ່ ລໆລ ແລະ ອີກຊະນິດໜື່ງແມ່ນ ສຳ້ ງຂນັ້ ຈຳກປະໂຫຍກຄາຖຳມ. ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 60

ວາກະຍະສາພັນ ອຳໄສຄາພຳຫະນະບອກເລື່ຳົ ປະຕິເສດ ຕົວຢ່ຳງ: - ລຳວບ່ຮື ້ເລອ່ື ງນ້ັີ. - ເອອ້ັ ຍຄ ແສງແກ້ວ ແຕງ່ ງຳນແລວ້ . - ສຳວຄເຮຄດິ ເຖງິ ບັນຫຳນ້ັນ - ຂອ້ ຍເອງ ຫຳຮ້ເລ່ືອງແນວນັ້ີ. ອຳດຂຽນເປັນຫັກຼ ດງ່ືັ ນ້ັີ: ຕວົ ຕັ້ງ ຄາປະຕິເສດ ຕົວປະກອບ ອຳໄສຮບປະໂຫຍກຄາຖຳມມຳສະແດງປະຕິເສດ ຕົວຢ່ຳງ: - ເຈຳ້ັົ ຄິດວ່ຳເລກຂັ້ນງ້ັີ ່ຳຍຊ້ນັ ບ ( = ບື່ງຳ່ ຍ ) - ເຫດໃດລກຈງື່ ວ່ຳແນວນນັ້ ( = ບືຄ່ ວນວ່ຳແນວນ້ັນ ) - ເຈົັ້ຳຄດິ ວ່ຳລຳວຊິຮເ້ ລື່ອງນຊີັ້ ້ັນບ ? ( = ລຳວບຮ່ື ້ ) ເມືອ່ ສກສຳເບີື່ງຂອບເຂດຂອງກຳນປະຕິເສດຢ່ໃນປະໂຫຍກ ຈະເຫນັ ວ່ຳກຳນປະຕິເສດອຳດຈະສະແດງອອກ ເປັນພຳກສວ່ ນ ແລະ ກວມທງັ ໝດົ ປະໂຫຍກ. ປະຕິເສດເປັນພຳກສ່ວນ ປະຕິເສດເປັນພຳກສ່ວນໝຳຍເຖິງ ພຳກສ່ວນທ່ືີບ່ືແມ່ນພຳກສ່ວນຫຼັກຂອງປະໂຫຍກ ( ພຳກສ່ວນ ຂະຫຍຳຍ)ຖກປະຕິເສດ. ຕົວຢ່ຳງ: - ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍຮບປະທຳ - ລຳວເປັນນກັ ຮຽນ ບ່ດື ີ. - ນີັ້ແມນ່ ເຂ້ຳົັ ບແື່ ຊບ ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍນຳມມະທຳ - ເອອັ້ ຍຄ ເວຳົັ້ ບື່ແຈງ້ - ຫຼຳນຟັງ ບື່ຄກັ + ປະຕິເສດກວມລວມ ກຳນປະຕິເສດກວມລວມໝຳຍເຖິງ ພຳກສ່ວນຫຼັກຂອງປະໂຫຍກໂດຍສະເພຳະແມ່ນພຳກສ່ວນ ຕົວຕັ້ງ ແລະ ຕວົ ສາແດງຖກປະຕິເສດ. + ປະຕິເສດຄາຕົວຕງັ້ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ບື່ມີໃຜ ຢຳກອດຫວີ . - ບມື່ ີບ່ອນໃດ ງຳມເທຳືົ່ ບອ່ ນນັີ້. - ບື່ມີນັກຮຽນຄນົ ໃດ ຢຳກເສງັ ຕກົ . + ປະຕິເສດຕົວສາແດງ. ຕົວຢ່ຳງ: - ນກັ ຮຽນພວກນັີ້ ບື່ເຄຍີ ມຳນັີ້ ຈກັ ເທອ່ື . ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 61

ວາກະຍະສາພັນ - ເຂຳົ ເຈັົຳ້ ບື່ປຳຖະໜຳ ແນວບື່ດີ. - ລຳວ ບ່ືເປັນ ຄນົ ໂລເລ. 3.2.2. ປະໂຫຍກຄາຖຳມ ປະໂຫຍກຄາຖຳມ ແມນ່ ປະໂຫຍກທຕື່ີ ັງ້ ຂັ້ນ ເພອື່ ສບຖຳມຄວຳມເປັນໄປຂອງສ່ືີງວດັ ຖ, ເຫດກຳນ, ປະກດົ ກຳນ ຫຼ ສະພຳບກຳນໃດໜືງ່ ທີື່ຜຖ້ ຳມມຄີ ວຳມບື່ເຂຳ້ັົ ໃຈ,ບື່ຮ້ຫຼ ສງົ ໄສ ແລະ ກືລ່ ຄາຕອບຈຳກຄ່ສົນທະນຳ ຫຼ ຜ້ຖກ ຖຳມ. ໃນເວລຳເວົັຳ້ ຫຼ ອ່ຳນປະໂຫຍກຄາຖຳມທຳນອງສຽງຈະຜິດດ່ຽງຈຳກກຳນເວຳ້ັົ ຫຼ ອຳ່ ນປະໂຫຍກບອກເລົື່ຳ ໂດຍສຈະມີຄວຳມລນື່ ດ້ຳນລະດບັ ດງືັ່ ນັ້ີ: ຖຳ້ ໃຊ້ສຽງໃນລະດັບທ້ຳຍສງຂ້ັນ ລະດບັ ສຽງກືຈ່ ະສງກວ່ ຳປະໂຫຍກບອກເລືົ່ຳ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: ວຽງຈັນ ໄປ ຈະ ລຳວ ຖຳ້ ໃຊ້ໃນລະດບັ ສະເໝີ ລະດບັ ສະເໝກີ ່ືຈະແກ່ຍຳວກວຳ່ ປະໂຫຍກບອກເລຳືົ່ . ຕົວຢ່ຳງ: ໄປ ຈະ ລຳວ ວຽງຈັນ + ຖຳ້ ໃຊ້ສຽງໃນລະດບັ ຕ່ືຳລງົ ລະດບັ ສຽງກືຈ່ ະຕ່ືຳກ່ວຳປະໂຫຍກບອກເລືົ່ຳ. ຕົວຢຳ່ ງ: ໄປ ຈະ ລຳວ ວຽງຈັນ ຖຳ້ ໃຊ້ສຽງໃນລະດັບກຳງ ພຳກສວ່ ນຕົວຕ້ັງຈະຢ່ໃນລະດັບຕື່ຳ ພຳກສ່ວນຕວົ ສາແດງຈະມີລະດັບສງ ແລະ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 62

ວາກະຍະສາພັນ ພຳກສວ່ ນຕວົ ປະກອບຈະຢ່ໃນລະດັບກຳງ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: ໄປ ຈະ ວຽງຈັນ ລຳວ ປະໂຫຍກຄາຖຳມສ້ຳງຂ້ັນເພ່ືອຖຳມເຖິງພຳກສ່ວນຫຼັກ ແລະ ພຳກສ່ວນແອ້ມຂອງປະໂຫຍກ ຖຳມທັງຮບ ມະໂນພຳບ ແລະ ຄາພຳຫະນະ, ຄາສອ້ ຍກອ່ື ຳໄສວຳດເວ້ົຳັ ຫຼ ທຳນອງສຽງປະກອບເຂຳ້ົັ ໃສ່. 1) ປະໂຫຍກທັກຖຳມສຳ້ ງຂນ້ັ ໂດຍອຳໄສຄາມະໂນພຳບ. ກ. ຖຳມເຖງີ ພຳກສວ່ ນຫັຼກຂອງປະໂຫຍກ. ຖຳມເຖິງຕວົ ຕ້ັງ ແລະຕົວປະກອບໂດຍອຳໄສຄາສັບພະນຳມບອກຄາຖຳມ (ປດສຳສບັ ພະນຳມ) ປະໂຫຍກ ທັກຖຳມທ່ືີໃຊ້ຄາສັບພະນຳມບອກຄາຖຳມນີ້ັຈະຖຳມເຖິງສ່ວນໃດສວ່ ນຫນງື່ ທ່ືີຕອ້ ງກຳນຮ້ເຊັື່ນວ່ຳ: ອຳດຖຳມເຖິງ ຕົວຕງ້ັ , ຕົວສາແດງ, ຕົວປະກອບ ຫຼ ພຳກສວ່ ນແອ້ມອນື່ ໆຂອງປະໂຫຍກ. • ໃຜ: ໃຊ້ຖຳມເຖິງຄົນ. ຕົວຢ່ຳງ: - ໃຜມຳຫນ້ັ ? ( ຖຳມເຖິງຕວົ ຕ້ັງ ) - ຜ້ນ້ນັ ແມນ່ ໃຜ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕົວປະກອບ ) • ຜ້ໃດ: ຖາມແຍກບກຄນົ ເພື່ອເລອກ ຫຼ ເນນ້ັ . ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຜໃ້ ດ ຈະໄປກັບຂ້ອຍ ? ( ຖຳມເຖິງຕວົ ຕ້ງັ ) - ເຈົັ້ຳຈະໄປກບັ ຜໃ້ ດ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ປະກອບ ) • ຫຍັງ: ຖຳມເຖິງ ໜ້ຳວຽກ, ສຳເຫດ, ສະພຳບ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລຳວເຮັດຫຍັ ງ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕົວປະກອບ) - ຫຍັງ ປກັ ລຳວ ? ( ຖຳມເຖິງຕວົ ຕ້ັງ ) - ລຳວເປນັ ຫຍງັ ? ( ຖຳມເຖິງຕົວປະກອບ ) • ຫຍັງ, ອີ່ືຫຍັງຖຳມເຖງິ ວດັ ຖສິງ່ື ຂອງ ຕົວຢ່ຳງ: - ໃນນີ້ັ ແມນ່ ຫຍັ ງງຳມກ່ວຳໝ່? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ຕງ້ັ ) - ລຳວກິນຫຍັງ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕົວປະກອບ ) - ອັນນນັ້ ແມ່ນຫຍງັ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ປະກອບ ) • ຫຍງັ , ໂຕຫຍງັ ,ຖຳມເຖິງສັດ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ໂຕຫຍງັ ກນິ ເຂ້ຳົັ ນຳລງຈນັ ? ( ຖຳມເຖິງຕວົ ຕ້ັງ ) ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 63

ວາກະຍະສາພນັ - ອນັ ນນັ້ ແມນ່ ໂຕຫຍັງ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ປະກອບ ) • ອັນໃດ,ສ່ງິື ໃດ ຖຳມເຖງິ ສິງ່ື ວັດຖທີື່ຈະເລອກ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ອັນໃດແມ່ນຂອງເຈຳ້ົັ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕົວຕ້ງັ ) - ເຈັ້ຳົ ມກັ ສງືິ່ ໃດ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ປະກອບ )  ແນວໃດ, ຊະນິດໃດ ຖຳມເຖິງຊະນດິ ທື່ີຈະເລອກ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ແນວໃດງຳມ? ( ຖຳມເຖິງຕົວຕັງ້ ) - ເຈົັ້ຳຈະເອົຳຊະນິດໃດ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕົວປປະກອບ ) • ໃສ, ຖຳມເຖງິ ສະຖຳນທີ່ື. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ໃສ ໂຮງໝ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ຕ້ັງ ) - ເຈົຳັ້ ຈະໄປໃສ ? ( ຖຳມເຖິງງຕົວປະກອບ ) • ຢ່ໃສ, ບອ່ ນໃດຖຳມເຖງິ ບອ່ ນຢ່ຂອງຄນົ , ວດັ ຖ, ເຫດກຳນ, ປະກົດກຳນ… ຕົວຢຳ່ ງ: - ຢ່ໃສ ບຳ້ ນເກີດລຳວ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ຕັ້ງ ) - ເຈົຳ້ັ ເອຳົ ປັ້ມໄວ້ບອ່ ນໃດ ? ( ຖຳມເຖງິ ຕວົ ປະກອບ ) • ຜ້ໃດ ຖຳມແຍກບກຄຄນົ ຫຼ ເລອກເນ້ັນ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຜໃ້ ດຈະໄປກບັ ຂ້ອຍ ?( ຖຳມເຖິງຕົວຕງັ້ ) - ເຈັົ້ຳຈະໄປກບັ ຜໃ້ ດ ? ( ຖຳມເຖິງຕົວປປະກອບ ) ຖຳມເຖິງຕົວສາແດງແມນ່ ອຳໄສຄາຖຳມ: ເຮດັ ຫຍັງ, ເຮັດຈ່ັືງໃດ, ເຮັດແນວໃດ… • ເຮັດຫຍັງ ຖຳມເຖິງກຳນເຄ່ອື ນໄຫວ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຄໂສພຳເຮັດຫຍັງ ? ( ຄໂສພຳແຕມ້ ຮບ ) • ເຮັດຈັ່ງື ໃດ ຖຳມເຖິງວິທີກຳນເຄ່ືອນໄຫວ ຫຼ ສຳເຫດທີື່ເປນັ ໄປ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຄ ໂສພຳ ເຮດັ ຈັື່ງໃດ ? ( ຄໂສພຳຮຽນວທິ ີ ແລະ ກື່ເຝິກຫດັ ເລັອ້ ຍໆ ) • ເປນັ ແນວໃດ, ເປັນຈືງ່ັ ໃດ, ແນວໃດ, ຈື່ງັ ໃດຖຳມເຖງິ ຄນລກັ ສະນະ, ທຳດແທ້…ຂອງຄນົ , ວັດຖ, ເຫດກຳນ, ປະກດົ ກຳນຕ່ຳງໆ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ລຳວເປນັ ຄນົ ຈື່ງັ ໃດ ? ( ທຳດແທ້ ) ( ລຳວເປນັ ຄົນດີ ) - ເປັນຈືັງ່ ໃດ ໄຄແດແ່ ລ້ວ ບ່ື ? ( ສະພຳວະ ) ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 64

ວາກະຍະສາພັນ ( ດຂີ ້ັນ ຫຼຳຍແລ້ວ ) - ປຳກກຳນີ້ັເປັນແນວໃດ ? ( ຄນລັກສະນະ ) ( ປຳກກຳນັີ້ງຳມຫຳຼ ຍ ) - ປຳກກຳນ້ີັເປັນຈືງັ່ ໃດ ? ( ຖຳມເຖງິ ທຳດແທ້ ) ( ປຳກກຳນດີ້ັ ີຫຳຼ ຍ ) ຂ. ຖຳມເຖງິ ພຳກສ່ວນແອ້ມຖຳມກ່ຽວກບັ ເວລຳ.  ເວລຳໃດ, ຍຳມໃດ, ເມອ່ື ໃດ…ຖຳມເຖິງເວລຳໃດໜງ່ື . ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເວລຳໃດເຈົັ້ຳຊິກບັ ມຳ ? ( ມ້ອັ ື່ນເຊົຳ້ັ ຂ້ອຍຊກິ ບັ ມຳ ) • ດນົ ປຳນໃດ, ເຫງິ ປຳນໃດ, ອີກດົນປຳນໃດ,…ຖຳມເຖງິ ຂອບເຂດເວລຳ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເຈົ້ັຳມຳຢ່ວຽງດນົ ປຳນໃດແລວ້ ? ( ຂ້ອຍມຳຢ່ວຽງ ໄດ້ສຳມ ປແີ ລວ້ ) + ຖຳມເຖິງສະຖຳນທ່ືີ, ທ່ືີຕັ້ງ, ແລະ ທດິ . • ໃສ, ຢ່ໃສ, ຢ່ບ່ອນໃດ, ບ່ອນໃດ…ຖຳມເຖງິ ທ່ືີຕັ້ງ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຫພະແກວ້ ຢ່ໃສ ? (ຫພະແກ້ວຢ່ໃກ້ກບັ ຫຄາ ) • ທຳງໃດ, ຫົນໃດ, ທິດໃດ… ຖຳມເຖິງທິດຕງ້ັ ຕົວຢຳ່ ງ: - ປະເທດ ຈນີ ຕັງ້ ຢ່ທຳງທດິ ໃດຂອງປະເທດລຳວ ? ( ປະເທດຈນີ ຕ້ັງຢ່ທຳງທດິ ເໜອຂອງປະເທດລຳວ ) + ຖຳມກ່ຽວກັບສຳເຫດ, ເຫດຜົນ:ໃນກລະນີນີ້ັຈະມີຄາ ຍ້ອນ, ຄອບ, ເພຳະ, ເຫດ, …ປະກອບເຂົັ້ຳໜ້ຳຄາ: ຫຍງັ , ອຫ່ີື ຍງັ ,ໃດ, ອັນໃດ… ຕົວຢຳ່ ງ: - ເຂົຳຜດິ ຖຽງກນັ ຍອ້ ນຫຍັງ ຫຼ ຍ້ອນຫຍງັ ເຂົຳຈິື່ງຜດິ ຖຽງກນັ ? ( ເຂຳົ ຜດິ ຖຽງກັນຍ້ອນຜິດນດັ ) + ຖຳມກ່ຽວກບັ ຈດປະສງົ : ໃນກກລະນີນີ້ຈັ ະມີຄາ ເພື່ອ, ແກ່, ສາລັບ…ຕດິ ຕຳມດວ້ ຍຄາ ຫຍັງ, ໃຜ, ອັນໃດ. ຕົວຢ່ຳງ: - ເຈຳ້ັົ ຮຽນໜັງສເພື່ອຫຍງັ ? ( ຂ້ອຍຮຽນໜງັ ສເພື່ອສວ່ ນຕວົ ຂ້ອຍ ແລະ ກື່ເພື່ອສັງຄມົ ) + ຖຳມກ່ຽວກບັ ພຳຫະນະ:ໃນກລະນີນີັ້ຈະມີຄາດວ້ ຍອນັ ໃດ,ດວ້ ຍອຫ່ືີ ຫຍັງ, ນຳຫຍງັ … ຕົວຢ່ຳງ: - ລຳວໄປໂຮງຮຽນດວ້ ຍອືີ່ຫຍັງ ? ( ລຳວໄປໂຮງຮຽນດ້ວຍລົດຖບີ ) + ຖຳມກຽ່ ວກັບວິທກີ ຳນ:ໃນກລະນີນີັຈ້ ະມຄີ າ: ຢຳ່ ງໃດ, ແບບໃດ, ຄແນວໃດ, ໂດຍວທິ ີໃດ, ລັກສະນະໃດ… ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 65

ວາກະຍະສາພນັ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ເຂຳົ ມຳຫຳເຮຳົ ໃນຖຳນະໃດ? ( ເຂົຳມຳຫຳເຮຳົ ໃນຖຳນະ ເພ່ືອນມິດ) 1) ປະໂຫຍກຄາຖຳມສ້ຳງຂນ້ັ ໂດຍອຳໄສຄາພຳຫະນະ. ກ. ໃຊ້ຄາຕ່ືໃນຮບດ່ຽວ ແລະ ຄວບ.  ຫຼ: ໃຊ້ຖຳມໃຫເ້ ລອກ ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຈບັ ເປັນ ຫ ຈບັ ຕຳຍ? ( ຈັບເປັນ ) - ເຈຳົ້ັ ຊິໄປ ຫຼ ໃຜຊໄິ ປ? ( ໃຜໄປກື່ໄດ້ ) • ຫຼ , ຫຼວ່ຳແນວໃດ. ຖຳມເພອື່ ເລອກໂດຍເນັ້ນເຫດຜົນ ຫຼ ກຳນຕດັ ສນິ ໃຈ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເຈຳົັ້ ຊິໄປ ຫຼໃດ ? ( ໄປແທ້ ) • ແລ້ວຫຼຍັງ: ຖຳມເພອື່ ຄວຳມແນ່ໃຈ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ລກກນິ ເຂັຳ້ົ ແລ້ວຫຼຍັງ? ( ກິນແລ້ວ ) • ແມ່ນບ່ື, ແມນ່ …ບື່ ຖຳມເພ່ືອຢັ້ຳ ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເຈຳັົ້ ເອຳົ ປັ້ມຂອ້ ຍແມ່ນ ບື່ ? - ແມ່ນເຈ້ົຳັ ເອົຳປັ້ມຂອ້ ຍ ບ່ື? - ແມ່ນເຈ້ົັຳບື່ ເອຳົ ປັ້ມຂອ້ ຍ ? ຂ. ໃຊ້ຄາຊວ່ ຍ. ບ ໃຊ້ຖຳມ ເພ່ືອຢຳກຮວ້ ່ຳສ່ີືງທ່ືີຖກຖຳມເປັນໄປໄດ້ຫຼບື່. ຍ້ອນແນວນັ້ນຄາຕອບຈ່ືິງຈະມຳໃນຮບຮັບ ແລະ ປະຕິເສດ ຫຼ ລັກສະນະບືໝ່ ັນ້ ໃຈ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ລຳວຮຈ້ ກັ ເລື່ອງນັີ້ ແລ້ວບ ? - ເຈົ້ັຳ, ຮ້ແລ້ວ. (ຮັບ) - ບື່, ບື່ທັນຮ້. ( ປະຕິເສດ) - ຈັື່ງວຳ່ , ຮ້ແລວ້ ຫຼບນ່ື . ( ສງົ ໄສ) ຄ. ໃຊ້ຄາສອ້ ຍ. ຄາສ້ອຍແມ່ນຄາທ່ໍີມີລັກສະນະສັງລວມດ້ຳນພຳສຳສຳດສັງຄົມ ແລະ ບັນຈລັກສະນະຈິດຕະສຳດສງ ( ລກັ ສະນະທຳ່ ທຳງ ແລະ ວຳດເວຳັົ້ ຂອງຜເ້ ວັົ້ຳ ) ຄາທື່ີນຍິ ົມໃຊ້ມີ ຫວະ, ນະ, ຫະ… ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 66

ວາກະຍະສາພັນ • ຫວະ, ນະ: ທງັ ຖຳມທງັ ຢື່ງັ ຄວຳມເຫນັ . ຕົວຢຳ່ ງ: - ເຈຳັ້ົ ກ່ຊື ິໄປນຳກັນ ຫວະ ? - ຍຳກປຳນນີ້ັເຈ້ັົຳກືຊ່ ິເຮັດໄດ້ ນະ ? • ຫະ, ນະ: ທງັ ຖຳມທງັ ຊັກຊວນ ແຕ່ກຳນຊກັ ຊວນ ແມນ່ ມີລັກສະນະສວນກັບ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ບນສີ ບື່ໄປນຳກນັ ນະ ? ( ໄປຊວນໝກດ່ື ີໄດ໋ເນຳະ ) - ເຈ້ົຳັ ຊິໄປນຳເຂົຳອີຫີຼ ຫະ ? ( ບື່ຄວນຊິໄປ) 3. ປະໂຫຍກຄາຖຳມໃຊ້ທຳນອງສຽງ. ນອກຈຳກໃຊ້ຄາບອກກຳນຖຳມ, ຄາໝຳຍບອກກຳນຖຳມ (ຄາຊ່ວຍ, ຄາສອ້ ຍ) ແລວ້ , ທຳນອງສຽງກມ່ື ີບົດ ບຳດຕັດສິນບໜື່ ້ອຍຄເມອື່ ປງ່ົື ສຽງຕຳ່ ງກນັ ຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກດຽວກັນນ້ັນປຽ່ ນສະຖຳນະພຳບຂອງມນັ ໄປດ້ວຍ. ສຽງສະເໝີເປນັ ປະໂຫຍກບອກເລືົຳ່ . ຕົວຢ່ຳງ: ຊິໄປ ເຈົຳ້ັ ໂຮງຮຽນ ສຽງກຳງເປນັ ປະໂຫຍກຊກັ ຖຳມ ໄປ ຊິ ໂຮງຮຽນ ເຈັຳ້ົ ສຽງສງເກີນກ່ືຈະເປັນປະໂຫຍກຖຳມ ໂຮງຮຽນ ? ໄປ ຊິ ເຈ້ັົຳ ສຽງຕືຳ່ ຫຼຸດກ່ືເປນັ ປະໂຫຍກຄາຖຳມ ໄປ ຊິ ເຈຳ້ັົ ໂຮງຮຽນ ? ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 67

ວາກະຍະສາພນັ ທຳນອງສຽງທ່ືີກ່ຳວມຳນັ້ນຖກມ້ວນທ້ຳຍດ້ວຍລະດັບອັດເຂັົ້າຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກເຫຼົຳື່ ນັ້ນກຳຍເປັນປະ ໂຫຍກທ້ວງຕຳມສສີ ນັ ຂອງປະໂຫຍກເດີມ. ຕົວຢ່ຳງ: - ເຈ້ຳົັ ຊິໄປນຳ ! - ທື່ນ້ັກີ ່ືເຮັດບື່ໄດ້ ! 3.2.3 ປະໂຫຍກບົງກຳນ 1). ຄວຳມໝຳຍ ປະໂຫຍກບົງກຳນແມ່ນປະໂຫຍກເນັ້ອຄວຳມບອກໃຫ້ອີກຝ່ຳຍໜື່ງເຮັດວຽກ. ປະໂຫຍກຊະນິດນີັ້ອຳໄສ ຄາຊ້ັບີ ອກ ຫຼ ແລະ ອຳໄສທວ່ ງທຳນອງສຽງເຂ້ັົຳຊ່ວຍກໍ່ມີ.ທຳນອງສຽງໃນປະໂຫຍກບງົ ກຳນຫຼຳຍຮບຫຼຳຍສີແຕ່ເບ່ໍິງ ລວມແລ້ວເຫນັ ວຳ່ : ປະໂຫຍກຄາສ່ັືງຈະມີນັ້ຳສຽງໜັກແໜ້ນ, ປະໂຫຍກອ້ອນວອນຈະມີນ້ຳັ ສຽງແຜ່ວເບົຳ, ປະໂຫຍ ກຊກັ ຊວນອວນຕ້ຳນຈະມນີ ັ້ຳສຽງຫ້ວນຫຳ້ ວເຂ້ັມແຂງ… 2). ປະເພດປະໂຫຍກບົງກຳນ. ອີງຕຳມເນ້ັອໃນ ແລະ ຮບກຳນສະແດງອອກ, ພວກເຮົຳອຳດແບ່ງປະໂຫຍກບົງກຳນອອກເປັນຫຼຳຍປະເພດ ດັ່ງື ນ້ັີ: ກ. ປະໂຫຍກຄາສັງ່ື ຫຼ ບງັ ຄັບ; ຫ້ຳມ • ໃຊ້ຄາຊວ່ ຍ: ຈງ່ືົ , ຂຈື່ງົ …; ຢຳ່ , ຢ່ຳຟ້ຳວ… ຕົວຢຳ່ ງ: - ຈືງົ່ ເຮດັ ບດົ ເຝິກຫດັ ນີັ້ໃຫແ້ ລ້ວ. - ຈງ່ືົ ອດົ ທົນຮຽນ. - ຢຳ່ ຫຼ້ນັີ ກຳນພະນັນ. - ຢ່ຳຟ້ຳວໂວຍວຳຍ. • ໃຊ້ຄາສອ້ ຍ: ແມ, ໄປ໋,ຕ…ີ ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ໄປແມ/ ໄປທະແມ - ໄປຕີ! ຢຫ່ ຍັງເກຳະ ! - ໄປ ໄປ໋ ! • ໃຊ້ທຳນອງສຽງ ( ເວລຳຂຽນໃຫ້ໃຊ້ໝຳຍທ້ວງ ) ຕົວຢຳ່ ງ: ໄປ່ ! , ຢດ ! , ລກຂ້ັນ ! ຂ. ປະໂຫຍກແນະນຳບອກຂ່ຳວ. • ໃຊ້ຄາຊວ່ ຍ: ຄວນ, ບ່ືຄວນ, ຂໃຫ້…ຢຳ່ , ຢ່ຳຟຳ້ ວ… ຕົວຢ່ຳງ: - ຄວນຕັ້ງໃຈຮຽນ. - ບືຄ່ ວນຫຼ້ັນີ ກນິ ຊະຊຳຍ. - ຂໃຫຈ້ ດົ ຈຳຄາສັງື່ ສອນຂອງພ່ືແມ່, ລກເອຍີ . ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 68

ວາກະຍະສາພນັ • ໃຊ້ຄາສອ້ ຍ: ໄດ໋, ນ, ເນີ... ຕວົ ຢ່າຸ ງ: - ເຮດັ ຈ່ັືງຊ້ີັຊິດີໄດ໋ ລກ. - ພວກລກໄປນຳກັນເນີ. • ຕົວຢ່ຳງ: ໃຊ້ທຳນອງສຽງ: ( ເວລຳຂຽນໃຫ້ໃຊໝ້ ຳຍທວ້ ງ ) - ເຮັດຫຍງັ ເຮັດຫຍງັ ກ່ໍໃຫຄ້ ດິ ໃຫ້ຫງໍ່າຄກັ ແນ່! - ຊິເອົຳຫຼ ບື່ເອຳົ ກື່ຕອບເພືີນ່ ເນີ! ຄ. ປະໂຫຍກຮຽກຮອ້ ງ, ເຊີນຊວນ. • ໃຊ້ຄາຊ່ວຍ: ຂ, ຂຈງົ່ື , ເຊີນ, ຂເຊນີ … ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຂຝຳກຄວຳມຢຳມໝ່ແດ.່ - ຂຈງົ່ື ໄປດີມຳດ.ີ - ເຊີນທກທຳ່ ນຮັບປະທຳນອຳຫຳນ. • ໃຊ້ຄາສ້ອຍ: ເທຳະ, ແດ່, ເດັ້ີ, ດວ້ ຍ, ເຖີດ… ຕົວຢ່ຳງ: - ຕັງ້ ໃຈຮຽນໃຫດ້ ີ ແດ່ເທຳະ. - ແບງ່ ປນັ ແດ່. - ສງົ່ື ຂຳ່ ວຫຳ ແມ່ຈນັ ນຳແດ່ເດີ. ງ. ປະໂຫຍກຊັກຊວນ. • ໃນປະໂຫຍກປະເພດນັີ້ ມັກມແີ ຕ່ຄາສອ້ ຍ: ເທຳະ, ເທຳະນຳ, ໄປ໋, ເນຳະ… ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ໜ,ືີ່ ຈຳ້ ງຮຽນເລກນຳກນັ ເທຳະເນຳະ. - ໄປ ໄປ໋, ພວກເຮຳົ ໄປກນັ ເທຳະ. 3.2.4 ປະໂຫຍກອທຳນ ( ທວ້ ງ ) 1) ຄວຳມໝຳຍ. ປະໂຫຍກອທຳນ ແມ່ນປະໂຫຍກສະແດງຄວຳມແປກ, ປະທບັ ໃຈ, ສະອອນໃຈ, ຊ່ືນຊົມ, ສັນລະເສີນ, ຕຳ່ື ຄອ້ ຍນອ້ ຍໃຈ, ຕານິຕິຕຽນ, ຂອງຜເ້ ປັືງ່ ຄາອທຳນໃນລະດບັ ສງຕ່ືອັນໃດອນັ ໜງ່ື . ຮບກຳນສະແດງອອກຂອງປະໂຫຍກອທຳນ ອຳດນຳໃຊ້ປະໂຫຍກຕ່ຳງໆທ່ືີກຳ່ ວມຳໂດຍຕື່ມຄາສະແດງກຳນ ອທຳນ ຫຼ ຄາໝຳຍບອກກຳນອທຳນ ແລະ ໃຊ້ທຳນອງສຽງ. 2) ປະເພດຂອງປະໂຫຍກອທຳນ. ອີງຕຳມຄວຳມໝຳຍ ກຳນສະແດງອອກ, ພວກເຮົຳສຳມຳດແບ່ງປະໂຫຍກອທຳນອອກເປັນຫຼຳຍປະເພດ ດ່ືງັ ນ້ີັ: ກ. ປະໂຫຍກອທຳນສະແດງຄວາມປະທບັ ໃຈ. • ໃຊ້ຄາເກີນເຫດ: ( ຜິດປົກກະຕິ) ເຂັ້ຳົ ຊວ່ ຍ. ຕົວຢ່ຳງ: - ໂອຍ໋ , ເກີນຈງືັ່ ແມ່ນ ມ່ວນ! ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 69

ວາກະຍະສາພນັ - ບ໋ຳ, ງຳມພລິ ກແທ້ ! - ມວ່ ນ ມະຫຳມວ່ ນ! • ໃຊ້ທຳນອງສຽງ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລະວງັ ! - ງູ! ຂ. ປະໂຫຍກສະແດງຄວຳມສນັ ລະເສີນ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ປະເທດຊຳດຈ່ືົງຈະເລີນ! - ຜນ້ ຳພກັ -ລັດໝ້ັນຍນ. - ຊົມເຊຍີ ຜົນສາເລັດກອງປະຊມໃຫຍ່ຢ່ຳງສດໃຈ! ຄ. ປະໂຫຍກສະແດງຄວຳມເສຍໃຈ: ຄອ້ ຍໃຈ, ຄຽດຂົມ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ໂອຍ, ຢ່ຳເຮັດແນວນນັ້ ເທຳະ! - ພດໂທເອຍີ , ຈັື່ງແມນ່ ເວນກ ! - ບ່ືມັນ້ ັີ້ກື່ມ້ັໜື່ງ ກຕ້ອງຊະນະ ! - ອະນິດຈຳ, ເປນັ ຕຳສົງສຳນແທ້ໆ ! ງ. ປະໂຫຍກທ່ືີສະແດງກຳນຕື່ນທວ້ ງ, ສົງໄສ. ຕົວຢ່ຳງ: - ເວີຍ, ແມ່ນຫຍງັ ຫວະ ! - ເປັນໄປໄດ້ບໍ່ຫວຳ ! - ອ້ຍ, ຈັງ່ື ແມນ່ ເປັນຕຳຢຳ້ ນ ! 4. ກຳນໃຊ້ເຄືອ່ ງໝຳຍໃນປະໂຫຍກ. ເຄືອ່ ງໝຳຍທືີ່ຖກນຳໃຊ້ໃນປະໂຫຍກຫຼຳຍກວ່ຳໝ່ມີ 3 ຢ່ຳງຄ: ໝຳຍຈດ (,), ໝຳຍຈຳ້ັ (.) ແລະ ໝຳຍຈ້ັຳຈດ (;) ເຊງໍິ່ ເຮາົ ເອນໍີ້ ເຄ່ອໍ ງໝາຍດໍງັ່ ກ່າວວາ່ : ເຄໍ່ອງໝາຍວກັ . 1) ໝຳຍຈດ (,) 1. ໃຊ້ຂ້ນັ ພຳກສວ່ ນແອ້ມກັບພຳກສ່ວນຫກັຼ ຂອງປະໂຫຍກ. ໂດຍທວ່ືົ ໄປ, ໝຳຍຈດມກັ ໃຊຂ້ ນັ້ ພຳກສວ່ ນແອ້ມ ກັບພຳກສ່ວນຫັຼກຂອງປະໂຫຍກໃນບຳງກລະນີດ່ືັງນີ້ໍ: • ພຳກສວ່ ນແອ້ມທເ່ືີ ປນັ ຄາໂອບຢ່ໜ້ຳພຳກສ່ວນຫກຼັ . ຕວົ ຢ່ຳງ: - ມອ້ັ ່ນື ເຊຳັ້ົ , ຂອ້ ຍຈະໄປໃນເມອງ. - ຕຳມປກົ ກະຕິ, ຂ້ອຍຕນ່ື ນອນເວລຳ ຫກົ ໂມງເຄິໍ່ງ. ພຳກສ່ວນແອ້ມທື່ສີ ອດແຊກເຂ້ຳັົ ລະຫວ່ຳງກຳງ ຕວົ ຕັ້ງ ແລະ ຕວົ ສາແດງນຍິ ມົ ໃຊ້ໝຳຍຈດ ( , ) ຂນ້ັ ທຳງໜຳ້ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 70

ວາກະຍະສາພັນ ແລະ ທຳງຫງັຼ . ຕວົ ຢ່ຳງ: - ພຂື່ ້ອຍ, ຫວຳ່ ງນັີ້, ບື່ຮ້ໄປໃສມຳໃສ. - ຂ້ອຍຄິດວ່ຳ, ມ້ັອືນ່ , ຈະໄປຕະຫຳຼ ດແຕ່ເດິກ.  ພຳກສ່ວນແອມ້ ທ່ືີແມນ່ ຄາກຳກບັ . + ຄາແຮກ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ພ,່ື ເພນ່ືີ ມັກຖຳມເລ່ືອງນ້ກັີ ບັ ຂອ້ ຍເລອ້ັ ຍໆ - ອ້ຳຍພຄາ, ນ້ອງໄດພ້ ົບເພນີື່ ເລັອ້ ຍໆຢ່. - ດມື່ , ເຮຳົ ດ່ມື ພແລ້ວ. - ບື່, ຂ້ອຍບື່ເຫນັ ດແີ ນວນ້ັນ. + ຄາຢຳ້ັ . ຕວົ ຢ່ຳງ: - ແມ່ຢຳກພົບມັນຢ,່ ລກພວນັ ຫນ້ັ . - ພວກເຈ້ັົຳຢຳ່ ຖຊຳເພນ່ືີ ຫຳຼ ຍເທຳະ, ພ່ືຫນັ້ . - ບກັ ສ,ີ ມງຢ່ຳພິລກຫຼຳຍ, ບກັ ສີ. - ຂ້ອຍບື່ເຮັດສື່ງິ ນັນ້ ເດດັ ຂຳດ, ບ່ື ບື່. ໃນກລະນີພຳກສ່ວນຫຼັກຂອງປະໂຫຍກຫຳກມີພຳກສ່ວນແຊກເສີມ(ພຳກສ່ວນຂະຫຍາຍທ່ືີຖກແຍກອອກ ເປັນພຳກສ່ວນທ່ືີມີສຳຍພົວພັນແບບສະເໝີພຳກສ່ວນຫຼັກນັ້ນໆ), ເພີື່ນກ່ືນິຍົມໃຊ້ໝຳຍຈດ(,)ຂັ້ນທຳງໜ້ຳແລະ ທຳງຫັຼງພຳກສວ່ ນແຊກເສີມນ້ນັ ໄວ້. ຕົວຢ່ຳງ: - ອຳຈຳນ ຄາຕິ້ງັ ອຳຈຳນສອນຢ່ໂຮງຮຽນເຮົຳຜຫ້ ນງ່ື , ໄດ້ຍ້ຳຍໄປຢ່ພະແນກພວົ ພັນຕ່ຳງປະເທດ. - ທ່ຳນ ອດຕະມະ ຈນລະມະນີ, ນັກປະພັນເພງທ່ືີມີຊ່ືສຽງຜ້ໜ່ືງ, ໄດ້ເຖິງແກ່ມລະນະກຳແລ້ວ ແຕ່ບດົ ເພງຂອງເພນໍ່ິ ຍງັ ເປນັ ອະມະຕະຢ.່ - ນຳງ ວົງສອນ, ລກສຳວຂອງຂອ້ ຍ, ເປນັ ເດກັ ຄາຮ້. 2. ໃຊ້ຂັນ້ ຂ້ັຄວຳມທ່ືເີ ປັນຕົວປະກອບໃນປະໂຫຍກທືວົ່ ໄປແຕ່ເຖງິ ຍົກຂ້ັນມຳເປັນຄາແຮກໃນປະໂຫຍກນນ້ັ . ຕວົ ຢາຸ່ ງ - ອື່ີຫຍງັ , ລຳວກບ່ື ່ສື ນົ . - ແມ່ນໃຜ, ຂ້ອຍກືບ່ ຮື່ ້. ພວກເຮຳົ ອຳດເຫນັ ທງັ ໃນກລະນີທຄື່ີ າ ຫຼ ປະໂຫຍກຢມໂດຍກງົ ຫຳກວຳ່ ຖກນຳໃຊ້ໃນຮບແບບນີ້ັ. ຕົວຢ່ຳງ: “ ຂ້ອຍບື່ເຂັົ້ຳໃຈເລີຍ “, ສວັນນຳລີ ກ່ຳວໃນທື່ສີ ດ. “ ມນັ ເປັນໄປໄດແ້ ນວໃດຫວຳ “ ເຂຳົ ຄດິ ສົງໄສ. 3. ໃຊ້ຂັນ້ ລະຫວ່ຳງເຟັ້ອງຕ່ຳງໆຂອງປະໂຫຍກປະສມົ ໃນບຳງກລະນີ.  ໃຊ້ຂັ້ນລະຫວຳ່ ງເຟອ້ັ ງຂອງປະໂຫຍກປະສົມຕື່ເຂົຳັ້ ກັນໂດຍທື່ບີ ື່ໃຊ້ຄາຕ່ືໂດຍກົງ. ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 71

ວາກະຍະສາພນັ ຕົວຢ່ຳງ: - ຮີບໄປທະແມ, ລົດເມກຳລງັ ຊິອອກ. - ເຊີນເຂັ້ົຳມຳໃນເລຍີ ເດີ, ເພນີ່ື ກຳລັງຊຜິ ກແຂນ.  ໃຊ້ຂັນ້ ລະຫວຳ່ ງເຟ້ັອງຂອງປະໂຫຍກທ່ີືມີສຳຍພົວພັນໂລຊະກນຳກນັ . ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລຳວໄປ, ຂອ້ ຍກ່ືຊິໄປ. - ຂອ້ ຍຄດິ ວ່ຳລຳວດີ, ຂ້ອຍຈງ່ືິ ເປນັ ໝ່ກັບລຳວ. • ໃຊ້ຂນັ້ ລະຫວ່ຳງເຟ້ອັ ງທມ່ືີ ີຄາຕ່ືເປນັ ຕົວຕື່ (ໃນກລະນີນີັຈ້ ະໃຊ້ ຫຼ ບ່ືໃຊໝ້ ຳຍຈດກໄດ້). ຕວົ ຢ່ຳງ: - ອ້ຳຍເກັື່ງເລກ, ແຕ່ນ້ອງເກັືງ່ ເຄມີ. - ເຈ້ັົຳຊິໄປ, ຫຼ ເຈຳ້ັົ ຊິຢ່ໜ້ັກີ ນັ ແທ້. 2) ໝຳຍຈັ້ຳຈດ(;) 1. ໃຊ້ສາລັບແຍກເຟ້ັອງປະໂຫຍກປະສົມແຕ່ສອງ ຫຼ ຫຼຳຍປະໂຫຍກຕ່ືເຂົັ້ຳກັນໂດຍບ່ືມີຄາຕື່ (ແລະ, ແຕ່…) ໃນກລະນີນີ້ັຄກັນກັບໃຊ້ໝຳຍຈດໃນຂັ້ 3 ຕ່ຳງແຕ່ວ່ຳໃນຈັ້ຳຈດ(;) ໃນກລະນີທື່ີປະໂຫຍກນັ້ນສັບສົນ ຄ ມັນອຳດ ຈະຍຳວ ຫຼ ມີໝຳຍຈດຢຫ່ ຳຼ ຍບອ່ ນ. ຕົວຢ່ຳງ: - ຫົວໜຳ້ ຜ້ເກົື່ຳເດັດຂຳດ ແລະ ເຄ່ງືັ ຂມ; ຜໃ້ ໝກ່ ື່ເດັດຂຳດ ແຕ່ແຈມ່ ໃສ. - ລກເອຍີ ແຕ່ງເຄ່ືອງໄວໆແດ່, ໄປ໋; ລດົ ເມຊອິ ອກແລ້ວ. 2. ໃຊ້ເພອ່ື ແຍກເຟອ້ັ ງຕຳ່ ງໆຂອງປະໂຫຍກປະສມົ ທື່ີຕ່ືເຂຳົ້ັ ກັນໂດຍມີຄາຕ່ືທີ່ືເປັນປະເພດວະລີເຊື່ັນ: ເຖິງຢ່ຳງໃດ ກຕ່ື ຳມ, ຍືິງ່ ໄປກວ່ ຳນັນ້ , ເພຳະສະນັນ້ … ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ພວກເຮົຳຮຽນຈົບຈຳກສະຖຳບັນດຽວກັນ; ເຖິງປຳນນັ້ນກ່ືຕຳມ, ທັງສອງກ່ືມີລະດັບ ແລະ ອດມົ ກຳນແຕກຕ່ຳງກນັ . - ເຂຳົ ເຈຳັົ້ ແມນ່ ຄນົ ບ້ຳນດຽວກັນ; ເພຳະສະນັນ້ , ເຂົາຈງິື່ ໄປມຳນຳກັນ. ນອກຈຳກນັີ້, ຈັ້ຳຈດ (;) ຍັງຖກໃຊ້ເພື່ອຂ້ັນພຳກສ່ວນໃດໜ່ືງງຂອງປະໂຫຍກທີື່ຖກຈັດເປັນຫຼຳຍກ່ມແຕກ ຕຳ່ ງກນັ . ຕົວຢຳ່ ງ: - ວຳນນີ້ໍ, ຂ້ອຍໄປຕະຫຼຳດ ແລະ ໄດ້ຊເຄື່ອງຫຼຳຍຢ່ຳງ ຄ: ໝ້ັໜໍຶ້ງ, ໝ້ັແກງ; ສະບ, ຢຳຖແຂ້ວ; ນັ້ຳຕຳນ, ນັຳ້ ນມົ ແລະ ອື່ນໆ. 3) ເຄື່ອງໝຳຍຈ້ໍາ ( . ) ຫ ເຄອ່ໍ ງໝາຍທຳ້ ຍປະໂຫຍກ ໃຊ້ໝຳຍບອກກຳນຈົບລງົ ຂອງປະໂຫຍກບອກເລືຳົ່ ທງັ ໃນຮບປະໂຫຍກສຳມັນ ແລະ ປະໂຫຍກປະສມົ . ຕວົ ຢ່ຳງ: ສອງສ່ຽວຢ້ຳນກົວຈົນອົກສັ່ືນຂວັນຫຳຍ. ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 72

ວາກະຍະສາພນັ ຄາຖາມ: 1. ປະໂຫຍກແມນຸ່ ຫຍັງ? 2. ສວ່ ນປະກອບຂອງປະໂຫຍກມີແນວໃດ? 3. ພາກສ່ວນໂຄງຫັກປະໂຫຍກປະກອບມີ ພາກສ່ວນໃດແດຸ່? ຈງົໍ່ ອະທິບາຍ. 4. ພາກສວ່ ນແອ້ມູ ຂອງປະໂຫຍກ ປະກອບມພີ າກສວ່ ນໃດແດຸ?່ ຈົ່ງໍ ອະທິບາຍ 5. ອີງໃສຸ່ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ເພ່ໍນິ ແບງຸ່ ປະໂຫຍກອອກເປນັ ຊະນິດໃດແດ?ຸ່ ຈ່ງໍົ ອະທບິ າຍ ແລະ ຍົກຕົວຢຸ່າງແຕຸ່ ລະຊະນິດ. 6. ອີງຕຳມຈດປະສົງປຳກເວົ້ັຳ ຫຼ ຕຳມລັກສະນະ ປະໂຫຍກແບຸ່ງອອກເປັນຊະນນິດໃດແດຸ່? ຈົໍ່ງອະທິບາຍ ແລະ ຍກົ ຕົວຢ່າຸ ງແຕຸລ່ ະຊະນິດ. 7. ເຄໍອ່ ງໝາຍທີ່ໍນາໃຊູ້ເຂົໍາ້ ໃນປະໂຫຍກມຫີ ຍັງແດ?ຸ່ ແຕຸ່ລະຊະນດິ ມວີ ທິ ີການໃຊູແ້ ນວໃດ? ຈງ່ົໍ ອະທິບາຍ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 73

ວາກະຍະສາພັນ ບົດທ4ີ ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ 1. ຄວາມໝາຍຂອງການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ ການວິເຄາະປະໂຫຍກແມຸ່ນການໄຈູ້ແຍກປະໂຫຍກຕ່າງໆ ຄ ການແຍກຄາເວົ້ໍາຕ່າງໆທີ່ໍປະສົມເຂໍ້ົາ ປະໂຫຍກອອກເປັນສວ່ ນໆ ເປັນແຕຸ່ລະຊະນິດ, ແຕລຸ່ ະປະເພດ, ແຕລຸ່ ະຫນ້າທ່ຂີໍ ອງຄາ ພ້ອມທງັ ລາຍລະອຽດຂອງ ມັນນາດວ້ ຍ. ການວິເຄາະປະໂຫຍກ ຕ້ອງຮູ້ຊະນິດຂອງຄາເວົ້ໍາ, ເປັນຄາເຄ້ົໍາ, ຄາປະສົມ, ຕ້ອງຮູ້ປະເພດຂອງຄາຕົວຕັໍ້ງ, ຄາປະກອບ ແລະ ຄາຂະຫຍາຍ; ຖ້າເປັນປະໂຫຍກສົມບນກຕ້ອງຮູ້ວ່າປະໂຫຍກໃດ ເປັນປະໂຫຍກຕົໍ້ນປະສົມ ກັບຄາໃດ ຫ ປະໂຫຍກຕົໍ້ນປະສົມກບັ ປະໂຫຍກທີ່ໍ 2 ອີກ. ເພາະວ່າຄາເວົໍ້າທ່ໍີຕ່ໍກັນໃຫູ້ໄດ້ຄູ ວາມຫມາຍຄບົ ຖ້ວນ ເປັນປະໂຫຍກນັໍ້ນ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງພົວພັນກັບຫາຍຄາ, ຫາຍຂ້ໍຄວາມ, ຫາຍພາກສ່ວນສາຄັນທີໍ່ເປັນໃຈຄວາມ ຂອງປະໂຫຍກ ຫ ເປນັ ແກນຂອງປະໂຫຍກ ເຊໍິງ່ ຮວມມຢີ ຸ່ ສາມ ພາກສ່ວນ ຄ ພາກສວ່ ນຄາຕົວຕ້ັໍງ, ພາກສ່ວນຄາ ກາມະ ແລະ ພາກສວ່ ນຄາປະກອບ. ດ່ງໍັ ນັໍນ້ , ການວິເຄາະປະໂຫຍກພວກເຮົາຄວນເຮດັ ດໍ່ງັ ນ້ີ:ໍ • ຕ້ອງຊອກຫາພາກສວ່ ນຂອງຄາຕວົ ຕັງ້ໍ ຕ້ອງຊອກຫາພາກສ່ວນຂອງຄາຕົວຕັໍ້ງຂອງປະໂຫຍກເສຍກ່ອນ, ເມໍ່ອຮູ້ວ່າຄາໃດແມຸ່ນຄາຕົວຕັ້ໍງຂອງ ປະໂຫຍກ ແລູ້ວກຊອກຫາຄາທເໍີ່ ປນັ ຄາຂະຫຍາຍ ຫ ຄາເພມ່ໍີ ເຕີມໃຫແູ້ ກຄຸ່ າຕວົ ຕໍ້ງັ ນ້ໍນັ . • ຕ້ອງຊອກຫາພາກສວ່ ນຂອງຄາກາມະ ຕ້ອງຊອກຫາພາກສ່ວນຂອງຄາກາມະ ໃຫູ້ຮູ້ວ່າແມຸ່ນຄາກາມະຄົບ ຫ ຄາກາມະຂາດ. ໃຫູ້ຮູ້ວ່າຄາໃດ ແມຸນ່ ຄາຂະຫຍາຍ ຫ ຄາເພີໍ່ມເຕມີ ໃຫູ້ແກຸ່ຄາກາມະ. • ຕ້ອງຊອກຫາພາກສ່ວນຄາປະກອບ ຕ້ອງຊອກຫາພາກສ່ວນຄາປະກອບ ໃຫຮູ້ ູວ້ າ່ ຄາໃດແມນຸ່ ຄາປະກອບ, ຄາໃດເປນັ ຄາຂະຫຍາຍ ຫ ແມນຸ່ ຄາ ຊວ່ ຍເພໍີ່ມເຕີມຄວາມຫມາຍໃຫູ້ຄາປະກອບ. ການຊອກຫາພາກສາຄັນຂອງປະໂຫຍກເພໍ່ອສະດວກໃນການແຍກຄາຕ່າງໆ ອອກຈາກກັນ, ຕ້ອງບອກ ລາຍລະອຽດຂອງຄານັນໍ້ ຕາມລກັ ສະນະດ່ງັໍ ນ:ໍີ້ - ຊະນດິ ຂອງຄາ: ແມຸ່ນຄາເຄໍົ້າ, ຄາປະສົມ. - ປະເພດຂອງຄາ: ແມຸ່ນຄານາມ, ແທນນາມ, ກາມະ, ຄຸນນາມ, ເຊອ່ໍ ມ, ຕ່ໍ, ອທຸ ານ. - ເພດຂອງຄາ: ແມຸນ່ ເພດຊາຍ, ເພດຍິງ, ບມໍ່ ີເພດ. - ພົດ: ແມນຸ່ ເອກະພົດ, ພະຫພຸ ົດ, ອະພົດ. - ບຸລຸດ: ແມຸນ່ ບຸລຸດທີຫນຶໍ່ງ, ບລຸ ຸດທສີ ອງ, ບລດຸ ທີສາມ. - ກະລະ: ແມຸ່ນກາລະປດັ ຈບຸ ນັ , ອະດດີ , ອະນາຄົດ, ບ່ໍມີການດົ . - ຫນ້າທ່ຂີໍ ອງຄາ: ແມນຸ່ ຄາຕົວຕັ້ໍງ, ຄາກາມະ, ຄາປະກອບ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 74

ວາກະຍະສາພັນ 2. ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ ເພອ່ໍ ເປັນທິດທາງໃນການວເິ ຄາະປະໂຫຍກຕາ່ ງໆ ຈຶ່ງໍ ນາເອາົ ປະໂຫຍກ ທໍ່ີມລີ ັກສະນະສາມັນ ແລະ ປະ ໂຫຍກທ່ໍີມີລກັ ສະນະປະສົມ ມາເປັນຕົວຢຸາ່ ງ ດງັ່ໍ ນໍີ້: 2.1 ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກທມ່ໍີ ລີ ກັ ສະນະສາມນັ ການວິເຄາະປະໂຫຍກທ່ໍີມີລັກສະນະສາມນັ ມີ 2 ຢຸ່າງຄ: ປະໂຫຍກທີໍ່ປະກອບດ້ວຍ ສອງ ພາກສ່ວນ ຫ ປະໂຫຍກທໍປີ່ ະກອບດ້ວຍສາມພາກສ່ວນ: - ປະໂຫຍກທ່ປີໍ ະກອບດວ້ ຍ ສອງ ພາກສວ່ ນຄ: ປະໂຫຍກທໍີມ່ ີແຕ່ຄຸ າຕວົ ຕໍັ້ງ ແລະ ຄາກາມະຄົບ ຮຽງກັນ ຢຕຸ່ າມລາດັບໂດຍບ່ໍມຄີ າອໍ່ນປະສມົ ຢນຸ່ າ. - ປະໂຫຍກທີໍ່ມີຄາຕົວຕັງ້ໍ ກບັ ຄາກາມະຄົບຮຽງກັນຢຸ່ຕາມລາດບັ ໂດຍບມໍ່ ຄີ າອນ່ໍ ປະສມົ . ຕົວຢ່າຸ ງ: ປະໂຫຍກທ່ີໍວ່າ “ຝົນຕົກ” ວິເຄາະອອກເປັນສວ່ ນໆ ແລະ ບອກລາຍລະອຽດ ດ່ໍັງນ້:ີໍ ຄາວ່າ “ຝົນ” ແມນຸ່ ຄາສາມັນນາມ, ບໍ່ມີເພດ, ບມ່ໍ ພີ ົດ, ເປັນຄາຕົວຕັໍ້ງຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວາ່ \"ຕກົ \" ແມຸ່ນຄາກາມະຄບົ , ບໍ່ມກີ ານດົ ເວລາ, ແມ່ນຸ ຄາປຽຸ່ ວ, ເປັນຄາກາມະຂອງປະໂຫຍກ. 1. ປະໂຫຍກທີມ່ໍ ີຄາຕົວຕງ້ໍັ , ຄາກາມະຄົບ, ຄາຂະຫຍາຍຢຸ່ຮຽງກນັ ຕາມລາດັບໂດຍມີຄາອ່ນໍ ປະສມົ ຢ່ນຸ າ ຕວົ ຢຸ່າງ: ປະໂຫຍກວ່າ “ຝນົ ຕກົ ຫາຍ” ວິເຄາະອອກເປັນສວ່ ນໆ ແລະ ບອກລາຍລະອຽດ ດ່ໍັງນີ້:ໍ ຄາວ່າ: “ຝນົ ” ແມຸນ່ ຄາສາມັນນາມ, ບໍມ່ ີເພດ, ບມໍ່ ີພດົ , ເປນັ ຄາຕົວຕ້ງັໍ ຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ຕົກ” ແມ່ນຸ ຄາກາມະຄົບ, ບ່ໍມີການົດເວລາ, ແມຸ່ນຄາປຽຸ່ ວ, ເປນັ ຄາກາມະຂອງປະໂຫຍກ... ຄາວາ່ “ຫາຍ” ແມນຸ່ ຄາຄນຸ ນາມບອກຈານວນ, ແມນຸ່ ຄາປຽຸ່ ວເປັນຄາຂະຫຍາຍກາມະຕົກບໍ່ແມຸ່ນສ່ວນສາ ຄັນຂອງປະໂຫຍກ. 2. ປະໂຫຍກທປີ່ໍ ະກອບດວ້ ຍ ສາມ ພາກສວ່ ນ ຄ ປະໂຫຍກທໍີປ່ ະກອບດ້ວຍຄາຕົວຕັໍງ້ , ຄາກາມະຊາດ ແລະ ຄາປະກອບເຊິໍ່ງເປັນສ່ວນສາຄັນຂອງປະໂຫຍກ, ຮຽງກັນຢຸ່ຕາມລາດັບ ໂດຍບ່ໍມີຄາ ອໍ່ນປະສົມຢຸ່ນາ ແລະ ມີຄາອນໍ່ ປະສມົ ຢຸ່ນາ. 3. ປະໂຫຍກທີປໍ່ ະກອບດ້ວຍ ສາມ ພາກສ່ວນ ຄ ປະໂຫຍກທໍ່ປີ ະກອບດວ້ ຍຄາຕົວຕໍ້ັງ, ຄາກາມະຂາດ ແລະ ຄາປະກອບໂດຍບມໍ່ ີຄາອນ່ໍ ປະສົມຢຸ່ນາ. ຕວົ ຢຸາ່ ງ: ປະໂຫຍກ “ຂ້ອຍໄປໂຮງຮຽນ”. ປະໂຫຍກນີໍ້ເປັນປະໂຫຍກສາມັນມີປະໂຫຍກດຽວ. ວິເຄາະອອກເປັນສ່ວນໆແລະບອກລາຍລະອຽດ ດັ່ໍງນ້ີໍ: ຄາວາ່ “ຂອ້ ຍ” ແມຸ່ນຄາແທນນາມບອກ, ບຸລດຸ ທີ 1, ເອກະພົດ, ບມ່ໍ ເີ ພດເປັນຄາຕົວຕໍັງ້ ຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ໄປ” ແມຸ່ນຄາກາມະຊາດ, ບໍ່ມກີ ານົດເວລາ, ແມນຸ່ ຄາປຽຸ່ ວ, ເປນັ ຄາກາມະຂອງ ປະໂຫຍກ. ຄາວາ່ “ໂຮງຮຽນ” ແມນຸ່ ຄາສາມັນນາມ, ບໍ່ມີເພດ, ບ່ໍມີພົດເປນັ ຄາປະສມົ ແລະ ໃຊູເ້ ປນັ ຄາປະກອບໃນ ປະໂຫຍກ. - ປະໂຫຍກທີໍປ່ ະກອບດວ້ ຍສາມພາກສ່ວນ ຄ ຄາຕວົ ຕໍັງ້ , ຄາກາມະຊາດ ແລະ ຄາປະກອບໂດຍມີຄາອໍ່ນ ປະສມົ ຢຸ່ນາ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 75

ວາກະຍະສາພນັ ຕົວຢ່າຸ ງ: ຂອ້ ຍໄປໂຮງຮຽນທກຸ ໆມ.້ໍ ຄາວ່າ “ຂອ້ ຍ” ເປນັ ຄາແທນນາມບອກ, ບລຸ ຸດທີ1, ເອກະພດົ , ບ່ມໍ ີເພດເປັນຄາຕວົ ຕໍັງ້ ຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ໄປ” ແມຸ່ນຄາກາມະຊາດ, ແມຸ່ນຄາປຽວ, ເປັນຄາກາມະຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ ໂຮງຮຽນ ” ຕາມຕົວຢາຸ່ ງຂ້າງເທິງ. ຄາວາ່ “ທກຸ ໆມໍ້” ແມນຸ່ ຄາຄນຸ ນາມ ຫ ບອກເວລາທໍ່ກີ ານດົ , ບໍມ່ ເີ ພດ, ບມໍ່ ພີ ົດເປນັ ຄາຂະ ຫຍາຍເພໍມ່ີ ເຕມີ ຄວາມຫມາຍຂອງຄາກາມະ “ໄປ” ໃຫູ້ແຈູ້ງອອກ. ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ຂອ້ ຍຈະໄປທ່ເໍີ ຮອນທ່ານຫມໃຫຍ.່ ຄາວາ່ “ຂອ້ ຍ” ແມນຸ່ ຄາແທນນາມບອກ, ບຸລດຸ ທ່ໍີ1, ບ່ມໍ ີເພດ, ບມ່ໍ ີພດົ ແມນຸ່ ຄາປຽຸ່ ວ, ເປນັ ຄາຕົວຕັໍ້ງຂອງ ປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ຈະ” ແມຸ່ນຄາເຊ່ໍອມ, ແມຸ່ນຄາປຸ່ຽວ, ເປັນຄາຊ່ວຍແຈກ ຫ ຊ່ວຍປຸ່ຽນແປງຄາກາມະຂາດ “ໄປ“ ທີ່ໍຢ່ຂຸ າ້ ງຫງັ ໃຫເູ້ ປັນກາລະອະນາຄດົ . ຄາວ່າ “ໄປ” ແມຸ່ນຄາກາມະຂາດ, ບໍ່ມີການົດເວລາແນຸ່ນອນ, ແມຸ່ນຄາປຸ່ຽວ, ເປັນຄາກາມະະຂອງ ປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ທໍ່ີ” ແມຸ່ນຄາເຊ່ໍອມ, ແມຸ່ນຄາປຸ່ຽວ, ເປັນຄາເຊ່ໍອມຄາກາາມະຂາດ “ໄປ” ຕ່ໍໃສຸ່ກັບ ຄານາມ “ເຮອນ” ໃຫູ້ມຄີ ວາມຫມາຍແຈູງ້ ຂໍຶ້ນ. ຄາວ່າ “ເຮອນ” ແມຸ່ນຄາສາມັນນາມ, ແມຸ່ນຄາປຸ່ຽວ, ບ່ໍມີເພດ, ບໍ່ມີພົດ, ເປັນຄາປະກອບຂອງ ປະໂຫຍກ. ຄວ່າ “ທ່ານໝ” ແມຸ່ນຄາສາມັນນາມ, ບໍ່ມີເພດ, ບໍ່ມີພົດ ເປັນຄາເພີໍ່ມເຕີມຄວາມໝາຍໃຫູ້ຄາປະກອບ “ເຮອນ” ໃຫູແ້ ຈູ້ງອອກ. ຄາວາ່ “ໃຫຍ”່ ແມຸນ່ ຄາຄຸນນາມບອກຂະໜາດທຂີໍ່ ະຫຍາຍ ຄາສາມນັ ນາມ “ທາ່ ນ” ໃຫແູ້ ຈູ້ງຕ່ໍມ. 2.2 ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກທມີ່ໍ ລີ ກັ ສະນະປະສມົ ການວິເຄາະປະໂຫຍກທີໍ່ມີລັກສະນະ 2 ຢຸ່າງ ຄ ປະໂຫຍກປະສົມທີ່ໍມີໃຈຄວາມດຽວ ແລະ ປະໂຫຍກ ປະສມົ ທໍ່ມີ ຫີ າຍໃຈຄວາມ. ປະໂຫຍກປະສົມທ່ໍີມີໃຈຄວາມດຽວ ແມຸ່ນປະໂຫຍກຕົໍນ້ ປະສົມກັບຄານາມ ແລະ ປະໂຫຍກຕົໍ້ນປະສົມ ກັບວະລ.ີ  ປະໂຫຍກຕ້ົໍນປະສົມກັບຄານາມ ຕົວຢາຸ່ ງ: ຂອ້ ຍໄປໂຮງຮຽນກັບນອ້ ງ ວິເຄາະອອກເປນັ ສ່ວນໆ ແລະ ບອກລາຍລະອຽດຂອງຄາຕາ່ ງໆ ດ່ໍງັ ນ:ີໍ້ ຄາວ່າ “ຂອ້ ຍ” ແມຸ່ນຄາແທນນາມບອກບລດຸ ທ1ີ , ບໍມ່ ີເພດ, ເອກະພດົ , ເປນັ ຄຕວົ ຕ້ັໍງຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ໄປ” ແມຸ່ນຄາກາມະຂາດ, ບ່ມໍ ີການດົ ເວລາ, ແມນຸ່ ຄາປຽຸ່ ວ, ເປນັ ຄາກາມະຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວາ່ “ໂຮງຮຽນ” ແມ່ນຸ ຄາສາມັນນາມ, ບໍ່ມີເພດ, ບມໍ່ ີພດົ ເປັນຄາປະກອບຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວາ່ “ນ້ອງ” ແມນຸ່ ນຄາສາມນັ ນາມ, ບໍ່ມີເພດ, ບໍ່ມີພດົ ເປັນຄາເພມີ່ໍ ເຕີມຄວາມໝາຍໃຫແູ້ ກຄຸ່ າກາມະ ຂາດ “ໄປ” ຂອງປະໂຫຍກຕົ້ໍນ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 76

ວາກະຍະສາພັນ  ປະໂຫຍກຕໍົ້ນປະສມົ ກບັ ວະລີ ຕວົ ຢຸາ່ ງ ຂ້ອຍໄປໂຮງຮຽນກບັ ທ້າວຄາສີ ບາ້ ນໂພນສະຫວັນ ວເິ ຄາະອອກເປັນສວ່ ນໆ ແລະ ບອກລາຍລະອຽດຂອງຄາຕ່າງໆ ດັໍງ່ ນໍ້:ີ ຄາວາ່ “ຂ້ອຍ” ແມນຸ່ ຄາແທນນາມ, ບຸລດຸ ທ1ີ , ບມ່ໍ ີເພດ, ບໍ່ມີພົດ ເປນັ ຄາເພໍີ່ມເຕີມຄວາມໝາຍຕົວຕ້ັໍງຂອງ ປະໂຫຍກ. ຄາວ່າ “ໄປ” ແມຸ່ນຄາກາມະຂາດ, ບມ່ໍ ກີ ານົດເວລາ, ແມ່ນຸ ຄາປ່ຽຸ ວ, ເປນັ ຄາກາມະຂອງປະໂຫຍກ. ຄາວາ່ “ໂຮງຮຽນ” ແມ່ນຸ ຄາສາມນັ ນາມ, ບໍມ່ ກີ ານົດເວລາ,ແມຸ່ນຄາປຽຸ່ ວ, ເປັນຄາກມະຂອງປະໂຫຍກ ຄາວາ່ \"ກັບ\" ແມນຸ່ ຄາເຊ່ໍອມທໍເ່ີ ຊໍອ່ ມຄານາມວະລີ, ທ້າວຄາສີ ບ້ານໂພນສະຫວັນທ່ໍີຢຸ່ຂ້າງຫງັ ຕດິ ໃສກຸ່ ບັ ປະໂຫຍກຕົໍ້ນ \"ຂອ້ ຍໄປໂຮງຮຽນ\". ຄາວ່າ “ທ້າວຄາສີ” ແມຸ່ນຄາວິສາມັນນາມ, ເພດຊາຍ, ບ່ໍມີພົດ, ເປັນຄາຊ່ວຍເພີໍ່ມເຕມີ ຄວາມຫມາຍໃຫູ້ ແກຸ່ຄາກາມະຂາດ “ໄປ” ຂອງປະໂຫຍກຕ້ໍນົ . ຄາວ່າ “ບາ້ ນໂພນສະຫວນັ ” ແມ່ນຸ ຄານາມວະລີ, ເປັນວິສາມັນນາມ, ບ່ໍມພີ ົດ, ບ່ໍມເີ ພດ, ເປນັ ຄາເພ່ີໍມເຕີມ ຄວາມຫມາຍໃຫູ້ແກຸ່ “ທາ້ ວຄສີ ”. • ປະໂຫຍກປະສົມທໍີ່ມຫີ າຍໃຈຄວາມ ເປັນປະໂຫຍກທີໍ່ປະກອບດ້ວຍຄາຫາຍຊະນິດ, ຫາຍປະເພດ ຫ ຫາຍປະໂຫຍກໂຮມກັນ ເຂົໍ້າກັບ ປະໂຫຍກຕົໍ້ນເພໍ່ອຂະຫຍາຍຄວາມຫມາຍຂອງປະໂຫຍກ. ຕອ້ ງບອກໃຫູ້ຮູ້ປະເພດຂອງຄາ, ບຸລຸດ, ເພດ, ພົດ ດ່ັໍງ ດຽວກບັ ການຂຽນວເິ ຄາະປະໂຫຍກທເ່ີໍ ປັນລັກສະນະສາມັນນາມ, ປະໂຫຍກ ທໍີ່ມໃີ ຈຄວາມດຽວ ແລະ ຕ້ອງບອກ ໃຫຮູ້ ູປ້ ະໂຫຍກຕ້ົນໍ , ປະໂຫຍກທີໍເ່ ອາົ ມາປະສົມດວ້ ຍຄາຕ່ໍ, ຄາເຊ່ໍອມທ່ເີໍ ອາົ ໃຊຕູ້ ່ໍ, ເຊ່ໍອມປະໂຫຍກກັບປະໂຫຍກ. ຕົວຢ່າຸ ງ ຂ້ອຍເລີກໂຮງຮຽນແລວູ້ ເລີຍໄປຢາມອາຈານ. \" ຂອ້ ຍເລີກໂຮງຮຽນແລູ້ວ\" ແມຸ່ນປະໂຫຍກຕນ້ໍົ . \"ໄປຢາມອາຈານ\" ແມຸ່ນປະໂຫຍກທເີ່ໍ ອາົ ມາປະສົມ. ຄາວ່າ “ຂ້ອຍ” ແມຸ່ນຄາແທນນາມບອກບຸລຸດທີ 1, ບ່ໍມີເພດ, ເອກະພົດ, ແມຸ່ນຄາປຸ່ຽວ ເປັນຄາຕົວຕັໍ້ງ ຂອງປະໂຫຍກຕ້ໍົນ. ຄາວ່າ “ເລີກ” ແມນຸ່ ຄາກາມະຂາດ, ບໍ່ມກີ ານົດເວລາ, ແມຸນ່ ຄາປຽຸ່ ວ, ເປນັ ຄາກາມະຂອງປະໂຫຍກຕນໍົ້ . ຄາວ່າ “ໂຮງຮຽນ” ແມຸ່ນຄາສາມັນນາມ, ແມຸ່ນຄາປະສົມ, ບໍ່ມີເພດ, ບໍ່ມີພົດ ເປັນຄາປະກອບຂອງ ປະໂຫຍກຕນົໍ້ . ຄາວາ່ “ແລວູ້ ” ແມຸ່ນຄາເຊອໍ່ ມ, ແມຸ່ນຄາປຸ່ຽວ, ເປນັ ຄາຊວ່ ຍແຈກ ຫ ຊວ່ ຍປຸ່ຽນແປງຄວາມ ຫມາຍຄາກາ ມະຂາດ “ໄປ” ຂອງປະໂຫຍກຕນ້ໍົ ເປັນກາລະອະດດີ “ໄປແລວູ້ ”. ຄາວາ່ “ເລຍີ ” ແມຸນ່ ຄາເຊໍ່ອມສາລບັ ເຊ່ໍອມປະໂຫຍກຕໍນົ້ “ຂອ້ ຍໄປໂຮງຮຽນ” ໃສຸ່ກບັ ປະໂຫຍກ “ໄປ ຢາມອາຈານ” ທໍີເ່ ອາົ ມາປະສມົ ເຂາົ້ໍ ຂ້າງຫັງເພ່ໍອເພີໍມ່ ເຕີມຄວາມຫມາຍຂອງປະໂຫຍກຕໍົ້ນໃຫູ້ຂະຫຍາຍກວ້າງອອກ ໄປຕາມຈຸດປະສງົ ທສໍ່ີ ະແດງອອກ. ຄາວາ່ “ໄປຢາມ” ແມ່ນຸ ຄາກາມະວະລີ, ແມ່ນຸ ຄາກາມະທ່ສໍີ ອງຂອງຄາຕົວຕງັ້ໍ “ຂ້ອຍ”. ຄາວ່າ “ອາຈານ” ແມຸນ່ ຄາສາມນັ ນາມ, ບ່ໍມເີ ພດ, ບມ່ໍ ີພດົ ເປນັ ຄາປະກອບໃຫູ້ແກກຸ່ າມະວະລີ “ໄປຢາມ” ໃນປະໂຫຍກທີໍ່ເອົາມາປະສມົ ເຂາ້ົໍ ຂ້າງຫງັ . ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 77

ວາກະຍະສາພນັ ບົດອຳ່ ນເພມ່ີື 1. ກຳນວໄິ ຈປະໂຫຍກ. - ແຍກສວ່ ນທື່ີເປນັ ໂຄງຫກຼັ ແລະ ນອກໂຄງຫກຼັ ( ພຳກສວ່ ນຫັກຼ ແລະ ພຳກສ່ວນແອມ້ ) - ຈຳແນກພຳກສ່ວນທ່ືີປະກອບເປນັ ໂຄງຫຼັກ ( ຕວົ ຕ້ັງ, ຕວົ ສາແດງ, ຕົວປະກອບ ) - ຈຳແນກພຳກສວ່ ນທື່ີເປັນພຳກສວ່ ນແອ້ມ ( ຄາຂະຫຍຳຍ, ຄາໂອບ, ຄາກຳກບັ ) ຄຳໂອບບອກເວລຳ ພຳກສ່ວນແອມ້ ຄຳຢັ້ຳ ພຳກສ່ວນຫກຼັ ຕົວຕັ້ງ ຕົວສຳແດງ ຕົວປະກອບ ເວັົຳ້ ເລືອ່ ງນີັ້ ແທໆ້ ຕົວຢຳ່ ງ: ມັ້ວຳນນ້ໍີ, ລຳວເອງ ຄາຖາມ: 1. ການວິເຄາະປະໂຫຍກແມ່ນຸ ຫຍັງ? 2. ວິທກີ ານວເິ ຄາະປະໂຫຍກຄວນເຮດັ ແນວໃດ? 3. ການວິເຄາປິ ະໂຫຍກທມ່ີໍ ີລັກສາມັນມີ ຫກັ ການປະຕບິ ັດແນວໃດ? 4. ການວິເຄາະປະໂຫຍກທໍ່ມີ ີລັກສະນະປະສມົ ມວີ ິທກີ ານແນວໃດ? ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 78

ວາກະຍະສາພນັ ເອກະສານອາ້ ງອງີ 1. ປມ້ໍຶ ວາກະຍະສາພນັ , ພມິ ຄັ້ງໍ ທ1ີ ປີ 2000. 2. ພາສາລາວ, ວທິ ະຍາໄລວິທະຍາສາດພຶໍ້ນຖານ ປີ 2005. 3. ໄວຍາກອນລາວພາກທ3ີ ວາກະຍະສາພັນ ພມິ ຄ້ງັໍ ທີ 4 ປີ 1973. 4. ພາສາລາວ - ວັນນະຄະດີ 2 , ສາຍສາ້ ງຄປະຖມົ , ປີ 2008. 5. ວາກະຍະສາດ, ວິທະຍາໄລວທິ ະຍາສາດພນ້ໍ ຖານ ປີ 2005. ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 79

ວາກະຍະສາພນັ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 1

ວາກະຍະສາພນັ ວຊິ າ: ວາກະຍະສາພນັ ລະບົບ - ພາກຮຽນ ລະບົບ 2 ປີ ຕ່ເໍ ນອໍ່ ງປກົ ກະຕ,ິ ພາກຮຽນທີ 4 ຊ່ວົໍ ໂມງ 64 ຊ່ົໍວໂມງ ຄາ່ ໜວ່ ຍກິດ 3(2-2-2) ອະທິບາຍໜວ່ ຍກດິ ວິຊານໍ້ີມີ 3 ໜ່ວຍກິດ. ໃນນັ້ໍນ, ປະກອບມີການສອນທິດສະດີຈານວນ 2 ຊົໍ່ວໂມງ, ປະຕິບັດຕົວຈິງຈານວນ 2 ຊົໍ່ວໂມງ, ພາກສະໜາມຈານວນ 2 ຊົ່ໍວໂມງ, ໃນ 16 ຈຸດປະສົງ ອາທິດ, ລວມມີ 64 ຊໍົວ່ ໂມງ. ເມອໍ່ ຮຽນວິຊານແໍ້ີ ລູວ້ ນກັ ຮຽນຄຈະສາມາດ: ເນ້ໍອໃນຫຍ້ໍ ການດາເນນີ ການສອນ • ນາໃຊູ້ການປະກອບສ້າງ ຫ ຜກຄາ ແລະ ການຈາແນກສາຍຜກພັນຂອງຄາ ຕ່າງໆທໍີມ່ ີຕກໍ່ ັນໃນກມຸ່ ຄານ້ັນໍ ໆ. ອາທິດທ1ີ ອາທິດທ2ີ • ຈາແນກໄດຊູ້ ະນິດຕ່າງໆ ພ້ອມດ້ວຍໂຄງສາ້ ງຂອງປະໂຫຍກ ຈາແນກໄດູ້ພາລະກາຂອງບັນດາຄາສັບທີມ່ໍ ີບດົ ບາດ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຢຸ່ໃນປະໂຫຍກ ອາທດິ ທີ 3 . ວິຊານີ້ໍນັກສຶກສາຄ ຈ ະໄ ດູ້ ສຶກສາກ່ຽ ວກັບ ຄ ວາມຮ ູ້ພຶ ້ໍນ ຖານ ຂ ອງ ວາກະ ຍ ະສ າ ພ ັ ນ , ຄວາມ ໝາຍຂອງວະລີ, ຊະນິດວະລີ, ປະເພດຂອງວະລີ ແລະ ກາານຈາແນກລະບົບ ກຸມ່ ຄາ, ປະໂຫຍກ, ສວ່ ນປະກອບປະໂຫຍກ, ຊະນິດຂອງປະໂຫຍກ, ຈາແນກກຸ່ມຄາ ປະເພດຕາ່ ງໆຂອງການຜກຄາໃນປະໂຫຍກ ແລະ ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ. ວິຊານີໍ້ມີທັງໝົດ 4 ບົດ, ການສອນຈະສົມທົບກັບຫາຍໆວິທີ ແລະ ຕິດພັນກັບພາກ ປະຕິບັດຕົວຈິງເຊັ່ໍນ: ການອະທິບາຍ, ສົນທະນາເປັນບຸກຄົນ, ສົນທະນາເປັນກຸ່ມ, ແລະ ເຝິກປະຕິບດັ ຕວົ ຈິງ. ບົດທີ1 ບາງບັນຫາພ້ໍນຖານຂອງວາກະຍະສາພັນ 1. ຄວາມໝາຍຂອງວາກະຍະສາພັນ 2. ຫົວໜ່ວຍປະກອບຂອງວາກະຍະສາພັນ 3. ວທິ ີການໄວຍາກອນ ບດົ ທ1ີ (ຕ່ໍ) ບາງບັນຫາພນ້ໍ ຖານຂອງວາກະຍະສາພັນ 4. ສາຍພວົ ພນັ ວາກະຍະສາພັນ ບົດທີ 2 ວ່າດວ້ ຍວະລີ 1. ຄວາມໝາຍຂອງວະລີ 2. ຊະນິດຂອງວະລີ 2.1 ວະລສີ ມົ ພາກ 2.2 ວະລອີ ານພຸ າກ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 1

ອາທິດທີ4 ບດົ ທີ 2 (ຕ)່ໍ ວາກະຍະສາພນັ ອາທິດທີ5 ວາ່ ດວ້ ຍວະລີ 2 ອາທດິ ທີ 6 3. ປະເພດຂອງວະລີ ອາທດິ ທີ 7 3.1 ນາມວະລີ ບົດທີ 2 (ຕ່ໍ) ອາທິດທີ 8 ວ່າດວ້ ຍວະລີ 3.2 ກລິ ຍິ າວະລີ ( ກາມະວະລີ ) ບົດທີ 2 (ຕໍ)່ ວ່າດ້ວຍວະລີ 3.3 ແທນນາມວະລີ 3.4 ຄນຸ ນາມວະລີ 3.5 ຄາເຊອ່ໍ ມວະລີ 3.6 ຄາຕວໍ່ ະລີ 3.7 ອຸທານວະລີ ບົດທີ 3 ປະໂຫຍກ 1. ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ 2. ສ່ວນປະກອບຂອງປະໂຫຍກ 2.1 ໂຄງຫກັ ປະໂຫຍກ ບດົ ທີ 3 (ຕ)່ໍ ປະໂຫຍກ 2.2 ພາກສ່ວນແອມູ້ ກ. ຄາຂະຫຍາຍ ຂ. ຄາໂອບ ຄ. ຄາກາກບັ ອາທິດທີ 9 ບົດທີ 3 (ຕ)່ໍ ອາທິດທີ 10 ປະໂຫຍກ 3. ຊະນດິ ຂອງປະໂຫຍກ 3.1 ອງີ ໃສຸ່ໂຄງສາ້ ງຂອງປະໂຫຍກ ບດົ ທີ 3 (ຕໍ)່ ປະໂຫຍກ 3.2 ອີງໃສຈຸ່ ຸດປະສົງຂອງການເວົໍາ້ ຫ ຕາມລັກສະນະ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ

ວາກະຍະສາພນັ ອາທິດທີ 11 ບດົ ທີ 3 (ຕໍ່) ອາທິດທີ 12 ປະໂຫຍກ ອາທິດທີ 13 4. ການໃຊູ້ເຄໍ່ອງໝາຍໃນປະໂຫຍກ ອາທິດທີ14 ບົດທີ 3 (ຕ່ໍ) ປະໂຫຍກ ອາທກິ ທີ15 3.1 ອີງໃສຸໂ່ ຄງສາ້ ງຂອງປະໂຫຍກ (ຕ)່ໍ ອາທິດທີ 16 - ໃຫ້ນູ ກັ ຮຽນເຝກິ ສ້າງປະໂຫຍກ ການຕຄີ າລາ ບດົ ທີ 3 (ຕໍ່) ປະໂຫຍກ ເອກະສານອາ້ ງອີງ 3.2 ອງີ ໃສຈຸ່ ຸດປະສົງຂອງການເວ້ົາໍ ຫ ຕາມລກັ ສະນະ (ຕໍ່) ຜຂູ້ ຽນ - ໃຫ້ນູ ັກຮຽນເຝກິ ສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ວເິ ຄາະປະໂຫຍກ ບດົ ທີ 4 ການວິເຄາະປະໂຫຍກ 1. ຄວາມໝາຍຂອງການວິເຄາະປະໂຫຍກ 2. ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ 2.1 ການວິເຄາະປະໂຫຍກທ່ໍມີ ລີ ກັ ສະນະສາມນັ ບົດທີ 4 (ຕ່)ໍ ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ 2.2 ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກທີ່ມໍ ລີ ັກສະນະປະສົມ - ໃຫນູ້ ັກຮຽນເຝກິ ສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ວເິ ຄາະປະໂຫຍກໃນຫອ້ ງຮຽນ - ທວນຄນບົດຮຽນ 1. ເຂໍ້າົ ຮ່ວມຮຽນ 10%% 2. ກດິ ຈະກາບກຸ ຄນົ 10 %% 3. ກດິ ຈະກາກຸ່ມ 10%% 4. ກວດກາກາງພາກ 30%% 5. ເສັງຈົບວິຊາ 40%% 1. ປມຶໍ້ ວາກະຍະສານ, ພິມຄັ້ງໍ ທີ1, ປີ 2000. 2. ພາສາລາວ, ວິທະຍາໄລວທິ ະຍາສາດພໍ້ນຖານ (ມຊ) ປີ 2005. 3. ໄວຍາກອນລາວພາກທ3ີ ວາກະຍະສາພັນ ພິມຄັໍ້ງທີ 4, ປີ 1973. 4. ພາສາລາວ - ວັນນະຄະດີ 2, ສາຍສາ້ ງຄປະຖົມ, ປີ 2008. 5. ວາກະຍະສາດ, ວທິ ະຍາໄລວິທະຍາສາດພໍ້ນຖານ (ມຊ), ປີ 2005. ປຕ ຫ້າໍ ແສງແກວູ້ ພນັ ລະພາ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 3

ວາກະຍະສາພນັ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 4