ວາກະຍະສໍາພັນ (ພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ ລະບົບ 11+3+2 ປີ2)

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລີ າ ກມົ ສາ້ ງຄ ວທິ ະຍາໄລຄຫວງນາໍ້ ທາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ວາກະຍະສາພນັ ສາຍຄ ພາສາລາວ - ວນັ ນະຄະດີ ລະບບົ 11+3+2 ຕເ່ໍ ນອ່ໍ ງ, ປີ 2 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປຕ ຫລາ້ ແສງແກວູ້ ພນັ ລະພາ 2019 ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 1

ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ວາກະຍະສາພນັ ສາຍຄ ພາສາລາວ - ວນັ ນະຄະດີ ລະບບົ 11+3+2 ຕເ່ໍ ນອ່ໍ ງ, ປີ 2 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປຕ ຫລາ້ ແສງແກວູ້ ພນັ ລະພາ ພມິ ໂດຍ: ປຕ ຫລາ້ ແສງແກວູ້ ພນັ ລະພາ ກວດແກໂູ້ ດຍ: 1. ອຈ.ປທ ສກຸ ນັ ໄຊ ພງົ ສະຫວນັ 2. ປທ ແອງທລິ າດ ຫາໍ້ ອນຸ່ ແກວູ້ 3. ຜຊ.ປຕ ນ້ອຍແສງແກວູ້ ໄຊຍະຈກັ 4. ປຕ ສາຍຄາ ປະດຈີ ດິ ສກົ ຮຽນ 2018 - 2019 2 ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກ້ວູ ພນັ ລະພາ

ຄານາ ເອກະສານ ວິຊາ ວາກະຍະສາພັນ ເຫັມ້ໍ ນຮໍ້ີ ຽບຮຽງຂ້ຶໍນມາເພ່ໍອນາໄປໃຊເູ້ ຂ້ໍົາໃນການຮຽນ - ການສອນ ຢຸ່ ໃນວິທະຍາໄລຄ ສາຍຄ ພາສາລາວ - ວັນນະຄະດີ, ລະບົບ11+3+2 ຕໍ່ເນ່ໍອງ, ປີທີ 2. ເນ້ໍອໃນທີໍ່ບັນຈຸເຂົໍ້າໃນ ເອກະສານເຫໍ້ມັ ນີ້ແໍ ມຸ່ນໄດູ້ຮີບໂຮມເອົາຢເຸ່ ອກະສານ, ວຊິ າຮຽນຕາ່ ງໆ ທກໍ່ີ ່ຽວຂອ້ ງກັບຫົວຂ້ໍບົດຮຽນທີໍ່ການົດໄວູ້ຢຸ່ ໃນໂຄງສາ້ ງຫັກສດ. ເນໍ້ອໃນທີ່ໍນາມາສະເໜີໃນເອກະສານເຫັໍ້ມນີ້ໍປະກອບດ້ວຍ 4 ບົດຄ: ບາງບັນຫາພ້ໍນຖານຂອງວາກະຍະ ສາພນັ , ວາ່ ດ້ວຍວະລີ, ປະໂຫຍກ ແລະ ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ, ເພໍອ່ ແນໃສໃຸ່ ຫນູ້ ກັ ຮຽນຄມີຄວາມຮູ້ ແລະ ເຂາົໍ້ ໃຈ ກ່ຽວກັບວາກະຍະສາພັນໃຫູ້ເລິກເຊິໍ່ງ, ສາມາດນາໃຊູ້ໃນຊີວິດປະຈາວັນ ແລະ ນາໃຊູ້ເຂົ້ໍາໃນການສິດສອນຕົວຈິງ ຢຸ່າງມີປະສິດທພິ າບ. ເອກະສານປະກອບການສອນເຫມັໍ້ ນີໍ້ ພັດທະນາຂໍນຶ້ ພາຍຫັງໄດູ້ເອາົ ໄປນາໃຊ້ທູ ົດລອງສອນ ແລະ ຜ່ານຂ້ໍັນ ຕອນການກວດແກູ້ຂອງຄະນະກວດແກູ້, ໜວ່ ຍງານຄພາສາລາວ - ວນັ ນະຄະດີ ແລະ ຄອາຈານໃນສາຍພາສາລາວ ແລູ້ວ ເຊງ່ິໍ ສາມາດນາເອາົ ໄປໃຊູ້ເຂໍ້ົາໃນການສດິ ສອນໄດ້.ູ ການຮຽບຮຽງເອກະສານປະກອບການສອນຂອງຂ້າພະເຈົໍ້າໃນເຫັໍ້ມນີ້ໍ ກບໍ່ປາສະຈາກໄດູ້ຂ້ໍຂາດຕົກບົກ ຜ່ອງບາງປະການ, ຂ້າພະເຈົໍ້າຫວັງຢຸ່າງຍິ່ໍງວ່າຈະໄດູ້ຮັບຄາຕານິຕິຊົມ, ປະກອບຄາຄິດຄາເຫັນຈາກບັນດາທ່ານຜູ້ ຊມົ ໃຊ້,ູ ຄ - ອາຈານນກັ ສຶກສາທງັ ຫາຍ ເພ່ອໍ ຊວ່ ຍປບັ ປງຸ ເອກະສານເຫໍມັ້ ນ້ໍີໃຫູສ້ ົມບນ ແລະ ມປີ ະສດິ ທິຜນົ ຍໍ່ງິ ຂນ້ຶໍ . ວິທະຍາໄລຄຫວງນ້ໍາທາ, ວນັ ທີ 2 ພຶດສະພາ 2019 ຜູ້ຮຽບຮຽງ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ i

ສາລະບານ ບົດທີ1 ບາງບັນຫາພ້ໍນຖານຂອງວາກະຍະສາພັນ ..................................................................... 1 1. ຄວາມໝາຍຂອງວາກະຍະສາພັນ ........................................................................... 1 2. ຫົວໜວ່ ຍປະກອບສ້າງຂອງວາກະຍະສາພນັ . .............................................................. 1 3. ວິທີການໄວຍາກອນ ......................................................................................... 6 4. ສາຍສາພນັ ວາກະຍະສາພັນ ............................................................................... 10 ບົດທີ 2 ວ່າດ້ວຍວະລີ ............................................................................................... 14 1. ຄວາມໝາຍຂອງວະລີ ..................................................................................... 14 2. ຊະນິດວະລີ ................................................................................................ 14 3. ປະເພດວະລີ ............................................................................................... 16 3.1 ນາມວະລີ ............................................................................................ 16 3.2 ກລິ ຍິ າວະລີ (ກາມະວະລ)ີ .......................................................................... 26 3.3 ແທນນາມວະລີ ...................................................................................... 34 3.4 ຄນຸ ນາມວະລີ......................................................................................... 34 3.5 ຄາເຊໍອ່ ມວະລີ ( ບຸບພະບົດວະລີ).................................................................. 37 3.6 ຄາຕໍວ່ ະລີ (ສນັ ທານວະລີ ) ......................................................................... 37 3.7. ອທຸ ານວະລີ ........................................................................................ 37 ບດົ ທີ 3 ປະໂຫຍກ .................................................................................................. 39 1. ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ............................................................................... 39 2. ສວ່ ນປະກອບຂອງປະໂຫຍກ ............................................................................. 39 2.1 ໂຄງຫັກປະໂຫຍກ .................................................................................. 39 2.2 ພາກສວ່ ນແອ້ມ ( ພາກສວ່ ນນອກໂຄງຫັກປະໂຫຍກ) ........................................... 42 3. ຊະນິດຂອງປະໂຫຍກ ..................................................................................... 47 3.1 ອີງໃສຸ່ໂຄງສ້າງຂອງປະໂຫຍກ ....................................................................... 47 3.2. ອີງຕາມຈດຸ ປະສົງປາກເວາໍົ້ ຫ ຕາມລັກສະນະ..................................................... 58 4. ການໃຊູ້ເຄອ່ໍ ງໝາຍໃນປະໂຫຍກ. ........................................................................ 70 ບດົ ທີ 4 ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ ..................................................................................... 74 1. ຄວາມໝາຍຂອງການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ ................................................................. 74 2. ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກ.................................................................................... 75 2.1 ການວິເຄາະປະໂຫຍກທມ່ີໍ ີລັກສະນະສາມນັ ........................................................ 75 2.2 ການວເິ ຄາະປະໂຫຍກທໍ່ີມີລກັ ສະນະປະສມົ ....................................................... 76 ເອກະສານອາ້ ງອງີ ...................................................................................................... 79 ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ ii

ວາກະຍະສາພນັ ບດົ ທ1ີ ບາງບັນຫາພນໍ້ ຖານຂອງວາກະຍະສາພນັ 1. ຄວາມໝາຍຂອງວາກະຍະສາພັນ ຄາວ່າ: ວາກະຍະສາພນັ ຄານີໍ້ແມຸ່ນໄດູ້ມາຈາກຄາໃນພາສາບາລສີ ອງຄາ, ຄາໜຶ່ໍງແມ່ນຸ ວາກະຍະ ໝາຍເຖງິ ຄວາມເວາົ້ໍ ອີກຄາໜ່ຶໍງທວໍີ່ ່າ: ສາພັນ ໝາຍເຖິງການຜກ, ການຜກພັນ ເມໍ່ອມາປະສມົ ກນັ ເຂ້ໍົາເປັນ ວາກະຍະສາພັນ ເຊງ່ໍິ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຜກພນັ ຄາໃນປະໂຫຍກ. ການສຶກສາຄນ້ົໍ ຄວາ້ ວຊິ ານີ,້ໍ ໄດມູ້ ີມາແຕຸ່ດົນນານແລ້ວູ ໃນເບອໍ້ ງຕົໍນ້ ວຊິ ານ້ໍີແມຸ່ນຂະແໜງໜໍຶ່ງຂອງປັດຊະຍາ ເຊິງໍ່ ມນັ ໄດູ້ພວົ ພັນເຖິງວິຊາຕກັ ກະສາດໂດຍສະເພາະໃນໄລຍະຕ່ໍມາເມໍ່ອປະມານ 300 ປກີ ອ່ ນ ຄສ ມີນັກຄົ້ໍນຄວ້າ ໄວຍາກອນຊາວເກຣກັ ຄົນໜໍ່ຶງ ທ່ານໄດູ້ແຍກວຊິ ານ້ໍີອອກຈາກປັດຊະຍາມາເປັນວິຊາເອກະລາດ. ຕໍມ່ າເມໍອ່ ຂະແໜງ ການຕ່າງໆຂອງພາສາສາດເກີດຂຶ້ໍນ ວິຊາ ວາກະຍະສາພັນ ກໄດູ້ພັດທະນາຕົນເອງຂຶໍ້ນມາເລໍ້ອຍໆ ແລະ ໄດູ້ເກີດມີ ຫາຍແນວຄິດ ຫາຍທດິ ສະດທີ ່ໍີແຕກຕາ່ ງກັນ ໃນການດາເນີນການຄ້ົນໍ ຄວາ້ , ເຖິງຢ່າຸ ງໃດກຕາມຈາກບນັ ຫາແນວຄິດ ແລະທດິ ສະດີຕ່າງໆເຮັດໃຫູ້ໄວຍາກອນປະເພດຕາ່ ງໆໆເກດີ ຂນ້ໍຶ ມາເຊັໍ່ນ ໄວຍາກອນປະລວິ ດັ (Transformatain Grammar), ໄວຍາກອນແຫງຸ່ ບດົ (Textual Grammar), ໄວຍາກອນໜາ້ ທໍ່ີ (Functional Grammar). ວາກະຍະສາພັນ ແມຸ່ນຂະແໜງໜຶ່ໍງຂອງໄວຍາກອນ ທ່ີໍມີໜ້າທ່ີໍຄົໍ້ນຄວ້າຫົວໜ່ວຍສງສຸດຂອງພາສາ ແລະ ຫົວໜ່ວຍພ້ໍນຖານຂອງຄາເວົໍ້າ. ມັນຄົໍ້ນຄວ້າເຖິງການປະກອບສ້າງ ຫ ການຜກພັນຄາໃຫູ້ເປັນປະໂຫຍກ ອັນເປັນ ພໍນ້ ຖານເບ້ອໍ ງຕໍົ້ນໃຫແູ້ ກຸ່ການປະກອບສ້າງເປັນຂ້ໍຄວາມ,ບດົ ກ່າວອນໍ່ ໆໃນການນາໃຊູ້ພາສາທໍ່ີເປັນພາຫະນະໃນການ ຕິດຕ່ໍສໍ່ສານ ທັງໃນຮບແບບເວົ້ໍາ ແລະ ຂຽນ, ບັນຫາທັງໝົດນັ້ໍນ, ກສະແດງໃຫູ້ເຫັນວ່າ ເປົ້ໍາໝາຍຕົ້ໍນຕໃນການ ຄ້ົນໍ ຄວ້າຂອງ ວາກະຍະສາພັນ ແມ່ນຸ ປະໂຫຍກ ແລະ ພາກສວ່ ນປະກອບສາ້ ງຂອງມັນ (ເຊງິໍ່ ໝາຍເຖິງວະລີ ແລະ ປະໂຫຍກ). 2. ຫົວໜ່ວຍປະກອບສາ້ ງຂອງວາກະຍະສາພັນ. ວະລີ ແລະ ປະໂຫຍກ ແມຸ່ນອາໄສຄາສັບເປັນຫົວໜ່ວຍພໍ້ນຖານໃຫູ້ແກຸ່ການປະກອບສ້າງ. ສະນ້ໍັນ, ຄາທໍ່ີ ພວກເຮົາຮຽນໃນ ພາກວະຈີວພິ າກນນໍັ້ ເປນັ ອຸປະກອນທ່ໍສີ າຄນັ ແລະ ຂາດບ່ໍໄດູ້ໃນການສາ້ ງວະລີ ແລະ ປະໂຫຍກ. ຕາມປົກກະຕິແລວູ້ ຄາທພ່ໍີ ວກເຮົາຮຽນໃນ ພາກວະຈີວພິ າກ ນນັໍ້ , ເພ່ນໍິ ແບຸງ່ ຄາອອກເປັນ 7 ປະເພດ ໂດຍ ອີງຕາມຄວາມໝາຍຂອງຄາ, ແຕຸ່ຖາ້ ສກຶ ສາໃນແງຸ່ ວາກະຍະສາພັນເຊໍງ່ິ ໝາຍເຖິງໃນແງຸ່ຄວາມໝາຍດາ້ ນໄວຍາກອນ ອາດແບຸງ່ ຄາອອກເປນັ ສອງ ປະເພດຄ: ຄາມະໂນພາບ ແລະ ຄາພາຫະນະ. 2.1 ຄາມະໂນພາບ. ແມຸ່ນຄາທໍ່ີມຄີ ວາມໝາຍແຈງູ້ ແລະ ສມົ ບນ ເຊໍງິ່ ສາມາດສອ່ ງແສງມະໂນພາບໃດໜ່ງໍຶ ທີໍ່ແນຸ່ນອນອນັ ໄດູ້ແກຸ່ ປະເພດ ຄານາມ, ຄາຄນຸ ນາມ, ຄາແທນນາມ ແລະ ຄາກາມະ. ຄາມະໂນພາບດງໍັ່ ກາ່ ວ ພວກເຮາົ ອາດແບຸ່ງອອກເປັນ ສອງ ຊະນດິ ຄ: ຄາຮບປະທາ ແລະ ຄານາມມະທາ.  ຄາຮປະທາ ແມ່ນຸ ຄາທ່ໍສີ ່ອງແສງເຖິງວັດຖຸ ແລະ ປາກົດການຕາ່ ງໆທ່ໍີເປັນຕົນເປັນໂຕ ທັງໃນທາມະຊາດ ແລະ ສັງຄົມ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 1

ວາກະຍະສາພນັ ເຊ່ໍນັ : ຄນົ , ສັດ, ເຫດການ ແລະ ອ່ໍນໆ. ຄາປະເພດນີ້ໍໄດູ້ແກຸ່ ຄານາມ ແລະ ຄາແທນນາມ.  ຄານາມມະທາ ແມຸ່ນຄາທ່ໍີສອ່ ງແສງເຖິງກລິ ິຍາອາການຕ່າງໆຂອງຄາຮບປະທາ ແຕເຸ່ ຖງິ ຢຸ່າງໃດກຕາມເມອ່ໍ ທຽບກັບຄາຮບ ປະທາ, ຄານາມມະທາ ມັກເຮັດໜ້າທ່ໍີເປັນຄາສາແດງຫາຍກວ່າ, ໃນຄະນະທໍ່ີຄາຮປະທາເຮັດໜາ້ ທີ່ໍເປັນຕົວຕໍ້ັງຢຸ່ໃນ ພາກສ່ວນຫັກຂອງປະໂຫຍກ. 2.2 ຄາພາຫະນະ ແມຸ່ນຄາທ່ໍີມີຄວາມໝາຍບໍ່ສົມບ ນ ແລະ ບໍ່ສ່ອງແສງມະໂນພາບໃດໆ ແຕຸ່ມັນໄດູ້ເຮັດໜ້າທ່ີໍດ້ານ ໄວຍາກອນຄາເຫໍາົ່ ນ້ີໍໄດູ້ແກຸ່ປະເພດ ຄາເຊໍອ່ ມ, ຄາຕ່,ໍ ຄາຊວ່ ຍ, ຄາສອ້ ຍ ແລະ ຄາອທຸ ານ.  ຄາເຊ່ໍອມ (ຄາບຸບພະບົດ) ແມນຸ່ ໝວດຄາທ່ໍີມໜີ ້າທໍີ່ເຊໍອ່ ມລະຫວ່າງພາກສ່ວນຫກັ ແລະ ພາກສວ່ ນສາຮອງ ເວາ້ົໍ ອີກຢາຸ່ ງໜໍ່ຶງຄາເຊ່ໍອມ ແມນຸ່ ຄາເຊໍອ່ ມແມຸ່ນຄາທໍ່ີໃຊູ້ເຊອ່ໍ ມປະໂຫຍກໜໍງ່ຶ ຕິດກັບຂຄໍ້ ວາມ ຫ ຄາອໍນ່ ທັງນ້ໍກີ ່ໍເພອໍ່ ຊ້ໍີແຈງຄວາມໝາຍຂອງປະ ໂຫຍກນນ້ໍັ ໆໃຫແູ້ ຈງູ້ ຂນໍຶ້ ຕ່ໍມ. ຕາມທາມະດາແລວູ້ ຄາເຊອໍ່ ມຈະຢຸ່ໜາ້ ຄານາມ, ຄາແທນນາມ ແລະ ຄາກາມະ ແຕຸ່ຄາ ເຊ່ໍອມຈານວນໜຶໍ່ງກ່ຢໍ ຸໜ່ າ້ ປະໂຫຍກ ຫ ທ້າຍປະໂຫຍກ. ໂດຍທົ່ໍວໄປແລ້ວູ ຄາເຊໍ່ອມຈະມີສອງຊະນດິ ຄ: ຊະນິດ ເຊ່ໍອມຕດິ ແລະ ຊະນດິ ບ່ໍເຊ່ໍອມຕິດ. + ຊະນິດເຊ່ອໍ ມຕດິ ຄາເຊໍ່ອມຊະນິດເຊ່ໍອມຕິດ ໄດູ້ແກຸ່ໝວດຄາຈາພວກ ສຸ່, ຕາມ, ໃກູ້, ໄກ, ເທີງ, ຍັງ, ແຕຸ່, ເພ່ໍອ,ສາລັບ, ກັບ ແລະ ອນ່ໍ ໆ. + ຊະນິດບໍ່ເຊອ່ໍ ມຕິດ ຄາເຊ່ໍອມຊະນດິ ບໍ່ເຊ່ອໍ ມຕິດໄດ້ແູ ກຸ່ຄາຈາພວກ ດລາ, ດກອ່ ນ, ຂາ້ ແຕຸ່, ແລນາ, ແທູ້ແລ້ວູ , ລະບ, ຈໍ່ງັ ຊ້ໍັນ ແລວູ້ ,ຈໍັງ່ ຊນ້ໍັ ແຫະ, ແທນູ້ າ, ອຫີ ີໄດ,໋ ແລະ ອໍນ່ ໆ. ❖ ໜ້າທີ່ໍຂອງຄາເຊອໍ່ ມ ໜາ້ ທ່ີໍຂອງຄາເຊອ່ໍ ມທໍີ່ໃຊູ້ຕິດກບັ ຄາອໍນ່ ມີໜ້າທີໍ່ດໍັ່ງນ້ໍີ: + ເຊ່ອໍ ມຕິດຄານາມ ຄາເຊໍ່ອມປະເພດເຊໍ່ອມຕິດກບັ ຄານາມ ໂດຍປກົ ກະຕິແລູ້ວຈະວາງຢຸ່ຕໍໜ່ າ້ ຄານາມສະເໝ.ີ ຕົວຢຸ່າງ: - ນັກສຶກສາຢຸ່າງ ຕາມ ທາງ. - ຫພັກຂອງຂອ້ ຍຢຸ່ ໃກູ້ ໂຮງຮຽນ ແຕຸ່ວາ່ ຫພກັ ຂອງ ທ້າວ ພອນທະວີ ຢຸ່ ໄກ ໂຮງຮຽນ. - ນກັ ຮຽນກາລງັ ອາ່ ນໜງັ ສຢຸ່ໃນ ຫສະໝຸດ. - ໄກຸ່ງອຍຢຸ່ ເທີງ ຮໍ້ວົ . + ເຊໍ່ອມຕດິ ຄາແທນນາມ ຄາເຊ່ໍອມປະເພດເຊ່ໍອມຕດິ ກັບ ຄາແທນນາມ ໂດຍປກົ ກະຕິແລວູ້ ຈະວາງຢຕຸ່ ໍ່ໜາ້ ຄາແທນນາມສະເໝ.ີ ຕົວຢຸ່າງ: - ນີ້ໍແມນຸ່ ຂອງຂັວນສາລບັ ເຈົາ້ໍ . ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 2

ວາກະຍະສາພນັ - ປະເທດລາວແມຸນ່ ບາ້ ນເກີດເມອງນອນຂອງພວກເຮົາ. - ເຮົາຄວນເຮດັ ວຽກ ເພ່ໍອ ຜອູ້ ່ນໍ ແຕຸ່ຢຸ່າຫວງັ ໃຫຜູ້ ູ້ອໍ່ນເຮັດວຽກ ເພໍ່ອ ເຮາົ . + ເຊ່ໍອມຕິດຄາກາມະ ຄາເຊ່ໍອມປະເພດເຊ່ໍອມຕິດກັບຄາກາມະ ໂດຍປົກກະຕິແລູວ້ ຈະວາງຢຸ່ຕໜໍ່ າ້ ຄາກາມະສະເໝ.ີ ຕວົ ຢຸ່າງ: - ສິ່ໍງຂອງເຫົາໍ່ ນ້ໍີໃຊູ້ ສາລບັ ຫ້ໍິນກິລາ. - ພວກເຮົາຫາກໍມ່ າ ແຕຸ່ ເຮັດວຽກ. - ຂ້ອຍເຂາ້ໍົ ປະຊຸມ ເພໍ່ອ ຟັງຄາຊໍ້ີແຈງຂອງທ່ານປະທານ. - ການຮດັ ວຽກເຖິງວາ່ ໝຸ່ຈະພກັ ຜອ່ ນເປນັ ສ່ວນໃຫຍ່ແຕຸ່ວາ່ ເຮົາ ຍງັ ເຮດັ ຢຸ່. ໜ້າທ່ໍີຂອງຄາເຊອໍ່ ມທ່ໍີໃຊູ້ບ່ໍເຊ່ອໍ ມຕິດຄາອໍນ່ ມໜີ ້າທໍ່ີດ່ັໍງນ້:ໍີ ຄາເຊ່ໍອມປະເພດບໍ່ເຊໍ່ອມຕິດໂດຍປົກກະຕິແລູ້ວມີຢຸ່ສອງຢຸ່າງຄ: ໃຊູ້ເປັນຄາຂຶໍ້ນຕົໍ້ນປະໂຫຍກ ແລະ ໃຊູ້ ເປນັ ຄາມ້ວນທ້າຍຂອງປະໂຫຍກເທ່ົໍານໍ້ນັ ເພໍອ່ ຮຽກຮ້ອງ ຫ ກ່າວເຕອນ. + ໃຊູ້ເປນັ ຄາຂນ້ໍຶ ຕໍ້ົນປະໂຫຍກ ເພ່ໍອຮຽກຮ້ອງ ຫ ກາ່ ວເຕອນ ຕົວຢຸ່າງ: - ຂາ້ ແຕຸ່ ສະມາຊກິ ທງັ ຫາຍ, ພວກທ່ານຈ່ົໍງຟງັ ຄາຊໍ້ີແຈງຂອງຂ້າພະເຈ້ໍົາ. - ດລາ ທ່ານນັກສຶກສາເອຍີ , ພວກທາ່ ນຄວນປະຕບິ ັດຕາມກດົ ລະບຽບຂອງໂຮງຮຽນວາງອອກ. +ໃຊູ້ເປນັ ຄາມ້ວນທາ້ ຍຂອງປະໂຫຍກ ຕວົ ຢາຸ່ ງ: - ການຮັບບປະທານສໍີ່ງທດໍີ່ ຍີ ່ອມມປີ ະໂຫຍດຕໍ່ຮາ່ ງກາຍແທູ້ແລວູ້ . - ພວກເຈາໍົ້ ບ່ໍເຊນີ ເພີໍນ່ ເພ່ີໍນກບໍ່ມາຊໍ້ນັ ແລວູ້ . - ເຈໍ້ົາເວໍາົ້ ກບັ ລາວຈ່ໍງັ ຊັ້ນໍ ບ. - ການຕ່ນໍ ເດກິ ລກຸ ເຊໍົາ້ ແລະ ຫັດກາຍທຸກໆເຊາົໍ້ ພາໃຫຮູ້ ່າງກາຍແຂງແຮງ ອຫີ ີໄດ໋.  ຄາຕ່ໍ ຄາຕໍ່ ແມຸ່ນຄາທໍ່ີໃຊູ້ຕໍ່ຄາໜຶ່ໍງໃສຸ່ຄາອໍ່ນ, ຕ່ໍຂ້ໍຄວາມໜຶ່ໍງໃສຸ່ຂໍ້ຄວາມອ່ໍນ ແລະ ຕໍ່ປະໂຫຍກໜຶ່ໍງໃສຸ່ ປະໂຫຍກອນໍ່ ເພໍ່ອເຮັດໃຫເູ້ ນໍ້ອໃນຂອງຄາເວາ້ໍົ ຫ ປະໂຫຍກຖກຕາມແນວຄິດທໍ່ີຕ້ອງການສະແດງອອກ; ຫ ອາດ ເວໍ້າົ ວ່າ ຄາຕ່ໍແມ່ນຸ ຄາທໍ່ີໃຊູ້ຕ່ໍເພ່ໍອເຮັດໃຫູ້ຄາເວໍົ້າ, ຂຄ້ໍ ວາມ ຫ ປະໂຫຍກໃຫກູ້ ຽ່ ວເນໍ່ອງກັນ. ຄາຕໍ່ຖ້າຫາກປະມວນ ກອາດມີຫາຍຄາເຊນ່ໍັ : ແລະ , ກັບ, ແຕຸ່, ແຕຸ່ວາ່ , ຍ້ອນ, ຈງໍ່ຶ ,ຈນົ ສາ່ໍ , ເພາະວ່າ, ເຖິງວ່າ, ເວໍນັ້ ແຕຸ່ ແລ ອນ່ໍ ໆ. ❖ ໜ້າທໍີ່ຂອງຄາຕ່ໍ ໃນທໍ່ີນ້ຈີໍ ະສະເໜໜີ ້າທໍ່ີຂອງຄາຕ່ໍ ຢຸ່ 3 ໜາ້ ທີ່ໍ ນນ້ັໍ ກຄ ການຕ່ໍຄາກັບຄາ, ຕຂ່ໍ ້ໍຄວາມກບັ ຂ້ຄໍ ວາມ ແລະ ການ ຕໍ່ປະໂຫຍກກບັ ປະໂຫຍກ. + ການຕ່ໍຄາກັບຄາ ການຕ່ໍຄາກັບຄາ ແມຸ່ນການເອົາຄາຕໍ່ແຊກເຂໍ້ົາລະຫວ່າງກາງຂອງຄາເຊິ່ໍງຄາດໍ່ັງກາ່ ວນ້ັໍນເມ່ໍອເຂໍ້ົາໄປຢຸ່ໃນປະ ໂຫຍກຈະເຫັນວ່າມັນມີໜ້າທໍ່ີເທໍົາ່ ທຽມກນັ ທາງດ້ານໄວຍາກອນ. ຕົວຢາຸ່ ງ: - ຄ ແລະ ນັກສກຶ ສາ. - ນັກສຶກສາລາວ ກບັ ອາຈານ. ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 3

ວາກະຍະສາພັນ + ການຕໍ່ຂ້ໍຄວາມ ກັບ ຂ້ໍຄວາມ ປົກກະຕິແລູ້ວ ຂໍ້ຄວາມຈະເປັນບັນດາຄາເວົໍ້າໃດໜຶ່ໍງຈະໃຫຍ່ ຫ ນ້ອຍແມຸ່ນແລູ້ວແຕຸ່ລະກລະນີບາງຂ້ໍ ຄວາມອາດມີຫາຍປະໂຫຍກແລ້ວູ ແຕຸ່ຄວາມຕ້ອງການຂອງຜເູ້ ວາົ້ໍ ແລະ ຜູ້ຂຽນ. ສະນ້ັນໍ , ເພໍອ່ ເຮັດໃຫເູ້ ນອໍ້ ໃນຂອງ ຂ້ໍຄວາມຂຄໍ້ ວາມຖກຕາມແນວຄິດທ່ໍຢີ າກສະແດງອອກຈ່ິໍງມີຄວາມຈາເປັນໃນການນາໃຊູ້ຄາຕ່ໍ. ຕວົ ຢຸ່າງ: - ຍ້ອນວ່າອາກາດໜາວຫາຍລາວ ຈງ່ໍິ ບ່ມໍ າ. - ນກັ ສຶກສຶກສາປີທີ 1 ຫີໍນ້ ກລິ າຈນົ ເຫ່ອໍ ໄຫອາບໜ້າ ກ່ໍ ຍັງບ່ໍເຊາົ , ສ່ວນ ອາຈານ ລນ້ໍິ ໜ້ອຍດຽວ ກ ເຊົາ. - ຖາ້ ນັກສຶກສາບໍ່ມາຮຽນອາຈານ ກໍບ່ ມໍ່ າສອນ ເພາະວາ່ ບໍມ່ ີຜູ້ທຈໍ່ີ ະສອນ. - ທ້າວ ສົມມຸດຮຽນໜັງສເກັໍ່ງແຕຸ່ປີທີ 1 ຈົນ ຮອດປີສຸດທ້າຍ, ສ່ວນ ທ້າວສົມ ຮຽນນັງສບ່ໍເກັໍ່ງສະນໍັ້ນ ເມອໍ່ ຮອດປີ 3 ລາວ ຈຶງໍ່ ຂອອກ. + ການຕ່ໍປະໂຫຍກກບັ ປະໂຫຍກ ການຕປໍ່ ະໂຫຍກກັບປະໂຫຍກໝາຍເຖິງການຕ່ໍ ສອງ ຫ ຫາຍປະໂຫຍກເຂາ້ໍົ ກັນ ໂດຍການໃຊູ້ຄາຕ່ໍຕ່າງໆ ເພອໍ່ ໃຫປູ້ ະໂຫຍກເນ່ອໍ ງກນັ ແລະ ຖກຕ້ອງຕາມຄວາມປະສົງຂອງຜເູ້ ວົໍ້າ ແລະ ຜຂູ້ ຽນ. ຕວົ ຢ່າຸ ງ: - ອາຈານກາລງັ ສອນຢຸ່ ແຕຸ່ວາ່ ລາວບ່ຕໍ ໍັ້ງໃຈຟງັ . - ລາວດໃີ ຈຫາຍ ເພາະວ່າ ລາວເສັງຜາ່ ນ. - ເຈາ້ໍົ ເວົ້ໍາ ສາ່ໍ ວ່າ ເຈາ້ົໍ ເປນັ ນາຍຂ້ອຍ. - ລາວເບ່ໍິງໜາ້ ຂ້ອຍ ປານກບັ ວາ່ ລາວບໍ່ເຄຍີ ເຫັນຂອ້ ຍມາກ່ອນ.  ຄາຊ່ວຍ ຄາຊ່ວຍແມຸ່ນຄາທໍ່ມີ ໜີ ້າທ່ໍີຊວ່ ຍຄາເອກະລາດເພໍອ່ ໝາຍບອກພາວະ ແລະລັກສະນະຂອງຄາມະໂນພາບ. ຕວົ ຢຸາ່ ງ: - ພວມກິນ: ພວມໃນທໍ່ນີ ໍ້ີ ເປັນຄາໝາຍບອກປດັ ຈບຸ ັນນະການຂອງຄານາມມະທາ. - ຈະນອນ: ຈະໃນທນ່ໍີ ີໍ້ເປນັ ຄາໝາຍບອກອານະຄົດຕະການຂອງຄານາມມະທາ. - ບນັ ດາສະຫາຍ: ບັນດາໃນທນໍ່ີ ້ໍີເປັນຄາໝາຍບອກຈານວນ ຂອງຮປະທາ. - ພະນະທາ່ ນ: ພະນະໃນທ່ໍນີ ້ໍີ ເປນັ ຄາໝາຍບອກຖານະບດົ ບາດຂອງຄາຮປະທາ.  ຄາສ້ອຍ ຄາສ້ອຍແມຸ່ນປະເພດຄາຊະນິດໜຶໍ່ງເຊິ່ໍງຈຸດພິເສດຂອງມັນແມຸ່ນເພ່ໍອເຮັດໃຫູ້ກຸ່ມຄາມີສີສັນສະເພາະຄາ ຈາພວກນ້ີໍໄດູ້ແກຸ່ຄາວາ່ : ເດີ. ຕົວຢຸາ່ ງ: ໃນປະໂຫຍກທີໍ່ວາ່ : ໄປດເີ ດີ ແລະ ອໍ່ນໆ.  ຄາອທຸ ານ ຄາອທຸ ານແມນຸ່ ຄາທ່ໍີໃຊູ້ຕມ່ໍ ເພໍ່ອສະແດງຄວາມຍິນດີ, ຄວາມຕນໍ່ ເຕັນ້ໍ , ຄວາມຕກົ ໃຈ, ຄວາມປະຫາດໃຈ, ຄວາມຊມົ ເຊຍີ , ຄວາມເສຍໃຈ ແລະ ຄວາມອດັ ສະຈັນເປນັ ຕໍ້ົນ. ໂດຍປົກກະຕິແລູ້ວ ຄາອທຸ ານບ່ໍມີຄວາມໝາຍອັນ ແນນຸ່ ອນໃນຕົວຂອງມນັ ເອງ. ສະນ້ໍນັ , ຕອ້ ງອາໄສສຽງປະກອບຈ່ງໍຶ ຈະມີຄວາມໝາຍຄົບຖວ້ ນໄດູ້. ຄາອທຸ ານມີ ສອງ ຈາພວກຄ: ຄາອທຸ ານທາມະດາ ແລະ ຄາອຸທານຊ້ອນທ້າຍ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 4

ວາກະຍະສາພັນ + ຄາອຸທານທາມະດາ ຄາອທຸ ານທາມະດາ ແມຸ່ນນຄາເວາົ້ໍ ຈາພວກໜງ່ໍຶ ໄດູ້ແກຸ່ ບະ!, ເອ໊!, ແນ!ຸ່ , ໂຢ!ູ້ , ຮວາຍ! ແລະ ອນໍ່ ໆ. + ຄາອທຸ ານເພໍ່ມີ ທາ້ ຍ ຄາອທຸ ານເພໍ່ມີ ທ້າຍ ແມຸນ່ ຄາເວໍາ້ົ ຈາພວກໜ່ຶໍງໄດູ້ແກຸ່ ລກເຕໍາົ້ , ເລກຜາ, ເຮອນຊານ, ບາ້ ນຊອ່ ງ, ປນຜານາ ກະບອກ, ບາ້ ນນອກຂອກຄາເມ, ນອນວັນຂັນຊາ ແລະ ອນໍ່ ໆ. ❖ ໜ້າທໍີ່ຂອງຄາອຸທານ ໜາ້ ທຂີໍ່ ອງຄາອຸທານທາມະດາ ແມນຸ່ ມີໜ້າທີ່ໍສະແດງອາການໃນໃຈ ໂດຍມີຫາຍກລະນີຕາມແຕຸ່ຜູ້ເວົໍ້າ ຈະ ສະແດງອອກມາ. + ສະແດງຄວາມຍນີ ດີ ຫ ດີໃຈ ຕົວຢາຸ່ ງ: - ເຮວ! ພວກເຮາົ ສອບຜາ່ ນແລວູ້ - ໄຊໂຍ! ຂອ້ ຍຊະນະເຈົາ້ໍ ແລູ້ວ. + ສະແດງຄວາມປະຫາດໃຈ ຕົວຢຸ່າງ: - ປັດໂທ! ມນໍ້ ໍີ້ເຈ້າໍົ ງາມກ່ວາທກຸ ມ້ໍ. - ເອ!໊ ເປນັ ຫຍງັ ຈໍງ່ຶ ງເປນັ ແນວນໍີ້. - ບ໋າ! ກະດຽວວ່າ ເພນີໍ່ ບອກເຈ້ໍົາແລູ້ວ. + ສະແດງຄວາມຄຽດ ຕວົ ຢຸາ່ ງ: - ໂຢ້!ູ ຢຸ່າເຮດັ ແນວນນັ ແມ. - ໂອຍ໋ ! ຢາຸ່ ເຮດັ ແນວນ້ນັໍ ເທາະ. + ສະແດງຄວາມສງົ ສານ ຕົວຢາຸ່ ງ: - ອານດິ ຈາເອີຍ! ຈໍ່ງັ ແມນຸ່ ເປນັ ໜາ້ ສງົ ສານລາວເນາະ. - ເຈໍ້າົ ເອຍີ ! ເກີນວາ່ ລາວທກຸ ລາວຍາກແທູ້ໆ. + ສະແດງອາການເຈບັ ຕົວຢາຸ່ ງ: - ເອໍີ້ ! ໜາມປກັ . - ອຍຸ໊ ! ໄຟໄໝູ້ - ໂອຍ! ຈໍ່ງັ ແມຸ່ນເຈັບແທໆູ້ . + ສະແດງອາການສົງໃສ ຕົວຢາຸ່ ງ: - ຫ໊ຶ ! ແມ່ນຸ ແທູ້ຫວະ?. - ເຫ!ິ ເຈ້ົໍາເວົໍາ້ ຫຍັງເກ໊າະ ?. - ຫວາ! ຂ້ອຍບຄໍ່ ິດເລີຍວາ່ ລາວຈະເປັນຄົນແບບນໍັນ້ . + ໜ້າທໍ່ີຂອງຄາອຸທານເພໍີ່ມທ້າຍ ໜາ້ ທຂໍ່ີ ອງຄາອຸທານເພໍີມ່ ທ້າຍ ແມຸ່ນມໜີ ້າທ່ີໍຊ່ວຍຄາອ່ນໍ , ໃນຕວົ ຂອງມັນເອງບ່ໍມີຄວາມໝາຍຍແທູ້ ແຕຸ່ ມັນ ເຮດັ ໃຫຄູ້ າອນ່ໍ ມີລກັ ສະນະແຕກຕາ່ ງໄປຈາກເດີມ. ສະນໍັນ້ , ເພນໍ່ີ ຈໍິ່ງເພມ່ໍີ ເຂົາ້ໍ ຂ້າງທ້າຍຂອງຄາອ່ໍນເພ່ໍອເຮັດໃຫູ້ ຄານັ້ໍນມີສານວນທໍ່ີມວ່ ນ. ຕົວຢາຸ່ ງ: - ເຮອນ ຊານບ້ານຊຊ່ອງ - ບາ້ ນນອກ ຂອກຄາເມ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 5

ວາກະຍະສາພນັ ສງັ ລວມຈາກກາກນຈດັ ແບງຸ່ ທກໍ່ີ າ່ ວມາຂາ້ ງເທງິ ອາດຂຽນເປນັ ແຜນວາດດງ່ັໍ ນ:ໍີ້ ຄາມະໂນພາບ ຄາ ຄາພາຫະນະ ຮປະທາ ຄານາມມະທາ ສະແດງອາລມົ ບສ່ໍ ະແດງ ອາລົມ ຄານາມ ຄາແທນນາມ ຄາກາມະ ຄຸນນາມ ອທຸ ານ ຄາສອ້ ຍ ຄາຊ່ວຍ ຊວ່ ຍ ເຊອື່ ມ ຄຳຕ່ື ກລິ ຍິ າ ຊ່ວຍ 3. ວິທີການໄວຍາກອນ ໂດຍທວໍ່ົ ໄປແລວູ້ ໃນຂອບເຂດວາກະຍະສາພນັ , ມີ 3 ວິທີການໃຫຍທ່ ໍ່ີສາຄັນ ແລະ ນິຍົມໃຊູ້ໂດຍສະເພາະ ແມນຸ່ ໃນຕະກຸນພາສາທ່ໍີເປນັ ຄາໂດດດງ່ໍັ ພາສາລາວເຮາົ ເປັນຕ້ໍົນ. 3.1 ລະບຽບຄາ ລະບຽບຄາແມຸ່ນວິທີການທໍ່ີສາຄັນອັນໜຶ່ໍງ ຈະແມຸ່ນກຸ່ມຄາໃດ ໃນລະດັບວະລີ ແລະ ປະໂຫຍກກຕາມ, ສາຍພົວພັນວາກະຍະສາພນັ ຈະສະແດງອອກຜາ່ ນລະບຽບຄາ ບດ່ໍ ໍັ່ງນ້ໍນັ ມນັ ຈະບຖ່ໍ ກຕາມວທິ ີຮຽງຄາຂອງລາວ. ໃນເລອ່ໍ ງນີໍ້, ຄວນຈ່ໍຈາໄວູ້ວ່າໃນປະໂຫຍກທີໍ່ໃຊູ້ຄາກາມະຄບົ ແມຸ່ນໃຫູ້ວາງຄາຄຸນນາມລົງຖັດທາງຫັງຄາກາ ມະ ທງັ ນໍີ້ກເພອໍ່ ຂະຫຍາຍຄາກາມະໄດູ້. ຖາ້ ຫາກແມຸ່ນປະໂຫຍກທໍີ່ໃຊູ້ຄາກາມະຂາດນັໍ້ນຄາຄຸນນາມຕ້ອງວາງຖັດຄາ ປະກອບສະເໝີ ຖາ້ ຫາກການຈດັ ນຽງຄາບຖໍ່ ກຕ້ອງຈະເຮັດໃຫມູ້ ບີ ັນຫາດາ້ ນຄວາມໝາຍ. ຕົວຢາຸ່ ງ: - ກນິ ເຂົໍ້າແຊບ, ບ່ໍແມຸ່ນກນິ ແຊບເຂໍົ້າ. - ຍກົ ສະຕິລະວັງຕວົ ໃຫສູ້ ງ, ບໍ່ແມນຸ່ ຍົກໃຫສູ້ ງສະຕິລະວັງຕົວ. - ຮູ້ສະພາບການໄດ,ູ້ ບ່ໍແມຸ່ນຮໄູ້ ດູ້ສະພາບການ ແລະ ອ່ໍນໆ. ຢຸ່ໃນວະລີ ໂດຍສະເພາະຄາວະລີ ທໍ່ມີ ີສາຍພວົ ພນັ ແບບຄາຫັກ ແລະ ຄາສາຮອງ, ຄາຂະຫຍາຍຈະຮຽງໄວູ້ ຫງັ ຄາຫັກສະເໝເີ ຊ່ໍນັ : ມາ້ ຂາວ, ບາ້ ນໂພນໄຊສະຫວ່າງ, ທະນາຄານພດັ ທະນາລາວ, ແລະ ອ່ນໍ ໆ. ແມຸນ່ ແຕຸ່ວະລີທມີ ີສາຍພົວພັນວາກະຍະສາພັນແບບສະເໝພີ າກກຍັງຖກການຈັດລາດັບຄວາມສາຄັນທາງ ດາ້ ນສັງຄົມ ແລະ ໂລຊກິ ເຂາ້ົໍ ແຊກເຊ່ໍັນ: ພໍ່ແມ,ຸ່ ບ່ໍແມຸ່ນ ແມຸ່ພໍ,່ ອ້າຍນ້ອງ ບ່ໍແມຸ່ນນ້ອງອາ້ ຍ. ເຖງິ ຢຸາ່ ງນ້ໍັນກຕາມ ກມຄີ າສາຮອງ ຫ ຄາຂະຫຍາຍຈານວນໜງໍຶ່ ທໍ່ີນິຍົມຮຽງໄວູ້ທາງໜ້າຄາຫກັ , ຄາເຫາ່ົໍ ນໍ້ັນ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 6

ວາກະຍະສາພນັ ສວ່ ນຫາຍແມຸ່ນຄາທໍ່ເີ ຮັດໜາ້ ທໍີ່ເປນັ ພາຫະນະເຊ່ັໍນ:ຈາພວກຄາທ່ໝໍີ າຍບອກເວລາ. ຕົວຢ່າຸ ງ: - ບນັ ດາ ຜູ້ແທນ. - ເກອບ ເສງັ ຕົກ. - ມໍ່ຈະ ຮອດ. ເຮາົ ສັງເກດເຫັນວ່າ ບັນດາ ແມນຸ່ ຄາໝາຍບອກຈານວນທງັ ໝົດ ເຊິ່ໍງເປນັ ຄາຊ່ວຍໃຫແູ້ ກຸ່ຄາຮປະທາ ( ຄາ ແທນນາມ); ສວ່ ນຄາ ເກອບ; ມໍ່ຈະ ແມນຸ່ ຄາທ່ີໝໍ າຍບອກເຫດ ຫ ເລໍ່ອງທເ່ໍີ ປັນໂຕພາເປັນໄປເຊິໍ່ງເປັນຄາຊ່ວຍໃຫູ້ ແກຸ່ຄານາມມະທາ(ກິລິຍາ) ເປນັ ຕ້ໍົນ. ໃນປະໂຫຍກ, ລະບຽບບຄາ ຍງັ ຊວ່ ຍໃຫູ້ພວກເຮົາຈາແນກພາກສ່ວນຕາ່ ງໆຂອງມັນໄດູ້ຄ: ພາກສ່ວນຫັກ ຂອງປະໂຫຍກຈະມີບ່ອນຢຸ່ທ່ໍີແນຸ່ນອນກວ່າ. ພາກສ່ວນທໍ່ີເປັນຕົວຕັໍ້ງຈະຖກຮຽງໄວູ້ໜ້າພາກສ່ວນທ່ໍີເປັນຕົວສາ ແດງ; ແຕຸ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມຕວົ ສາຮອງຈະຖກຮຽງໄວູ້ຢຫຸ່ ງັ ຕວົ ຕໍ້ງັ ສວ່ ນຕວົ ປະກອບຈະຖກຮຽງຢຸ່ຫັງຕົວສາແດງ. ຕົວຢາຸ່ ງ: ນັກສກຶ ສາ ຂຽນຈົດໝາຍ. ສາລັບພາກສ່ວນແອູມ້ ຈະມີທີໍ່ຢຸ່ບ່ໍແນຸ່ນອນປານໃດ ເຊິ່ໍງຈະເຫັນໄດູ້ພາກສ່ວນແອູ້ມທໍ່ີເປັນຄາໂອບ ມັນຈະ ມີບ່ອນຢຸ່ບ່ໍຕາຍຕົວ, ມນັ ອາດຈະຮຽງໄວໜ້າ, ວາງງໄວູ້ຢຸ່ຫວາ່ ງກາງຕົວຕັໍ້ງ ແລະ ຕວົ ສາແດງວາງໄວູ້ຫັງປະໂຫຍກກ ໄດ້.ູ ຕວົ ຢາຸ່ ງ: - ພາຍໃນທດິ ໜ້າ, ຂ້ອຍຈະສອບນກັ ສຶກສາ. - ຂ້ອຍ, ພາຍໃນທດິ ໜາ້ ຈະສອບນັກກສກຶ ສາ. - ຂອ້ ຍຈະສອບນກັ ສຶກສາ, ພາຍໃນທດິ ໜ້າ. ເຖງິ ຢຸາ່ ງນ້ັໍນກຕາມ ການສບັ ປຸ່ຽນລະບຽບຄາ ກອາດດາເນນີ ໄດູ້ໂດຍບໍ່ເສຍຄວາມໝາຍທໍີ່ຢາກສະແດງ. ຖ້າ ຫາກຢາກດາເນີນໄດູ້ແນວນ້ັໍນ, ມັນຈາເປັນຕ້ອງມີເງ່ໍອນໄຂທໍ່ີແນຸ່ນອນເຊໍ່ິງໝາຍຍເຖິງການອາໃສບລິບົດ, ອາໃສ ພາຫະນະອ່ໍນເຂົໍ້າມາແຊກແຊງເຊັ່ໍນ: ການຢຸດພັກໃນເວລາເວົໍ້າ ຫ ໃຊູ້ເຄໍ່ອງໝາຍວັກຕອນໃນເວລາຂຽນ ໂດຍສະ ເພາະແມນຸ່ ການໝາຍຈດຸ ( , ). ຕົວຢຸ່າງ: - ປໍ້ມຫວົ ນ້ໍ,ີ ຂອ້ ຍຍອາ່ ນແລູ້ວ. - ຂອ້ ຍອາ່ ນແລວູ້ , ປ້ໍມຫວົ ນ້ໍີ. - ຂ້ອຍ, ປ້ໍມຫວົ ນີໍ້, ອ່ານແລ້ວູ . ບາງທເີ ຮົາອາດໃຊູ້ຄາທໍ່ບີ ່ໍເປນັ ເອກະລາດເຂ້າໍົ ຊວ່ ຍ ເພອໍ່ ເຮດັ ໃຫູ້ມສີ ານວນທ່ໍມີ ວ່ ນ ແລະ ເໝາະສມົ . ຕົວຢາຸ່ ງ: - ຂອ້ ຍ, ປມໍ້ ຫວົ ນ້ີໍຫນໍ້ັ , ອາ່ ນແລູ້ວ. - ຂອ້ ຍຫ້ນໍັ , ປມໍ້ ຫົວນ້ໍ,ີ ອາ່ ນແລວູ້ . ໃນປະໂຫຍກທໍີ່ສັບປ່ຽຸ ນຄາປະຈຈາບ່ອນໃນລະບຽບຄານ້ໍີເປັນປະໂຫຍກເຈອປົນດ້ວຍອາລົມຈິດ ແລະ ແວດລ້ອມ ຫາຍເມອ່ໍ ປຽບທຽບບໃສ່ປຸ ະໂຫຍກເຄ້ົາໍ (ໝາຍເຖິງປະໂຫຍກທ່ໍີເປັນໄປຕາມລະບຽບຄາ) ແລູ້ວປະໂຫຍກນີຈໍ້ ະຖ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 7

ວາກະຍະສາພນັ ວ່າບແ່ໍ ມຸ່ນປະໂຫຍກມາດຖານ, ເຊງີໍ່ ເປນັ ປະໂຫຍກໃຊູ້ໃນຫານເວ້ໍາົ ຫາຍກວາ່ ການຂຽນ ແຕຸ່ໃນບາງກລະນີ, ປະໂຫຍ ກນ້ໍີກມີຄວາມຈາເປັນຕ້ອງໃຊູ້. ຕົວຢຸ່າງ: - ປ້ໍມຫວົ ນ້ໍີ, ພວກເຈົ້ໍາພາກັນອ່ານໝດົ ຊຸ່ຄນົ ແລ້ວູ ບ? - ປມ້ໍ ຫວົ ນ້,ໍີ ພວກຂ້ອຍພາກັນອາ່ ນໝດົ ຊຸ່ຄນົ ແລວູ້ ; ແຕຸ່ຍງັ ບໍ່ທັນເຂົໍ້າໃຈ. 3.2 ຄາພາຫະນະ ເມໍ່ອໃດກຕາມທໍ່ີໃຊູ້ລະບຽບຄາສະແດງສາຍພົວພັນວາກະຍະສາພນັ ບ່ໍໄດູ້ຕາມຄວາມໝາຍໄວຍາກອນແລູ້ວ, ເພນິ່ໍ ໃຊຄູ້ າພາຫະນະເປນັ ຕວົ ຊວ່ ຍເພໍອ່ ໃຫສູ້ າມາດຈາແນກຄວາມໝາຍ ພາກສວນ່ ທີໍ່ປະກອບເປັນກຸ່ມຄານັນໍ້ ໆ. ສະຫຼຸບແລູ້ວ ຄາພາຫະນະ ໃຊູ້ເປັນວິທີການວາກະຍະສາພນັ ອັນໜຶໍງ່ ທ່ີໍສາຄນັ ເພອໍ່ ສະແດງສາຍພົວພັນ ວາ ກະຍະສາພັນແບບຕ່າງໆ ທັງນີໍ້ກເພໍ່ອອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງພວກມັນ ແລະ ການປະກອບສ່ວນບົງບອກຮບ ການ ຂອງກຸ່ມຄາໃນຄວາມເວົາ້ໍ . ຄາພາຫະນະອາດສະແດງສາຍສາພັນວາກະຍະສາພັນໃນດາ້ ນຕ່າງໆດງັໍ່ ນີ້:ໍ  ສະແດງສາຍພົວພັນວາກະຍະສາພັນ ລະຫວ່າງພາກສ່ວນສາຮອງ ແລະ ພາກສ່ວນຫັກ ໃນລັກສະນະ ຕາ່ ງໆ.  ສະແດງຄວາມສາພັນໃນລັກສະນະເພີໍ່ມເຕີມເຊ່ໍິງອາດສະແດງເຖິງຄວາມເປັນເຈົ້ໍາຂອງເຊັ່ໍນ: ປໍ້ມຂອງ ທາ່ ນ. • ສະແດງເຖິງສາເຫດເຊັ່ນໍ : ເກ່ັໍງຍອ້ ນຮຽນ. • ສະແດງເຖິງການບອກວທິ ກີ ານເຊໍ່ັນ: ຢູ້ຽມຢາມຢຸ່າງເປນັ ທາງການ. • ສະແດງເຖງິ ສາຍສາພນັ ວາກະຍະສາພນັ ລະຫວາ່ ງພາກສ່ວນສະເໝພີ າກກນັ . + ລະຫວ່າງ ຄາກັບຄາ ເຊນ່ໍັ : ອາຈານ ແລະ ນັກສກຶ ສາ; ກນິ ແລູ້ວ ໄປ; ທງັ ໃຫຍ່ ທງັ ຍາວ. + ລະຫວາ່ ງ ວະລີກັບວະລີເຊັນ່ໍ : ນກັ ສກຶ ສາສາຍສງັ ຄມົ ກບັ ນກັ ສຶກສາສາຍໄອທ;ີ ສອນໃຫູ້ຖກຕາມຫກັ ການວິຊາ ສະເພາະ ແລະ ນາໄປໃຊູ້ໃຫເູ້ ກີດຜນົ ປະໂຫຍດ. + ລະຫວ່າງ ພາກສວ່ ນແອ້ມູ ແລະ ພາກສ່ວນຫັກຂອງປະໂຫຍກເຊ່ນັໍ : - ເພໍ່ອຄວາມສະບາຍໃຈເຈາ້ໍົ , ຂອ້ ຍໄດູໝ້ ກົ ໝ່ນຸ ຢຸ່ກັບວຽກງານ. - ພາຍໃນສອງສາມມນໍ້ ີ້,ໍ ຂ້ອຍຈະໄປຕ່າງປະເທດ. + ລະຫວາ່ ງປະໂຫຍກກັບປະໂຫຍກ - ປະໂຫຍກບອກເຫດຜນົ : ຍອ້ ນລາວບ່ຟໍ ັງຄວາມໝຸ່ ລາວ ຈໍງິ່ ເສັງຕກົ . (ປະໂຫຍກບອກເຫດ) ( ປະໂຫຍກບອກຜນົ ) - ປະໂຫຍກບອກການເລອກເຟນ້ໍັ : ລສວຕ້ັໍງບໍມ່ າຮຽນ ຫ ອາຈານ ລາວບ່ໍໃຫມູ້ າ. - ປະໂຫຍກບອກເຖງິ ການກະທົບໄປມາ: ເຖງິ ວາ່ ສະພາບການຈະຫຍ້ງູຸ ຍາກ ແຕຸ່ ລາວກບ່ທໍ ຖ້ໍ ອຍ. 3.3 ທານອງສຽງ ທານອງສຽງໝາຍເຖິງການເນໍັ້ນສຽງ ແລະ ການປງົ ສຽງໃນເວລາ ອາ່ ນ ປະໂຫຍກ, ອ່ານພະຍາງ, ອາ່ ນຄາ ແລະ ກຸມ່ ຄາ. ການເນ້ັໍນສຽງໃນການອາ່ ນມຜີ ນົ ຕໍກ່ ານຜນັ ສຽງ ແລະ ນາໄປເຖິງການການົດສບັ ມາດຖານ ໂດຍສະເພາະ ການສະກດົ ຕາມສຽງ, ຖ້າບ່ຮໍ ູ້ເນັໍ້ນສຽງກຈະເກີດການກາຍສຽງ. ຈາກນໍັ້ນ, ຈະມບີ ັນຫາໃນການສະກົດຄາເຊັ່ນໍ : ການເນນ້ັໍ ສຽງຄາວ່າ: ເສດຖະກິດ ເຮົາຈະເຫັນວາ່ ບາງຄ້ັໍງມີບັນຫາໃນການອ່ານຜິດ ແລວູ້ ກາ້ ວໄປເຖິງບ່ອນ ຂຽນຜິດບັນຫານໍ້ີແມຸ່ນເກີດຈາກຈຸດການເນນ້ໍັ ສຽງ ຂອງຄາ ຫ ບັນຫາການນຈອ່ ງຈງກນັ ຂອງສຽງໃນກມຸ່ ພະຍາງ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 8

ວາກະຍະສາພນັ ຕົວຢຸາ່ ງ: - ເສດຖະກດິ , ເສດທະກິດ. - ລັດຖະບານ, ລັດທະບານ. ການປງົ ສຽງໃນສ່ວນຕ່າງໆຂອງປະໂຫຍກ ແລະ ທ້າຍປະໂຫຍກຈະເຮັດໃຫພູ້ ວກເຮາົ ເຂໍົາ້ ໃຈເນໍ້ອໃນສ່ວນ ໃດສ່ວນໜໍ່ຶງຂອງປະໂຫຍກ ຫ ທງັ ໝົດປະໂຫຍກ. ນອກນ້ໍັນ, ຍງັ ເຮດັ ໃຫູ້ການເວໍົ້າ, ການອາ່ ນຖກຕ້ອງ ແລະ ສ້າງ ໃຫູ້ການສສ່ໍ ານຈະແຈູ້ງງຊັດເຈນຂຶໍ້ນ. ໃນສ່ວນຂອງວະລ,ີ ໂດຍສະເພາະແມນຸ່ ວະລີທໍ່ເີ ກີດຈາກກຸ່ມ ຄາຫກັ - ສາຮອງ, ຈະເຫນັ ການເນອງສຽງ ຫ ພັກສຽງ ມີລັກສະນະສັນໍ້ ກວ່າເມ່ໍອທຽບກັບວະລີທໍ່ີເກດີ ຈາກກມຸ່ ຄາຕວົ ຕັ້ໍງ - ຕົວສາແດງ. ຖ້າຫາກພວກເຮົາໃຊູ້ຂີດ ທັບ ( / )ສະແດງຈດຸ ຫກັ ສຽງ ເຮາົ ຈະເຫນັ ວາ່ ລະຫວ່າງ ຕົວຕັ້ງໍ - ຕວົ ສາແດງມີ ສອງຂີດທບັ ( // ). ຕົວຢຸ່າງ: ແມຸ່ // ນອນ. ໃນຂະນະທໍ່ີວະລີທໍ່ເີ ກີດຈາກກ່ມຸ ຄາຕວົ ຫັກ - ຕົວສາຮອງຈະມີພຽງແຕຸ່ຂດີ ດຽວເທາໍົ່ ນນ້ັໍ ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ອ້າຍ / ເຮາົ . ໃນສ່ວນຂອງປະໂຫຍກ, ການປົງສຽງເຫັນໄດູ້ຈາກສອງຈຸດສາຄັນຄ: ຈຸດທີໜຶ່ໍງ ແມຸ່ນຈັງວະການປົງສຽງ ເພອ່ໍ ແຍກພາກກສ່ວນຫັກກັບພາກສ່ວນແອູ້ມ, ຈຸດທີສອງແມຸ່ນຈັງວະການປົງສຽງທ້າຍປະໂຫຍກເພໍ່ອປຸ່ຽນຊະນິດ ປະໂຫຍກໃຫເູ້ ປັນໄປຕາມຈຸດປະສົງ ແລະ ອາລົມຂອງຜເູ້ ວາ້ໍົ . + ຈດຸ ທໜີ ຶໍ່ງແມນຸ່ ພາກສ່ວນຫກັ ແລະ ພາກສ່ວນແອູ້ມຂອງປະໂຫຍກ. ພາກສ່ວນນໍ້ີເຫນັ ວາ່ ຈັງວະການພັກສຽງຈະ ຍາວ ຕວົ ຢຸ່າງ: - ຂອ້ ຍຈະສອບພວກເຈາ້ໍົ // ພາຍໃນອາທິດໜ້າ. - ພາຍໃນອາທິດໜາ້ // ຂອ້ ຍຈະສອບພວກເຈ້າໍົ . ໃນກລະນີທໍ່ີພາກສ່ວນແອູ້ມແຊກເຂາ້ໍົ ລະຫວ່າງກາງຂອງຕວົ ຕໍ້ງັ - ຕົວສາແດງ ການປົງສຽງ ກອ່ ນ ແລະ ຫັງ ພາກສວ່ ນແອມູ້ ຍໍິ່ງຕອ້ ງເອົາໃຈໃສຸ່. ຕວົ ຢຸ່າງ: ຂອ້ ຍ / ພາຍໃນອາທດິ ໜ້າ / ຈະສອບພວກເຈາ້ໍົ . + ຈຸດທີສອງພວກເຮົາເຫັນວ່າ ມັນມີຄວາມສາຄັນສົມຄວນ ເນໍ່ອງຈາກວ່າຈຸດນີ້ໍພຽງແຕຸ່ປຸ່ຽນຈັງວະການ ປົງສຽງມນັ ຈະເຮດັ ໃຫປູ້ ະໂຫຍກປຽຸ່ ນສະຖານະພາບໄປນາ. ຕົວຢຸ່າງ: ເຈ້ໍົາກະຊກິ ນິ . ໃນປະໂຫຍກດຽວກັນນ້ຖໍີ ້າພວກເຮົາຫາກເສີມຈງັ ຫວະໃນການປົງສຽງມັນກຈະເຮດັ ໃຫູ້ປະໂຫຍກປຸ່ຽນເປົໍ້າ ໝາຍ. ຕົວຢຸ່າງ: - ເຈາໍົ້ ກະຊກິ ິນ ( ປະໂຫຍກຢນຢັນ ) - ເຈໍາົ້ ກະຊິກນິ ! ( ປະໂຫຍກທ້ວງ ) - ເຈໍາົ້ ກະຊິກນິ ? ( ປະໂຫຍກຄາຖາມ ) ນອກຈາກນ້ໍີ ທານອງສຽງ ຍັງມີບດົ ບາດອນັ ໜງໍ່ຶ ອີກສະເພາະ ມັນຍັງຊວ່ ຍໃຫປູ້ ະໂຫຍກທີ່ໍບໍຄ່ ົບຖ້ວນຕາມ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 9

ວາກະຍະສາພັນ ພາວະທຄໍ່ີ ວນມີ ແລະ ຄວນເປນັ ໃຫມູ້ ຄີ ວາມສາມາດເປັນປະໂຫຍກໄດູ້ ເຊໍັ່ນ:  ຊ່ວຍສາ້ ງປະໂຫຍກບງົ ການຕາ່ ງໆ ຕວົ ຢຸ່າງ: - ກາ້ ວຂຶໍ້ນ !. - ໄປ. 4. ສາຍສາພນັ ວາກະຍະສາພັນ 4.1 ຄວາມໝາຍສາຍສາພນັ ວາກະຍະສາພັນ ການສາພັນວາກະຍະສາພັນ ໝາຍເຖິງການສາພັນກັນລະຫວ່າງ ຄາ ທີ່ໍຢຸ່ຮ່ວມກັນພາຍໃຕູ້ການເຮດັ ໜ້າທີໍ່ ໃນກຸມ່ ຄາ ( ວະລີ ແລະ ປະໂຫຍກກ ) ຕາມຫັກການ. ຕົວຢຸ່າງ: ຄະນະຫອ້ ງປີ 3 ຂຽນໜັງສໄວ. ຄາ “ຄະນະຫອ້ ງ ” ມກີ ານສາພັນກັບ ຄາ “ປ3ີ ” ໃນຖານະຄາຫກັ ແລະ ມີການສາພນັ ກັບ ຄາ ‘ຂຽນ‘ ໃນຖານະເປັນຕົວຕງັ້ໍ , ສ່ວນ ຄາ ໜງັ ສ ມີການສາພນັ ກັບ ຂຽນ ໃນຖານະເປັນຕວົ ປະກອບ. ການສາພັນໃນທາງໄວຍາກອນຂອງບັນດາຄາສັບໂດຍທວ່ໍົ ໄປຈະຈັດຮຽງກັນເຊໍັ່ນ: ຄາ ຄະນະຫ້ອງ ກບັ ປ3ີ ໃນວະລີ ກເປັນ ຄະນະຫ້ອງປີ3 , ແຕຸ່ມບີ າງຄາທ່ໍີບ່ໍຮຽງໄວູ້ໃກູ້ກັນ ( ໝາຍວ່າຢຸ່ ໄກກັນ ) ແຕຸ່ກມີຄວາມສາພັນກັນເຊັ່ໍນ: ໄວ ໃນກລະນີ ຂຽນໜັງສໄວ; ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນວ່າ ຄາ ໄວ ໃນທີນໍ້ີ ແມຸ່ນບມ່ໍ ີຄວາມສາພັນກັນກັບ ຄາ ໜັງສ ທ່ໍຮີ ຽງຕິດກນັ ແຕຸ່ຊາ້ໍ ພັດໄປມີຄວາມສາພັນກບັ ຄາວ່າ ຂຽນ ທໍ່ຢີ ໄຸ່ ກກັນ , ແຕເຸ່ ຖງິ ຢາຸ່ ງໃດກຕາມທງັ ນໍີ້ແມຸ່ນຂໍ້ຶນກບັ ຄວາມສາມາດການປະກອບສາ້ ງຂອງຄາ ໂດຍສະເພາະ ຄາສາຮອງ ຫ ຄາ ຂະຫຍາຍທໍ່ມີ ໜີ າ້ ທໍີ່ສະເພາະຢໜຸ່ າ້ ຫ ຂອງຄາທ່ໍີມັນຂ້ໍຶນກບັ . ຕົວຢຸ່າງ: ວິທະຍາໄລຄຫວງນ້ໍາທາ ມຈ່ໍ ະ ເປດີ ຮຽນແລູວ້ . ເຮົາສງັ ເກດເຫັນວ່າ ມຈໍ່ ະ ບໍ່ການພວົ ພນັ ກບັ ວທິ ະຍາໄລຄຫວງນ້ໍາທາ ເຖງິ ພວກມນັ ຈະຢຸ່ໃກູ້ກັນກຕາມ; ນ້ັໍນກຍ້ອນວ່າ ມຈ່ໍ ະ ມນັ ບໍ່ແມ່ນຸ ຄາຊ່ວຍກລິ ິຍາ ແລະ ເວລາໃດມັນກຮຽງໄວູ້ ໜາ້ ຄາກລິ ິຍາທໍ່ມີ ັນຊ່ວຍ. 4.2 ຊະນດິ ການສາພນັ ວາກະຍະສາພນັ ການສາພັນວາກະຍະສາພັນ ມີຫາຍຊະນິດ ແຕຸ່ທ່ໍີສາຄັນ ແລະ ເປັນພ້ໍນຖານ ມີ 3 ຊະນິດຄ: ການສາພັນ ວາກະຍະສາພັນແບບສະເໝີພາກ, ການສາພນັ ວາກະຍະສາພັນແບບສ່ວນຫັກ ແລະ ພາກສ່ວນສາຮອງ ( ໂຕຕໍົ້ນຕ - ໂຕສາຮອງ ) ແລະ ການສາພນັ ວາກະຍະສາພັນ ແບບໂຕຕ້ງໍັ - ໂຕສາແດງ. 4.2.1 ການສາພນັ ວາກະຍະສາພນັ ແບບສະເໝີພາກ ການສາພັນວາກະຍະສາພັນແບບສະເໝີພາກ ຈະເຫນັ ວ່າກຸ່ມຄານ້ໍີແຕຸ່ລະພາກສວ່ ນມຄີ ວາມເທາ່ົໍ ທຽມກນັ ໝາຍຄວາມວ່າ ສງ່ໍິ ທ່ໍີປະກອບສ່ວນເຂ້າໍົ ກນັ ໃນສາຍສາພັນແມ່ນຸ ເທົາໍ່ ທຽມກນັ ທາງດາ້ ນໜາ້ ທໍ່ີໄວຍາກອນ. ການສາພັນວາກະຍະສາພັນແບບສະເໝີພາກພວກເຮົາອາດພິສດຄວາມທຽບເທົໍ່າກນັ ຂອງພວກມັນດ້ວຍ ຫາຍປະການເຊນ່ັໍ : ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 10

ວາກະຍະສາພນັ  ປະການທໜີ ໍ່ຶງ: ພວກເຮົາອາດພິສດໄດູ້ ດ້ວຍການຕງ້ໍັ ຄາຖາມໃຫທູ້ ກຸ ພາກສວ່ ນໃນກຸ່ມຄານ;ໍ້ີ ຍ້ອນມັນມີຄວາມສະເໝີພາກ ກນັ ສະນນ້ໍັ ເມອ່ໍ ຖາມ ຈະຖກຕງ້ັໍ ຄາຖາມຊະນດິ ດຽວກັນ. ຕົວຢຸ່າງ: ອາຈານ ແລະ ນກັ ສກຶ ສາ. ໃນກຸ່ມຄາ ອາຈານ ແລະ ນັກສຶກສາ ສາມາດແທນບ່ອນດ້ວຍຄາຖາມຊະນິດດຽວກັນຄ: ໃຜ? ເຊັ່ໍນວ່າ: ໃຜ ແລະ ນັກສຶກສາ; ນັກສກຶ ສາ ແລະ ໃຜ ? ຫໃນກຸ່ມຄາ ກິນ ແລະ ນອນ ລ້ວນແຕຸ່ສາມາດແທນບ່ອນດ້ວຍຄາ ຖາມຊະນິດດຽວກັນ ຄ: ເຮດັ ຫຍັງ? ເຊນ່ັໍ ວ່າ: ເຮັດຫຍງັ ແລະ ນອນ; ນອນ ແລະ ເຮດັ ຫຍັງ. ສະນໍັ້ນ, ຈໍິ່ງສະຫຼຸບ ໄດູ້ວາ່ ຖາ້ ຢຸ່ໃນກລະນີທ່ໍີກ່າວມາຂາ້ ງເທິງນ້ີໍ, ຖວ່າ ແມ່ນຸ ການສາພນັ ວາກະຍະສາພນັ ແບບສະເໝີພາກ.  ປະການທສີ ອງ ປະການທີສອງນີ້ໍ, ພວກເຮົາອາດສາຫວດເບິ່ໍງຄວາມສະເໝີພາບກັນ ດ້ວຍການນາເອົາກຸ່ມຄານີ້ໍ ເຂົ້ໍາໄປ ນອນໃນກຸ່ມຄາທ່ໍີໃຫຍ່ກວ່າມັນ ນັໍ້ນກໍ່ໝາຍເຖິງປະໂຫຍກນັໍ້ນເອງ, ຈາກນັໍ້ນ ເຮົາສັງເກດເຫັນວ່າ ໜຶໍ່ງໃນສອງ ຫ ຫາຍຄາໃນກຸ່ມຄານໍ້ີ ເຮດັ ໜາ້ ທີ່ໍໄວຍາກອນອນັ ໃດ, ຄາອໍນ່ ໆກເຮັດໜາ້ ທ່ໍີໄວຍາກອນອນັ ນໍັນ້ ນາ. ຕວົ ຢຸ່າງ: ເຮົາມີກຸ່ມຄາ ທະຫານຕາຫວດ ໃນປະໂຫຍກ ທະຫານ ຕາຫວດຮັກປະຊາຊົນລາວ. ໃນປະໂຫຍກນີ້ໍຈະເຫັນວ່າ ທະຫານ ເຮັດໜ້າທໍີ່ ເປັນ ຕົວຕັໍ້ງ ຂອງປະໂຫຍກ; ຕາຫວດ ກ່ໍເຮັດໜ້າທີ່ໍເປັນຕົວຕັ້ໍງເໝອນກັນກັບ ທະຫານ; ແລະໃນປະໂຫຍກ ປະຊາຊົນກຮກັ ທະຫານຕາຫວດເຊໍນ່ັ ດຽວກນັ ; ເຮົາສງັ ເກດເຫັນວ່າ ທະຫານ ໃນປະໂຫຍກນີໍ້ແມນຸ່ ເຮັດໜ້າທ່ໍີເປນັ ຕວົ ປະກອບ ສວ່ ນ ຕາຫວດ ກເປັນ ຕົວປະກອບ ຄກນັ .  ປະການສດຸ ທາ້ ຍ ຄວາມສະເໝີພາກຂອງກຸ່ມຄານີ້ໍສະແດງອອກໃຫູ້ເຮົາເຫັນ ດ້ວຍການທໍ່ີເຮົາສາມາດແຊກ ຄາຕ່ໍ ເຂ້ໍົາ ລະຫວ່າງກາງຂອງຄາເຫົາ່ໍ ນໍັ້ນ, ໝາຍຄວາມວາ່ ເມອໍ່ ພວກເຮົາແຊກຄາຕ່ໍເຂໍ້ົາຈະເຫນັ ໄດູ້ຄວາມເທ່າົໍ ທຽມກນັ ຂອງພວກ ມນັ . ຕົວຢ່າຸ ງ: - ອາຈານນກັ ສຶກສາ. - ການຮຽນການສອນ. - ທະຫານຕາຫວດ. ເຮົາສາມາດແຊກຄາຕໍ່ເຂົ້ໍາເຄິໍ່ງກາງ ເຊັ່ໍນ: ອາຈານ ແລະ ນັກສຶກສາ, ການຮຽນ ແລະ ການສອນ, ທະຫານ ແລະ ຕາຫວດ. • ການພິສດທັງສາມປະການທ່ໍີກ່າວມາຂ້າງເທິງນໍັ້ນ, ລ້ວນແຕຸ່ແມຸ່ນການພິສດຄວາມສະເໝີພາກກັນຂອງ ບັນດາກຸ່ມຄາທ່ໍີມີການສາພນັ ແບບສະເໝີພາກ. 4.2.2 ການສາພນັ ວາກະຍະສາພນັ ແບບພາກສ່ວນຫກັ ແລະ ພາກສ່ວນສາຮອງ ( ຕົວຕົນໍ້ ຕ - ຕວົ ສາຮອງ ) ການສາພັນແບບນ້ໍີ ແມຸ່ນການສາພັນທມໍ່ີ ີພາກສ່ວນໜໍຶ່ງເປັນພາກສ່ວນຫກັ ແລະ ອກີ ພາກສ່ວນໜໍ່ຶງເປັນສາ ຮອງ. ສະນັໍ້ນ, ການສາພັນວາກະຍະສາພັນ ແບບຕົວຫັກ - ຕົວສາຮອງ ຈິ່ໍງມີຊໍ່ອີກຢຸ່າງໜຶ່ໍງວ່າ: ການສາພັນວາກະ ຍະສາພນັ ແບບ ຕວົ ຕໍ້ນົ ຕ - ຕວົ ສາຮອງ; ໃນກຸ່ມຄາປະເພດນີຈ້ໍ ະສງັ ເກດເຫັນວາ່ ພາກສວ່ ນທໜີ ່ຶໍງ ແລະ ພາກສ່ວນທໍ່ີ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 11

ວາກະຍະສາພນັ ປະກອບເຂົໍ້າກັນແມຸ່ນບໍ່ມີຄວາມເທົ່ໍາທຽມກັນທາງດ້ານໜ້າທ່ີໍໄວຍະກອນ ເພາະມັນແມຸ່ນ ການສາພັນແບບ ພາກສ່ວນໜຶໍ່ງຂຶໍ້ນກັບ ແລະ ອີກພາກສ່ວນໜຶໍ່ງບໍ່ຂຶ້ໍນກັບ. ພວກເຮົາອາດສາຫວດພາກສ່ວນໃດເປັນຄາຫັກ ( ຕົວ ຕ້ໍົນຕ ), ພາກສວ່ ນໃດເປນັ ສາຮອງໄດູ້ດງັ່ໍ ນີ້ໍ:  ປະການທີໜຶງ່ໍ : ສັງເກດເຫັນວ່າ ໃນກມຸ່ ຄາໜຶໍງ່ ແລະ ສອງ ເວໍົ້າອກີ ຢາຸ່ ງໜໍ່ງຶ ວາ່ ກຸ່ມຄາ AB ກຸມ່ ຄາຊະນດິ ນໍີ້, ມີແຕຸ່ B ເທົ່ໍາ ນັ້ໍນທ່ໍີສາມາດແທນບ່ອນໄດູ້ດ້ວຍການຕັໍ້ງຄາຖາມ;ໃນນັໍ້ນ A ແມຸ່ນພາກສ່ວນຫັກ, ສ່ວນ B ແມຸ່ນພາກສ່ວນສາ ຮອງ. ຕົວຢາຸ່ ງ: ໃນກ່ມຸ ຄາ ເຮອນຂອ້ ຍ (AB) ຕາມລາດບັ ເຮົາສັງເກດເຫນັ ວາ່ ໃນກຸ່ມຄາ AB ນ້ີໍ ມແີ ຕຸ່ B ເທ່ໍົນນັໍ້ນທີໍ່ ສາມາດແທນບ່ອນໄດູ້ດ້ວຍການຕັ້ໍງຄາຖາມ ເຊັ່ໍນວ່າ: ເຮອນໃຜ ? ລັກສະນະແບບນໍີ້ແມຸ່ນການສາພັນແບບ ພາກສ່ວນຫກັ - ພາກສວ່ ນສາຮອງ,ໃນນນ້ໍັ ເຮອນແມ່ນຸ ພາກສ່ວນຫກັ , ຂອ້ ຍແມຸ່ນພາກສວ່ ນສາຮອງ. ຖາ້ ຈະເວໍ້ົາອກີ ຢຸ່າງກແມຸ່ນ ພວກເຮົາບ່ໍສາມາດແທນບ່ອນດ້ວຍການຕັໍ້ງຄາຖາມໃຫູ້ຄາຫກັ ໄດູ້. ສະນັ້ໍນ, ຈິໍ່ງ ຄວນເຂົໍ້າໃຈວາ່ ສິ່ໍງທ່ໍີສາມາດແທນບ່ອນດ້ວຍການຕ້ໍງັ ຄາຖາມ ລວ້ ນແລວູ້ ແຕຸ່ແມນຸ່ ພາກສ່ວນສາຮອງ. ປະການທີສອງ: ເມໍອ່ ນາກຸມ່ ຄາຈາພວກນີ້ໍເຂ້ໍົາໄປໃນກຸ່ມຄາທ່ໍີໃຫຍ່ກວ່າ, ຈະມີແຕຸ່ພາກສວ່ ນຫກັ ເທົາ່ໍ ນ້ນັໍ ທໍ່ີໄປພົວພັນກັບຄາ ອ່ນໍ ເພາະມັນເປັນພຽງສວ່ ນຂະຫຍາຍໃຫຄູ້ າຫກັ ເທໍາ່ົ ນນ້ໍັ . ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ກຸ່ມຄາທວໍ່ີ າ່ : ລດົ ຂ້ອຍ ໃນກຸ່ມຄາ ລົດຂອ້ ຍ, ໃນປະໂຫຍກ ລົດຂອ້ ຍຕາລົດເຈໍາ້ົ . ໃນປະໂຫຍກນ້ີໍຈະສັງເກດເຫັນວ່າມີແຕຸ່ ລົດ ເທໍ່າົ ນັນ້ໍ ທໍີ່ໄປພົວພນັ ກບັ ຕາ , ສ່ວນ ຂອ້ ຍ ບໍ່ໄດູ້ພົວພນັ ກບັ ຕາ ທງັ ນ້ກໍີ ່ໍເນ່ອໍ ງຈາກວ່າ ຕວົ ສາຮອງພຽງແຕຸ່ເຮັດໜ້ າທໍີ່ຂະຫຍາຍໃຫຄູ້ າຫກັ ເທາ່ໍົ ນັໍ້ນ. 4.2.3 ການສາພັນວາກະຍະສາພນັ ແບບ ຕົວຕ້ງັໍ - ຕົວສາແດງ ການສາພນັ ແບບນ້ໍີ, ທງັ ສອງພາກສວ່ ນທໍ່ີປະກອບຢຸ່ໃນກຸ່ມຄາແມຸ່ນຂ້ໍນຶ ກັບກນັ ແລະ ກັນ; ໝາຍຄວາມວ່າ ພາກສ່ວນທີໜຶໍ່ງຄົງຕົວຢຸ່ໄດູ້ກຍ້ອນພາກສ່ວນທີສອງ ແລະ ເວາ້ໍົ ອີກຢ່າຸ ງໜ່ງຶໍ ການສາພັນແບບນີໍ້ ຍາມໃດມັນກຊ່ວຍ ເຫອເຊ່ີໍງກນັ ແລະ ກນັ ໂດຍບ່ອໍ າດຂາດກັນໄດູ້. ພາກສ່ວນ A ຈະປາກດົ ຕວົ ໃນຖານະ ເປນັ ຄາຕວົ ຕັງໍ້ ພາກສ່ວນ B ຈະປະກົດຕົວໃນຖານະເປັນຕົວສາແດງ. ດັ່ໍງນັ້ໍນ, ການສາພັນແບບນີໍ້ຈິ່ໍງເປັນການສາພັນທໍ່ີມລີ ັກສະນະເອກະລາດ ສງ. ຖາ້ ຫາກພິສດມນັ ດ້ວຍການຕັງ້ໍ ຄາຖາມ ທງັ ສອງພາກສ່ວນ AB ລ້ວນແຕຸ່ ສາມາດແທນໄດູ້ດວ້ ຍຄາຖາມ ແຕຸ່ເປັນຄາຖາມທ່ໍຕີ ່າງກັນ. ຕົວຢຸ່າງ: ເຮາົ ມກີ ມຸ່ ຄາ ໄກຸ່ຂັນ ສງັ ເກດເຫັນວາ່ ທງັ ໄກຸ່ ແລະ ຂນັ ລ້ວນແຕຸ່ສາມາດແທນໄດູ້ດ້ວຍຄາຖາມ ແຕຸ່ ເປນັ ຄາຖາມທ່ໍີຕ່າງກນັ ເຊ່ນໍັ : ໄກຸ່ ແທນດວ້ ຍຄາຖາມ ໃຜ? ( ໃຜຂນັ ? ) ສວ່ ນ ຂນັ ຈະຖາມດວ້ ຍ ເຮດັ ຫຍັງ? ( ໄກຸ່ເຮັດຫຍັງ ) ການສາພັນວາກະຍະສາພັນແບບນີ້ໍ ແມຸ່ນການສາພັນແບບ ຕົວຕັໍ້ງ - ຕົວສາແດງ. ໃນນັໍ້ນ, ຄາທ່ໍີ ແທນບ່ອນດ້ວຍຄາຖາມໃຜ, ຫຍັງ, ສັງ, ອີ່ໍຫຍັງ ແລະ ອີ່ໍສັງ ແມຸ່ນພາກສ່ວນຫັກ, ສ່ວນຄາທ່ໍີແທນດ້ວຍຄາຖາມ ເຮດັ ຫຍັງ, ເປນັ ຫຍັງ ແລະ ເປນັ ແນວໃດ ແມ່ນຸ ຕົວສາແດງ. ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 12

ວາກະຍະສາພັນ ເມໍ່ອສັງເກດເບິໍ່ງໜ້າທ່ີໍທາງດ້ານໄວຍາກອນ ຂອງແຕຸ່ລະພາກສ່ວນທໍ່ີປະກອບໃນກຸ່ມຄາ ປະເພດນ້ໍີ, ຖກ ການດົ ໂດຍບຈາເປັນເຮາົ ຈະເອົາມນັ ໄປຢໃຸ່ ນກຸມ່ ຄາອ່ໍນ, ທງັ ນີໍ້ ກເພາະວ່າກຸ່ມຄາທສໍ່ີ ້າງຂ້ໍຶນດ້ວຍການສາພັນນ້ໍີເປັນກຸ່ມ ຄາທໍ່ໃີ ຫຍ່ສດຸ ຂອງພາສາ. ຄາຖາມ: 1. ວາກະຍະສາພັນໝາຍເຖິງຫຍງັ ? 2. ຫົວໜ່ວຍປະກອບສາ້ ງຂອງວາກະຍະສາພັນມແີ ນວໃດ? 3. ຖ້າສຶກສາໃນແງຸ່ ວາກະຍະສາພັນເຊິໍ່ງໝາຍເຖິງໃນແງຸ່ຄວາມໝາຍດ້ານໄວຍາກອນເພິ່ໍນແບຸ່ງຄາອອກເປັນ ປະເພດຄແນວໃດແດ?ຸ່ ຈງ່ົໍ ອະທິບາຍລະອຽດແຕລຸ່ ະປະເພດ. 4. ວິທກີ ານໄວຍາກອນໃນຂອບເຂດວາກະຍະສາພນັ ເປນັ ແນວໃດ? 5. ການສາພັນວາກະຍະສາພັນໝາຍເຖງິ ຫຍັງ? 6. ການສາພັນວາກະຍະສາພັນປະກອບມີຈັກຊະນິດຄຊະນິດໃດແດຸ່? ຈົໍ່ງອະທິບາຍແຕຸ່ລະຊະນິດໃຫູ້ ລະອຽດ. 7. ການພວົ ພັນວາກະຍະສາພນັ ຂອງກ່ມຸ ຄາ AB ໃນນໍ້ີ B ຂຶ້ໍນກັບ A ເຊໍ່ງິ ອາດຂຽນເປັນຜັງດ່ງັໍ ນີ:້ໍ A B ຕົວຢຸ່າງ ນ້ອງຂ້ອຍ ແມຸ່ນການສາພັນວາກະຍະສາພັນແບບໃດ? ຈົ່ໍງຍົກຕົວຢຸ່າງອ່ໍນ ມາປະກອບຈັກ 3 ກຸ່ມຄາ ໃນ ການສາພັນແບບນ້.ີໍ 8. ການສາພັນຂອງກຸມ່ ຄາ AB ໃນນນ້ັໍ A ແລະ B ທັດທຽມກັນ ເຊິໍງ່ ອາດຂຽນເປນັ ຜັງດ່ງັໍ ນ້ີໍ A=B ຕວົ ຢຸ່າງ ທະຫານຕາຫວດ ແມນຸ່ ການສາພນັ ວາກະຍະສາພັນແບບໃດ? ຈງໍົ່ ໃຫເູ້ ຫດຜນົ . 9. ການສາພັນວາກະຍະສາພນັ ຂອງກ່ມຸ ຄາ AB ໃນນັໍ້ນ A ຄງົ ໂຕໄດູ້ຍ້ອນອາໄສ B, ກງົ ກັນຂ້າມ B ຄົງໂຕຢຸ່ ໄດູ້ກຍ້ອນອາໄສ A ເຊິໍ່ງອາດຂຽນເປນັ ຜັງດໍັ່ງນີ້ໍ A B ຕົວຢຸ່າງ ນົກບິນ ແມຸ່ນການສາພັນວາກະຍະສາພັນ ແບບໃດ? ຈົງໍ່ ອະທິບາຍ. ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 13

ວາກະຍະສາພນັ ບົດທີ 2 ວາ່ ດວ້ ຍວະລີ 1. ຄວາມໝາຍຂອງວະລີ ວະລີ ແມ່ນຸ ກຸ່ມຄາຊະນິດໜໍ່ງຶ ທສໍ່ີ ້າງຈາກການເອົາຄາສອງຄາຂໍນຶ້ ໄປມາປະສມົ ເຂ້ໍົາກນັ ບົນພໍນ້ ຖານການສາ ພນັ ວາກະຍະສາພນັ ໜໍງ່ຶ ໃນສອງແບບຄ: ແບບສະເໝພີ າກ ແລະ ແບບຕວົ ຫັກ - ຕວົ ສາຮອງ. ກຸ່ມຄາໃນພາສາ ມີສາມກຸ່ມໃຫຍ່ທມ່ໍີ ສີ າຍສາພັນພາຍໃນກຸ່ມຄາແຕກຕາ່ ງກັນ ໃນສາມກຸ່ມນໍ້ີ, ເມ່ໍອສຶກສາ ເບ່ໍິງໃນແງຄຸ່ ວາມເອກະລາດ ຫ ອດິ ສະຫະໃນການເຄອ່ໍ ນໄຫວແລກປຽຸ່ ນ, ພວກເຮົາເຫັນວ່າ ກຸມ່ ຄາທ່ໍມີ ສີ າຍສາພັນ ແບບສະ ເໝພີ າກ ແລະ ກຸ່ມຄາທມ່ໍີ ສີ າຍສາພັນແບບ ຕົວຫກັ - ຕວົ ສາຮອງ ແມຸ່ນສອງກຸ່ມມຄາ ທ່ໍີກົງກັນຂ້າມກັບ ກຸ່ມຄາທ່ໍີເຫອ, ຄກຸ່ມຄາທໍ່ີມສີ າຍສາພນັ ແບບສົງເຄາະພາກ ( ຕົວຕໍັງ້ - ຕວົ ສາແດງ ). ສອງກມຸ່ ຄາດ່ໍັງກ່າວ ເມ່ໍອນາ ເຂາໍົ້ ເຄອໍ່ ນໄຫວໃນຊິວີດຕົວຈິງຂອງພາສາ ກຍັງມຄີ ວາມເປັນເອກະລາດທາງດ້ານເນໍ້ອໃນ ແລະ ຮບການໄວຍາກອນ ຍອ້ ນ: • ເຖິງຈະເປນັ ກຸມ່ ຄາ ແຕກຸ່ ຍງັ ມຖີ ານະເທົາໍ່ ກັບຄາ ຄ: ມັນພຽງແຕຸ່ມຄີ ວາມໝາຍກວ້າງອອກກວາ່ ຄາປ່ຽຸ ວ. • ໃຈຄວາມບໍ່ທັນຢຸດຕິ ໝາຍຄວາມວ່າ: ບໍ່ມີໃຈຄວາມເຕັມປະໂຫຍກ, ເວົໍ້າອີກຢຸ່າງໜຶໍ່ງກຄບໍ່ມີຄວາມ ໝາຍຄບົ ຖວ້ ນໃນຕວົ ຂອງມນັ . ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ກນິ ໝາກສ້ົໍມ + ກິນ ເປັນຄາຫັກ ໝາກສົມ້ໍ ກພຽງຂະຫຍາຍ ກນິ ເທ່າໍົ ນໍ້ັນເພໍ່ອບົງບອກເຖິງການກິນ. + ກິນໝາກສົໍ້ມ ຍັງເປັນໃຈຄວາມທໍ່ີບທໍ່ ນັ ຢຸດຕິ ເພໍ່ອການແຈງູ້ ຂ່າວເຊິ່ໍງຍັງສາມາດປະກອບເປັນກຸ່ມຄາທໍ່ີ ໃຫຍ່ກວ່າອີກ ຄ ລາວກນິ ໝາກສ້ົໍມ ມັນຈິໍ່ງມີຄວາມໝາຍຄົບຖ້ວນໃນຕົວມັນ. ດັ່ໍງນັໍ້ນ, ກຸ່ມຄາປະເພດ ກິນໝາກ ສ້ໍົມ ຈຶໍງ່ ແມ່ນຸ ວະລີ ເພາະມນັ ພຽງແຕຸ່ໃຫຍກ່ ວາ່ ຄາ ແລະ ນ້ອຍກວ່າປະໂຫຍກ. 2. ຊະນິດວະລີ ອີງຕາມທາດແທູ້ແຫຸ່ງການສາພັນວາກະຍະສາພັນຂອງກຸ່ມຄາ ອາດແບຸ່ງວະລີອອກເປັນ ສອງ ຊະນິດຄ: ວະລີສົມພາກ ແລະ ວະລີອະນຸພາກ. 2.1 ວະລີສົມພາກ ວະລີສົມພາກ ແມຸ່ນວະລີທ່ໍີເກີດຈາກ ສອງ ຫ ຫາຍພາກສ່ວນທ່ໍີຮ່ວມກັນສ້າງ ວະລີປະເພດນີໍ້ ມີຄວາມ ສະເໝີພາກກນັ ເຊ່ໍິງມັນມີລກັ ສະນະດ່ງັໍ ນໍ້ີ: • ລະຫວາ່ ງພາກສວ່ ນຕ່າງໆອາດມຄີ າຕ່ໍ ຫ ບມ່ໍ ີກໄດູ້. ຕົວຢາຸ່ ງ: ພແໍ່ ມຸ່ ພໍ່ ແລະ ແມຸ່, ພ່ໍ ຫ ແມຸ່. • ທກຸ ພາກສ່ວນທໍ່ີສະເໝີພາກກັນມີໜາ້ ທທ່ໍີ າງໄວຍາກອນເທົ່າໍ ທຽມກນັ . ຕົວຢາຸ່ ງ: ພແໍ່ ມຸ່ຮັກລກ. ພ່ໍ ໃນປະໂຫຍກນ້ໍີເຮັດໜາ້ ທ່ີໍເປນັ ຄາຕົວຕງັໍ້ , ແມຸ່ ກໍ່ເຮດັ ໜ້າທໍີ່ເປັນຄາຕວົ ຕໍງົ້ ຄກນັ ແລະ ໃນປະໂຫຍກ ລກລກກໍ່ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 14

ວາກະຍະສາພນັ ຮກັ ພແ່ໍ ມຸ່ຄກັນ ເຮາົ ຈະເຫນັ ວາ່ ພໍ່ ແລະ ແມຸ່ ກເຮັດໜ້າທໍ່ີເປນັ ຕົວປະກອບນາກນັ . • ແຕຸ່ລະພາກສ່ວນມີຖານະເທົໍ່າທຽມກັນ ດ້ານປະເພດຄາ ແລະ ລະດັບຂອງພວກມັນຈິໍ່ງສະເໝີພາກກັນ. ແຕຸ່ຖ້າ ຫາກພາກສ່ວນໜໍ່ຶງ, ເປນັ ຖອ້ ຍຄາປະເພດໃດ, ອີກພາກສວ່ ນໜງ່ຶໍ ກເປັນຖ້ອຍຄາປະເພດນ້ັໍນ. ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ນາມ + ນາມ ພແ່ໍ ມຸ່, ອາວອາ, ປູ້າລງຸ ... ກລິ ິຍາ + ກລິ ິຍາ ນັງໍ່ ນອນ, ໄປມາ, ຂຽນອາ່ ນ... ຄນຸ ນາມ + ຄຸນນາມ ຂາວດາ, ດຊີ ວົໍ່ , ສົດຊ່ໍນ... ແທນນາມ + ແທນນາມ ເຈາ້ົໍ ຂອ້ ຍ, ເພ່ນີໍ ແລະ ເຂາົ , ມຶງກ... ຖ້າຫາກພາກສວ່ ນໜໍຶ່ງເປັນປະໂຫຍກ ອກີ ພາກສວ່ ນໜຶ່ງໍ ກເປັນປະໂຫຍກນາ ຕົວຢ່າຸ ງ: ປະໂຫຍກ + ປະໂຫຍກ: ລາວກາລັງກິນເຂໍົາ້ , ຂ້ອຍກາລງັ ອາ່ ນໜັງສ. ອງີ ຕາມລກັ ສະນະຂອງການສາພນັ ລະຫວາ່ ງແຕຸ່ລະພາກສ່ວນ, ອາດແບງຸ່ ວະລຊີ ະນດິ ນໍຍ້ີ ່ອຍອອກໄປອກີ ຄ: • ການສາພັນແບບສມົ ທົບກນັ ຕົວຢຸາ່ ງ: ອາຈານ ແລະ ນັກຮຽນ, ລາວພອ້ ມຄຸ່ຮັກ, ທງັ ພໍ່ ແລະ ແມຸ່, ຫ້ອງເຮາົ ກຄຫ້ອງອ່ນໍ ໆ… • ການສາພັນແບບເລອກເອາົ ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ລກ ຫ ຫານ, ລກກໄດູ້ ຫານກໄດູ້, ບ່ໍເຈາ້ໍົ ກຂ້ອຍ… • ການສາພັນແບບວິພາກ ຕົວຢຸາ່ ງ: ຄັນມັກກເອົາ, ຍອ້ ນເຈບັ ຈິໍ່ງຂາດຮຽນ, ເຖງິ ເມໍ່ອຍກຍັງອດົ … • ການສາພັນແບບອະທບິ າຍ ຕົວຢຸາ່ ງ: - ທາ່ ນ ບນຸ ຍັງ ວລະຈດິ ປະທານປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນລາວ. - ນາງ ຈັນສະໝອນ ນກັ ຮຽນ ຮຸນ່ ທີ 2… ໃນສອງພາກສ່ວນນ້ີໍ, ມີຄວາມສະເໝີພາກກັນ, ພາກສ່ວນທີສອງອະທິບາຍພາກສ່ວນທີໜຶໍ່ງໃຫູ້ແຈຸ່ມ ແຈູ້ງ; ໃນກລະນີທ່ໍສີ າມາດເຂໍົ້າໃຈໄດູ້ແລູ້ວອາດສາມາດເລອກໜງຶ່ໍ ໃນສອງກ່ໍໄດູ້. ຕົວຢຸ່າງ: ທ່ານ ທອງລຸນ ສີສຸລິດ ໄປຢູ້ຽມຢາມສັນຖະວະໄມຕີ ປະເທດມຽນມາ ຢຸ່າງເປັນທາງການ; ຫ ທ່ານ ນາຍກົ ລດັ ຖະມົນຕີ ໄປຢຽູ້ ມຢາມສນັ ຖະວະໄມຕີ ປະເທດ ມຽນມາຢາຸ່ ງເປນັ ທາງການ. 2.2 ວະລີອະນຸພາກ ແມຸ່ນວະລີ ເຊີໍ່ງມີລັກສະນະດັ່ໍງນໍີ້: ທໍ່ີເກີດຈາກກຸ່ມຄາ, ທ່ໍີມີພາກສ່ວນໜຶ່ໍງເປັນຕົວຫັກ, ອີກພາກສ່ວນໜ່ໍຶງ ເປັນຕວົ ສາຮອງ ເຊ່ໍງີ ມີລກັ ສະນະດໍັ່ງນີ້ໍ: • ອາດມີ ຫ ບໍມ່ ີຄາເຊໍອ່ ມ ແຊກເຂໍາ້ົ ກາງກໄດູ້ ຕົວຢຸາ່ ງ: ແມຸ່ຂ້ອຍ ແມຸ່ ຂອງ ຂ້ອຍ • ເຮົາຈະເຫນັ ວາ່ ມີແຕຸ່ຄາຫກັ ທ່ໍເີ ຮດັ ໜາ້ ທີ່ໍທາງດາ້ ນໄວຍາກອນເມໍອ່ ໄປຮວ່ ມກບັ ກມຸ່ ຄາອ່ໍນ. ຕົວຢຸ່າງ: ແມຸ່ ວັນດີ ພບົ ພໍສ່ ມົ ສະໜຸກ, ໝາ ສົມພອນ ກດັ ແມວ ນາງ ສອນໄຊ. ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 15

ວາກະຍະສາພນັ ໃນວະລີ ທີໜຶ່ໍງມີແຕຸ່ ແມຸ່ ກັບ ພ່ໍ ເທົ່ໍານັໍ້ນທ່ໍີພົວພັນກັນ ແລະ ໃນປະໂຫຍກທີສອງ ມີແຕຸ່ ໝາ ເທົໍ່ານັໍ້ນທີໍ່ພົວພັນ ກັບກດັ , ສ່ວນ ສມົ ພອນ ບໍມ່ ີສວ່ ນພົວພນັ ກັບ ກດັ ໃນດາ້ ນຄວາມໝາຍໄວຍາກອນ. • ສາລັບພາກສ່ວນທ່ໍີປະກອບເປນັ ວະລີປະເພດນບໍີ້ ່ໍຈາກັດປະເພດຄາ: ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ນາມ + ນາມ ເງນິ ຝັກ, ຕັ່ໍງມາ້ ... ນາມ+ ຄຸນນາມ ເງິນນ້ອຍ, ຕໍັງ່ ສງ... ນາມ + ກິລິຍາ ເງິນຈາ່ ຍ, ເງິນທອນ, ໄຟໄໝ.ູ້ .. ກລິ ຍິ າ +ນາມ ກນິ ເຂົໍ້າ, ນໍັງ່ ຕງັ່ໍ ... ກິລິຍາ + ຄຸນນາມ ແລນຸ່ ໄວ, ແຕູ້ມງາມ, ເວົ້ໍາມ່ວນ… ອີງຕາມ ການພົວພັນຂອງພາກສ່ວນສາຮອງ, ພວກເຮົາອາດແບຸ່ງວະລີປະເພດນີໍ້ອອກເປັນ ສອງ ປະເພດ ໃຫຍໄ່ ດູ້ອີກຄ: ວະລີພາກສ່ວນແຈກແຈງ ແລະ ວະລີພາກສວ່ ນເພໍ່ມີ . ວະລີທ່ໍີມີສວ່ ນແຈກແຈງ ແມຸ່ນວະລີທ່ີໍມີ ຄາຫກັ ເປັນຄາກິລິຍາຂາດ ແລະ ຄາສາຮອງ ປາກດົ ຕົວໃນຖານະ ເປນັ ເປໍາ້ົ ໝາຍຂອງຄາຫກັ . ພາກສ່ວນນີ້ໍເມໍອ່ ປະກອບຢຸ່ໃນປະໂຫຍກ ມນັ ໄດກູ້ າຍເປັນໜ່ງໍຶ ໃນພາກສ່ວນຫັກຂອງປະ ໂຫຍກຄ ເປນັ ຕວົ ປະກອບເຊນັ່ໍ : ກນິ ເຂ້ໍົາ, ເວໍ້ົາຄວາມ, ຖາມຂ່າວ,… ສ່ວນວະລີເພີ່ໍມ ແມຸ່ນວະລີທໍີ່ມີຄາສາຮອງ ເປັນຕົວຂະຫຍາຍໃຫູ້ຕົວຫັກຄ: ອະທິບາຍຄາຫກັ ໃຫູ້ແຈູ້ງຂ້ຶໍນ ຕໍ່ມ. ຕວົ ຢຸ່າງ: ມ້າຂາວ, ເງິນຮາງ, ເວໍາົ້ ງ່າຍ, ຟັງຍາກ, ທາງຍ່າງ, ຂຽວອຸ່ມທມຸ່ ... ໃນວະລີທັງສອງປະເພດທໍ່ີກ່າວມາ (ວະລີສມົ ພາກ, ວະລີອະນຸພາກ) ເຫນັ ວ່າ ວະລີອະນຸພາກ ເປັນວະລີທໍ່ີ ມຮີ ບການຈັດຕງໍັ້ ທ່ໍີອຸດົມສມົ ບນ ການວເິ ຄາະວະລີອະນຸພາກຈະຊ່ວຍໃຫູ້ພວກເຮົາແຈກແຈງພາກສ່ວນສາຮອງຂອງ ພາກສ່ວນຫັກເຄໍ່ອນໄຫວໃນພາກສ່ວນຕ່າງໆທີ່ໍມີໜ້າທໍ່ີແຕກຕ່າງໃນປະໂຫຍກ. ດັ່ໍງນໍັ້ນ, ສ່ວນຫາຍເພ່ິໍນຈິໍ່ງນິຍົມ ສຶກສາບນັ ຫານີໍ້ຫາຍໃນໄວຍາກອນຂອງປະເພດຕາ່ ງໆ ແລະ ໃນພາສາເຮົາກດາເນນີ ແບບດຽວກນັ ນໍີ້. 3. ປະເພດວະລີ ອງີ ໃສ່ປະເພດຄາ, ອຳດແບ່ງວະລີອອກເປັນຫຼຳຍປະເພດຕຳມຄາທ່ືີເປນັ ຕົວຫັຼກໃນວະລີນັ້ນໆ ເຊັື່ນ: ວະລີທື່ີ ມີຄານຳມເປນັ ຄາຫກັຼ ຮຽກວ່ຳ ນຳມວະລ,ີ ວະລີທມື່ີ ີຄາກິລິຍຳເປັນຫັຼກຮຽກວຳ່ ກລິ ຍິ ຳວະລີ… 3.1 ນຳມວະລີ 3.1.1 ຄວຳມໝຳຍຂອງນຳມວະລີ ນຳມວະລີ ໝຳຍເອົຳວະລີ ທ່ືມີ ີຄານຳມເປັນຫັກຼ ຫຼ ເປັນໃຈກຳງ ຂອງວະລີນັ້ນໆ ເວຳັ້ົ ອີກຢຳ່ ງໜື່ງນຳມວະລີ ແມນ່ ໝວດຄາທື່ມີ ຄີ ານຳມຢ່ທຳງໜ້ຳ ສວ່ ນຢທ່ ຳງຫັງຼ ນ້ັນຈະເປນັ ຄາປະເພດໃດກຕຳມ. ຕົວຢ່ຳງ: 1. ສນກຳນຄ້ຳ ລຳວ ໄອເຕກັ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 16

ວາກະຍະສາພັນ 2. ບັນດຳ ນກັ ຮົບ ທ່ືີມກີ ຽດ 3. (ທັງໝົດ) ໜວ່ ຍງຳນ ທື່ີຮັບຜິດຊອບວຽກງຳນຕຳ່ ງໆ ທງັ ໝົດ 4. ບນັ ດຳ ແຂກ ທ່ືີມກີ ຽດ ທງັ ໝົດ ຕົວຢຳ່ ງ1 ຄາຂະຫຍຳຍຂອງນຳມວະລີອຳດຢ່ຫຼັງ, ຕວົ ຢຳ່ ງ2 ຄາຂະຫຍຳຍຂອງນຳມວະລີ ຢໜ່ ຳ້ , ຕົວຢ່ຳງ3 ຄາຂະຫຍຳຍຂອງນຳມວະລີອຳດຢ່ໜ້ຳ ຫຼ ຢ່ຫຼັງ ແລະ ຕົວຢ່ຳງ4 ຄາຂະຫຍຳຍຂອງ ນຳມວະລີ ອຳດຢ່ໜ້ຳ ຫຼ ຫັຼງ ໝຳຍຄວຳມວ່ຳ ບອ່ ນຢ່ຂອງຄາຂະຫຍຳຍຂ້ັນກັບ ແຕ່ລະກລະນີ ແຕ່ສວ່ ນຫຼຳຍຈະຢ່ຫຼັງ. ລະຫວ່ຳງຕົວຫຼັກ ແລະ ສ່ວນຂະຫຍຳຍຂອງນຳມວະລີ ນັ້ນ ຖ້ຳໃນກລະນີບື່ສັບສົນດ້ຳນຄວຳມໝຳຍ ໃຊ້ ຕວົ ເຊືອ່ ມ ຫຼ ບື່ໃຊ້ກໄດ້. ຕວົ ຢ່ຳງ: ເງນິ ຂອ້ ຍ ເງນິ ຂອງຂອ້ ຍ ແຕ່ໃນກລະນີສບັ ສນົ ດຳ້ ນຄວຳມໝຳຍຕອ້ ງໃຊ້ຕົວເຊ່ືອມ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ພ່ື ຫຼ ແມ່ ໃນກລະນີນີັ້ ຖ້ຳບື່ໃສ່ ຫຼ ກ່ມຄານີ້ັອຳດຈະເຂົ້ັຳໃຈວ່ຳ ພ່ື ແລະ ແມ່ ກ່ືໄດ້. ແຕ່ໃນກລະນີມີຄາຄນນຳມ ບອກຄາຢນຢັນ ຫຼ ຄວຳມແນ່ນອນ ( ນິຍົມຄນນຳມ) ຫຼ ໃນກ ລະນີກ ່ມຄາຕົວຕັ້ງ - ຕົວສາແດງ ເປັນສ່ວນ ຂະຫຍຳຍນິຍມົ ໃຊ້ຄາເຊືອ່ ມເປນັ ຕວົ ເຊ່ອື ມ. ຕົວຢ່ຳງ: - ຊ້ຳງນ້ັີ ຊ້ຳງຕົວນັີ້ - ເງນິ ອຳຈຳນ ໃຫນ້ ັກສກສຳ ເງນິ ທ່ືີອຳຈຳນໃຫນ້ ັກສກສຳ ໂດຍທົື່ວໄປ, ນຳມວະລີ ຈະຍຳວຂະໜຳດໃດກສຳມຳດກວດໄດ້ດ້ວຍກຳນຕ ່ືມຄ າກ ຳນົດ (ຄ າຄນ ນຳມບອກຄາຢນຢັນ ຫຼ ແນນ່ ອນ ) ໃສ່ທຳ້ ຍວະລີ ໂດຍທ່ືີມນັ ຈະກວມເອຳົ ສວ່ ນຂະຫຍຳຍທງັ ໝດົ ໄປສ່ຄາຫກັຼ . ຕວົ ຢ່ຳງ: • ປມັ້ ນ້ັນ ( ຖກຂຳ້ ແລ້ວ ) • ປ້ັມ ຫວົ ນນັ້ ( ຖກຂ້ຳແລ້ວ ) • ປັມ້ ຫວົ ເກົື່ຳ ຫວົ ນ້ນັ ( ຖກຂຳດແລ້ວ ) ຄານຳມທັງສອງຢ່ຳງ ຄ ສຳມັນນຳມ ແລະ ວິສຳມັນນຳມ ທ່ືີກ່ຳວເຖິງໃນພຳກວະຈີວິພຳກ ນັ້ນສຳມຳດເຮດັ ໜ້າທເ່ໍີ ປັນຄາຫຼກັ ຂອງ ນຳມວະລີໄດ້ ສງັ ເກດໄດ້ວະລີຕື່ໄປນີັ້:  ອາຈຳນ ວິຊຽນ ທອງທະວີ ບຳ້ ນໜອງບົວທອງ (ແຕ່ງງຳນແລວ້ ) (1) ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 17

ວາກະຍະສາພັນ • ປ້ັມອຳ່ ນ ຫົວນັ້ີ ( ແມນ່ ຂອງຫ້ອງສະໝດ) (2) ຕວົ ຢ່າຸ ງໝຳຍເລກ (1) ແມນ່ ວິສຳມັນນຳມວະລີ ເພຳະວິສຳມັນນຳມ ອາຈຳນວິຊຽນ ທອງທະວີ ເປັນຄາຫຼັກ, ສ່ວນຕົວຢ່ຳງໝຳຍເລກ (2) ແມ່ນມີຄາສຳມັນນຳມ ປ້ັມອ່ຳນ ເຮັດໜ້ຳທື່ີເປັນຄາຫຼັກ. ສະນ້ັໍນ, ວະລີນ້ັີ ຈ່ືີງແມ່ນ ສຳມັນນຳມວະລີ. ນຳມວະລີ ແມ່ນຄານຳມທກປະເພດ, ນອກຈຳກຄານຳມທື່ີບອກເຄື່ອງໝຳຍນຳມ, ເຮັດໜ້ຳທ່ີືເປັນຄາຫກັຼ ຂອງວະລີນັ້ນ ເຊໍ່ິງມັນອຳດມີສ່ວນຂະຫຍຳຍຢ່ ໜ້ຳ, ຫງັຼ , ໜຳ້ ຫຼ ຫງັຼ ຂອງຄາຫກັຼ ໄດ້ຕຳມກລະນີໂດຍທວື່ົ ໄປແລວ້ , ເຮົຳສຳມຳດກວດນຳມວະລີໄດ້ດວ້ ຍກຳນຕ່ມື ຄານຍິ ົມຄນນຳມໃສ່ທ້ຳຍວະລີນ້ັນ. 3.1.2 ສ່ວນປະກອບຂອງນຳມມວະລີ ສ່ວນປະກອບໃນນຳມວະລີ ມີຢ່ສອງສວ່ ນໃຫຍ່ຄ: ສ່ວນທ່ືເີ ປັນຫກຼັ ແລະ ສ່ວນຂະຫຍຳຍ, ອີງຕຳມທ່ືີຕ້ັໍງ ຄາຂະຫຍຳຍອຳດຢໜ່ ້ຳ ແລະ ຢຫ່ ັງຼ ຄາຫກັຼ . ພຳກສ່ວນ ໜ້ຳ ໃຈກຳງ ຫງັຼ ຕວົ ຢ່ຳງ ບັນດຳ ແຂກ ຜມ້ ກີ ຽດ ໜ້ຳທີື່ ຂະຫຍຳຍ ຫກັຼ ຂະຫຍຳຍ ຫຳກສກສຳໃນແງ່ຂອງໂຄງສ້ຳງ, ເຮົຳຈະເຫັນວ່ຳນຳມວະລີປະກອບດ້ວຍສຳມພຳກສ່ວນຄ: ພຳກສ່ວນຄາ ຂະຫຍຳຍຢໜ່ ຳ້ (ບນັ ດຳ), ພຳກສວ່ ນຫຼັກ (ແຂກ) ແລະ ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍຢຫ່ ງັຼ (ຜມ້ ີກຽດ). ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍບ່ືຈຳກດັ ໃນດ້ຳນທ່ືີຕັ້ງ ອຳດມີຢ່ຂຳ້ ງຫັງຼ ຫຼ ຂຳ້ ງໜຳ້ ແລະ ຫງັຼ ພອ້ ມດຽວກນັ ກ່ືໄດ້ ແລະ ຈານວນກ່ືບ່ຈື ຳກດັ . ຕວົ ຢ່ຳງ: ທງັ ໝດົ ບນັ ດຳ ທ່ຳນ ລັດຖະມນົ ຕີ ກະຊວງ ຕ່ຳງໆ ທ່ືມີ ຳຮ່ວມ -3 -2 -1 0 +1 +2 +3 ພຳກສ່ວນຢ່ໜ້ຳແມ່ນປະເພດຄາຊ່ວຍ ເຊໍ່ິງຄາເຫຼົ່ືຳນັ້ນມັກຈະເປັນເຄື່ອງບົງຊີຖ້ັ ຳນະ, ຕາແໜ່ງ, ເພດ, ພົດ ຫຼ ປະມຳນໂດຍລວມຂອງຄານຳມທ່ີືເປັນຫຼັກຢ່ໃນຕາແໜ່ງ -1 ອຳດແມ່ນຄາບອກຖຳນະ; ຕາແໜ່ງ -2 ອຳດແມ່ນ ຄາບອກປະມຳນ; ແລະ ຕາແໜງ່ -3 ອຳດແມນ່ ຄາບອກປະມຳນໂດຍລວມຍອດ. ພຳກສວ່ ນຢຫ່ ຼັງ: ໃນຕາແໜງ່ +1 ມັກຈະແມນ່ ຄານຳມ, ຕາແໜງ່ +2 ມັກຈະແມ່ນຄາຄນນຳມ ຫຼ ປະ ເພດຄາ ອ່ນື ໆ ທ່ືີມີຜົນໃນກຳນຈັດແບງ່ ໃຫລ້ ະອຽດຕມື່ ແລະ ບອກລັກສະນະຂອງນຳມຫຼກັ , ຕາແໜງ່ +3 ແມນ່ ຄາ ກຳນດົ ແລະ ຕາແໜງ່ +4 ແມນ່ ຄາອືນ່ ໆປະເພດໃດກ່ືໄດ້. ສະຫຼຸບແລ້ວ, ອີງຕຳມໂຄງສ້ຳງ ນຳມວະລີປະກອບດ້ວຍສຳມພຳກສ່ວນໃຫຍ່ຄ: ພຳກສ່ວນຫຼັກ (0), ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍທ່ືີຢໜ່ ຳ້ (…-1) ແລະ ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍທີື່ຢ່ຫັງຼ (+1…) ຄາຫກັຼ . ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 18

ວາກະຍະສາພັນ 1. ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍຢ່ໜ້ຳພຳກສວ່ ນຄາຫັຼກ ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍທີ່ືຢ່ໜ້ຳພຳກສ່ວນຫຼັກ ແມ່ນຄາທື່ີເຮັດໜ້ຳທືີ່ເປັນຄາຊ່ວຍ ຄ: ຄາເຫຼົື່ຳນີ້ັນອກຈຳກ ເຮດັ ໜຳ້ ທີື່ໃນຖຳນະວັດຈະນຳແລວ້ ຍັງເຮດັ ໜ້ຳທືີ່ໄວຍຳກອນອີກ ທງັ ນັີ້ກື່ເພອ່ື ບົງບອກ ພຳວະແຫງ່ ລະດັບ, ຂອບເຂດ ແລະ ລັກສະນະກຳນ ຄານຳມຫັກຼ . ປະເພດຄາທຢືີ່ ໃນຕາແໜງ່ ນັ້ີແມນ່ ຄານຳມທ່ືີບງົ ບອກ ຖຳນະ, ເພດ ຄານຳມທື່ບີ ອກປະມຳນ: ຈຳກດັ , ໝດົ , ທັງໝົດ, ທງັ ປວງ, ທກ, ບັນດຳ,… ບອກຈຳນວນແບ່ງ: ບຳງ, ລຳງພ່ອງ, ນຳໆ, ຕ່ຳງໆ, ຜລ້ ະ…. ບອກຈຳນວນນັບ: 1,2,3… ບອກຈຳນວນທ:ີ ທີ1…ຄາສະມຫະນຳມ, ລກັ ສະນະນຳມ ແລະ ຄາບອກກຳລະ - ເທສະ ກ. ຖຳນະນຳມ + ນຳມຫກັຼ ຖຳນະທຳງປະເພນີສງັ ຄມົ + ຊນັ້ ສງັ ຄົມ ແລະ ສຳຍພົວພນັ ສັງຄມົ ທວື່ົ ໆໄປ: ທຳ່ ນ, ທ້ຳວ, ນຳງ, ອີື່, ບກັ … ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ ພຳກສວ່ ນຫັກຼ ທ່ຳນ ຄະນະບດີ ຍຳ ພື່ຕຳແສງ ທ້ຳວ ບວົ ແກວ້ ນຳງ ພິມພອນ ອ່ີື ແກ້ວທບິ + ໃນສຳຍຄອບຄົວ ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ ພຳກສ່ວນຫກຼັ ພເ່ື ຖ້ຳັົ ສມົ ໄພ ລງ ສມົ ຈີນ ປຳ້ ສມົ ຈັນ ນ້ຳ ໄກສອນ ອຳ ວົງສອນ ອຳວ ຄາດີ ນ້ຳບ່ຳວ ຄາດອ່ ນ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 19

ວາກະຍະສາພນັ + ໃນສຳສະໜຳ ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ ພຳກສ່ວນຫຼັກ ສັງກະລີ ວຽງທອງ ຈວົ ຄາແກ້ວ ເນນ ເພັດອຳພອນ ຄບຳ ເພັດທະວີ ວງົ ພກັ ດີ ຍຳທຳ່ ນ ສຳມກັ ຄີ ເຈົ້ັຳອຳວຳດ + ສກິ ຈຳກວັດ ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ ພຳກສ່ວນຫັຼກ ຊຽງ ຄາມີ ທດິ ໄຊ ຈຳນ ບນມຳ ໄມ່ ອ່ອນນດິ ຖຳນະທຳງກຳນຈັດຕງ້ັ ແຕ່ງຕັ້ງ - ມອບໝຳຍ + ຕາແໜ່ງ - ສຳຍປົກຄອງ: ນຳຍບຳ້ ນ, ເຈຳົ້ັ ເມອງ, ເຈຳ້ົັ ແຂວງ, ລັດຖະມນົ ຕີ… - ສຳຍສກສຳ: ຄ, ອຳຈຳນ… ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຄ ວຽງແກ້ວ, ອຳຈຳນ ສົມສະບຳຍ - ສຳຍທະຫຳນ: ຊັນ້ ນຳຍສິບ, ສບິ ຕີ… ຕົວວຢ່ຳງ: ສິບຕີ ສົມໝຳຍ, ຮ້ອຍຕີ ສົມຈັນ… + ນຳມມະຍົດ: ເພຍ, ພະຍຳ, ຮອງສຳດສະດຳຈຳນ, ສຳດສະດຳຈຳນ, ວລິ ະຊນົ ... ຕົວຢ່ຳງ: ພະຍຳ ຄາລ້ັ, ເພຍ ອ່ອນດ,ີ ວລິ ະຊນົ ສີທອງ, ຮອງສຳດສະດຳຈຳນ ຄາເຫັຼກ ໄຊດຳລຳ... ຂ. ລກັ ສະນະນຳມ ເມ ື່ອຕ້ອງກຳນເນັ້ນໜັກ, ລັກສະນະນຳມອຳດນ ຳໃຊ້ຢ ່ຫຼັງນຳມ ທັງນີັ້ກ ່ືຍ້ອນວ່ຳລັກສະນຳມ ກແມນ່ ເຄື່ອງໝຳຍນຳມ. ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 20

ຕວົ ຢຳ່ ງ: ວາກະຍະສາພນັ ໜວ່ ຍ ໝຳກແຕງ ໜ່ວຍ ນ້ັີ ປຽ່ ງ ໝຳກນັດປຽ່ ງ ນ້ີັ ໂຕ ໄກ່ໂຕ ນັີ້ ໃບ ຮບສອງໃບ ຄ. ຄາທື່ໝີ ຳຍບອກປະມຳນ ຫ້ອງ / ຄອບຄົວ ບອກຈຳນວນຈຳກັດ ( ໂດຍລວມ ) ຄອບຄົວ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຄນົ / ກລະນີ ທງັ ຄຳວ / ຢິບ ຂດີ / ຢຽດ ທງັ ໝົດ ທກ, ທກໆ ແຂກ ພ ພຳກສວ່ ນຫກັຼ ເຕັມ ບອ່ ນ ບັນດຳ ຄົນ + ຈຳນວນແຈກແຈງ: ບຳງ, ລຳງ… ຕວົ ຢຳ່ ງ: ປະເທດ / ຊາດ 2ມ້ໍ / 3ເດອນ ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ ວັນ / ເດອນ ບຳງ ລຳງ ນຳນຳ ຜ້ລະ ລຳຍ + ຈຳນວນປະມຳນໂດຍເລັກກນອ້ ຍ: ດ້ຳມ, ສອງສຳມ, ບ່ືເທຳ່ືົ ໃດ, ຈກັ … ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ດ້ຳມ: ດ້ຳມມ້ັ, ດ້ຳມໂລ, ບື່ພທໃື່ ດຄນ, ດາ້ ມຄົນ… - ດ້າມ: ອາດໄປກບັ ຈານວນຕົວຈງິ : ດຳ້ ມສອງສຳມວຳ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 21

ວາກະຍະສາພນັ + ຈຳນວນນັບ: 1; 2, 3… ຕວົ ຢຳ່ ງ: ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ ພຳກສ່ວນຫຼກັ 3 ໝບ່ ້ຳນ 4 ຄວົ ເຮອນ ຄນົ 200 ອ້ຳຍນ້ອງ 2-3 ຈຳນວນນັບໃນທື່ີນີ້ັມີລັກສະນະສັງລວມ ແລະ ຈຳກັດຂອບເຂດເຮັດໃຫ້ກຳຍເປັນກ ່ມກ້ອນຄ້ຳຍເປັນ ສະມຫະນຳມ. ງ. ສະມຫະນຳມ ສະມຫະນຳມທື່ໃີ ຊ້ເພ່ອື ຊ້ບີັ ອກພດົ ຂອງນຳມເຊືນັ່ ພວກ, ໝ.່ .. ຕົວຢຳ່ ງ: ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍ ພຳກສ່ວນຫຼກັ ພວກ ທະຫຳນ ຝງ ຊ້ຳງ, ລງີ ໝ່ ໂຈນ ຄາຊ່ວຍກ່ຽວກັບປະມຳນ ອຳດປາກົດຮບຄວບກນັ ທັງໜຳ້ ແລະ ຫງັຼ . ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍ ພຳກສວ່ ນຫກັຼ ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍ ປຳນໃດ ບ່ຫື ຼຳຍ ຄນົ ທກໆຄນົ ພວກ ຕາຫຼວດ ທກຖ້ວນໜ້ຳ ທງັ ຫລຼ ຳຍ ບັນດຳ ຜແ້ ທນ ຝງ ລີງ ຈ. ຄານຳມບອກກຳລະເທສະ ຄາກຳລະເທສະ ແມ່ນຄານຳມປະເພດໜ່ືງທ່ືີເປັນສນັ ຍຳລັກ ຫຼ ໝຳຍບອກພຳວະແຫງ່ ກຳນຄົງຕວົ ຂອງນຳມ (ສືງ່ິ ວັດຖ) ໃນເວລຳ, ສະຖຳນທໃ່ືີ ດໜື່ງທ່ີແື ນ່ນອນ. • ກຳລະ ກຳລະລວມ: ສະໄໝ, ເມ່ືອ, ຄຳວ… ຕວົ ວຢ່ຳງ: ຍຳມເຊົຳ້ັ , ຕອນບຳ່ ຍ, ຄຳວຍັງນອ້ ຍ, ສະໄໝບຮຳນ… • ເທສະ ອຳດແບງ່ ອອກເປນັ ສອງສວ່ ນຍ່ອຍ + ທື່ີຕັງ້ ທຳງສະຖຳນທີື່: ຫວົ , ທຳ້ ຍ, ກຳງ, ຂຳ້ ງ, ຂຳ້ ງ, ຂອກ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 22

ວາກະຍະສາພນັ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຫວົ ປີ, ທ້ຳຍປີ, ກຳງເດອນ, ຂ້ຳງທຳງ… + ທືີ່ຕັ້ງດ້ຳນທິດ: ເທີງ, ໃຕ້, ເໜອ, ຕຳເວນັ ອອກ… ຕວົ ຢ່ຳງ: ໃຕ້ທະເລ, ເໜອຟ້ຳ, ເທີງພ, ໃຕ້ໂຕະ ( ກ້ອງໂຕະ)… + ຍຳ່ ນ ຫຼ ໄລຍະທ່ືີຕ້ັໍງ: ໃນ, ນອກ, ໃກ້, ໄກ, ຕຳມ, ຫຳ່ ງ, ຖ…່ືີ ຕົວຢຳ່ ງ: ໃນໃຈ, ຕຳມເພງ, ຫ່ຳງຕ້ນັົ , ຖລ່ໍີ າ, ນອກລະບບົ … 2. ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍຢຫ່ ງຼັ ຄານຳມທືີ່ເປັນຄາຫັຼກ ວະລີປະເພດນ້ັີ ມີຄາຂະຫຍຳຍຢ່ຫຼັງມີລັກສະນະກວ້ຳງຂວຳງ ທັງທຳງດ້ຳນຮບກຳນ ແລະ ເນັ້ອໃນ ສ່ວນ ຂະຫຍຳຍນ້ັນອຳດເປັນຄາ ຫຼ ກມ່ ຄາ ປະເພດຕ່ຳງໆ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ໄກ່ ພັນ (1) ນຳມ - ນຳມ - ໄກ່ ບວົ ແກວ້ ຈອ່ ຍ (2) ນຳມ- ວະລີ - ໄກ່ (ທີ່ື) ອາຈານ ພອນສະຫວນັ ເອຳົ ໃຫ້ຂອ້ ຍ (3) ຕົວຢ່ຳງ (1) ຄາຂະຫຍຳຍເປັນຄານຳມ (ພັນ), (2) ຄາຂະຫຍຳຍເປັນວະລີ (ບົວແກ້ວຈ່ອຍ) ແລະ ຕົວຢ່ຳງ (3) ຄາຂະຫຍຳຍ ແມນ່ ປະໂຫຍກທ່ີຫື ດຼຸ ຖຳນະລງົ ມຳເປັນພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍ. ໃນເວລຳທ່ືີມພີ ຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ, ສ່ວນທື່ີສະແດງສັນຍຳລັກຈະຢ່ໃກັກັບຕົວຫຼັກ ຈຳກນັນ້ ຈະແມ່ນສ່ວນ ທ່ືສີ ະແດງຄນລກັ ສະນະ ແລະ ສວ່ ນພນັ ລະນຳເພືມີ່ ເຕີມອືນ່ ໆ ແລະ ສດທຳ້ ຍຈະລົງເອີຍດ້ວຍຄາສະແດງທ່ືີສະແດງ ກຳນກຳນດົ ໂດຍທື່ີພຳກສວ່ ນນ້ໍັນໆມີກຳນສາພັນກບັ ພຳກສວ່ ນຫຼັກ ຕຳມລຳດັບ, ສາລັບພຳກສວ່ ນທຳ້ ຍຈະມກີ ຳນ ຂະຫຍຳຍສັງລວມເພື່ອຊບີ້ັ ອກຕົວຫກັຼ . ຄດືງ່ັ ໄດ້ກຳ່ ວມຳແລວ້ , ສວ່ ນຂະຫຍຳຍຂອງວະລີປະເພດນ້ັີອຳດໄດ້ທກປະເພດຄາຄ: ກ. ຄານຳມເປນັ ສ່ວນຂະຫຍຳຍ ຄານຳມເປນັ ສ່ວນຂະຫຍຳຍໂດຍກງົ ແລະ ອຳດອຳໄສຄາພຳຫະນະເປັນຕົວສື່ສາພັນ ນຳມຫກຼັ + ນຳມຂະຫຍຳຍ ອີງຕຳມຄວຳມໝຳຍວດັ ຈະນຳຂອງຄານຳມ 23 • ນຳມຂະຫຍຳຍສະແດງສ່ໍິງບນັ ຈ ຕວົ ຢ່ຳງ: ກບັ ສຂຳວ, ຊອງ ຢຳ, ຕ້ ປັມ້ … • ນຳມຂະຫຍຳຍເປັນວສິ ຳມນັ ນຳມ ຕົວຢ່ຳງ: ບຳ້ ນ ຫວົ ຂົວ, ເມອງ ວຽງພຄຳ, ປະເທດ ສງິ ກະໂປ… • ນຳມຂະຫຍຳຍສະແດງຮບລັກສະນະ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຫວົ ລ້ຳນ, ຕຳ ຫບິ , ກັນ້ົ ລບີ … • ນຳມຂະຫຍຳຍສະແດງຄນທຳດ, ສນັ ຍະລກັ , ກ່ມກ້ອນ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ລະບຽບເຫັກຼ , ໄກ່ພັນ, ລກສອນໄຟຍດທະສຳດ… ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ

ວາກະຍະສາພນັ ນຳມຫັຼກ + ຄຳພຳຫະນະ + ນຳມຂະຫຍຳຍ ໜຳ້ ທືີ່ຄາພຳຫະນະ ທ່ືເີ ຮັດໜຳ້ ທ່ືີສະແດງສຳຍພວົ ພັນວຳກະຍະສາພນັ ໃນວະລີປະເພດນ້ມັີ ີລັກສະນະບງັ ຄັບ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຄວຳມຈ່ົືມ ຂອງ ຜເ້ ຖົຳ້ັ . - ຄວຳມທະນົງໃຈ ຂອງ ເພ່ອື ນຮ່ວມຫ້ອງ. • ວະລີອີກປະເພດໜ່ືງອຳດມີ ຫຼ ບືມ່ ີຄາພຳຫະນະກໄດ້: ຄຳນຳມຫຼກັ + (ຄຳພຳຫະນະ) + ຄາຂະຫຍຳຍ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ເງນິ ຂອງ ຂອ້ ຍ ( ເງິນຂອ້ ຍ ); ທະນຳຄຳນ ແຫ່ງ ສ.ປ.ປລຳວ ( ທະນຳຄຳນ ສ.ປ.ປລຳວ ). • ນຳມວະລີ ທື່ີມີຄາບອກກຳລະເທສະເປັນຕວົ ຂະຫຍຳຍ. ຕົວຢ່ຳງ: ເຮອນໃນ, ເດອນກອ່ ນ… • ນຳມວະລີ ທື່ີມີຄາບອກຈຳນວນເປັນຕວົ ຂະຫຍຳຍ, ຄາບອກຈຳນວນນັບນິຍົມໃຊ້ຄວບຄ່ ກັບລັກສະນະ ນຳມ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຊຳ້ ງ ສອງໂຕ, ປ້ັມສຳມຫວົ … ຂ. ນຳມວະລີທີື່ມີຕວົ ກິລິຍຳເປນັ ຕົວຂະຫຍຳຍ ນຳມຫຼັກ + ກິລຍິ ຳ ອງີ ຕຳມຈດພເິ ສດທຳງດຳ້ ນໄວຍຳກອນ ແລະຄວຳມໝຳຍເຮົຳອຳດແບງ່ ວະລີປະເພດນີ້ອັ ອກເປັນຍ່ອຍໆດໍ່ງັ ນໍ້:ີ • ປະເພດທື່ີມີໂຄງສ້ຳງແບບກຳມະວະຈົກ ຕົວຢຳ່ ງ: ງວົ ເຜົຳ, ໄກ່ບິນ, ໝປື່ນິ … • ປະເພດທ່ືີມກີ ລິ ິຍຳ ( ທ່ືີນຳມຳຂະຫຍຳຍ ) ສະແດງກຳນນເຄອື່ ນໄຫວ, ອຳກຳນຂອງຄາຫກັຼ . ຕົວຢຳ່ ງ: ນັຳ້ ຟົດ, ໝຳຕຳຍ, ໄກ່ເຫງຳົ … ປະເພດທື່ີມກີ ລິ ຍິ ຳ ( ເພື່ອນຳມຳຂະຫຍຳຍ ) ສະແດງສັນຍຳລກັ ດ້ຳນໃດໜງ່ື ຂອງຄາຫກັຼ ຕວົ ຢ່ຳງ: ໂມງສອນໜງັ ສ, ລຳຍກຳນເທສະໜຳ, ວິທີຟອ້ ນ, ເສັໍນ້ ທາງແຫງຸ່ ຄວາມຫວັ ງ… ຄ. ນຳມວະລີ ທື່ີມີຄນນຳມເປັນຕົວຂະຫຍຳຍ - ຄນນຳມບອກຂະໜຳດ: ຫ້ອງຮຽນກວ້ຳງ… - ຄນນຳມບອກຊະນດິ : ນັກຮຽນດີ… - ຄນນຳມບອກຮບຮ່ຳງ: ລົດສງ… - ຄນນຳມບອກສີ: ມ້ຳຂຳວ… ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 24

ວາກະຍະສາພັນ - ຄນນຳມບອກສຽງ: ສຽງກອ້ ງ… - ຄນນຳມບອກກໍິ່ນ: ດອກໄມ້ຫອມ… - ຄນນຳມບອກລດົ ຊຳດ: ແຈວ່ ເຜດັ … - ຄນນຳມບອກອຳກຳນ: ຄນົ ຈ້ຳ, ຄົນຫວົ ໄວ… - ຄນນຳມບອກເວລຳ: ຂອງໃໝ່, ເດອນແລ້ວ… - ຄນນຳມບອກສະຖຳນທື່ີ: ພຳກທຳງ, ແຄມໜອງ… - ຄນນຳມບອກຈຳນວນ: ອຳຫຳນຫຼຳຍ, ເງິນໜ້ອຍ… - ຄນນຳມບອກຄວຳມຢນຢັນ ຫຼ ຄວຳມແນນ່ ອນ: ເລືອ່ ງຈິງ, ຄນົ ແທ້, ຄນົ ນັ້ນ… - ຄນນຳມບອກຄວຳມບ່ືແນ່ນອນ: ຄົນໃດ, ຜໃ້ ດ, ລຳຄຳໃດ… ງ. ນຳມວະລີທ່ີືມີຄາເຊອ່ື ມ ຊ່ວຍຕື່ກບັ ເລອື່ ງອ່ນື ໆເພ່ືອປະກອບເປນັ ຕວົ ຂະຫຍຳຍ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ປຳໃນ ນຳັ້ , ຄນົ ໃນ ຄອບຄອງ, ສະຖຳນີວິທະຍກະຈຳຍສຽງແຫ່ງ ຊຳດ… ເມື່ອສງັ ເກດໂດຍລວມແລ້ວ ຄາເຊືອ່ ມທ່ືເີ ຮັດໜ້ຳທ່ືີເປັນຕົວຂະຫຍຳຍ ສ່ວນຫຼຳຍຈະແມນ່ ເປັນຄາເຊື່ອມສະ ແດງຄວຳມຮັບພຳລະມອບໝຳຍ, ສະແດງຄວຳມເປັນເຈົັ້ຳຂອງສະແດງສະຖຳນທື່ີ, ເວລຳ. ຕົວວຢຳ່ ງ: • ສະແດງຄວຳມຮບັ ພຳລະ: ຂອງຂວັນສາລັບຫ້ອງພວກເຮົຳ • ສະແດງຄວຳມເປນັ ເຈົຳັ້ ຂອງ: ໂຕະ ຂອງຫ້ອງພວກເຮຳົ • ສະແດງສະຖຳນທື່:ີ ປຳໃນ ນຳ້ັ , ນກັ ສກສຳໃນ ຄອບຄວົ , ໂຮງຮຽນໃກ້ ຫພກັ ນອກຈຳກຄາປະເພດຕ່ຳງໆທີື່ເຮັດໜ້ຳທີື່ເປັນສ່ວນຂະຫຍຳຍແລ້ວ, ກ ່ມຄາປະເພດຕ່ຳງໆກ ື່ສຳມຳດ ເຮດັ ໜຳ້ ທເີ່ື ປນັ ສວ່ ນຂະຫຍຳຍຂອງນຳມວະລີ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຫອ້ ງຂອງນັກສກສຳປ2ີ . ນັກສກສຳປີ 2 ເຮດັ ໜຳ້ ທື່ີຂະຫຍຳຍໃຫ້ ຫ້ອງ - ປມ້ັ ທ່ືີ ອາຈານ ພອນສະຫວັນ ມອບໃຫລ້ ຳວ. ອາຈານ ພອນສະຫວັນ ມອບໃຫລ້ ຳວ ເຮດັ ໜຳ້ ທີື່ຂະຫຍຳຍໃຫ້ປັມ້ . ລັກສະນະພິເສດຂອງກ່ມຄາ ທມື່ີ ສີ ຳຍພົວພັນແບບຕົວຕ້ັງ - ຕວົ ສາແດງ(ສງົ ເຄຳະພຳກ) ມຳເຮດັ ໜຳ້ ທ່ືີເປັນ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 25

ວາກະຍະສາພນັ ສ່ວນຂະຫຍຳຍນັ້ນ ເຮົຳສຳມຳດແຊກຄາເຊອື່ ມເຂົຳ້ັ ຫວ່ຳງກຳງລະຫວ່ຳງມັນ ກັບຕົວຫຼັກ ທັງຕົວຕັ້ງຮ່ວມ ແລະ ຕົວ ສາແດງຕ່ຳງ. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຕວົ ຕໍັ້ງຕຳ່ ງ: ເງນິ ທື່ີ ພແື່ ມສ່ ືົງ່ ໃຫ້ (ໝົດແລວ້ ) - ຕົວຕັ້ງຮວ່ ມ: ເສອໂຕ ຂົບຄນົ (ຖກຂ້ຳແລ້ວ) ນອກຈຳກລັກສະນະພິເສດນ້ັີ, ຍັງມີລັກສະນະລວມຂອງນຳມວະລີອີກ. ອີກອັນໜ່ືງທ່ືີເດັື່ນໃນນຳມວະລີ ແມນ່ ສຳມຳດໃຊ້ຄາຄນນຳມບອກຄາຢນຢນັ ຫຼ ຄວຳມແນນ່ ອນ (ນິຍມົ ຄນນຳມ) ໃສທ່ ຳ້ ຍວະລີ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ເສອໂຕຂົບ ນັ້ນ (ຖກຂ້ຳແລ້ວ) - ວດັ ຖຈຳນວນ ນັ້ີ ( ໃຊໝ້ ດົ ແລວ້ ) 3.2 ກລິ ຍິ ຳວະລີ (ກຳມະວະລ)ີ 3.2.1 ຄວຳມໝຳຍຂອງກລິ ຍິ ຳວະລີ ກິລິຍຳວະລີ ແມ່ນວະລີທື່ີມີກິລິຍຳເປັນຫຼັກ ຫ ເປັນໃຈກຳງ, ມັນອຳດເປັນວະລີທ່ືີຖກສ້ຳງຂັ້ນຈຳກກ່ມຄາ ທີ່ືມີສຳຍພົວພັນແບບສະເໝີພຳກ ຫຼ ແບບຕົວຕົັ້ນຕ - ຕົວສາຮອງ, ວະລີທ່ືີມີສຳຍພົວພັນແບບສະເໝີພຳກ ມັນ ຂນ້ັ ກບັ ຄາຕື່ເປັນຈດໜັກ, ບມ່ື ີລກັ ສະນະພເິ ສດທຳງດ້ຳນໄວຍຳກອນພເທືົ່ຳໃດ; ດັື່ງນັ້ນ, ໃນທ່ືີນ້ັຈີ ະລົງເລິກສະເພຳະ ກລິ ິຍຳວະລີທ່ືີສ້ຳງຂ້ັນຈຳກກມ່ ຄາ ຕວົ ຕ້ນັົ ຕ - ຕວົ ສາຮອງ ຫຼ ຮຽກອີກຢຳ່ ງໜງ່ື ວຳ່ ວະລີອະນພຳກ. ພຳກສວ່ ນສາຮອງ ຫຼ ພຳກສ່ວນຂະຫຍຳຍຂອງກິລິຍຳວະລີ ອຳດແມນ່ ຄາມະໂນພຳບ ຫຼ ຄາພຳຫະນະກໄດ້ ແລະ ບ່ືຈຳກດັ ປະເພດຄາແລ້ວແຕ່ກລະນີ ຄາພຳຫະນະທ່ືເີ ຮັດໜ້ຳທ່ືີເປັນຕົວສາຮອງສ່ວນຫຳຼ ຍຈະຮຽງໄວ້ໜ້ຳ ແລະ ກມກີ ລະນີຮຽງໄວ້ຢຫ່ ັງຼ ; ສວ່ ນຄາມະໂນພຳບເຮັດໜຳ້ ທື່ີດຽວກນັ ນ້ັີ ພັດນິຍມົ ຮຽງໄວຢ້ ຫ່ ັຼງຄາຫກັຼ . ກິລິຍາວະລີແມ່ນ ວະລີທ່ືີມີຄາກຳມະເປັນຫຼັກ ມີທັງວະລີສົມພຳກ ແລະ ວະລີອຳນພຳກ, ກິລິຍາວະລີສົມ ພຳກ ມີສ່ວນປະກອບສະເໝີກັນທັງໃນປະເພດຄາ ແລະ ໜຳ້ ທຄື່ີ າ, ສ່ວນວະລີອຳນພຳກນັນ້ ຊ້ັຳພັດຕຳ່ ງ ເພຳະສ່ວນ ຂະຫຍຳຍຂອງມນັ ບື່ຈຳກັດປະເພດຄາ ແລະ ສຳມຳດຮຽງໄວໜ້ ຳ້ ຫຼ ຫງັຼ ໄດ້ແລວ້ ແຕກ່ ລະນີ. 3.2.2 ສວ່ ນປະກອບຂອງກລິ ຍິ ຳວະລອີ ຳນພຳກ ຫຳກສກສຳໃນແງໂ່ ຄງສ້ຳງກິລຍີ ຳວະລອີ ຳນພຳກ ມນັ ຈະມສີ ວ່ ນປະກອບຢ່ສອງພຳກສວ່ ນຄ: ພຳກສ່ວນ ຫກັຼ ແລະ ພຳກສ່ວນສາຮອງ ຫຼ ພຳກສວ່ ນຂະຫຍຳຍ. 1) ພຳກສ່ວນຫັກຼ ຄາກິລຍິ ຳທື່ີເຮດັ ໜຳ້ ທີື່ເປັນຄາຫກັຼ ໄດ້ ແມ່ນຄາກິລິຍຳທື່ມີ ຄີ ວຳມໝຳຍວັດຈະນຳເອກະລຳດ ແລະ ນຳໃຊ້ເປັນ ມະໂນພຳບເພອື່ ສະແດງຄວຳມໝຳຍໄວຍຳກອນ. ພຳກສ່ວນຫຼກັ ຂອງຄາກິລິຍຳວະລີ ແມ່ນຄາກລິ ິຍຳທ່ີືມີ ຄວຳມໝຳຍວັດຈະນຳເອກະລຳດ ແລະ ນຳໃຊ້ເປນັ ເອກະລຳດຢ່ໃນກມ່ ຄານັ້ນ; ພຳກສວ່ ນອນ່ື ຢ່ໃນກ່ມຄານັນ້ ລວ້ ນແຕ່ຂນ້ັ ກບັ ມນັ ຄເປນັ ສ່ວນຂະຫຍຳຍຂອງມັນ. ຄາກິລິຍຳທື່ີມີຄວຳມໝຳຍວດັ ຈະນຳເອກະລຳດ ແມນ່ ຄາກລິ ິຍຳຄບົ ແລະ ກລິ ິຍຳຂຳດເຊິໍ່ງມນັ ສຳມຳດນຳໃຊ້ ເປນັ ພຳກສ່ວນຫກັຼ ຂອງກ່ມຄາຕ່ຳງໆໄດ້ເຊນື່ັ : ນອນ, ກນິ , ເຫັນ, ເປນັ , ໄດ…້ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 26

ວາກະຍະສາພນັ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ລຳວ ກິນ ອຳຫຳນທ່ືີສກດີ. - ອຳຈຳນ ກຳລັງ ເຫັນ ຂມ້ັ ນ. - ນກັ ສກສຳໄດ້ ຄະແນນເກຼດ A. - ອຳຈຳນ ຄາສກ ທອງກຳ່ ນ ເປັນ ປະທຳນເປດີ ສົກຮຽນໃໝ່. ຄາກິລຍິ ຳທີ່ືຖວາ່ ບື່ເປນັ ຄາຫັກຼ ໄດ້ແມ່ນ: ກ. ຄາກິລິຍຳຈຳນວນໜື່ງ ເຖິງວ່ຳມີຄວຳມໝາຍວັດຈະນຳເອກະລຳດ ແຕ່ຖກນຳໃຊ້ເປັນເຄື່ອງມທຳງດ້ຳນ ສຳຍພົວພນັ ໄວຍຳກອນເຊື່ັນ: ເປນັ , ໄດ້, ໃຫ…້ ໃນປະໂຫຍດຕ່ືໄປນັີ້: - ທ້ຳວ ພອນແກ້ວ ຫຼ້ີນັ ກີຕຳ ເປັນ (1) - ນຳງ ບົວພອນ ສອນແທນ ອຳຈຳນ ໄດ້ (2) - ນກັ ສກສຳໝົດຫ້ອງຖກ ອຳຈຳນ ວຳ່ ໃຫ້ (3) ຄາວ່ຳ ເປັນ ໃນຕົວຢຳ່ ງ (1) ສະແດງເຖງິ ຄວຳມຮ້, ໄດ້ ໃນຕວົ ຢ່ຳງ (2) ສະແດງເຖງິ ຄວຳມສຳມຳດ ແລະ ໃຫ້ ໃນຕົວຢ່ຳງ (3) ສະແດງເຖິງກຳນນິເທດ; ຄາເຫຼົ່ືຳນີັ້ໃຊ້ ເປັນເຄ່ໍອງໝຳຍ ດ້ຳນຕ່ຳງໆຂອງຄາກິລິຍຳເຊິໍ່ງໃນໂຕຂອງ ມນັ , ມັນແມນ່ ສ່ວນໜງ່ື ຂອງຄາຂະຫຍຳຍ ບນັ ຫຳໜ່ງື ທີື່ຄວນໃສ່ໃຈກຄ ຄວນຈຳແນກລະຫວ່ຳງຄາເປັນ ເຄ່ອື ງໝຳຍ ແລະ ຄາກລິ ິຍຳສະແດງມະໂນພຳບ ເຊນ່ັື : ສຳມຳດ ເປັນຄາກລິ ຍິ ຳທື່ີສະແດງເຖີງກຳນເຮັດໄດ້ດ ສະແດງເຖີງຄວຳມ ສຳມຳດ, ມັນເປນັ ຄາຫັຼກໄດ້ເພຳະມັນບແື່ ມ່ນເຄອື່ ງໝຳຍບອກຄວຳມສຳມຳດ. ຂ. ປະເພດຄາກລິ ິຍຳທ່ືີເປນັ ເຄ່ອື ງໝຳຍ ດ້ຳນລັກສະນະໃດໜ່ງື ຂອງຄາກິລຍິ ຳ ອັນໄດ້ແກ່ປພເພດຄາກິລິຍຳ ຊ່ວຍຈະບື່ຖວ່ຳເປັນຄາຫຼັກຂອງກິລິຍຳວະລີ. ຄາເຫຼົ່ືຳນ້ີັໄດ້ແກ່ຄາຊ່ວຍກິລຍິ ຳ ຫຼ ເຄື່ອງໝຳຍຄາກິລິຍຳເຊັືນ່ : ຕ້ອງ, ຄວນ, ໜ້ຳຈະ, ຈະ, ບ່ື, ຢ່ຳ, ເປນັ ຕ້ົນັ . ຕົວຢຳ່ ງ: - ຢຳກມສີ ຂະພຳບແຂງແຮງ ຕອ້ ງ ອອກກຳລງັ ກຳຍ. - ເມອ່ື ມນີ ກັ ສກສຳ ອຳຈຳນກ່ືຈະ ສອນ. - ສິ່ໍງໃດກຕ່ື ຳມທ່ືີຜດິ ກດົ ລະບຽບ ນັກສກສຳກບື່ ໜ້ຳຈະ ເຮັດ. - ຢຳ່ ນອນຕື່ນສວຳຍ. 1) ພຳກສ່ວນສາຮອງ ອີງຕຳມບອ່ ນຢ່ ຫຼ ທ່ືີຕັງ້ ແລະ ທຽບກັບພຳກສວ່ ນຫຼກັ , ພຳກສວ່ ນສາຮອງອາດຢ່ໜຳ້ ຫຼ ຫັງຼ ພຳກສວ່ ນຫກຼັ ກ. ພຳກສ່ວນຢ່ໜຳ້ ຄາຫກັຼ ພຳກສ່ວນທື່ີຢໜ່ ຳ້ ຄາຫກັຼ ໃນກິລິຍຳວະລີອະນພຳກນັີ້ ໂດຍທວ່ືົ ໄປຈະເປັນຄວຳມໝຳຍບອກລກັ ສະນະດຳ້ ນ ໃດດຳ້ ນໜ່ືງຂອງກິລຍິ ຳຫກັຼ . ເພືນ່ີ ອຳດແບ່ງຄາເຫໍ່ົຳນ້ັີອອກເປນັ ກ່ມເຊ່ັືນ: ບອກກຳລະ, ບອກສະຖຳນະລກັ ສະນະ ( ອນັ ໄດ້ແກ່ບອກຄາ ແນະນຳ, ກຳນຄຳດຄະເນ, ກຳນປະມຳນ, ຄວຳມແນນ່ ອນຄກັ ແນ່, ຄວຳມອອ້ ນວອນ, ບອກກຳນຫຳ້ ມ ແລະ ບອກ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 27

ວາກະຍະສາພນັ ກຳນປະຕິເສດ) ແລະ ບອກຜົນກະທບົ ກລິ ຍິ ຳບອກກອຳກຳນ (ວຳຈົກ: ຖກ, ໃຫ,້ ຖກໃຫ້ ) ພຳກສວ່ ນໜ້ຳຄາຫັກຼ ແມນ່ ຄາໝຳຍບອກກຳລະ • ຄາບອກປະຈບນັ : ພຳກສ່ວນໃຈກຳງ ( ຫັກ ) ບອກເຫດກຳນທ່ືີພວມດຳເນນີ : ກຳລງັ , ພວມ, ຫຳກ່ື, ຍງັ ຮຽນ ສອນ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ໄປ ພຳກສ່ວນທືີ່ເປນັ ຄາດຳເນນີ ກຳລງັ ພວມ ຫຳກື່ • ບອກເຫດກຳນທີື່ດຳເນນີ ມຳແລ້ວແຕ່ຍງັ ດຳເນີນຢ່ ຕົວຢ່ຳງ: ຍງັ = ຮຽນ ຍັງ = ເປນັ ໂສດ • ຄາບອກອະດດີ ຕະກຳນ ຄາທ່ືີໃຊໝ້ ຳຍບອກອະດິດຕະກຳນນ້ນັ ໄດ້ແກ່: ໄດ້, ເຄີຍ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ເຄຍີ ຮຽນມຳແລວ້ . - ໄດ້ ດຳເນີນກຳນຄັງ້ ໜ່ງື . • ຄາບອກອຳນຳຄດົ ຕະກຳນ ໄດ້ແກ່ຄາຕື່ໄປນັ້ີ: ຈະ, ຈັກ, ຊິ… ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຈະບອກລ່ວງໜ້ຳ. - ຈັກ ແກ້ໄຂ. - ຊິ ຕັດສນີ ໃຈ. ຄາບອກກຳລະອີກຢ່ຳງໜ່ືງທ່ືີບົງບອກເຖງິ ປົກກະຕິຂອງເຫດກຳນໃດໜ່ງື ເຊງ່ໍິ ໃນໄວຍຳກອນມນເຊອັ້ ຮຽກ ວຳ່ ອະນດຕະກຳນ, ຄາປະເພດນໄັີ້ ດ້ແກ່: ຍ່ອມ, ມກັ , ຂີັ້… ຕົວຢຳ່ ງ: - ເຮັດດີຍ່ອມໄດູ້ດີ. - ມກັ ແແກໄູ້ ຂ. - ຂ້ໍີ ແອຸ່ວ/ໄຫ.ູ້ ຄາບອກກາລະເຫາໍົ່ ນບໍ້ີ າງເທ່ໍອກຈະປະສມົ ກັນເປັນຄາ. ຕົວຢຸ່າງ: - ຍງັ ຈະກີນ. ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 28

ວາກະຍະສາພນັ - ກຳລງັ ຈະໄປ. - ເຄຍີ ໄດ້ພົບເຫນັ . - ຍ່ອມຈະເປັນໄປ (ແນວນັ້ນ) ພຳກສວ່ ນໜຳ້ ຄາຫຼັກ ແມນ່ ຄາບອກລັກສະນະ ຫຼ ສະຖຳນະພຳບຂອງຄາກິລຍິ ຳ • ບອກຄາແນະນຳ ໄດ້ແກ່ຄາ: ຄວນ, ເປັນຕຳ, ເປນັ ໜຳ້ , ຫຳກື່, ຄວນຈະ… ຕົວຢຳ່ ງ: - ຄວນ ຄດິ ຄັກແນ່. - ເປນັ ຕຳ ເຮດັ . - ຫຳກ່ື ແລວ້ ວຽກ. • ບອກຄວຳມບງັ ຄບັ ໄດ້ແກ່ຄາ: ຕອ້ ງ, ຮບີ , ຟຳ້ ວ, ຮີບເຮັດ, ຮີບໄປ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ຕ້ອງໄປໃນມັອ້ ນ່ື . - ຮີບເຮດັ ຕອນນັີ້. • ບອກກຳນຄຳດຄະເນ ໄດແ້ ກ່ຈຳພວກຄາ: ອາດ, ອຳດຈະ, ບືຫ່ ່ອນ, ບໜື່ ຳ້ ຈະ, ບເ່ື ລງີ ວ່ຳ… ຕົວວຢຳ່ ງ: - ອຳດມຳ. - ບືໜ່ ້ຳຈະເຮັດແບບນັນ້ . - ອຳດຈະສານກໄດ້. ບອກປະມຳນກຳນຫຼຂະບວນກຳນວິວດັ ໄດ້ແກ່ຄາ: ເກອບ, ຈວນ, ຮອມຊ,ິ ແທບ, ພ, ໃກ້ຈະ… ຕົວຢ່ຳງ: - ເກອບ ເສັງຕົກ. - ຮອມຊິ ແລ້ວ. - ແທບ ຕຳຍ. - ໃກຈ້ ະ ສາເລັດ ບອກຄວຳມແນ່ໃຈ ໄດ້ແກ່ຄາ: ຄົງ, ຄງ, ຕອ້ ງ… ຕົວຢຳ່ ງ: - ຄົງໄດ້. - ຕອ້ ງມຳ. ບອກຄວຳມອອ້ ນວອນ ໄດ້ແກ່ຄາ: ຂ, ຂຈົໍ່ງ, ຂໃຫ້. ຕວົ ຢ່ຳງ: - ຂ ເຊນີ . - ຂໃຫ້ ເວລຳລຳວ. - ຂຈ່ົງື ພຈິ ຳລະນຳ. • ບອກຄວຳມຫ້ຳມໄດ້ແກ່ຄາ: ຢ່ຳ, ຢ່ຳຟຳ້ ວ ຕົວຢາຸ່ ງ: - ຢ່ຳ ຫນັ້ີຼ . ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 29

ວາກະຍະສາພນັ - ຢຳ່ ສບຢຳ. - ຢຳ່ ຟ້ຳວໄປ. • ບອກຄວຳມປະຕິເສດ ໄດ້ແກ່ຄາ: ບື່, ບສື່ ້, ບ່ຄື ່ອຍ… ຕົວຢຸ່າງ: - ບື່ ປະກອບ. - ບສື່ ້ໄດ້ຍິນ. - ບື່ຄອ່ ຍໄປມຳຫຳສ່.  ບອກຄວຳມອຳນຍຳດ ໄດ້ແກ່ຄາ: ໃຫ້ ຕວົ ຢາຸ່ ງ: - ໃຫ້ ເຮດັ -ໃຫ້ ເຂັົ້ຳຫ້ອງ ໃນກລະນນີ ້ີັ ອຳດແຊກເຈ້າົໍ ການກະທາເຂັົຳ້ ໄດ້ເຊືນັ່ : ໃຫລ້ ກເຮດັ , ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຂົັ້ຳຫ້ອງ. • ບອກຜົນກະທົບ ໄດ້ແກ່ຄາ ຖກ(ກ), ຖກ...ໃຫ(້ ກ). ຕວົ ຢຸ່າງ: - ຖກ ນຳຍຄຍອ້ ງຍ. - ຖກ ນຳຍບອກໃຫເ້ ຮັດ. ຂ. ພຳກສວ່ ນຢ່ຫງຼັ ຄາຫກັຼ ອີງຕຳມຄວຳມໝຳຍຂອງສຳຍສາພັນ ລະຫວ່ຳງພຳກສ່ວນດ້ວຍກັນ, ອຳດແບ່ງພຳກສ່ວນຢ່ຫຼັງຄາຫຼັກອອກ ເປັນ ສຳມ ປະເພດຄ: ປະເພດຂະຫຍຳຍຄວຳມ, ປະເພດບົງບອກສະຖຳນະພຳບ, ປະເພດແຈກແຈງ. ❖ ປະເພດຂະຫຍຳຍຄວຳມ ຄາວ່ຳຂະຫຍຳຍຄວຳມ ແມ່ນກຳນອະທິບຳຍຄາຫຼັກໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງຂ້ັນຕືມ່ , ເຊ່ິໍງຮັບໜ້ຳທີ່ືອັນນີັ້ແມ່ນປະເພດ ຄາຄນນຳມເຊືັ່ນ: ແຊບ, ແຈບ, ຄັກ, ໄວ, ຊຳ້ , ອຫື່ີ ີຼ, ທື່ີສດ, ເຕບເພບ, ລ່ອງງ່ອງ, ເລວ່ ເຊວ່ , ແວບໆ ຕົວຢ່ຳງ: ກິນແຊບ, ຫຼັບແຈບ, ເຫັນຄັກ, ແລ່ນໄວ, ໄປຊ້ຳ, ມ່ວນອີື່ຫີຼ, ມັກທື່ີສດ, ເໝບເຕບເພບ, ຂົດລອງງ່ອງ, ບິດເລ່ວເຊ່ວ, ເຫັນແວບບໆ ເຊີ່ືງມີລຳຍລະອຽດດງືັ່ ນ້ັີ: • ບອກຂະໜຳດ ແລະ ບອກຊະນິດ ຕວົ ວຢຳ່ ງ: ເວັົຳ້ ຊຳ້ , ເຮດັ ດ,ີ ເຮັດວຽກງຳນດີ, ນງ່ັື ແຈບ, ປຳກດັງ, ແລ່ນໄວ... • ບອກເວລຳ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ໄປດ,ີ ນອນເທງິ , ຢລມ່ , ຕນ່ື ເດິກ, ລກຊຳ້ , ແລ່ນສະເໝ.ີ .. • ບອກສະຖຳນທື່ີ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຢ່ພ້ນ, ທຳງປຽ່ ວ… • ບອກຈຳນວນ: ຕົວຢຳ່ ງ: ກນິ ຫຳຼ ຍ, ດ່ືມໜອ້ ຍ, ໄວໂພດ… ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 30

ວາກະຍະສາພນັ • ບອກຄວຳມຢນຢນ ( ແນ່ນອນ) ຕົວຢ່ຳງ: ຢ່ຫນ້ັ , ເອຳົ ໂລດ, ເຫນັ ອຫ່ືີ ີຼ… • ບອກຄວຳມບື່ແນນ່ ອນ ຕວົ ຢ່ຳງ: ເຮັດຈືງັ່ ໃດ, ມແີ ນວໃດແນວໜງ່ື , ກນິ ກ່ືໄດ້… • ບອກຄວຳມສົງໄສ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ເຮັດຫຍງັ , ມຳຈັື່ງໃດ, ຢ່ໃສ... ໝຳຍເຫດ: ປະເພດຄາຂະຫຍຳຍນ້ີັໂດຍທວື່ົ ໄປຈະຢ່ທ້ຳຍ ເຖິງວ່ຳຄາກລິ ຍິ ຳຫຼັກ ຈະມສີ ່ວນຂະຫຍຳຍອນ່ື ກືຕ່ ຳມ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເຮັດວຽກງຳນຊ້ຳໂພດ. - ຂຽນໜັງສໄວ. - ຂດຸ ດດິນຊຳ້ . ປະເພດຊ່ວຍບອກຂະບວນກຳນ ແລະ ລກັ ສະນະສະຖຳນະພຳບຂອງຄາຫຼັກ ❖ ບອກຂະບວນກຳນ ຄາທ່ືີເຮດັ ໜ້ຳທືີ່ນີັ້ ແມນ່ ເພືອ່ ຊວ່ ຍບບົງບອກລັກສະນະບວນກຳນ ມນັ ແມ່ນຄາກລິ ິຍຳແຕ່ຖກນຳມຳໃຊ້ເປັນຄາ ອະທບິ ຳຍເສີມບອກຂະບວນກຳນດຳ້ ນໃດໜ່ງື ຂອງຄາກິລິຍຳຫຼກັ . • ບອກຄວຳມສຳມາດ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ເບ່ິໍງເຫນັ , ຄດິ ອອກ, ເວ້ົັຳໄວ, ຫ້ໍິນເປັນ... • ບອກທິດ: ໄປ, ມຳ, ເຂຳັ້ົ , ອອກ... ຕົວຢ່ຳງ: - ອອກເຮອນໄປ. - ເຂັ້ຳົ ຫອ້ ງມຳ. - ໄປຮຽນມຳ. - ເຊີນເພື່ນີ ມຳ. ໝຳຍເຫດ: ວະລີທ່ືີສ້ຳງຈຳກຄາປະເພດນ້ີັ ຖ້ຳສ້ຳງຈຳກຄາກລິ ິຍຳຂຳດ ຈະມີຕົວປະກອບ ແລະ ຈະມີຄາບອກສະຖຳນທ່ືີ ຕຳມແຕລ່ ະກລະນີ. ຕົວຢ່ຳງ: - ຖຖງົ ມຳເຮອນ. - ຍດັ ໄມ້ເຂັ້ົາຖງົ . - ເງີຍໜຳ້ ຂັ້ນຟຳ້ . - ກມັ້ົ ໜ້ຳລງົ ດນິ . - ປະກະແຈໄວ້ເທງິ ໂຕະ. - ວາງລກໄວໃູ້ ນອຸ່. - ບອກນິເທດ ຄານິເທດຄຳ້ ຍຄກບັ ບອກທດິ ແຕ່ບ່ືບອກທດິ , ມັນບອກພຳວະເຊ່ັືນ: ຕົວຢຳ່ ງ: ໃຫ:້ ວຳ່ ໃຫ,້ ເອົຳໃຫ້… ເອຳົ : ເອົຳໃຫ,້ ເບິໍ່ງເອຳົ , ຮຽນເອຳົ … ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 31

ວາກະຍະສາພນັ ໄປ: ເວັ້ຳົ ໄປ, ຟັງໄປ… ລງົ : ຈບົ ລງົ , ນງ່ືັ ລງົ … ມຳ: ຫນັ ມຳ, ໄປມຳ… • ບອກຜນົ ແລະ ຈດໝຳຍປຳຍທຳງຂອງກຳນເຄ່ືອນໄຫວ ເຊ່ັນື : ຕີ…ຕຳຍ ຕີໝຳຕຳຍ ທບັ …ແຕກ ທບັ ຈອກແຕກ ຊກ…ລມັົ້ ,ເຊ ຊກມ້ຳລົ້ັ, ຊກຊຳ້ ງເຊ ພັດ…ຕກົ ,ຫນ່ືົຼ ພດັ ໝຳກມວ່ ງຫຼົື່ນ ຂຽນ…ໃຫ,້ ຊ່ວຍ ຂຽນບົດໃຫ້ • ບອກລັກສະນະ ຫຼ ສະຖຳນະພຳບຂອງກິລຍິ ຳຫຼກັ ຄາທ່ືີເຮດັ ໜຳ້ ທື່ີປະເພດນີັ້ແມນ່ ປະເດພຄາພຳຫະນະຄຄາໝຳຍບອກເວລຳ: ແມ ໄປແມ ສຳ ກນິ ສຳ, ນອນສຳ ໂລດ ເອຳົ ໂລດ, ເຮັດໂລດ ເຖິ ເຊີນເຖິ, ມຳເຖິ ແດ່ ຂແດ່, ແດ່ທ້ອນ… ❖ ປະເພດແຈກແຈງ ປະເພດແຈກແຈງ ຫຼ ເປັນເປົ້ັຳໝຳຍຂອງຄາກິລິຍຳຫຼັກ ທື່ີມີລັກສະນະສະເພຳະອັນໜືງ່ ເຊິໍ່ງມນັ ຈະໄປກບັ ຄາ ກິລິຍຳຂຳດ. ສະນ້ັນ, ອຳດແບ່ງອອກເປັນ ສອງ ປະເພດຄ: ປະເພດຄາແຈກແຈງຕົວດຽວ ແລະ ປະເພດຄາແຈກ ແຈງຫຼຳຍຕົວ ອີກດ້ຳນໜ່ືງຕຳມປະເພດຄາທ່ືີເຮັດໜ້ຳທືີ່ເປັນຕົວຂະຫຍຳຍ ອຳດຈັດເປັນຄາຂະຫຍຳຍປະເພດ ຮບປະທຳ ແລະ ນຳມມະທຳ. ບນົ ພັນ້ ຖຳນບ່ອນອງີ ດັືງ່ ກ່ຳວນນ້ັ , ເພ່ືີນສຳມຳດແບ່ງປະເພດແຈກແຈງອອກເປັນ 4 ປະເພດຍຍອ່ ຍຄ: 1. ປະເພດໜ່ງື ຕວົ ແຈກແຈງທື່ີມີຄາຮບປະທຳຮັບໜຳ້ ທີື່ 2. ປະເພດໜ່ືງຕົວແຈກແຈງທ່ືີມີຄານຳມມະທຳຮັບໜ້ຳທ່ີື 3. ປະເພດສອງຕວົ ແຈກແຈງທມ່ືີ ນີ ຳມມະທຳຮບັ ໜ້ຳທີື່ 4. ປະເພດສອງຕວົ ແຈກແຈງທມື່ີ ີຄານາມມະທາຮັບໜ້ຳທ່ືີ ( ແຕ່ໃນຕົວຈງິ ພວກເຮົຳຈະພົບເຫັນປະເພດ 3-4 ປະສົມກັນ) 1). ປະເພດທີື່ມີຫນືງ່ ຕົວແຈກແຈງທີ່ືມີຄາຮບປະທຳຮັບໜ້ຳທືີ່ • ປະເພດທື່ີມີຄາກລິ ຍິ ຳກະທບົ ເຖິງຄານຳມ ເຮດັ ໃຫຄ້ ານຳມປຽ່ ນແປງໄປເຊືັນ່ : ຂດດນິ , ຟນັ ໄມ້, ຄາກິລຍິ ຳທື່ີກະທບົ ເຖິງຄານຳມທ່ືີເຮັດໃຫຄ້ ານຳມເປັນ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 32

ວາກະຍະສາພັນ ຜົນເຊນ່ືັ : ຂດສຳ້ ງ, ຂຽນຈົດໝຳຍ, ແຕ້ມຮບ, ແຕ່ງເພງ, ສະປຳ… ໂດຍທຄ່ືີ ານຳມຖກທຳລຳຍເຊນື່ັ : ຂຳ້ ຄວຳຍ, ລບ ຮອຍ, ເຊດັ ຝນ່ … • ປະເພດຄາກລິ ິຍຳຍດຄານຳມ + ຄາກລິ ຍິ ຳໃນທື່ີນັ້ີ ແມ່ນປະເພດສະແດງຄວຳມຮ້ສກ, ຄວຳມຮບັ ຮ້. ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຮັກຊຳດ, ເຊອື່ ລກ, ຖຳ້ ລົດ, ເບ່ິໍງຮບ, ຟງັ ຂາ່ ວ, ສອນໜັງສ… + ຄາກິລິຍຳແມນ່ ກຳນເຄອ່ື ນໄຫວຂອງຮຳ່ ງກຳຍ ຫຼ ອະໄວຍະວະຕ່ຳງໆຂອງຄານຳມ ຕົວຢ່ຳງ: ແກ່ວງຫວົ , ເອນກຳຍ, ແຫຍລ່ ນີັ້ , ລຳກລັີນ້ , ເມມັ້ ສບົ , ເຫຼອດຕຳ, ຂດັ ແຂນ, ໜີບຂຳ, ວຳມ, ພບັ ເຂົ່ືຳ… + ກລິ ິຍຳບອກພຳວະແຫງ່ ກຳນປາກດົ ຕວົ , ກຳນຄງົ ຕົວ ແລະ ກຳນຂະຫຍຳຍຕົວ ຕົວຢ່ຳງ: ມເີ ງິນ/ຍງັ ມເີ ງິນ, ໝດົ ເງນິ , ຈືດ່ ອກອອກຜນົ , ແຕກສຳວ, ໄຂສັງກຳດ… + ຄາກິລິຍຳສະແດງພຳວະຄວຳມເປັນອນັ ໃດອັນໜ່ືງ ແລະ ສະແດງກຳນຜັນປ່ຽນ, ຄານຳມເປນັ ພຳວະ ແລະ ເປນັ ຜົນທ່ືເີ ກີດຂນັ້ ຈຳກກຳນສະແດງຂອງຄາກິລຍິ ຳ ກິລິຍຳປະເພດນີັ້ໄດ້ແກ່: ເປັນ, ຄ, ແມ່ນ, ເຮດັ . ຕົວຢຳ່ ງ: - ເປນັ ປະທຳນ ( ໜຳ້ ທ)່ີື - ຄແມ່, ຄຄວຳມຈຳເປນັ ( ຍກົ ໃຫເ້ ປນັ ) - ແມ່ນໂຮງຮຽນ ( ບົງຊັ້ີ ) ໃນກລະນີ ທໍ່ີບອກໜ້ຳທື່ີບຳງເທື່ອອຳດໃຊ້ກິລິຍຳ: ເຮັດ, ແທນ, ເປັນ, ໄດ້ ເຊັື່ນ: ລຳວເຮັດວຽກເລຂຳ, ແຕ່ ເຖງິ ຢ່ຳງໃດກ່ືຕຳມໃນກລະນີທ່ືີໃຊ້ຄານຳມເຮັດ, ແທນ, ເປນັ ມີລກັ ສະນະຂນັ້ ກບັ ແວດລ້ອມຫຼຳຍ, ຖຳ້ ຫຳກເງອ່ື ນໄຂ ບອ່ື ຳນວຍຈະເຮັດໃຫ້ເຂົັ້ຳໃຈໄດຫ້ ຼຳຍແງ່ ໂດຍທວື່ົ ໄປແລ້ວເພ່ືອໃຫ້ແຈ້ງເມື່ອມກີ ິລິຍຳ ເຮັດ ໃນໜ້ຳທ່ີືນັີ້ມັນຈະມີຄາ ບົງບອກໜຳ້ ວຽກໄປພອ້ ມ. ຕົວຢຳ່ ງ: ປົວຢຳລຳວ = ປົວພະຍຳດດ້ວຍຢຳລຳວ ໄປລົດເມ = ໄປດ້ວຍລົດເມ ສະໂຊ້ = ສະນັ້ຳດ້ວຍກະໂຊ້ ອີກກລະນີໜງື່ ພັດແມນ່ ຈດປະສົງທື່ີຕ້ອງກຳນຢຳກໄດ້: ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ສະປາ = ສະນາໍ້ ເອາົ ປາ. - ຂດຸ ສາ້ ງ / ນ້າໍ ສ້າງ = ຂຸດດນິ ເພ່ອໍ ໃຫໄູ້ ດ້ສູ າ້ ງ / ນໍ້າສ້າງ. ກລະນີມີລັກສະນະສອງຄວາມໝາຍຄ ອາໄສບລິບົດເພ່ໍອເຂົໍ້າໃຈບັນຫາ ນີໍ້ແມຸ່ນກລະນີທີ່ໍກິລິຍາວະລີ ໄປ ເປນັ ຕົວປະກອບໃຫູກ້ ິລຍິ າຫັກ. ຕົວຢາຸ່ ງ: - ໄປແປງລົດຖບີ . - ໄປຕັດຜມົ . ຕວົ ປະກອບຂ້ຳງເທິງທັງສອງຕວົ ແມນ່ ຈດປະສົງ ດັືງ່ ນນ້ັ , ເມອື່ ຢ່ໃນປະໂຫຍກມນັ ຈ່ິໍງມີຄວຳມໝຳຍໄປຕຳມ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 33

ວາກະຍະສາພັນ ກລະນີຂອງຜເ້ ປັນຕວົ ຕັງ້ . ຕົວຢຳ່ ງ: ລຳວໄປແປງລດົ ຖບີ ຖຳ້ ວ່ຳ ລຳວ ແມ່ນຊຳ່ ງແປງລດົ , ແປງ ແມນ່ ຈດປະສົງປະຕິບດັ ກຳນ, ແຕ່ຖຳ້ ລຳວ ບ່ືແມ່ນຊ່ຳງແປງລົດ, ແປງລົດ ແມ່ນຈດປະສງົ ປະຕບິ ັດກຳນຄໄປໃຫຜ້ ອ້ ່ືນແປງໃຫ.້ 2) ປະເພດມຫີ ນງ່ື ຕົວແຈກແຈງທື່ີແມນ່ ຄານຳມມະທຳຮບັ ໜ້ຳທ່ີື ຄານຳມມະທຳ ໂດຍສະເພຳະແມ່ນຄາກິລຍິ ຳເຮດັ ໜຳ້ ທີ່ືນີັ້ ເປນັ ໄດ້ທງັ ກລິ ິຍຳຄບົ ແລະ ກິລິຍຳຂຳດ. • ກິລິຍຳຄົບ: ກ1 ສະແດງຄວຳມຕ້ງັ ໃຈ, ຂະບວນ ແລະ ລກັ ສະນະ, ກ2 ສະແດງຜົນ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຕອ້ ງກຳນພກັ ຜ່ອນ, ສບຕື່ຮອ້ ງລຳ, ໄປນອນ, ນອນຄດິ … • ກິລິຍຳຂາດ: ກ2 ພວກເຮົຳຈະເຫັນວຳ່ ກິລິຍຳຂຳດເຮດັ ໜ້ຳທ່ືີເປນັ ສ່ວນຂະຫຍຳຍຫຳຼ ຍກວຳ່ ກລິ ຍິ ຳຄົບ. ກ1 ສະແດງກຳນລເິ ລືີ່ມ, ກ2 ສະແດງເຖງິ ກຳນເຄ່ືອນໄຫວດຳເນນີ ງຳນ ຕົວຢ່ຳງ: ເລີ່ືມຮຽນ ( ໜັງສ), ເຊຳົ ເຮັດ ( ວຽກ ), ສບຕືປ່ ະຕິບດັ (ແຜນກຳນ )... ກ1 ສະແດງລັກສະນຳກຳນ, ກ2 ສະແດງພດຕິກຳ - ນັງື່ ອ່ຳນ(ໜງັ ສ), ນັືງ່ ກິນ, ນືງ່ັ ຟັງ… - ນອນເບ່ໍິງ ( ໂທລະທດັ ) ... - ໄປຊົມ ( ກຳນສະແດງ ) … ກ1 ແມນ່ ເຫດ, ກ2 ສະແດງຜົນ ກ1 ຕວົ ຢຳ່ ງ: ເຮດັ ໃຫ(້ ລກ)ໄຫ,້ ເຮັດ ( ປັມ້ ) ເປັ້ອນ, ຊ່ວຍໃຫ(້ ລຳວ) ພ້ນົັ (ໄພ)... 3.3 ແທນນຳມວະລີ ແທນນຳມວະລີແມນ່ ໝວດຄາເວັ້ຳົ ຫຼ ກມ່ ຄາ ທ່ືີມີຄາແທນນຳມຂນ້ັ ໜຳ້ . ຕວົ ຢ່ຳງ: ພວກທ່ຳນທງັ ຫຳຼ ຍ; ພວກເຈຳົັ້ ທງັ ຫຼຳຍ; ເຈົ້ັຳ ແລະ ຂ້ອຍ ແລະ ອ່ືນໆ 3.4 ຄນນຳມວະລີ 3.4.1 ຄວຳມໝຳຍຂອງຄນນຳມວະລີ ຄນນຳມວະລີ ແມ່ນ ແມ່ນວະລີທ່ືີມີຄນນຳມເປັນຫຼັກ ຫຼ ເປັນໃຈກຳງມັນມີທັງວະລີສົມພຳກ ແລະ ວະລີ ອຳນພຳກ. 3.4.2 ພຳກສວ່ ນປະກອບຂອງຄນນຳມວະລີ ຄນນຳມວະລີ ເມອ່ື ທຽບກບັ ພຳກສ່ວນຫກຼັ ກບັ ດ້ຳນທ່ືີຕງັ້ ອຳດມີພຳກສວ່ ນຢ່ໜຳ້ ແລະ ພຳກສວ່ ນຢຫ່ ຼງັ . 1). ພຳກສວນຢໜ່ ຳ້ ພຳກສ່ວນຢ່ໜ້ຳ ສ່ວນຫຼຳຍຈະແມ່ນຄາບອກລະດັບທ່ືີມີລັກສະນະນຳມມະທຳ ແລະ ເປັນປະເພດຄາ ພຳຫະນະ, ໃນກລະນີທ່ືີກົງກນັ ຂຳ້ ມມັນຈະມລີ ັກສະນະກຳນດົ . ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 34

ວາກະຍະສາພນັ + ປະເພດຢ່ໜຳ້ ບອກລະດບັ ຕວົ ຢຳ່ ງ: ຈັື່ງແມ່ນ: ຈງ່ືັ ແມ່ນເກງ່ືັ ( ລະດັບບື່ກຳນດົ ) ສດ: ສດອອ່ ນ ( ລະດບັ ຍອດ ) ແສນ: ແສນຮກັ ( ລະດບັ ປະລມິ ຳນສງສດ ) ເກີນ: ເກນີ ເຫດ ( ລະດບັ ຜິດປກົ ກະຕິ ) + ປະເພດຢ່ໜ້ຳບອກລັກສະນະ ປະເພດນີັ້ມນັ ແມຸ່ນປະເພດໜືງ່ ທ່ີືບ່ືເປນັ ເອກະລຳດແຕ່ຫຳກເຮດັ ໜຳ້ ທີ່ືເປັນຕວົ ຫັນປຽ່ ນປະເພດຄາທຢ່ີື ່ຫງັຼ ມນັ ແລ້ວລວມເຂັົ້ຳກນັ ເປນັ ຄາ ສະແດງຄນນຳມ. ຄາເຫຳຼົ່ື ນັ້ີໄດ້ແກ່: ຕຳ, ໜຳ້ , ເປັນຕຳ, ເປນັ ໜ້ຳ…ຕົວຢ່ຳງ: ຕຳ: ຕຳ ຮັກ, ຕຳແພງ… ເປັນຕຳ: ເປັນຕຳກີນ. ເປັນຕຳແຍງ… ເປນັ ໜ້ຳ: ເປນັ ໜ້ຳເວດທະນຳ, ເປັນໜຳ້ ຢຳ້ ນກົວ… 2). ພຳກສ່ວນຢ່ຫັຼງ ພຳກສ່ວນຢ່ຫຼັງ ສ່ວນຫຼຳຍແມ່ນປະເພດຄາມະໂນພຳບ ເຊີື່ງອຳດແບ່ງອອກເປັນ ສອງ ປະເພດຄ: ປະເພດ ບອກລະດບັ ແລະ ປະເພດທົ່ວື ໄປ. ກ. ປະເພດບອກລະດບັ  ບອກລະດບັ ທຽບເທ່ຳືົ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ງຳມປຳນນຳງຟ້ຳ. - ສງສ່ືຳ ເສົຳໄຟ…. - ໃຫຍ່ ທື່ / ເທາົ່ໍ ຊຳ້ ງ… • ບອກລກັ ສະນະທ່ືີເໜອກວຳ່ : ກວ່ຳ, ຍງ່ໍິ ກວ່ຳ, ລ່ືນ… ຕວົ ຢຳ່ ງ: ສງກວຳ່ ພ,່ື ຂ້ຮັີ ້ຳຍຍງີື່ ກວ່ຳຜີ… • ບອກລະດັບທື່ີສງທື່ີສດ: ບື່, ຈອມ, ເປັນບື່, ເປັນຈອມ, ແສນ, ມະຫຳ, ຍອດ, ເປັນຍອດ, ເປັນໜ່ືງ, ເປັນ ເລີດ, ທ່ືີສດ, ເປນັ ຢ້ຽມ... ຕວົ ຢ່ຳງ: - ງຳມ ແສນ ງຳມ. - ຄັກ ມະຫຳ ຄກັ . - ດີ ບ່ື ດ.ີ - ຂຄ້ັີ ້ຳນເປນັ ໜງື່ . • ບອກລະດັບທື່ີບືກ່ ຳນດົ ແນນ່ ອນ: ຫຳຼ ຍ, ໜອ້ ຍ, ສົມຄວນ, ພໃຊ້, ໃຊໄູ້ ດູ້… ຕົວຢຳ່ ງ: - ດຫີ ຳຼ ຍ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 35

ວາກະຍະສາພັນ - ເກັ່ງື ສົມຄວນ… • ບອກຄວຳມອປະມຳຫຼປຽບທຽບ ປະເພດບອກລະດບັ ນີ້ັ, ອຳດມຄີ າປະເພດອນ່ື ຕ່ືໃສ່ທຳ້ ຍຄາບອກລະດັບ: - ໄວປຳນຍນົ . ( ນ ) - ດີກວ່ຳເພື່ອນ. ( ນ ) - ຂຳວຄຝຳ້ ຍ. ( ນ ) - ຊ້ຳຄເຕືົ່າ ( ນ ) ຂ. ປະເພດທ່ົືວໄປ ໃນປະເພດທວື່ົ ໄປນີັ້, ພຳກສວ່ ນຫງຼັ ອຳດເປນັ ພຳກສ່ວນໃດກື່ໄດ້. • ຄານຳມເປນັ ພຳກສວ່ ນຫງຼັ ຕົວຢ່ຳງ: - ງຳມນຳ້ັ ໃຈ. ຄາປະເພດນ້ີັເມ່ືອຊີັບ້ ອກພຳກສ່ວນລວມ ແລະ ຈຳແນກດ້ຳນໃດໜືງ່ ອຳດໃຊ້ຄາເຊອື່ ມເຂ້ຳັົ ປະກອບ + ພຳກສວ່ ນ - ຊວ່ົື ໝດົ ເຊອັ້ . - ງຳມ ແຕ່ ຮບ…. ຕົວວຢຳ່ ງ: - ດີ ທງັ ໂຄດ. + ດ້ຳນໃດໜ່ໍຶງ: - ອັນຄັກໃຫມ້ ນັ … ຕົວຢ່ຳງ: - ເກງືັ່ ດຳ້ ນ ເລກ. • ຄາຄນນຳມເປັນພຳກສວ່ ນຫງັຼ ຄາປະເພດນີ້ັ ຈະຊ່ວຍພນັ ລະນຳລກັ ສະນະພຳກສ່ວນຫຼກັ ໃຫຢ້ ່ໃນລະດັບຕ່ຳງໆ ຕົວຢ່ຳງ: - ດຳ ຄກມກ. - ແດງຈ່ຳຍວຳ່ ຍ. - ຂຳວຈາ່ ນພ່ານ, ຈ່ນພ່ນ. - ຕຳ່ື ຕັອກປອັ ກ. - ມົນມງ້ຶໍ ກຶງໍ້ . - ດາດີ. - ງາມຫາຍ.  ຄາກລິ ຍິ າເປັນພາກສ່ວນຫງັ ຕວົ ຢຸ່າງ: - ຍາກ ເວົາ້ໍ . - ຍາກຈະເວ້ໍົາໄດ.ູ້ - ທກຸ ກນິ . ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 36

ວາກະຍະສາພນັ - ສະໜກຸ ຫິນ້ໍ . - ເອກອ້າງທ່ສໍີ ຸດໄດູຮ້ ບັ ໃຊູ້ ຊາດ. ນອກຈຳກນ້ນັ , ໃນປະເພດຄາດັ່ືງກຳ່ ວ ກອື່ ຳດສະແດງພຳກສ່ວນ ແລະ ດຳ້ ນຕ່ຳງໆທຳງພດຕິກຳ ຄຄານຳມ ເປັນພຳກສ່ວນຫັຼງ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ດແີ ຕ່ເວຳົ້ັ - ເກັງື່ ແຕ່ຫັີຼ້ນ - ຊຳນຳນດຳ້ ນຕ…ີ 3.5 ຄາເຊື່ອມວະລີ ( ບບພະບດົ ວະລ)ີ + ຄາເຊອ່ື ມວະລີບອກເວລຳເລີື່ມຕົນັ້ - ຕັ້ໍງແຕ່: ເຂົຳຢ່ວຽງຈນັ ຕັງ້ ແຕ່ ປີ 1980. + ຄາເຊອ່ື ມວະລີບອກເວລຳສດທຳ້ ຍ - ຈົນກວຳ່ , ຈນົ ຮອດ: ຝນົ ຕົກຈນົ ວາ່ ແຈ້ງ , ລຳວນອນ ຈນົ ຮອດ ທ່ຽງ. + ຄາເຊອ່ື ມບອກກຳນົດບແ່ື ນ່ນອນ - ເກອບວ່ຳ, ປະມຳນ: ແຜ່ນດນິ ໄຫວເທ່ອື ນີ້ມັ ີຄົນຕຳຍ ປະມຳນ 200 ຄົນ, ລຳວຂຳດໂຮງຮຽນ ເກອບວຳ່ ໝດົ ອຳທິດ. 3.6 ຄາຕື່ວະລີ (ສນັ ທຳນວະລີ ) + ບອກຄວຳມຄອ້ ຍຕຳມກັນ • ຄວຳມຕ່ືເນ່ືອງ: ກ…ຈິໍ່ງ…; ຄັນ…ຈ່ໍິງ…; ຄນັ …ກ…; ພ…ກ…; ຕວົ ຢ່ຳງ: - ພ ມຳຮອດມັນ ກ ນອນໂລດ. - ບອກກຳນໂຮມເຂັ້ຳົ ກັນ:…ກດີ…ກດີ; …ກໄດ້…ກໄດ້…; …ທງັ …ກ; …ທງັ …ແລະ… - ບອກຄວຳມຂັດແຍງ່ ກັນ: ແຕ່ວ່ຳ; ແຕ່ຫຳກວຳ່ , ເຖິງ…ກ; ກວຳ່ …ກ… - ບອກຄວຳມແຕກຕ່ຳງກນັ : ສ່ວນວ່ຳ, ຝຳ່ ຍວຳ່ , ອີກອັນໜງໍ່ຶ … - ບອກຄວຳມທ່ືີເປນັ ເຫດຜົນ: ສະນນັ້ , ດງ່ືັ ນ້ັນ, ຈິໍ່ງ… - ບອກຄວຳມເລອກເອຳົ : ຫຼວຳ່ , ບື່…ກ, ບດື່ ງັື່ ນັນ້ ກ… - ບອກຄວຳມຮັບຮອງ: ຖຳ້ …ກ… - ບອກຄວຳມອອນຊອນ: ຢຳ່ ງໃດກດີ, ຢ່ຳງໃດກຕຳມ… 3.7. ອທຳນວະລີ ແມນ່ ໝວດຄາເວົຳັ້ ທື່ີມີຄາອທຳນຂັ້ນໜຳ້ ແລະ ລງົ ທ້ຳຍ ຫຼ ເວົັ້ຳອີກຢ່ຳງໜືງ່ ວ່ຳແມ່ນກມ່ ຄາທ່ືມີ ີຄາອທຳນເປັນ ແກນ ຫ ເປັນຫັກ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 37

ວາກະຍະສາພນັ ຕົວຢ່ຳງ: ຕຳຍແລ້ວ ລກກ, ພໂທເອຍີ , … ໝາຍເຫດ:  ຄາເຊ່ືອມວະລີ ແລະ ຄາຕໍ່ວະລີ ຄາເຊື່ອມວະລີ ແລະ ຄາຕື່ວະລີ ຈັດເຂົ້ັຳປະເພດຄາພຳຫະນະ ພວກເຮົຳຈະບ່ືໄດ້ສກສຳລັກສະນະຄົງຕົວ ເອກະລຳດໃນຖຳນະວະລໜີ ື່ງເພອ່ື ເຮດັ ໜຳ້ ທ່ືີ ທງັ ນ້ໍີກເພຳະມນັ ພຽງແຕ່ເປນັ ເຄື່ອງຊ່ວຍໃຫແ້ ກ່ຄາພຳຫະນະເຄອື່ ນ ໄຫວໄດ້ເທົ່ືຳນັ້ນ, ຢ່ຳງໃດກ່ືຕຳມ, ພວກເຮົຳຈະສກສຳວະລີຂອງຄາປະເພດນັ້ີໃນຖຳນະກຳນປະກອບສ້ຳງສະເພຳະ ຂອງມັນຄດ່ັໍງຕວົ ຢຸ່າງທີໍ່ກາ່ ວມາເທງິ ນັ້ໍນ. ຄາຖາມ: 1.ວະລແີ ມຸ່ນຫຍງັ ? ຈໍງົ່ ຍກົ ຕົວຢ່າຸ ງ 2. ວະລປີ ະກອບມຈີ ັກຊະນດິ ຄຊະນດິ ໃດແດຸ່? ຈົໍ່ງອະທບິ າຍລະອຽດແຕຸ່ລະຊະນດິ 3. ວະລປີ ະກອບມຈີ ັກປະເພດ? ແຕຸ່ລະປະເພດມແີ ນວໃດ? ຈົໍ່ງອະທບິ າຍ. ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 38

ວາກະຍະສາພນັ ບົດທີ 3 ປະໂຫຍກ 1. ຄວຳມໝຳຍຂອງປະໂຫຍກ ປະໂຫຍກ ແມ່ນຫົວໜ່ວຍສຸງສດຂອງພຳສຳ ແລະ ແມ່ນຫົວໜ່ວຍພ້ັນຖຳນຂອງຄາເວົຳັ້ , ມັນອຳດປະກອບ ສ້ຳງແຕໜ່ ໍ່ຶງເຖິງສຳມພຳກສ່ວນຂ້ນັ ໄປໃນເວລຳເວົ້ັຳໃຫ້ຢດພັກໄລຍະໜງ່ື ແລະເວລຳຂຽນໃຫ້ຈ້ັຳເມດັ (.) ໃສ່ທ້ຳຍປະ ໂຫຍກບອກເລົ່ືຳ, ໝຳຍຖຳມ (?) ໃສ່ທ້ຳຍປະໂຫຍກຄາຖຳມ ແລະ ໝຳຍທ້ວງ (!)ໃສ່ທ້າຍປະໂຫຍກທ້ວງ, ແຕ່ ລະພຳກສ່ວນຂອງປະໂຫຍກນັ້ນໆມີສ່ວນຂະຫຍຳຍຂອງຕົນເອງ. ນອກນັ້ນ, ປະໂຫຍກຍັງມີສ່ວນບົງ ບອກສະຖຳນະພຳບຂອງຕົນອກີ . ຕວົ ຢຸາ່ ງ: - ໄປ ! (1) - ແອນອ້ ຍ ນອນ (2) - ຄ ອ່ຳນ ໜງັ ສ (3) ( ປະໂຫຍກເຫາ່ົໍ ນໍີ້ ແມ່ນຸ ໄດູ້ອາໃສຕົວອໍ່ນຊວ່ ຍເຊໍ່ັນ: ສະພາບແວດລອ້ ມ; ຖ້າຈະອີງໃສຸ່ໂຄງສາ້ ງແມນຸ່ ບຄ່ໍ ບົ ) 2. ສ່ວນປະກອບຂອງປະໂຫຍກ ປະໂຫຍກປະກອບດ້ວຍໂຄງຫກັຼ (ພຳກສວ່ ນຫກັຼ ) ແລະ ພຳກສ່ວນນອກໂຄງຫກັຼ ( ພຳກສ່ວນແອ້ມ). 2.1 ໂຄງຫກັຼ ປະໂຫຍກ 2.1.1 ຄວຳມໝຳຍຂອງໂຄງຫັຼກປະໂຫຍກ ໂຄງຫກັຼ ແມນ່ ຕົວຫຼັກທືີ່ສ້ຳງປະໂຫຍກ ເຊງ່ືິ ອຳດມີແຕ່ໜ່ໍຶງຫຳສຳມພຳກສ່ວນ. ເມອື່ ຢຳກຮ້ໂຄງຫັຼກປະໂຫຍ ກຈິືງ່ ຈຳເປນັ ຕອ້ ງຮ້ຄນລັກ ສະນະຂອງມັນ. ສະນນັ້ , ກອ່ ນອ່ນື ໝົດຕອ້ ງກຳນດົ ໃຈກຳງ ( ຈອມ ) ຂອງປະໂຫຍກ; ໃຈກຳງ ຂອງປະໂຫຍກແມ່ນຕົວທື່ີທກພຳກສ່ວນເຊິ່ໍງປະກອບເປັນປະໂຫຍກມີສຳຍພົວພັນໂດຍກົງກັບມັນໃນ ລັກສະນະໃດໜ່ງື . ຕົວຢ່ຳງ: ອຳຈຳນ ພອນສະຫວນັ ສອນໜງັ ສ. ທງັ ອຳຈຳນ ພອນສະຫວັນ ແລະ ໜງັ ສ ລ້ວນແຕ່ມກີ ຳນພວົ ພັນກບັ ສອນ. ດືັ່ງນ້ັນ, ສອນ ຈື່ິງເປັນໃຈກຳງ ຂອງປະໂຫຍກ. ອຳຈຳນ ພອນສະຫວັນ ພົວພົນກບັ ສອນ ໃນຖຳນະເປນັ ເຈ້ຳົັ ແຫ່ງກຳນເຄ່ອື ນໄຫວ ສ່ວນວ່ຳ ໜງັ ສ ມີສຳຍພົວພັນໃນຖຳນະເປັນ ເປ້ັຳົ ໝຳຍແຫງ່ ກຳນເຄອື່ ນໄຫວ, ພວກມນັ ປາກດົ ຕວົ ໃນຖຳນະເປນັ ຕົວຮ່ວມ, ຂ້ັນກັບໃຈກຳງ ແລະ ມີລັກສະນະບັງຄັບເພື່ອເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກເອກະລຳດທຳງດ້ຳນເນ້ັອໃນ ແລະ ຄົບຖ້ວນທຳງ ດ້ຳນຮບກຳນ. - ອີງຕຳ ມ ພຳ ກ ສ່ວນຫຼັກ ທີື່ ປະກ ອບຂ ັ້ນ ເ ຮົຳ ຈະເ ຫັນວ່ຳ ໂຄງຫຼັກ ປະ ໂຫຍກ ມີ ປະໂຫຍກທືີ່ມີ ແຕພ່ ຳກສວ່ ນຫຼກັ ດຽວເທຳື່ົ ນນັ້ ທືີ່ປະກອບເປນັ ປະໂຫຍກ. ຕົວຢ່ຳງ: - ໄປ ! ປ1 ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 39

ວາກະຍະສາພັນ - ມັ້ນັ້ີ, ແດດ ປ2 ປະໂຫຍກທີື່ສຳ້ ງຂຶ້ໍນຈຳກພຳກສວ່ ນຫກັຼ ຫຳຼ ຍພຳກສວ່ ນເຊັ່ືນວ່ຳ ປະໂຫຍກທື່ີມີສອງພຳກສ່ວນ ຕົວຢ່ຳງ: ແອນ້ອຍ ນອນ. ປ3 ນອກຈຳກນ້ນັ ກຍັງມປີ ະໂຫຍກທ່ີືພຳກສວ່ ນທີສອງຍັງຕອ້ ງກຳນສ່ວນຮ່ວມອັນອື່ນອີກ. ຕົວຢຳ່ ງ: ອຳຈຳນ ພອນສະຫວນັ ສອນໜັງສ. ປ4 - ອີງຕຳມຄວຳມສຳມຳດເປັນຕົວແທນ ແລະ ປະລິມຳນໃຈກຳງ (ຈອມ) ຂອງປະໂຫຍກ, ພວກເຮົຳຈະເຫນັ ວ່ຳມີປະໂຫຍກທືີ່ເປັນຕົວແທນຄ ມີໃຈກຳງ (ຕົວສາແດງ) ປະໂຫຍກຕົວດຽວ ດັ່ືງປະໂຫຍກ ປ2, ປ3, ປ4 (ມນີັ້ ແດດ, ແອນອ້ ຍນອນ, ອຳຈຳນ ພອນສະຫວນັ ສອນ ໜງັ ສ ). ນອກຈຳກນັ້ນ, ກຍງັ ມປີ ະໂຫຍກທື່ີມີໃຈກຳງຫຼຳຍຕົວ ເຊນ່ືັ : ຄທງັ ອະທບິ ຳຍບດົ ຮຽນ, ທງັ ຊັກຖຳມ ນກັ ຮຽນ ປ5. - ພື່ ແລະ ແມກ່ ຄດິ ຮອດ, ຄກ ເປນັ ຫວ່ ງ. ປ6 - ເຊຳ້ົັ ມ້ັນີ້ັ ທງັ ຝົນ ທງັ ລມົ ປ7. - ເນອ່ື ງຈຳກວ່ຳ ປະໂຫຍກທືີ່ມີສອງ - ສາມພຳກສວ່ ນ ມີໃຊຫ້ ຼຳຍກວຳ່ ປະໂຫຍຍກທ່ີືມີພຳກສ່ວນດຽວ ພວກ ເຮຳົ ຈໍິ່ງຈັດປະໂຫຍກທີື່ມຫີ ຳຼ ຍພຳກສ່ວນ ເປນັ ປະໂຫຍກສຳມນັ ແລະ ຈດັ ປະໂຫຍກທີື່ມແີ ຕ່ພຳກສ່ວນດຽວເປັນປະ ໂຫຍກພິເສດ. ເມື່ອປະໂຫຍກທັງສອງປະເພດນີ້ັປາກົດຕົວໂດດໆ ເຮົາກຈະໄດ້ຮບປະໂຫຍດດ່ຽວ, ແຕ່ຍ້ອນ ເຫດຜົນໃດໜ່ງື ປະໂຫຍກເຫ່ົຳຼື ນອ້ີັ ຳດປາກດົ ຕົວໃນຮບປະສຳນສມົ ທົບ ເຮຳົ ກຈະໄດຮ້ ບປະໂຫຍກປະສົມ. 2.1.2 ພຳກສ່ວນຕ່ຳງໆໃນໂຄງຫກັຼ ປະໂຫຍກ ພຳກສ່ວນປະກອບ ຢ່ໃນໂຄງຫກຼັ ປະໂຫຍກ ໜ້ອຍສດຸ ມີໜື່ງພຳກສວ່ ນ ແລະ ຫຳຼ ຍສດສຳມພຳກສ່ວນ, ອງີ ໃສ່ສຳຍພົວພົນວຳກະຍະສາພັນ ລະຫວ່ຳງພວກມັນ, ພວກເຮົຳຈະເອີ້ັນພຳກສ່ວນໃຈກຳງ (ຈອມ) ວ່ຳ ຕົວສາແດງ ເອີັ້ນ ສອງພຳກສ່ວນທ່ືີ ເຫຼອວ່ຳ ຕົວຕັ້ງ ແລະ ຕົວປະກອບ. ຕົວຕັ້ງ ແມ່ນພຳກສ່ວນທ່ືີມີສຳຍພົວພັນກັບໃຈກຳງ ແບບ ຕວົ ຕັ້ງ - ຕວົ ສາແດງ; ຕົວປະກອບ ມີສຳຍພວົ ພນັ ກບັ ໃຈກຳງແບບ ຕວົ ຕນັົ້ ຕ - ຕວົ ສາຮອງ, ໃນນັ້ນມັນເປນັ ຕົວສາຮອງ. 1) ຕົວສາແດງ ຕົວສາແດງ ແມ່ນໃຈກຳງສຳຍພົວພັນ ວຳກະຍະສາພັນ. ມັນສະແດງໃຫ້ຮູ້ເຖິງກິລິຍຳ, ອຳກຳນ, ໜ້ຳທືີ່, ສະຖຳນະພຳບ ແລະ ຄນລກັ ສະນະຂອງຕວົ ຕັ້ງ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ອຳຈຳນ ສອນ ໜັງສ . - ວິທະຍາໄລຄຫວງນາ້ໍ ທາ ເປີດ ສົກຮຽນໃໝ່.ຸ - ເພອ່ໍ ຂອງຂອ້ ຍ ມີ ຮ້ານຄາ້ ອີງຕຳມປະເພດຄາທື່ີເຮດັ ໜຳ້ ທືີ່ເປັນຕວົ ສາແດງ, ອຳດຈດັ ແບ່ງຄາສາແດງອອກເປັນ ສອງ ປະເພດດັງ່ື ນໍີ້: 1. ປະເພດຄານຳມມະທຳເຮດັ ໜ້ຳທີື່ເປນັ ຕົວສາແດງ - ທຳ່ ນພອນແກວ້ ນອນ . - ເຮອນຫງັຼ ນີັ້ງຳມຫຼຳຍ… 2. ປະເພດຄາທືີ່ບື່ແມນ່ ຄານຳມມະທຳເຮັດໜຳ້ ທີື່ເປັນຕວົ ສາແດງ + ປະເພດຄາຮບປະທຳເຮັດໜຳ້ ທ່ີືເປນັ ຕົວສາແດງ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 40

ວາກະຍະສາພນັ ຕວົ ຢ່ຳງ: - ເຮອນຫັຼງນັີ້ຊົງເອີຣບົ , - ຄົນຜນ້ ັີ້ ຫວົ ຄອມພວີ ເຕີ + ປະເພດກມ່ ຄາ ຕັົນ້ ຕ - ສາຮອງ ເຮັດໜຳ້ ທື່ີເປັນຕົວສາແດງ ຕວົ ວຢຳ່ ງ: - ມຳ້ ຂອ້ ຍຂຳຊຳ້ ຍຫກັ . - ເກບີ ຂອ້ ຍຂຳດ. + ປະເພດຄາເຊ່ືອມວະລີເຮັດໜ້ຳທ່ືີເປນັ ຕົວສາແດງ ຕວົ ຢ່ຳງ: ນັ້ຳນັີ້ ສາລັບດມ່ື . 2) ຕົວຕ້ັງ ຕົວຕງັ້ ສະແດງສັນຍຳລັກທຖື່ີ ກອະທິບຳຍ ແລະ ພນັ ລະນຳໂດຍຕວົ ສາແດງ. ຕວົ ຕ້ງັ ຖກຈດັ ຮຽງໄວ້ໜ້ຳຕົວ ສາແດງ ແລະ ມີລັກສະນະທົ່ືວໄປຄ: ປາກົດຕົວກັບຕົວສາແດງໄດ້ທກປະເພດ. ຖ້ອຍຄາ, ວະລີ ແລະ ປະໂຫຍກ ຕຳ່ ງໆ ກສຳມຳດເຮດັ ໜ້ຳທື່ີເປັນຕົວສາແດງໄດ້. ຕົວຢຳ່ ງ: ຖອ້ ຍຄາ: - ນກົ ບິນ, ຝົນຕກົ , ນກົ ຮ້ອງ… - ກິນຫຼຳຍ ເຈບັ ທ້ອງ. - ເຮັດບ່ສື ະອຳດ ຖວ່ຳບ່ືມີນຳັ້ ໃຈຮບັ ຜິດຊອບ. ວະລີ: - ຄອຳຈຳນ ແລະ ນກັ ສກສຳ ອອກແຮງງຳນ - ລດົ ຂອງເຈັົຳ້ ງຳມຫຼຳຍ ປະໂຫຍກ: - ລກບ່ຟື ງັ ຄວຳມພື່ແມ່ ເຮັດໃຫ້ພແ່ື ມ່ເປນັ ທກ. - ຄົນເອົຳໃຈຕົນເອງ ມກັ ບືມ່ ີໝ່ຄ່ 3) ຕວົ ປະກອບ ຕົວປະກອບແມ່ນເປົັ້ຳໝາຍຂອງຄາກິລິຍຳ ມັນມີລັກສະນະສະເພຳະ ແລະ ໃຊ້ປະກອບກັບຄາກິລິຍຳຂຳດ ເທົ່ືຳນັນ້ ເຊໍ່ິງອຳດຈັດແບ່ງຕົວປະກອບອອກເປັນຫຼຳຍປະເພດຕຳມແຕ່ບ່ອນອີງຂອງກຳນຈັດແບງ່ . ໃນທ່ືີນັີ້ ຈະແບ່ງ ປະເພດຕວົ ປະກອບຕຳມໂຄງສຳ້ ງ ເຊໍິ່ງອີງຕຳມໂຄງສຳ້ ງແລ້ວ ອຳດຈັດແບ່ງຕົວປະກອບອອກເປັນ 3 ປະເພດ: ປະ ເພດທີ່ືມີຖ້ອຍຄາ ຫຼ ວະລີທື່ີສ້ຳງຈຳກຄາຮບປະທຳ, ປະເພດທື່ີມີຖ້ອຍຄາຫຼ ວະລີທື່ີສ້ຳງຈຳກຄານຳມມະທຳ ແລະ ປະເພດວະລີທ່ືສີ ຳ້ ງຈາກຮບແບບປະໂຫຍກ. ກ. ຖ້ອຍຄາ ຫຼ ວະລີທ່ີືສຳ້ ງຈຳກຄາຮບປະທຳເປນັ ຕົວປະກອບ. - ກລະນີບ່ມື ີ ຫຼ ບືຈ່ ຳເປັນໃຊຄ້ າເຊືອ່ ມປະກອບ ຕົວຢ່ຳງ: - ຄສອນຄະນດິ ສຳດ. - ນກັ ຮຽນຂຽນບົດຫດັ ອຳ່ ນ. - ກລະນຈີ ຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ຄາເຊື່ອມປະກອບ ຕົວຢຳ່ ງ: - ລຳວມອບແພມົນແກ່ຂ້ອຍ. - ຂ້ອຍຂຽນໜັງສ ຫຳໝ່ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 41

ວາກະຍະສາພນັ - ລຳວຢ່ນຳປຳ້ - ຂອ້ ຍຫຳກມ່ື ຳແຕ່ໂຮງຮຽນ ຂ. ຖ້ອຍຄາຫຼ ວະລີນຳມມະທຳເປັນຕົວປະກອບ ຄານຳມມະທຳເປັນຕົວປະກອບບ່ືຫຼວງຫຼຳຍກ້ວຳງຂວຳງຄຄາຮບປະທຳ. ມັນຈະຂ້ັນກັບຄາກິລິຍຳທ່ືີເປນັ ຕົວສາແດງ. ຕົວຢ່ຳງ: - ລຳວ ຕອ້ ງກຳນໄປ. - ເຂຳົ ກ້ຳຕສ່ື ້. - ລຳວ ສຳມຳດເວົຳ້ັ ພຳສຳອງັ ກິດ ແລະ ພຳສຳຫວຽດ 2.2 ພຳກສວ່ ນແອມ້ ( ພຳກສ່ວນນອກໂຄງຫັຼກປະໂຫຍກ) ພຳກສ່ວນແອ້ມແມ່ນພຳກສ່ວນນອກໂຄງຫຼັກຂອງປະໂຫຍກ. ແຕ່ມັນປະກົດຕົວພຽງແຕ່ເພ່ືອຊີ້ັແຈງຫຼ ອະທບິ ຳຍຄວຳມໃຫພ້ ຳກສວ່ ນຫຼກັ ລະອຽດຕ່ືມ. ພຳກສ່ວນແອມ້ ໄດ້ແກ່ພຳກສວ່ ນຕ່ຳງໆລມ່ ນັ້ີ: 1. ພຳກສ່ວນທື່ີເຮັດໜ້ຳທີ່ືຂະຫຍຳຍຄວຳມໃຫ້ພຳກສ່ວນໃດໜ່ືງຂອງພຳກສ່ວນຫຼກັ ( ອັນໄດ້ແກ່ພຳກສ່ວນສາ ຮອງຂອງພຳກສວ່ ນຫກຼັ ໃນວະລີ). ຕວົ ຢ່ຳງ: - ອຳຈຳນ ພອນສະຫວັນ ພວມສອນໜັງສ ປສີ ອງ. ພອນສະຫວັນ ຂະຫຍຳຍ ອຳຈຳນ ທເື່ີ ປນັ ຕວົ ຕັງ້ ຂອງປະໂຫຍກ. ພວມ ແມ່ນຂະຫຍຳຍ ສອນ ອນັ ເປັນຕວົ ສາແດງ ຂອງປະໂຫຍກ ແລະ ປີສອງ ຂະຫຍຳຍ ໜັງສ ອັນເປັນຕົວປະກອບຂອງປະໂຫຍກ. ພຳກສ່ວນນີັ້ເອີັ້ນວ່ຳຄາ ຂະຫຍຳຍ. 2. ພຳກສ່ວນທື່ີເຮັດໜ້ຳທີື່ບອກສະຖຳນະພຳບລວມ ດ້ຳນໃດດ້ຳນໜ່ືງໄດ້ແກ່ປະໂຫຍກ ແລະ ມີສຳຍພົວພັນ ໂດຍກົງກບັ ຕວົ ສາແດງເຊືນ່ັ : ຕວົ ຢ່ຳງ: - ພຳຍໃນອຳທດິ ໜ້ຳ, ພວກເຮຳົ ຈະເລືີ່ມສອບເສັງ. 3. ອກີ ພຳກສ່ວນໜງ່ື ມັນປາກົດຕົວໃນປະໂຫຍກໃນລັກສະນະຍກົ ເປັນຈດ ຫຼ ບັນຫຳໃຫເ້ ຫັນໃນເບັ້ອງຕົັ້ນ ຫຼ ຕອກຢ້ຳັ ບນັ ຫຳ. ດ້ຳນໜງື່ ມັນມີສຳຍພົວພນັ ພຳຍໃນກັບພຳກສວ່ ນຫຼັກໃດໜ່ງື ໃນລັກສະນະເທ່ົຳື ທຽມໂດຍກົງ ຫຼ ໃນ ແງຕ່ ລີ ຳຄຳ ແລະ ອກີ ດຳ້ ນໜ່ງື ພດັ ມສີ ຳຍພວົ ພນັ ພຳຍໃນແດ່ ແລະ ພວົ ພັນພຳຍນອກນຳ. ຕົວຢຳ່ ງ: - ສິນນ້ັຳໃຈ, ພວກເຮົຳບເ່ື ຄີຍຮຽກຮອ້ ງແມ່ນແຕສ່ ອງຮອ້ ຍ. - ບ້ຳນພວກເຮຳົ , ພວກຊຳວໜ່ມຍງິ ສຳວເປັນເຈົັ້ຳກຳນ. - ກປກຫຍັງ, ຝງັ ຫຍັງກມ່ື ີຄົນລກັ , ຄນົ ນຄນົ ປະເພດພຳກສວ່ ນແອ້ມທື່ີກ່ຳວມຳຂ້າງເທິງເຮາົ ແຍກອະທບິ ຳຍເປັນແຕລ່ ະຢຳ່ ງດ່ັງື ນີ້ັ: 2.2.1 ຄາຂະຫຍຳຍ ຄາຂະຫຍຳຍແມ່ນຈຳພວກຄາມະໂນພຳບ ຫຼ ກ່ມຄາທື່ີນອນຢ່ນອກໂຄງຫຼັກປະໂຫຍກ, ພວກມັນມີກຳນ ພົວພັນແບບຕົ້ັນຕ - ສາຮອງ ກັບຄາຕົວຕັ້ງ ຫຼ ຕົວປະກອບ ແລະ ໃນກຳນສາພັນນັ້ນພວກມັນແມ່ນມນພຳກສາ ຮອງ. ຄາຂະຫຍຳຍມີ ສອງ ປະເພດໃຫຍຄ່ : ຄາຂະຫຍຳຍຂອງຮປະທຳ ແລະ ຄາຂະຫຍຳຍຂອງຄານຳມມະທຳ. 1) ຄາຂະຫຍຳຍຂອງຄາຮບປະທຳ ຄາປະເພດນ້ັີໄດ້ແກ່ຄາທຂື່ີ ະຫຍຳຍນຳມ ແລະ ມສີ ອງປະເພດຍອ່ ຍຄ: ປະເພດທ່ືີຕ້ັງຕຳຍຕວົ ແລະ ປະເພດທ່ືີ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 42

ວາກະຍະສາພນັ ຕັງ້ ບຕ່ື ຳຍຕົວ. ກ. ປະເພດທີື່ຕັງ້ ຕຳຍຕົວ: ປະກອບດວ້ ຍຄາຂະຫຍຳຍທ່ືີຮຽງໄວ້ໜ້ຳ ແລະ ຮຽງໄວ້ຫຼັງ. - ຮຽງໄວ້ໜ້ຳ: ຄາຂະຫຍຳຍທ່ືີຮຽງໄວ້ໜ້ຳໃນພຳສຳລຳວມີໜ້ອຍທີື່ສດເຊັ່ືນ: ສຳມເອ້ັອຍນ້ອງ, ສອງສ່ຽວ ແລະ ອ່ນື ໆ… - ຮຽງໄວຫ້ ຼງັ : ຄາຂະຫຍຳຍຮຽງໄວ້ຫຼັງແມ່ນປະເພດທ່ືີໃຊ້ກ້ວຳງຂວຳງທື່ີສດໃນພຳສຳລຳວ, ຄາຂະຫຍຳຍເຫົ່ຼືຳນັ້ີອຳດ ບົງບອກຈດພິເສດ ແລະ ກຳນສາພນັ . ບອກຈດພິເສດ: ອັນນີ້ັແມ່ນປະເພດຄາຂະຫຍຳຍ ເຊ່ືອມກັບຄານຳມທື່ີມັນຂັ້ນກັບໂດຍກົງ ເພື່ອເສີມຕ່ືມ ຄວຳມໝຳຍຕ່ຳງໆໃຫນ້ ຳມໃຈກຳງ ( ແກນ ) ຕຳມທດິ ທຳງດັ່ງື ນັ້ີ: ຄນທຳດ: ເຮອນຮຳ້ ນ, ຕູ້ແກວ້ , ຕັ່ືງຫວຳຍ ແລະ ອນື່ ໆ… ທ່ືີຕັ້ງ: ນຳເໜອ, ຂນ້ັ ເທງີ ,, ປະຕໜ້ຳ ແລະອ່ືນໆ… ຫົວໜ່ວຍ: ໃນກລະນີທ່ືີມີຄາຂະຫຍຳຍອ່ືນຕ່ືມອີກ, ຄາຂະຫຍຳຍບົງຊີັ້ຫົວໜ່ວຍ ໃນພຳສຳລຳວຮຽງ ໄວຫ້ ັຼງຄານຳມແກນເຊືັ່ນ: ເຮອນຫັງຼ ນ້ີັ, ກະຕ່ຳຍໂຕນັ້ນ, ເຈຍ້ ໃບນັ້ີ, ໂຕະໜວ່ ຍນັີ້ ແລະ ອ່ນື ໆ… ໃນກລະນີທື່ີມີແຕ່ ຄານຳມແກນກັບຄາຂະຫຍຳຍ, ຮຽງໄວ້ໜ້ຳຄານຳມເຊັື່ນ: ຂ້ອຍຊັ້ໂຕມ້ຳ, ແຕ່ວຳດເວົ້ັຳແບບນີ້ັບ່ືຄ່ອຍມີໃຊ້ (ມີ ໃຊ້ໜ້ອຍ) ໃນພຳສຳລຳວ, ວຳດເວົ້ັຳທື່ີມັກພົບໃນຊີວິດປະຈຳວັນແມ່ນ: ຂ້ອຍຊ້ັມ້ຳ ( ບື່ມີຄາຂະຫຍຳຍບອກ ຫວົ ໜວ່ ຍ ). ລຳດບັ : ເຮອນຫງັຼ ທີສອງ, ໂຕະໜ່ວຍທຫີ ຳ້ , ນັກຮຽນຄົນທີຫກົ ແລະອນ່ື ໆ… ປະລມິ ຳນ: ເຮອນຫຳ້ ຫັງຼ , ໂຕະສິບໜວ່ ຍ, ນກັ ຮຽນສບິ ຄນົ ແລະ ອືນ່ ໆ… ບອກກຳນສາພນັ : ຈດພິເສດຂອງຄາຂະຫຍຳຍປະເພດນັ້ີແມ່ນພກທຳງອ້ອມກັບຄານຳມທື່ີມນັ ຂນ້ັ ກັບໂດຍອຳ ໄສຄາເຊ່ືອມເປນັ ພຳຫະນະ. ໃນບຳງກລະນີ, ຄາເຊ່ືອມຖກລບອອກ ແຕ່ພວກເຮົຳບ່ືສຳມຳດຟ້ັນຄນຢ່ຳງງ່ຳຍດຳຍ. ພວກເຮຳົ ອຳດແຈງ້ ຄາຂະຫຍຳຍປະເພດນີອັ້ ອກເປັນໝວດດ່ັືງນ້ັີ: ໝວດບອກກຳນສາພນັ ທ່ືເີ ປນັ ເຈັົຳ້ ຂອງ: ຄາຂະຫຍຳຍປະເພດນີ້ັແມນ່ ຄານຳມຕດິ ຕຳມດວ້ ຍຄາເຊ່ືອມ:ຂອງ, ແຫງ່ . ຄາ “ ຂອງ “ ມີຄວຳມໝຳຍວັດຈະນຳແຈ້ງກວ່ຳຄາ “ ແຫ່ງ “ ແລະ ນິຍົມໃຊ້ໃນກລະນີລວມ ( ທົື່ວໄປ) ເຊັື່ນ: ປ້ັມຫົວນ້ັີແມ່ນປ້ັມຂອງຂ້ອຍ. ສ່ວນ “ ແຫ່ງ “ ມີຄວຳມໝຳຍມົວກວ່ຳ ແລະ ນິຍົມໃຊ້ໃນຖຳນະເຄົຳລົບ ຫຼ ຍກົ ສງເຊັ່ືນ: ທະນຳຄຳນແຫ່ງຊຳດ, ດນິ ແດນແຫງ່ ຄວຳມມະຫັດສະຈນັ ແລະ ອນື່ ໆ. ຄາເຊ່ືອມບອກຄວຳມເປັນເຈົຳ້ັ ຂອງອຳດຖກລບເລ່ືອນ ເມື່ອຄາຂະຫຍຳຍບອກຄວຳມເປັນເຈົ້ັຳຂອງຮຽງຕດິ ກບັ ຕົວຫັຼກເຊ່ັນື : ເຮອນຂ້ອຍ, ນຳລງຄາ ແລະ ອືນ່ ໆ. ໃນກລະນີຄາຂະຫຍຳຍບອກອັນເປັນເຈົຳັ້ ຂອງຮຽງໄວ້ໄກກັບ ຄາສັບຫຼັກນ້ັນຄາເຊອື່ ມເປນັ ອນັ ຕອ້ ງກຳນເຊ່ືນັ ວຳ່ : ບ່ອື ຳດເວົ້ັຳ: ເຮອນນ້ັີ 0 ຂ້ອຍ, ປັມ້ ນນັ້ 0 ລຳວ ແລະ ອນ່ື ໆ. ຕອ້ ງໄດ້ເວ້ັຳົ : ເຮອນນ້ຂັີ ອງຂ້ອຍ, ປມ້ັ ນ້ັນຂອງລຳວ ແລະ ອື່ນໆ. ໝວດບອກທື່ີຕງັ້ : ຄາຂະຫຍຳຍປະເພດນີ້ັແມ່ນຄານຳມຕິດຕຳມດ້ວຍຄາເຊື່ອມ: ໃນ, ໃກ້, ທື່ີ, ບ່ອນ, ເທິງ, ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 43

ວາກະຍະສາພນັ ນອກ ແລະ ອ່ືນໆ. ແລະ ຄາສບັ ທທ່ືີ ຽບເທົຳ່ື ເຊ່ນືັ : ນ້ັຳໃນແອງ່ , ຕັ້ົນໄມ້ໃກ້ຝັືງ່ , ເຮອນທື່ີບ້ຳນເກດີ ໆລໆ. ໝວດບອກແບບສ າພັນລະຫວ່ຳງເຈົ້ັຳກຳນ, ກຳນເຄ ື່ອນໄຫວກັບເປົ້ັຳໝຳຍ: ທ່ືີ, ອັນ, ເຊັື່ນ: ດອກ ກຫຼຳບທ່ືີນຳງມອບໃຫຂ້ ອ້ ຍງຳມເປັນພເິ ສດ. ຂ. ປະເພດທີ່ືຕງ້ັ ບຕ່ື ຳຍຕວົ ຄາຂະຫຍຳຍທື່ມີ ທີ ື່ີຕງ້ັ ບຕື່ ຳຍຕວົ ແມນ່ ຄາບອກກ່ມທື່ີມີຄາເນັນ້ ໜກັ ໄປນຳ ແລະ ແມ່ນຄາບອກຈຳນວນນບັ . ຕົວຢຳ່ ງ: - ທງັ ໝົດພວກເຮົຳ; ພວກເຮົຳທງັ ໝົດ. - ຄວຳຍຕົວໜງື່ ; ຄວຳຍໜງ່ື ໂຕ. 2) ຄາຂະຫຍຳຍຄານຳມມະທຳ ຄາຂະຫຍຳຍນຳມມະທຳ ແມ່ນປະເພດທ່ືີຂ້ັນກັບຄາຕົວຕັ້ງ ແລະ ຕວົ ປະກອບ ທື່ີຄານຳມມະທຳຮັບຜິດຊອບ ເຮດັ ໜ້ຳທີ່ື. ຕົວຢຳ່ ງ: ຮຽນໜງັ ສແມນ່ ຮກັ ຊຳດ, “ ໜງັ ສ ” ແມ່ນຄາຂະຫຍຳຍຂອງຄາຫກັຼ ( ຮຽນ ). ເຮົຳຂອະນຍຳດເວ້ົັຳບຳງ ບນັ ຫຳ “ ບຳງບນັ ຫຳ” ແມນ່ ຄາຂະຫຍຳຍຂອງຄາປະກອບ (ເວຳ້ົັ ). ອີງໃສ່ຄວຳມອຳດສຳມຳດສົມທົບ, ອຳດແບງ່ ຄາຂະຫຍຳຍ ຄານຳມມະທຳອອກເປັນ ສອງ ປະເພດຄ: ຄາຂະຫຍຳຍບອກຈດສະເພຳະ ( ວິສຳມັນ ) ແລະ ຄາຂະຫຍຳຍທົື່ວໄປ (ສຳມນັ ). ກ. ຄາຂະຫຍຳຍບອກຈດສະເພຳະ (ວສິ ຳມັນ) ຄາຂະຫຍຳຍປະເພດນຕັີ້ ິດພັນກັບຄານຳມມະທຳແຕລ່ ະປະເພດອັນແນ່ນອນ. ຕົວຢ່ຳງ: ຂ້ອຍຕັດສິນໃຈໄປວຽງຈັນ, ເຮັດວຽກງຳນ ແລະ ດຳລົງຊີວິດຢ່ທື່ີນັ້ນເລີຍ. ວຽງຈັນ ແມ່ນປະເພດຄາ ຂະຫຍຳຍບອກປຳຍທຳງ, ມັນຕດິ ພນັ ກບັ ຄານຳມມະທຳບອກກຳນເຄອ່ື ນຍຳ້ ຍ, ວຽກງຳນ ແມ່ນປະເພດຄາຂະຫຍຳຍ ບອກເປຳ້ົັ ໝຳຍ ມັນຕິດພນັ ກັບຄານຳມມະທຳບອກກຳນເຄ່ອື ນໄຫວເປັົຳ້ ໝຳຍ. ຄາຂະຫຍຳຍສະເພຳະ ມັກແມ່ນນຳມ ຫຼ ນຳມວະລີ ຕົວຢຳ່ ງ: - ນົກປະເພດນມ້ັີ ກັ ອອກຫຳອຳຫຳນໃນຍຳມກຳງເວັນ. - ພວກເຮົຳຕັດສນິ ໃຈເຮັດວຽກນັີ້ໃຫແູ້ ລວູ້ ໃນເວລຳອັນສນ້ັ ທ່ີືສດ. - ເຮົຳຊໄິ ປຢຳມປຳ້ ນຳອຳ້ ຍ. ຂ. ຄາຂະຫຍຳຍທົວ່ື ໄປ ຄາຂະຫຍຳຍທວ່ືົ ໄປແມນ່ ຄາຂະຫຍຳຍທື່ີປາກດົ ຕົວຄຽງຂຳ້ ງກັບຄານຳມຮບປະທຳທກປະເພດ. ຕົວຢ່ຳງ: ເຮົຳຂອະນຍຳດເວົ້ັຳກ່ອນ. ຄາວ່ຳ ກ່ອນ ແມ່ນຄາຂະຫຍຳຍທົ່ືວໄປ. ຍ້ອນວ່ຳມັນສຳມຳດປາກົດຕົວນຳ ກລິ ຍິ ຳອນ່ື ໄດ້ຢຳ່ ງເສລີເຊນ່ືັ : ກນິ ກ່ອນ, ໄປກອ່ ນ, ຂຽນກອ່ ນ, ພັກຜ່ອນກ່ອນ ໆລໆ. ຄາຂະຫຍຳຍທວ່ືົ ໄປສວ່ ນຫຳຼ ຍແມນ່ ຄານຳມ ຫຼ ນຳມວະລີທ່ືີມີ ຫຼ ບ່ືມີຄາເຊອື່ ມໄປນຳ. ຄາຂະຫຍຳຍປະເພດ ນ້ັີສຳມຳດສະແດງເວລຳ, ສະຖຳນທ,່ືີ ພຳຫະນະ ໆລໆ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ລຳວວຳ່ ລຳວມກັ ໄປທຽ່ ວຍຳມແລງ. ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 44

ວາກະຍະສາພນັ - ເຂົັຳ້ ຫອ້ ງປບັ , ລຳວກືນ່ ງັື່ ທຳງຂຳ້ ງຂອ້ ຍໂລດ. - ຄວຳມຈງິ ລຳວຢຳກໄປນຳຍົນແຕ່ຈ່ອງບ່ອນບື່ໄດ້ - ຂໂທດ, ເຮຳົ ຂອະນຍຳດນັືງ່ ເວ້ົຳັ . - ຄນັ ເມື່ອຍ, ລງກອ່ື ຳດໄປພັກຜ່ອນ. 2.2.2 ຄາໂອບ ຄາໂອບແມ່ນນພຳກສ່ວນແອ້ມທື່ີຊັີ້ບອກເຖິງສະຖຳນະພຳບຕ່ຳງໆທ່ືີເກີດຂັ້ນໃນປະໂຫຍກ. ມັນມີສຳຍ ພົວພັນກບັ ຕວົ ສາແດງໃນຖຳນະເປນັ ພຳກສວ່ ນສາຮອງ ແລະ ຖລກັ ສະນະລວມເອົຳທງັ ໂຄງຫັກປະໂຫຍກ. ຕົວຢ່ຳງ: - ມອ້ັ ນ່ື , ຂ້ຳພະເຈັົຳ້ ຈະໄປພຳກໃຕ້. - ຫຼ ຂຳ້ ພະເຈ້ຳົັ ຈະໄປ ພຳກໃຕ້ມັ້ອ່ນື . - ປີໜ້າ, ລາວຈະຍາ້ ຍໄປຮຽນຢຸ່ຄະນະອັກສອນສາດ. - ສາລບັ ບປີນີັ້, ລຳວຍັງຮຽນຢ່ປີທີໜືງ່ . 1) ຄາໂອບບອກເວລຳ ມັນຈະຕອບຄາຖຳມທື່ີຖຳມວ່ຳ: ເວລຳໃດ, ຍຳມໃດ, ເມ່ືອໃດ, ດົນປຳນໃດແລວ້ … ຕົວຢຳ່ ງ: - ອກີ ສຳມເດອນ, ອ້ຳຍຂອງຂອ້ຍຈະມຳຢຳມຂ້ອຍ ( ປຳນໃດ ອຳ້ ຍຂອງເຈຳ້ັົ ຈ່ິໍງຈະມຳຢຳມເຈ້ັຳົ ? ) - ສອງປແີ ລວ້ , ທອື່ີ ້ຳຍຂອງຂ້ອຍຮຽນຈົບມະຫຳວິທະຍຳໄລ. ( ອຳ້ ຍຂອງເຈ້ຳົັ ຮຽນຈົບມະຫຳວິທະຍຳໄລດົນປຳນໃດແລວ້ ) 2) ຄາໂອບບອກສະຖຳນທ່ືີ ມນັ ຈະຕອບບຄາຖຳມທຖ່ືີ ຳມດ້ວຍ: ຢ່ໃສ, ຢ່ບ່ອນໃດ, ຢ່ບລິເວນໃດ ໆລໆ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເພ່ືິນຈັດກອງປະຊມຄຢ່ຫ້ອງກຳນວິຊຳກຳນ ( ເພນ່ີື ຈັດກອງປະຊມຄຢ່ໃສ ? ) - ຢ່ດ້ຳນຕຳເວນັ ອອກຂອງໂຮງຮຽນຂ້ອຍເພນ່ິໍ ກຳລັງສຳ້ ງທຳງ ( ເພນິໍ່ ກຳລັງສ້ຳງທຳງຢ່ບອ່ ນໃດ ? ) 3) ຄາໂອບບອກເຫດຜົນ ຄາໂອບປະເພດນ້ັີໃຊ້ຄາເຊືອ່ ມບອກສຳເຫດນຳໜຳ້ ເຊ່ັືນ: ຍອ້ ນ, ເພຳະ, ຄອບ… ມນັ ຈະຕອບຄາຖຳມທ່ືຖີ ຳມ ດວ້ ຍ: ຍອ້ ນຫຍັງ, ອືີ່ສງັ , ເປັນຫຍັງ, ຄອບໃຜ … ຕົວຢຳ່ ງ: - ພວກເຂົຳຜິດກນັ ຄອບເຈັ້ົຳ ( ພວກເຈົໍ້ຳຜດິ ກນັ ຄອບໃຜ? ) - ຍອ້ ນພແື່ ມ່, ຂ້ອຍຈືິງ່ ໄປຮຽນຕ່ື ( ຍ້ອນໃຜເຈຳົັ້ ຈືງິ່ ໄປຮຽນຕື່ ? ) 4) ຄາໂອບບອກຈດປະສົງ ຄາໂອບປະເພດນ້ີັ ຈະຕອບຄາຖຳມທຖື່ີ ຳມດ້ວຍ: ເພອື່ ຫຍັງ, ເພື່ອໃຜ, ເຮດັ ຫຍງັ …ຍອ້ ນແນວນນັ້ ເວລຳ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 45

ວາກະຍະສາພນັ ໃດມນັ ກ່ມື ີຄາເຊອ່ື ມບອກຈດປະສງົ ( ເພືອ່ , ແກ່, ສາລບັ …) ໄປນຳຕະຫຼອດ. ຕວົ ຢຳ່ ງ: - ເພ່ືອອະນຳຄດົ , ຂ້ອຍຈະຕງ້ັ ໃຈຮຽນ ( ເຈ້ຳົັ ຕັງ້ ໃຈຮຽນເພ່ືອຫຍງັ ? ) - ເພນິໍ່ ມອບຂອງຂວັນແກ່ທຳ້ ວຄາພອນ ( ເພນິໍ່ ມອບຂອງຂວັນແກ່ໃຜ? ) 5) ຄາໂອບບອກພຳຫະນະ ຄາໂອບປະເພດນີັ້ ຈະຕອບຄາຖຳມທຖື່ີ ຳມດ້ວຍ: ດ້ວຍຫຍັງ, ດ້ວຍອນັ ໃດ,… ຕວົ ຢ່ຳງ: - ດ້ວຍປນກະບອກນ້ັີ, ລຳວສຳມຳດດັບສນສັດຕໄດ້ເກອບສິບ. ( ລຳວສຳມຳດດັບສນສດັ ຕໄດນ້ ບັ ສບິ ດ້ວຍຫຍງັ ? ) - ພວກຂອ້ ຍມຳໂຮງຮຽນດວ້ ຍລົດສວ່ ນຕວົ . ( ພວກເຈັົ້ຳມຳໂຮງຮຽນດ້ວຍຫຍງັ ? ) 6) ຄາໂອບບອກວິທີກຳນ ຄາໂອບປະເພດນັ້ີຈະຕອບຄາຖຳມທື່ຖີ ຳມດ້ວຍ: ແບບໃດ, ວິທີໃດ, ແນວໃດ… ຕວົ ຢ່ຳງ: - ປະທຳນປະເທດ ເດີນທຳງໄປ ຢ້ຽມຢຳມ ສສຫວຽດນຳມຢຳ່ ງເປນັ ທຳງກຳນ. ( ປະທຳນປະເທດເດນີ ທຳງໄປຢຽ້ ມຢຳມ ສສ ຫວຽດນຳມ ແບບໃດ?) - ເພນໍ່ິ ມຳຢ້ຽມຢຳມໂຮງຮຽນເຮຳົ ຕຳມຄາເຊີນ. ( ເພນິໍ່ ມຳຢຳມໂຮງຮຽນເຮົຳແນວໃດ ? ) 2.2.3 ຄາກຳກບັ ຄາກຳກບັ ແມ່ນຄາທ່ຢີື ນ່ ອກໂຄງຫກັຼ ປະໂຫຍກ ມັນຖກຍົກຂນ້ັ ມຳເພື່ອໄຂສຳກກຳນດຳເນີນໄປຂອງປະໂຫຍກ ຫຼ ຢັ້ຳ ທ້ຳຍປະໂຫຍກ. ຄາປະເພດນີ້ັມີສຳຍພົວພັນວຳກະຍະສາພັນທຽມເມ່ືອສາພັນກັບຄາຫຼັກປະໂຫຍກ. ພຳກສ່ວນປະໂຫຍກຊະນິດນີັ້ປະກົດຕົວແຕ່ໃນເວລຳປະໂຫຍກເຄື່ອນໄຫວ, ບື່ໄດ້ນອນຢ່ໃນໂຄງຮ່ຳງນຳມມະທຳ ຂອງປະໂຫຍກ. ດຳ້ ນເນັ້ອໃນ, ພຳກສ່ວນນີ້ັສະແດງຄວຳມໝຳຍໃນແງລ່ ຳຄຳ ຫຼ ບກື່ ່ືແມ່ນໃນລກັ ສະນະບົງກຳນ. ຄາບອກຄວຳມໝຳຍໃນແງ່ຕີລຳຄຳມີ: ບງັ ເອນີ , ບຳງເທື່ອ, ເກນີ ຈ່ັືງແມ່ນ, ຄວຳມຈງິ … ຕົວຢ່ຳງ: - ເບງິໍ່ ແມລາວເຮດັ ຫຍັງກບເປນັ ຈໍ່ງັ ແມນຸ່ ຊາດເນາະ - ບອກໄປໄຮ່ ພດັ ໄປນຳ, ເກນີ ວຳ່ ຄັກ. - ລຳວເຮັດຫຍງັ ກຂນ້ັ ກເກີນ, ເປນັ ຈັ່ງື ບນ. - ຄວຳມຈິງ, ເຂຳົ ກບ່ຢື ຳກເວຳ້ັົ ເຖິງເລອື່ ງນ້ຊີັ ້ຳັ . ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 46