ดูแลผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกลติดเชื้อยื่อบุช่องท้อง

ดูแล ผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล.. ติดเชื้อเย่ือบุช่องท้อง จดั ท�ำโดย หน่วยไตเทียม โรงพยำบำลเลดิ สิน

ดูแล ผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล.. ติดเชื้อเยื่อบุช่องท้อง จัดท�ำโดย หนว่ ยไตเทยี ม โรงพยาบาลเลดิ สนิ

ดูแลผ้ปู ว่ ยลา้ งไตทางช่องท้องอย่างไร หา่ งไกล..ตดิ เชอื้ เยอื่ บุช่องทอ้ ง ดูแลผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล..ติดเชื้อเย่ือบุช่องท้อง สงวนลขิ สิทธิ์ พมิ พ์ครั้งที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2561 จำ� นวนพมิ พ ์ 500 เล่ม บรรณาธกิ าร นพ. มนต์ชัย ศริ ิบ�ำรุงวงศ์ พว. นงนชุ วังชัยศรี ฝ่ายจัดการ น.ส. ประภา จนี นกิ ุล ข้อมลู ทางบรรณานกุ รม มนตช์ ยั ศริ ิบ�ำรุงวงศ,์ บรรณาธิการ. ดูแลผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล..ติดเชื้อเยื่อบุช่องท้อง. กรุงเทพฯ: โรงพยาบาลเลดิ สนิ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2561. 28 หนา้ ; 21 ซม. 1. ไต, โรค - - คมู่ อื ดแู ลผปู้ ว่ ยลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง. 2. ไดอะลยั ซสิ เยอ่ื บุ ช่องทอ้ ง. 3. ไตเทียม. I. มนตช์ ัย ศิริบ�ำรุงวงศ,์ บรรณาธกิ าร. II. นงนชุ วงั ชัยศรี, บรรณาธกิ าร. III. โรงพยาบาลเลดิ สนิ กรมการแพทย.์ IV. หอ้ งลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง หน่วยไตเทียม โรงพยาบาลเลดิ สนิ กรมการแพทย์. WJ378 จัดพิมพ์โดย โครงการผลติ สอ่ื การเรียนการสอน โรงพยาบาลเลดิ สนิ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข เลขที่ 190 ถนนสลี ม บางรัก กรุงเทพฯ 10500 โทรศพั ท์ 0 2353 9835 Email address: [email protected]; URL: http://www.lerdsin.go.th พิมพท์ ี่ บริษัท เทก็ ซ์ แอนด์ เจอรน์ ลั พับลเิ คช่ัน จ�ำกดั โทรศพั ท์ 0 2617 8611-2 ISBN 978-974-422-851-2

ดแู ลผูป้ ่วยลา้ งไตทางช่องท้องอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เชื้อเยอ่ื บุช่องทอ้ ง ค�ำน�ำ การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้อง เป็นสาเหตุส�ำคัญของการ เสียชีวิตในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องได้ และถ้าติดเชื้อรุนแรง เปน็ เวลานาน จะทำ� ใหเ้ ยอื่ บชุ อ่ งทอ้ งเสอ่ื มสภาพ แมว้ า่ อบุ ตั กิ าณ์ การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องจะลดลงมาก จากการพั ฒนาเทคนคิ และอุปกรณ์ต่างๆ มาอย่างต่อเนื่อง แต่ก็ยังเป็นสาเหตุที่ พบบ่อยที่ทำ� ใหผ้ ปู้ ว่ ยต้องยตุ ิการลา้ งไตทางช่องท้องลง ถงึ แม้ จะเปน็ การตดิ เชื้อครั้งแรกกต็ าม ดังนั้นจึงมีความจ�ำเป็นที่ต้องให้ความส�ำคัญกับ การป้องกันการเกิด การติดเชื้ อที่ เกี่ยวเนื่องกับการล้างไต ทางช่องท้อง หนังสือดูแลผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล..ติดเชื้อเย่ือบุช่องท้อง เป็นส่ิงที่ช่วยทบทวนความรู้ ความเข้าใจหลัก ให้ชัดเจนขึ้นในการป้องกันและสังเกต ความผิดปกติของผู้ป่วยได้ ในนามหน่วยไตเที ยม ขอขอบคุณผู้อ�ำนวยการ โรงพยาบาลเลิดสิน นายแพทย์สมพงษ์ ตันจริยภรณ์ และ ผู้บริหารทางการพยาบาล ที่ ให้การสนับสนนุ การท�ำหนังสือ เล่มน้ี เพอ่ื พัฒนาคณุ ภาพการดแู ลย่ิงขนึ้ บรรณาธิการ

ดแู ลผู้ป่วยลา้ งไตทางช่องทอ้ งอยา่ งไร หา่ งไกล..ติดเช้ือเย่ือบชุ อ่ งทอ้ ง สารบญั หนา้ • การติดเชื้อเย่ือบุช่องทอ้ งในผปู้ ว่ ยล้างไต............................. 1. ทางช่องท้อง • การดูแลชอ่ งสายลา้ งไตทางช่องท้องออก............................6. - การดูแลระยะแรกหลงั ผ่าตัดในสองสัปดาหแ์ รก...........7. - การดแู ลระยะยาว.............................................................11. - กจิ กรรมที่ควรหลีกเลย่ี ง................................................16. - ความส�ำคญั ของการลา้ งมอื ...........................................17 • การลา้ งมอื 6 ขั้นตอน........................................................19 • ตัวอยา่ งสีนำ�้ ยาลา้ งไตทางช่องท้องที่ใช้แล้วปกติ............20 • ถามตอบค�ำถามคาใจ..........................................................21

ดูแลผปู้ ว่ ยลา้ งไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล..ติดเช้อื เยื่อบุช่องท้อง การตดิ เชือ้ เย่ือบุช่องทอ้ ง ในผปู้ ่วยล้างไตทางช่องท้อง ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังส่วนใหญ่เมื่อเข้าสู่ภาวะไตวาย ระยะสุดท้ายที่จ�ำเป็นต้องได้รับการบ�ำบัดทดแทนไต น้ันมักจะมีความกังวล ว่าจะมีความล�ำบากในการใช้ชีวิต ประจ�ำวัน เสยี คา่ ใชจ้ ่าย เจ็บตวั หรืออาจเสยี ชีวิตเร็วข้ึน กวา่ ปกติ นอกจากนป้ี ระเดน็ สำ� คญั อกี เรือ่ งที่ตอ้ งตดั สนิ ใจ คือ วิธีการรักษาระหว่างการฟอกเลือด ซึ่งเป็นวิธีที่ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ มักจะคิดถึงเป็นอันดับแรก เพราะเป็น วิธีที่เคยรู้จักมาก่อน ไม่ต้องท�ำอะไรเองมากนัก ยกเว้น พาตวั เองมาฟอกทีส่ ถานพยาบาล แลว้ ฟอกเสรจ็ กก็ ลบั บา้ น ขณะที่การล้างไตทางช่องท้อง เป็นวิธีที่ผู้ป่วยส่วนใหญ่ มักไม่คุ้นเคย มีความกังวล เนือ่ งจากต้องกลับไปล้างไต ที่บ้านเอง วันละตงั้ 3-4 รอบ มีสายออกทางหนา้ ท้อง ตอ้ งลา้ งแผลที่หนา้ ทอ้ งเอง และที่สำ� คญั คอื ฟงั เขาเลา่ กนั มาว่า วิธนี ้ีไมด่ ี จะติดเชื้องา่ ย ทำ� ให้เสียชีวิตเรว็ 1

ดแู ลผ้ปู ว่ ยลา้ งไตทางชอ่ งท้องอยา่ งไร หา่ งไกล..ตดิ เชอ้ื เย่อื บุชอ่ งท้อง วธิ ฟี อกเลอื ด วิธลี า้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง 2

ดูแลผู้ปว่ ยล้างไตทางชอ่ งท้องอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เชือ้ เย่ือบุช่องท้อง แน่นอนว่า ผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้องมีอัตรา การติดเชื้อของเยื่อบุช่องท้องมากกว่าคนปกติ แต่เมื่อ เปรียบเทียบกบั ผปู้ ว่ ยฟอกเลอื ดที่ใสส่ ายฟอกเลอื ดที่คอ ก็มีอัตราการติดเชื้อในสายที่ฟอกเลือดมากกว่าคนปกติ เช่นกัน และเม่ือเปรียบเทียบอัตราการเกิดการติดเชื้อ ระหวา่ ง 2 วิธนี นั้ กลบั พบวา่ อตั ราการตดิ เชื้อในชอ่ งทอ้ ง มีแนวโน้มจะเกิดน้อยกว่าการติดเชื้อในสายฟอกเลือด เสียด้วยซำ้� ไป เนือ่ งจากปัจจุบัน การล้างไตทางช่องท้องมีการ พั ฒนาอย่างต่อเนื่อง อาทิ การออกแบบถุงน�้ำยาที่ สามารถต่อเพียง 1 ครั้งก็สามารถปล่อยน�้ำยาที่ค้างอยู่ ภายในช่องท้องออก และปล่อยน้�ำยาล้างไตถุงใหม่เข้าสู่ ภายในช่องท้องได้เลย หรือการฝังสายซิลิโคนที่ปลาย สายขดเป็นก้นหอยแทนการใส่สายแบบตรงที่ ใส่ใน ช่องท้องส�ำหรับการล้างไต ส่งผลให้อัตราการเกิดภาวะ แทรกซ้อนต่างๆ รวมถึงการติดเชื้อของเยื่อบุช่องท้อง ลดลงอย่างมากมาย 3

ดแู ลผ้ปู ว่ ยลา้ งไตทางชอ่ งท้องอยา่ งไร หา่ งไกล..ติดเช้ือเยือ่ บุช่องทอ้ ง ถงุ นำ้� ยาลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง ระบบ ANDY disc ถงุ น�้ำยาลา้ งไตทางชอ่ งท้องระบบ Twinbag 4

ดูแลผู้ปว่ ยลา้ งไตทางช่องทอ้ งอย่างไร หา่ งไกล..ติดเช้อื เย่ือบชุ ่องทอ้ ง สายล้างไตทางชอ่ งทอ้ งแบบก้นหอย สายล้างไตทางชอ่ งทอ้ งแบบตรง 5

ดแู ลผปู้ ่วยลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ งอย่างไร ห่างไกล..ติดเชื้อเยื่อบชุ ่องทอ้ ง การดแู ลชอ่ งสายลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ งออก การดูแลช่องสายล้างไตทางช่องท้องออกอย่าง ถกู วิธี กเ็ ปน็ เรื่องสำ� คญั ที่จะชว่ ยไมใ่ หเ้ กดิ การลกุ ลามไปสู่ การติดเชื้อที่เย่ือบุช่องท้องได้ ด้วยว่าการติดเชื้อเกิดจาก มีเชื้อโรคเข้าสู่ส่วนต่างๆของร่างกายที่เกี่ยวข้องกับระบบ การล้างไตทางช่องทอ้ ง ซึ่งสามารถเขา้ ทางแผลหน้าทอ้ ง หรืออุปกรณ์ที่เก่ียวข้องกับการเปลี่ยนถ่ายน้�ำยาล้างไต ทางช่องท้องหรือท�ำแผล ส่ิงแวดล้อมของห้องที่เปลี่ยน ถ่ายน�้ำยาหรือท�ำแผล และส่วนต่างๆของร่างกาย เช่น มือ ลมหายใจ ผิวหนัง ซง่ึ เปน็ ที่ที่สามารถพบเชื้อโรคได้ ดังนั้นควรให้ความส�ำคัญกับการดูแลในแต่ละระยะ ดังน้ี 6

ดแู ลผู้ปว่ ยลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ งอย่างไร หา่ งไกล..ตดิ เช้ือเย่อื บุชอ่ งทอ้ ง การดแู ลระยะแรกหลงั ผา่ ตดั ในสองสปั ดาหแ์ รก ควรมดี งั น้ี 1. เตรียมส่ิงแวดล้อมและสถานที่ที่จะเปิดท�ำแผล ให้พร้อม โดยการปิดหน้าต่างและปิดพั ดลม เพื่อไม่ให้ ลมพัดเขา้ ไปถึงบริเวณที่เปดิ ทำ� แผล หากไม่ได้ปิดพัดลม ให้ปิดผา้ มา่ นก้ันลมไว้แทน 2. ผู้ท�ำแผลต้องล้างมือให้สะอาดถูกต้องครบตาม ข้ันตอน และเช็ดมือให้แห้งด้วยผ้าสะอาด และต้อง ส ว มผ ้ า ป ิ ด ปา ก ป ิ ด จ มู ก ต ล อ ด เว ลาทั้ ง ผู ้ ท� ำ แ ผล แ ล ะ ผู้ปว่ ยด้วย 3. ควรเปิดท�ำแผลโดยผู้ที่ผ่านการอบรมด้วย เทคนคิ ปลอดเชื้อมา และมีความรู้ความเข้าใจในงาน ด้านการลา้ งไตทางชอ่ งท้อง 4. ท�ำความสะอาดแผลบริเวณช่องสายล้างไต ทางช่องท้องออก ด้วยน้�ำเกลือล้างแผล โดยวนส�ำลีไป ในทศิ ทางเดียวกนั ถ้าจ�ำเปน็ ต้องใชน้ ้�ำยาฆา่ เชื้อลา้ งแผล ให้เช็ดวนรอบๆ โดยห่างจากปากแผล ประมาณ 1 เซนติเมตร 7

ดูแลผูป้ ่วยลา้ งไตทางชอ่ งท้องอย่างไร หา่ งไกล..ติดเช้ือเยอื่ บชุ อ่ งทอ้ ง 5. เปิดท�ำแผลด้วยเทคนคิ ปลอดเชื้อและซับแผล ใหแ้ ห้งก่อนปดิ แผลทกุ ครั้งจนกว่าแผลจะหายสนทิ 6. ยดึ ตรึงแผลด้วยพลาสเตอร์ให้อย่กู บั ที่ตามแนว ของสายล้างไตทางช่องท้อง และระวังอย่าให้สายบิด หรือเกิดการดึงรั้งปากแผล 7. ใช้ผ้าก๊อซปิดแผลและระวังดูแลแผลไม่ให้ เปียกแฉะชื้น ดแู ลแผลให้แห้งอยู่เสมอ 8. ท�ำแผลสัปดาห์ละครั้งในช่วงระยะ 2 สัปดาห์ แรกหลังผ่าตัด ยกเว้นในกรณีแผลเปียกแฉะชื้น หรือมี ภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้นให้เปิดท�ำแผลทั นที ด้วยเทคนคิ ปลอดเชื้อและซบั ใหแ้ หง้ ก่อนปดิ แผลทุกครั้ง 8

ดูแลผูป้ ่วยลา้ งไตทางชอ่ งท้องอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เช้อื เยอื่ บชุ อ่ งทอ้ ง ปดิ หนา้ ต่าง ปดิ พัดลม เตรี ยมสถานที่ อปุ กรณพ์ รอ้ ม 9

ดูแลผ้ปู ว่ ยล้างไตทางช่องท้องอยา่ งไร หา่ งไกล..ติดเช้ือเย่อื บชุ อ่ งท้อง ผูท้ �ำแผลควรเปน็ ผ้ผู า่ นการอบรม ยดึ ตรึงแผลดว้ ย พลาสเตอร์ใหอ้ ยกู่ บั ที่ อยา่ ใหส้ ายบดิ หรือเกดิ การดงึ รงั้ 10

ดแู ลผปู้ ่วยล้างไตทางชอ่ งท้องอยา่ งไร หา่ งไกล..ตดิ เชือ้ เย่อื บชุ อ่ งทอ้ ง การดูแลระยะยาว ควรยึดหลักการดูแลช่อง สายออกของสายล้างไตทางช่องท้อง 3 ข้อ ดงั น้ี 1. ความแห้ง ผิ วหนังโดยรอบบริเวณช่องสาย ล้างไตทางช่องท้องออก ต้องแห้งตลอดเวลา เมื่อพบ การเปียกแฉะชื้นไม่ว่าจากการอาบน�้ำ เหงื่อ หรือจาก ส่ิงคัดหล่ังที่ออกมาจากโพรงแผลช่องสายออก ต้องรีบ ท�ำความสะอาดแผล เช็ดท�ำความสะอาดแผลให้แห้ง ควรใช้ผ้าก๊อซปิดแผลตลอดเวลา เพ่ือดูดซับความ ชื้นแฉะ หากผู้ป่วยต้องการอาบน้�ำ สามารถอาบน�้ำด้วย ฝักบัวหรือตักน�้ำราดตัว ห้ามแช่ลงอ่างหรือสระว่ายน้�ำ ห้ามน้�ำที่อาบถูกแผลโดยตรง ควรปิดพลาสติกกันน้�ำไว้ ขณะอาบน้�ำ (ปรึกษาพยาบาลล้างไตทางช่องท้องในการ ท�ำพลาสติกกันน�้ำ) ไม่ควรอาบน�้ำนาน และเม่ืออาบน้�ำ เสร็จต้องท�ำความสะอาดแผลด้วยเทคนคิ ปลอดเชื้อและ ซบั ใหแ้ หง้ ทันที 11

ดแู ลผ้ปู ่วยล้างไตทางชอ่ งท้องอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เช้ือเย่อื บชุ ่องท้อง 2. ความสะอาด ต้องรักษาความสะอาดโดยรอบ ของช่องสายล้างไตทางช่องท้องออก ท�ำความสะอาด แผล ทุ ก วั นด ้ ว ยเท คนิคป ล อ ด เชื้ อ แล ะตาม ข้ั นต อ นที่ เรียนรู้มากับพยาบาลล้างไตทางช่องท้อง อย่างน้อย วันละครั้ง และท�ำซ�้ำเมื่อผ้าก๊อซปิดแผลสกปรกหรือ เปียกแฉะชื้น และถ้าแผลมีการตดิ เชื้อควรทำ� แผลวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น กรณีที่มีแผลหลายที่ตรงบริเวณ หน้าท้องผู้ป่วย ต้องแยกชุดท�ำแผลไม่ใช้ร่วมกัน และ ควรท�ำความสะอาดแผลรอบช่องสายล้างไตทางช่องท้อง ออกก่อน เวลาเปิดฝาอุปกรณ์ควรวางหงายไว้ และระวัง การสัมผัสโดน ต้องล้างมือให้สะอาดตามข้ันตอนและ เช็ดให้แห้งเส มอก่อนท�ำแผลหรือกดผิ วหนังเพื่อตรวจ แผลทุกครั้ง 3. ไมม่ กี ารบาดเจบ็ หลกี เลย่ี งการกดทับ บิด ดงึ รั้ง หรือกระแทกแผลชอ่ งทางออกของสายลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง และต้องยึดตรึงสายไว้ด้วยพลาสเตอร์ตามของแนวสาย ล้างไตทางช่องท้องให้อยู่กับที่ตลอดเวลา ขณะเปิดผ้า ปดิ แผลหรอื ทำ� ความสะอาดควรขยบั สายลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง ใหน้ อ้ ยที่สุดเท่าที่จำ� เป็น 12

ดูแลผปู้ ว่ ยล้างไตทางช่องท้องอยา่ งไร หา่ งไกล..ตดิ เชือ้ เยื่อบชุ อ่ งทอ้ ง แผลปกติ แผลปกติ 13

ดูแลผปู้ ว่ ยล้างไตทางช่องทอ้ งอย่างไร หา่ งไกล..ตดิ เชื้อเยื่อบชุ ่องทอ้ ง แผลผิดปกติ แผลผดิ ปกติ 14

ดแู ลผปู้ ว่ ยล้างไตทางชอ่ งท้องอย่างไร หา่ งไกล..ตดิ เช้อื เย่อื บุช่องท้อง แผลผดิ ปกติ แผลผิดปกติ 15

ดูแลผู้ปว่ ยล้างไตทางชอ่ งทอ้ งอย่างไร ห่างไกล..ตดิ เช้ือเยอ่ื บุชอ่ งท้อง กิจกรรมท่ีควรหลีกเลี่ยง เพื่อป้องกันภาวะ แทรกซอ้ นตอ่ ชอ่ งสายลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ งออก 1. กิจกรรมที่เพ่ิมแรงดันในช่องท้อง เช่น การยก ของที่มีน�้ำหนักเกิน 6 กิโลกรัม การวิ่งจ๊อกกิ้ง หรือ การเต้นแอโรบิค เปน็ ตน้ 2. โรยแป้งหรือลักษณะที่เป็นผง ลงบริเวณช่อง สายล้างไตทางช่องทอ้ งออก 3. การเกาผิวหนังบริเวณใกล้กับแผลช่องทางออก ของสายล้างไตทางช่องท้อง 4. การอุ้มเด็ก การเล่นกบั สัตว์เล้ยี ง 5. สวมใส่เส้ือผ้าที่คบั แน่นเกนิ ไป 6. ป้ายยาหรือทายาที่ ไม่ได้แนะน�ำโดยแพทย์ ลงบริเวณชอ่ งสายลา้ งไตทางชอ่ งท้องออก 7. แช่นำ�้ หรือวา่ ยนำ้� ในแหล่งน�้ำตามธรรมชาติ หรือ สระว่ายนำ�้ หรืออา่ งนำ�้ รอ้ น 8. เล่นกีฬาที่มกี ารกระแทกอยา่ งรุนแรง เช่น รักบี้ วอลเลย์บอล เปน็ ต้น 9. การออกก�ำลังกายที่ต้องเกร็งกล้ามเนื้อหน้าท้อง เปน็ เวลานาน เช่น การยกนำ�้ หนกั การซีทอัพ เปน็ ตน้ 16

ดแู ลผู้ปว่ ยล้างไตทางชอ่ งท้องอย่างไร หา่ งไกล..ติดเช้อื เยื่อบชุ อ่ งทอ้ ง ความสำ� คญั ของการล้างมือ การล้างมือที่ถกู ต้องมีความสำ� คญั สามารถป้องกัน การติดเชื้อจากการปนเปื้อน ขณะเปล่ียนถ่ายน้�ำยา และการท�ำความสะอาดแผลได้ แต่กลับพบว่าผู้ป่วย ลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง ที่ทำ� มานานกวา่ 6 เดอื น สว่ นใหญ่ ล้างมือด้วยเทคนคิ ที่ ไม่ถูกต้อง ทั้งที่ ได้รับการสอน มาเป็นอย่างดี และยังมีอีกหลายเหตุผลของการ ไม่ปฏิบัติตาม เช่น สถานที่หรืออุปกรณ์ที่ ใช้ล้างมือที่ ไมเ่ พียงพอ มคี วามเชื่อวา่ การลา้ งมอื บอ่ ยจะทำ� ใหผ้ ิวหนงั แหง้ หรือไม่มีเวลาล้างมือ มีเวลาที่เร่งรีบ หรือขาดความรู้ที่ ถูกต้อง ซ่ึงมือเป็นอวัยวะที่มีเชื้อโรคสะสมได้มากและง่าย ต่อการแพร่กระจายเชื้อไปยังผู้อื่น ดังน้ันการล้างมือที่ ถูกต้อง เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการลดปริมาณเชื้อโรคสะสม และปอ้ งกนั การแพรก่ ระจายเชื้อผา่ นการสมั ผสั แนน่ อน วา่ การล้างมือไม่สามารถก�ำจัดเชื้อโรคได้ทั้งหมด แต่ สามารถลดปริมาณลงไดก้ ว่าหลายพันเท่า 17

ดแู ลผู้ปว่ ยลา้ งไตทางช่องท้องอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เชือ้ เย่ือบชุ อ่ งทอ้ ง เชื้อโรคที่พบแบ่งไดเ้ ป็น 3 กล่มุ คอื 1. กลุ่มที่พบเป็นครั้งคราว เปน็ เชื้อโรคที่พบเฉพาะ เม่ือมือไปสัมผัสถูก เชื้อเหล่านถ้ี ูกก�ำจัดได้ง่ายโดยการ ล้างมือ เนอื่ งจากไมค่ อ่ ยเจริญเติบโต 2. กลมุ่ ประจำ� ถ่ิน เชื้อกลมุ่ นม้ี กั อาศยั อยู่ ณ สว่ นบน ของช้นั ของผิวหนงั มกี ารแบง่ ตวั บริเวณที่พบเชื้อไดบ้ ่อย และมปี ริมาณสูง ได้แก่ ใต้เลบ็ ง่ามนว้ิ มือ 3. กลมุ่ กอ่ โรค มกั อาศยั ที่มรี อยโรค เชน่ ผ่ืนอกั เสบ ฝี พบว่าเชื้อโรคทั้ง 3 กลุ่ม สามารถก่อให้เกิด การ ติ ด เชื้ อ เ ยื่ อ บุ ช ่ อง ท ้ อง อั ก เ ส บ ห รื อ ติ ด เชื้ อ ที่ แ ผล ช่องทางออกของสายลา้ งไตทางช่องท้องได ้ การล้างมือที่ถูกต้อง จ�ำเป็นและมีความส�ำคัญ ในการดูแลผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง จึงขอแนะน�ำการ ล้างมือ 6 ขนั้ ตอนในหน้าถัดไป 18

ดแู ลผู้ปว่ ยล้างไตทางช่องทอ้ งอยา่ งไร หา่ งไกล..ติดเช้ือเยอื่ บุช่องท้อง การลา้ งมือ 6 ขน้ั ตอน • กดสบู่เหลวออกมา 2 ครั้ง เพ่ือใหป้ ริมาณเพียงพอในการล้างมือทั้ง 2 ขา้ ง • ถมู อื แตล่ ะขนั้ ตอนนาน 10 วินาที สลบั มือซ้ายขวา ใหค้ รบทั้ง 6 ขั้นตอน ตามภาพข้างล่างน้ี 1.5ฝ่ามือถูกันและน้ิวถู 2.5ฝ่ามือถูหลังมือและ 3.5ปลายนว้ิ ถบู นฝา่ มือ ซอกนว้ิ นว้ิ ถูซอกนว้ิ 4.5ฝา่ มอื ถหู ลงั นว้ิ มอื ขณะ 5.5ถูน้ิวหัวแม่มือโดย 6.5ถรู อบขอ้ มอื ถงึ ขอ้ ศอก กำ� มอื ไว้ รอบดว้ ยฝา่ มอื • ปิดก๊อกน�้ำด้วยข้อศอก (หากก๊อกน้�ำเป็นชนดิ มือโยก) หรือด้วยมือที่มี ผ้าเช็ดมอื สะอาดผนื ใหม่รอง (หากเป็นกอ๊ กมือบิด) • เช็ดมอื ให้แหง้ ดว้ ยผ้าสะอาดหรือกระดาษเช็ดมอื แบบทงิ้ 19

ดูแลผูป้ ว่ ยล้างไตทางชอ่ งท้องอยา่ งไร หา่ งไกล..ตดิ เชอื้ เยื่อบชุ อ่ งทอ้ ง ตวั อยา่ งสนี ำ�้ ยาลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ งที่ใชแ้ ลว้ ปกติ น�้ำยาล้างไตทางช่องทอ้ งที่ใชแ้ ล้วปกติ ตอ้ งมีสีเหลืองใสวาว ทดสอบโดยมองเห็นลายมอื ชัดเจนเมอื่ เอาฝา่ มือแนบกับถุงน�้ำยาลา้ งไต **ถ้าเห็นสผี ิดปกติให้โทรปรึกษาพยาบาลล้างไตทางช่องทอ้ ง 20

ดูแลผ้ปู ่วยลา้ งไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล..ตดิ เชื้อเยือ่ บุชอ่ งทอ้ ง ถามตอบค�ำถามคาใจ คำ� ถาม เกิดการติดเช้ือที่เยื่อบุช่องท้องในผู้ป่วยล้างไต ทางชอ่ งท้องได้อย่างไร การติดเชื้อที่เยื่อบุช่องท้อง เกิดได้จาก 2 สาเหตุ คอื 1. การติดเชื้อผ่านการล้างไตทางช่องท้อง เป็นการ ติดเชื้ อผ ่านเชื้ อแบคที เรี ยที่ ผิ วหนังที่ เกิดจากขั้นตอน การล้างไตเกิดการปนเปื้อน หรือเป็นการติดเชื้อที่ ลุ ก ลา ม ห ลั ง จา ก เ กิ ด การ ติ ด เชื้ อ ที่ ช ่ อง ทา ง อ อ ก ข อง สายล้างไต 2. การติดเชื้อที่ลุกลามจากโรคระบบทางเดิน อาหาร (กระเพาะอาหารและลำ� ไส้) หรือลุกลามหลังจาก การมเี ชื้อแบคทีเรียในกระแสเลือด แลว้ เกดิ การกระจาย ไปส่เู ยอื่ บุช่องท้อง 21

ดแู ลผู้ปว่ ยลา้ งไตทางช่องทอ้ งอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เชือ้ เยื่อบชุ อ่ งท้อง คำ� ถาม ถา้ เย่ือบชุ อ่ งท้องอักเสบ จะมีอาการอยา่ งไร ผู้ป่วยมักมีอาการปวดท้อง คล่ืนไส้อาเจียน ไข้ น้�ำยาล้างไตขุ่น และความดันโลหิตต�่ำลง โดยบางครั้ง อาการปวดท้องอาจมาก่อนน้�ำยาล้างไตขุ่น ดังน้ันผู้ป่วย ล้างไตทางช่องท้องที่มีอาการปวดท้องแบบไม่ทราบ สาเหตุ ควรรีบสังเกตน�้ำยาล้างไตเป็นพิเศษ ถ้ามีความ ผิ ดปกติ ควรรีบมาพบแพทย์ เพื่อน�ำน้�ำยาล้างไต ทางช่องท้องมาตรวจนับจ�ำนวนเม็ดเลือดขาวและเพาะ เชื้อโรค ร่วมกับให้ยาปฏิชี วนะผสมกับน้�ำยาเพื่อใส่ฆ่า เชื้อโรคในช่องท้องไดอ้ ย่างรวดเรว็ 22

ดแู ลผู้ปว่ ยล้างไตทางช่องท้องอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เช้ือเย่ือบุช่องท้อง ภาพสีนำ้� ยาข่นุ ภาพสีน้�ำยาข่นุ 23

ดูแลผปู้ ่วยลา้ งไตทางช่องท้องอยา่ งไร หา่ งไกล..ติดเชอื้ เยอ่ื บุช่องทอ้ ง ภาพสีน้ำ� ยาปกติ ภาพสนี �้ำยาปกติ 24

ดูแลผูป้ ่วยลา้ งไตทางช่องทอ้ งอยา่ งไร ห่างไกล..ตดิ เชอื้ เย่อื บชุ อ่ งทอ้ ง คำ� ถาม ถ้าเย่ือบุช่องท้องอักเสบ จะส่งผลต่อร่างกาย อย่างไรบา้ ง มีหลักฐานชัดเจนว่า การเกิดเยื่อบุช่องท้องอักเสบ ในผู้ปว่ ยล้างไตทางช่องท้อง สง่ ผลต่ออัตราการเสียชีวิต โดยรวม การเสยี ชีวิตจากภาวะแทรกซอ้ นทางหลอดเลอื ด และหัวใจ และการเสียชีวิตจากการติดเชื้อ นอกจากน้ี เป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ที่ท�ำให้ไม่สามารถล้างไต ทางช่องท้องตอ่ เนอื่ งได้ คำ� ถาม: ผู้ป่วยคนไหนมีความเส่ียงต่อการเกิด เย่ือบุช่องท้องอักเสบบ้าง ความเสี่ยงต่อการเกิดการติดเชื้อของเยื่อบุช่องท้อง พบในผปู้ ่วยที่ 1. ผู้ป่วยที่ต้องท�ำหัตถการที่รุกล้�ำต่อร่างกาย เช่น ส่องกล้องตรวจล�ำไส้ใหญ่ ส่องกล้องตรวจกระเพาะ ปัสสาวะ หรือมดลกู หรือการทำ� หตั ถการในชอ่ งปาก 2. ผู้ป่วยที่เกิดการติดเชื้อบริเวณแผลทางออกของ สายลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง 25

ดแู ลผูป้ ่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างไร ห่างไกล..ติดเชอื้ เย่อื บชุ อ่ งท้อง 3. ผูป้ ว่ ยที่ ไม่ปฏิบัตติ ามขน้ั ตอนที่ ไดร้ ับการสอน 4. ผู้ป่วยที่มีโรคในระบบทางเดินอาหาร เช่น ถงุ นำ้� ดีอักเสบ ไส้ต่งิ อกั เสบ หรือล�ำไส้ทะลุ 5. ผปู้ ว่ ยที่มปี ัญหาท้องผูกเป็นประจำ� คำ� ถาม แล้วมีวิธีป้องกันการเกิดเย่ือบุช่องท้องอักเสบ ไดบ้ ้างไหม ประเด็นการป้องกันการเกิดการติดเชื้อ เป็นเรื่อง ส�ำคัญมากๆ ส�ำหรับผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้อง มาตรการตา่ งๆ ถูกแนะน�ำให้น�ำมาใช้ เชน่ 1. การฝึกอบรมและปฏิบัติตามขั้นตอนที่ ได้รับ การฝึกสอนจากทีมพยาบาลผู้ดูแล โดยไม่ลัดขั้นตอน ร่วมกับการเยี่ยมบ้านของทีมผู้ดูแล เพ่ือส�ำรวจดูสภาพ แวดลอ้ มพรอ้ มกบั แนะแนวทางแก้ไข 2. การใชอ้ ปุ กรณต์ วั ตอ่ รปู ตวั วายและระบบถงุ นำ้� ยา ลา้ งไตแบบถงุ คู่ 26

ดูแลผู้ปว่ ยล้างไตทางชอ่ งทอ้ งอย่างไร ห่างไกล..ตดิ เชื้อเยื่อบุชอ่ งท้อง 3. แจ้งทีมผู้ดูแลก่อนไปท�ำหัตถการทางระบบ ทางเดินอาหาร ทางเดินปัสสาวะ มดลูกและหัตถการ ในช่องปาก เนื่องจากอาจต้องพิจารณาให้ยาปฏิชี วนะ รับประทานก่อนท�ำหัตถการรวมถึงการบริ หารจั ดการ เรื่องการล้างไต เช่น ปล่อยน้�ำยาออกจากช่องท้องก่อน เขา้ รับการทำ� หตั ถการตา่ งๆ 4. ป้องกันและรักษาการติดเชื้ อบริ เวณแผล ทางออกของสายล้างไตทางชอ่ งท้อง ดังกลา่ วข้างตน้ 27

ดูแลผูป้ ่วยลา้ งไตทางช่องทอ้ งอยา่ งไร ห่างไกล..ติดเช้อื เยื่อบุชอ่ งทอ้ ง บรรณานกุ รม ไชยา เบญจพลากร, ประเสริฐ ธนกิจจารุ, และสกานต์ บนุ นาค (บรรณาธกิ าร). (2553). คมู่ อื การลา้ งไต ทางช่องท้องส�ำหรับประชาชน. กรุงเทพฯ: บียอนด์ เอ็นเทอร์ไพร์ซ. เถลิงศักดิ์ กาญจนบุษย์ (บรรณาธิการ). (2556). Textbook of Practical Peritoneal Dialysis. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย. ปิ่นแก้ว กล้ายประยงค์, และฉัตรสุดา เอ้ือมานะพงษ์. (บรรณาธิการ). (2558). ขอ้ แนะนำ� การปฏบิ ตั ิ การดูแล ผู้ป่วยฟอกเลือดและผู้ป่วยล้างไต ทางช่องท้อง. กรุงเทพฯ: ส�ำนักพิมพ์กรุงเทพ เวชสาร. สมชาย เอย่ี มอ่อง, เกรียง ต้ังสงา่ , อนตุ ตร จิตตนิ ันทน,์ เถลงิ ศักด์ิ กาญจนบุษย์, ดุสติ ลำ�้ เลศิ กุล, และ ประเสริฐ ธนกิจจารุ (บรรณาธิการ). (2551). Textbook of Peritoneal Dialysis. กรุงเทพฯ: เทก็ ซ์ แอนด์ เจอร์นัล พับลเิ คช่ัน. 28



TEXT & JOURNAL PUBLICATION CO., LTD. บริษทั เทก็ ซ แอนด เจอรน ลั พับลเิ คช่ัน จำกัด เช่ียวชาญเฉพาะ งานพิมพหนงั สือ-ตำรา 158/3 ซอยยาสบู 1 ถนนวภิ าวดีรังสิต แขวงจอมพล เขตจตจุ ักร กรงุ เทพฯ 10900 โทร. 0 2617 8611 - 2 แฟกซ 0 2617 8616 อีเมล [email protected]