ระบบบัญชาการเหตุการณ์ฯ (Thailand Incident Command System)

(4) หน่วยบนั ทึกเวลา (Time Unit) มีหน้าทบ่ี นั ทกึ เวลาการปฏบิ ตั งิ านของเจ้าหน้าทซี่ ง่ึ เขา้ มารายงานตวั ปฏบิ ตั งิ านในพนื้ ทเ่ี หตกุ ารณเ์ พอื่ ไวค้ ำ� นวณคา่ ใชจ้ า่ ยทเี่ กดิ ขน้ึ อาทิ คา่ เบยี้ เลยี้ ง คา่ อาหาร และเครื่องดื่ม ฯลฯ 1.4 แผนกการรับบรจิ าค (Donation Branch) ในบริบทของประเทศไทยภารกิจในการรับบริจาคเป็นส่วนหน่ึงในหน้าที่ความรับผิดชอบ ของสว่ นสนบั สนนุ การรบั บรจิ าคและการบรหิ ารจดั การเงนิ และสง่ิ ของบรจิ าคเปน็ สงิ่ สำ� คญั ทจี่ ะตอ้ งดำ� เนนิ การ ให้เปน็ ไปอย่างโปรง่ ใส การจดั สรรส่งิ ของบริจาคก็ต้องเป็นไปอยา่ งรวดเร็ว เปน็ ธรรม และท่ัวถึง รวมทั้ง ตรงตอ่ ความตอ้ งการของผรู้ บั ไมว่ า่ จะเปน็ การบรจิ าคเพอ่ื ผปู้ ระสบภยั หรอื การบรจิ าคเพอ่ื สนบั สนนุ การปฏบิ ตั งิ าน ของเจ้าหนา้ ท่ีในเหตกุ ารณ์นน้ั ๆ กต็ าม ท้ังนี้ แผนกการรบั บรจิ าคอาจแบง่ ออกได้ ดงั น้ี (1) หน่วยจดั การเงนิ บรจิ าค (2) หนว่ ยจดั การสิง่ ของบริจาค ส่วนสนับสนุน (Logistics and Administrative Section) แผนกสนบั สนุน แผนกบรกิ าร แผนกการเงนิ และการบริหาร แผนกการรับบรจิ าค หนว่ ยพสั ดุ หนว่ ยส่ือสาร หนว่ ยค่าใช้จ่าย หนว่ ยจัดการเงนิ บรจิ าค หน่วยสถานที่ หนว่ ยบรกิ ารทางการแพทย์ หนว่ ยจดั ซอ้ื จัดจา้ ง หน่วยจัดการสิง่ ของบริจาค หนว่ ยสนบั สนนุ ภาคพน้ื ดิน หน่วยเสบียง หน่วยชดเชย/เรยี กสนิ ไหมทดแทน หน่วยบันทึกเวลา ภาพท่ี 1:17 โครงสร้างภายในสว่ นสนบั สนุน 2. บทบาทหนา้ ทร่ี บั ผิดชอบของหัวหนา้ สว่ นสนับสนนุ หนา้ ทคี่ วามรับผดิ ชอบของหวั หนา้ ส่วนสนบั สนุน ประกอบดว้ ย 2.1 ตระหนกั ถงึ พฒั นาการ แนวโนม้ ของสถานการณ์ และเตรยี มความพรอ้ มดา้ นการสนบั สนนุ การใหท้ ันต่อการขยายตวั ของเหตกุ ารณท์ ี่เกิดขึ้น 2.2 ตดิ ตามการปฏบิ ตั งิ านของทกุ สว่ น ใหเ้ ปน็ ไปตามเวลาทก่ี ำ� หนดในวงรอบของกระบวนการวางแผน 2.3 จัดระบบการประสานงานเพื่อขอรับการสนับสนุนทรัพยากรกับศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ หรือศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉินของหน่วยงานต่าง ๆ รวมทั้งกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ในระดับเหนอื ขน้ึ ไป ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 44 เคร่ืองมือการจดั การในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย

2.4 ควบคุม ดแู ล การลงทะเบยี นการติดตามสถานะของทรัพยากรตา่ ง ๆ รวมทัง้ บันทึกเวลา การปฏิบตั ิงานของทรพั ยากรให้เปน็ ปัจจบุ นั 2.5 สนบั สนนุ การจดั ตง้ั เครอื ขา่ ยการตดิ ตอ่ สอ่ื สาร ใหค้ รอบคลมุ รวมทงั้ สนบั สนนุ เครอ่ื งมอื สอ่ื สาร ให้เพียงพอต่อปริมาณการใชง้ าน และจัดใหม้ ีระบบสำ� รองเพ่อื รองรับสถานการณท์ ่ีมิได้คาดหมาย 2.6 รับผิดชอบการจัดท�ำแผนการสื่อสาร แผนด้านการแพทย์ แผนการจราจร เพ่ือประกอบ เปน็ แผนเผชิญเหตุ 2.7 ตรวจสอบ ติดตาม กระบวนการสง่ กลับในประเด็นท่ีเกีย่ วขอ้ ง ประกอบดว้ ย (1) การสง่ คนื อุปกรณ์ที่เบิก - จ่าย (2) การบนั ทกึ ผลการปฏิบตั งิ านของทรัพยากร (3) จัดเตรียมยานพาหนะ และมาตรการความปลอดภยั ในการเดนิ ทาง (4) การส่งกลับ ต้องได้รบั อนุมตั ิจากผ้บู ัญชาการเหตุการณก์ ่อนเสมอ 2.8 รายงานยอดคา่ ใชจ้ า่ ย งบประมาณคงเหลอื รวมทง้ั ผลการบรหิ ารจดั การเงนิ และสง่ิ ของบรจิ าค ตอ่ ผบู้ ญั ชาการเหตกุ ารณท์ ุกระยะ 2.9 ควบคมุ กำ� กบั ดแู ล ภารกิจ หน้าท่ี ของหนว่ ยต่าง ๆ ภายใต้ส่วนสนับสนนุ กล่าวโดยสรุป เม่ือพิจารณาโครงสร้างองค์กรระบบบัญชาการเหตุการณ์ในส่วนปฏิบัติการ ส่วนอ�ำนวยการ และส่วนสนับสนุน จะเห็นได้ว่าส่วนปฏิบัติการ เป็นส่วนท่ีรับผิดชอบในการปฏิบัติการ ตอบโต้กับเหตุฉุกเฉินท่ีเกิดขึ้นโดยตรง ขณะท่ีส่วนอ�ำนวยการ และส่วนสนับสนุน เป็นส่วนท่ีจัดต้ังข้ึน เพ่อื สนบั สนุนให้สว่ นปฏิบตั ิการสามารถขับเคลอ่ื นไปได้อย่างมปี ระสทิ ธิภาพ ผู้บญั ชาการ/ผูอ้ ำ� นวยการ (Incident Commander) ศูนยข์ อ้ มลู ประชาสัมพันธ์ร่วม ศูนย์ประสานการปฏิบัติ (Public Information Officer) (Coorditation Center/Liaison Officer) ท่ีปรกึ ษา/ผเู้ ชย่ี วชาญ (Technical Specialist) ส่วนปฏิบัตกิ าร ส่วนอำ� นวยการ ส่วนสนับสนุน (Operation Section) (Planning Section) (Logistic and Administrative Section) ภาพท่ี 1:18 ความสัมพันธเ์ ชงิ โครงสร้างองคก์ ร ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เครือ่ งมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย 45

จากทก่ี ลา่ วมาทง้ั หมดในขา้ งตน้ โครงสรา้ งองคก์ รในระบบบญั ชาการเหตกุ ารณข์ องประเทศไทย มีการปรับและประยุกต์ให้เข้ากับบริบทของระเบียบ กฎหมาย และแผนท่ีเกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ผู้บัญชาการเหตุการณ์จะพจิ ารณาจดั ตั้งโครงสร้างองค์กรในสว่ นใด หนว่ ยใดน้ัน ก็ขึน้ อยู่กบั ภารกิจท่ีต้อง ด�ำเนินการในการจดั การเหตกุ ารณ์น้นั ๆ เปน็ สำ� คญั ดังน้นั ประเภท ขนาด คุณลกั ษณะเฉพาะ ตลอดจน ระยะเวลาในการจัดการเหตุการณ์จะเป็นปัจจัยในการพิจารณาจัดต้ังโครงสร้างองค์กรให้สอดคล้องกับ ภารกจิ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ขณะเดยี วกนั เมอ่ื ภารกจิ นน้ั เสรจ็ สนิ้ หรอื หมดความจำ� เปน็ โครงสรา้ งหนา้ ทน่ี นั้ ๆ กจ็ ะตอ้ ง ถกู ยบุ ไปซงึ่ เปน็ ไปตามหลกั การของระบบบญั ชาการเหตกุ ารณท์ เี่ รยี กวา่ “โครงสรา้ งองคก์ รแบบโมดลู าห”์ ด้วยเหตุน้ี เหตุการณ์ใด ๆ ก็ตามไม่จ�ำเป็นท่ีจะต้องจัดต้ังโครงสร้างองค์กรในระบบบัญชาการเหตุการณ์ อย่างเตม็ รูปแบบดังในภาพท่ี 1:17 ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 46 เคร่ืองมือการจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย

ผู้อ�ำนวยการ/ผูบ้ ัญชาการเหตกุ ารณ์ ศนู ยข์ อ้ มลู ประชาสมั พันธร์ ว่ ม ศูนยป์ ระสานการปฏบิ ตั ิ ทป่ี รกึ ษา/ผ้เู ชี่ยวชาญ ส่วนปฏบิ ัติการ สว่ นอ�ำนวยการ สว่ นสนับสนุน จดุ ระดมทรพั ยากร ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) หนว่ ยทรพั ยากร หน่วยสง่ กลบั / แผนกสนบั สนุน แผนกบริการ แผนกการเงนิ และบริหาร ถอนก�ำลงั เคร่ืองมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย 47 หนว่ ยพสั ดุ หน่วยสื่อสาร แผนก แผนกปฏิบัติการ หนว่ ยสถานการณ์ หนว่ ยเอกสาร หนว่ ยสถานที่ ทหานง่วกยาบรรแิกพาทรย์ หเรนยี ่วกยรอ้คง่าคชา่ ดสเนชิ ยไหม หนว่ ยจัดซื้อจัดจ้าง ทางอากาศ หน่วยสนบั สนนุ หน่วยเสบยี ง ทดแทน ภาคพ้ืนดนิ พื้นที่ กลุม่ ภาระกิจ หนว่ ยค่าใช้จา่ ย หน่วยจดั บนั ทึกเวลา ชดุ ปฏิบัตกิ ารทีม ชุดปฏิบัตผิ สม แผนกการรบั บริจาค ทรัพยากรเด่ย หนว่ ยจดั การเงินบริจาค หนว่ ยจดั การส่งิ ของบริจาค ภาพท่ี 1:19 โครงสร้างองคก์ รระบบบญั ชาการเหตุการณอ์ ย่างเต็มรปู แบบ

ทงั้ น้ี เพอื่ ใหร้ ะบบบญั ชาการเหตกุ ารณเ์ ปน็ เครอื่ งมอื ในการจดั การเหตกุ ารณเ์ ปน็ ไปตามเปา้ หมาย วตั ถุประสงค์ อยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ เจา้ หน้าท่ีทุกคน ทกุ ตำ� แหน่ง ต้องมีความรบั ผิดชอบต่อภารกิจท่ไี ดร้ ับ มอบหมาย โดยจะตอ้ งมกี ารเตรยี มความพร้อมในประเดน็ ตา่ ง ๆ ดงั ตอ่ ไปน้ี (1) กอ่ นการรบั มอบภารกจิ จะต้องมีการจดั เตรียม 1) คำ� ส่งั มอบหมายงานและอนุมัติการเดนิ ทาง 2) ข้อมูลเหตุการณ์ สถานการณ์ ความรุนแรง และอ่ืน ๆ เช่น ข้อมูลหน้าท่ี ภารกิจ สภาพภมู ิประเทศ ขอ้ มลู บุคคล สถานท่ีต่าง ๆ รอบท่เี กดิ เหตุ 3) การสอื่ สาร (2) การเตรียมการเดนิ ทาง 1) ตรวจสอบขอ้ มลู ขา่ วสาร เหตกุ ารณท์ จ่ี ะตอ้ งเดนิ ทางไปปฏบิ ตั หิ นา้ ทจี่ ากทกุ แหลง่ ขอ้ มลู ท่สี ามารถกระท�ำได้ 2) จัดเตรียมสิ่งอุปกรณ์ประจ�ำกาย (Go Kit) ให้เหมาะสมกับเหตุการณ์ เช่น เสื้อผ้า เครือ่ งแต่งกาย ยาประจำ� ตัว คอมพิวเตอร์ แบบฟอร์ม แบตเตอรี่สำ� รอง ค่าใชจ้ ่าย ฯลฯ 3) ขอ้ มลู การเดนิ ทาง เสน้ ทางทจ่ี ะเดนิ ทางทปี่ ลอดภยั สถานทพี่ กั เพอ่ื ใหส้ ามารถเดนิ ทาง ไปยงั พนื้ ที่เปา้ หมายได้ตรงเวลาทีก่ �ำหนด 4) แจง้ ครอบครัว ใหท้ ราบสถานที่ หมายเลขติดตอ่ ในกรณฉี กุ เฉิน (3) เมอ่ื เดินทางถึงพนื้ ทเ่ี หตุการณ์ 1) รายงานตัว ณ สถานท่รี บั รายงานตวั ทนั ทที ีเ่ ดินทางถึง 2) ศกึ ษาขอ้ มลู สถานการณท์ เ่ี ปน็ ปจั จบุ นั ศกึ ษาแผนเผชญิ เหตุ หว้ งเวลาปฏบิ ตั งิ านในชว่ ง ที่ผา่ นมา เพ่อื จะไดท้ ราบพฒั นาการของสถานการณ์ และโครงสร้างองคก์ รท่ผี า่ นมา และในปจั จบุ ัน 3) รายงานตัวกับหัวหนา้ หน่วย หวั หน้าสว่ น แล้วแต่กรณี ขอรบั ทราบสถานการณ์ และ ความคาดหวังในการปฏิบัตงิ าน (4) ระหว่างการปฏิบตั ิหนา้ ที่ 1) เขา้ ร่วมประชุมตามความรับผดิ ชอบในกระบวนการวางแผนเผชิญเหตุ 2) ปฏิบตั ติ ามมาตรการความปลอดภัยทก่ี ำ� หนด 3) ทำ� ความรู้จักกับผูบ้ งั คับบัญชา ผู้ใตบ้ ังคับบัญชาและเพ่ือนรว่ มงาน 4) แลกเปลย่ี นขา่ วสารอยา่ งตอ่ เนอื่ งตลอดเวลา สอ่ื สารขอ้ มลู ใหท้ กุ คนทเ่ี กยี่ วขอ้ งไดร้ บั ทราบ เพอ่ื ตระหนักถงึ การเปลย่ี นแปลงของสถานการณ์ 5) บนั ทกึ ขอ้ มลู กจิ กรรม และผลการปฏบิ ตั ทิ ร่ี บั ผดิ ชอบเปน็ ประจำ� ทกุ วนั เพอื่ เปน็ หลกั ฐาน การปฏิบตั งิ านทชี่ ดั เจน 6) ตรวจสอบ บำ� รุงรักษาอุปกรณ์ทกุ ชนิดที่อยู่ในความรับผิดชอบใหใ้ ช้งานได้ตลอดเวลา ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 48 เครื่องมือการจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย

7) รายงานให้ผ้บู งั คับบญั ชาเหนือขนึ้ ไปทราบทนั ที หากพบเห็นการกระทำ� ความผดิ หรือ ไมป่ ฏิบัตติ ามกฎระเบียบ และให้ด�ำเนินการตามอำ� นาจหน้าท่ี 8) ไมด่ มื่ สุรา ไมป่ ระพฤติผดิ ศีลธรรมในขณะปฏิบัติหน้าที่ 9) ปฏบิ ัติตามแผนการส่งกลับเมอื่ ไดร้ ับแจง้ 1.4 กระบวนการวางแผนเผชญิ เหตุในระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ 1.4.1 ความส�ำคญั และหลกั การวางแผนเผชญิ เหตุ คุณลักษณะส�ำคัญของการจัดการในภาวะฉุกเฉินตามระบบบัญชาการเหตุการณ์ คอื การจดั การโดยยดึ วตั ถปุ ระสงค์ ซงึ่ เปน็ การกำ� หนดเปา้ หมายการตอบโต/้ เผชญิ เหตทุ มี่ คี วามชดั เจน ดว้ ยการ ใชแ้ ผนเผชิญเหตุ (Incident Action Plan : IAP) เป็นกรอบแนวทางการปฏบิ ตั ิใหก้ บั เจา้ หนา้ ท่เี ผชิญเหตุ ท่ีเกี่ยวข้องให้สามารถปฏิบัติการร่วมกันได้โดยเป็นไปในทิศทางเดียวกัน ทั้งน้ี แผนเผชิญเหตุในระบบ บัญชาการเหตุการณ์แตกต่างจากแผนปฏิบัติการอ่ืน ๆ ซ่ึงสามารถเตรียมไว้ก่อนในภาวะปกติ หากแต่ แผนเผชิญเหตุเป็นแผนที่จัดท�ำข้ึนเมื่อเหตุฉุกเฉินเกิดขึ้นแล้ว เป็นการจัดท�ำแผนบนพื้นฐานของข้อมูล สถานการณ์ ทรพั ยากร ปจั จัยแวดลอ้ ม การประเมินและคาดการณ์ ณ ขณะนน้ั เป็นแผนเชิงรุกทอ่ี าศยั กระบวนการวางแผน วิเคราะห์ คาดการณ์ แนวโน้ม และน�ำมาสกู่ ารก�ำหนดวตั ถปุ ระสงค์ กลยทุ ธ์ ยุทธวธิ ี ภารกิจ โครงสร้างองค์กรในการจัดการเหตุการณ์ รวมไปถึงทรัพยากรที่ใช้ในการจัดการเหตุการณ์นั้น ๆ ภายใต้ห้วงเวลาปฏิบตั กิ ารท่ีกำ� หนด (Operational Period Planning) ท่เี รยี กกนั ยอ่ ๆ ว่า “Planning P” โดยปกติในเหตุฉุกเฉินทุกเหตุการณ์ จะเริ่มต้นข้ึนเม่ือได้รับการแจ้งเหตุ และเจ้าหน้าที่ เผชญิ เหตชุ ดุ แรกทเ่ี ขา้ ถงึ พนื้ ทเี่ กดิ เหตุ จะรบั ผดิ ชอบเปน็ ผบู้ ญั ชาการเหตกุ ารณ์ และสถาปนาระบบการสงั่ การ และมอบหมายภารกิจให้ทรัพยากรที่มีอยู่ในขณะนั้น เพื่อตอบโต้กับเหตุฉุกเฉินที่เกิดข้ึน บนพ้ืนฐานของ การประเมนิ สถานการณเ์ บอ้ื งตน้ และมาตรฐานขน้ั ตอนการปฏบิ ตั ทิ เี่ กย่ี วขอ้ ง หรอื ทเ่ี รยี กวา่ “การเผชญิ เหตุ ขั้นต้น (Initial Response)” โดยการสั่งการมักเป็นการใช้วาจา เพ่ือให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยและ ระงบั เหต/ุ ควบคมุ สถานการณไ์ มใ่ หล้ กุ ลามขยายตวั ซง่ึ การเผชญิ เหตขุ องเจา้ หนา้ ทช่ี ดุ แรกในการเผชญิ เหตขุ น้ั ตน้ อาจสามารถควบคมุ สถานการณไ์ ด้ บรรลวุ ตั ถปุ ระสงคแ์ ละเสรจ็ สน้ิ ภารกจิ ภายในเวลาไมน่ าน อยา่ งไรกต็ าม หากสถานการณ์ขยายตัวลุกลาม และมีความซับซ้อนมากยิ่งข้ึน ก�ำลังพล วัสดุอุปกรณ์ และทรัพยากร ท่ีมีอยู่อาจไม่เพียงพอ จึงจ�ำเป็นต้องอาศัยการสนับสนุนเข้ามาเพิ่มเติม การเข้ามาสนับสนุนอาจน�ำมาซ่ึง กระบวนการถ่ายโอนการบังคับบัญชามาสู่บุคคลท่ีมีความเหมาะสมมากกว่า และน�ำมาซึ่งการประเมิน สถานการณ์ และการวางแผนเชงิ รกุ ทเี่ ปน็ ระบบเพอื่ รบั มอื กบั สถานการณ์ เรยี กวา่ การวางแผนเผชญิ เหตุ (Incident Action Planning) ภายใต้ห้วงเวลาปฏิบัติการ (Operational Period) ท่ีผู้บัญชาการ เหตกุ ารณก์ ำ� หนด โดยใชก้ ระบวนการวางแผน Planning P ทง้ั น้ี หว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ าร กค็ อื “กรอบระยะเวลา ทต่ี อ้ งการปฏบิ ตั งิ านตามทตี่ ง้ั เปา้ หมายไวใ้ หเ้ ปน็ ผลสำ� เรจ็ ” ซงึ่ อาจแบง่ เวลาตงั้ แต่ 3 - 6 ชว่ั โมงถงึ 24 ชวั่ โมง หรอื มากกวา่ นน้ั กไ็ ด้ ขนึ้ อยกู่ บั ความซบั ซอ้ น เรง่ ดว่ นของเหตกุ ารณ์ แตโ่ ดยปกตจิ ะจดั แบง่ ท่ี 12 - 24 ชวั่ โมง ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เครื่องมือการจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 49

หากแผนเผชิญเหตุไมส่ ามารถบรรลผุ ลตามห้วงเวลาปฏิบตั ิการทกี่ ำ� หนด กจ็ ะตอ้ งมกี าร วเิ คราะหท์ บทวนวตั ถุประสงค์ กลยุทธ์ และยทุ ธวิธี และจดั ท�ำแผนเผชิญเหตุในหว้ งเวลาปฏิบัติการตอ่ ไป เป็นวงจรจนกวา่ จะควบคมุ สถานการณไ์ วไ้ ดใ้ นที่สดุ 1.4.2 กระบวนวางแผนเผชญิ เหตุ (Planning P) กระบวนการวางแผนเผชญิ เหตุ Planning P ตามวงจรการวางแผนตามหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ าร (Operational Period Planning Cycle) มีข้นั ตอนโดยสรุป ดังนี้ (1) การเผชญิ เหตแุ ละประเมนิ ขัน้ ต้น (Initial Response and Assessment) เปน็ ขน้ั ตอนแรกภายหลงั จากทไี่ ดร้ บั การแจง้ เหตุ หนว่ ยเผชญิ เหตแุ รกทเ่ี ขา้ ไปถงึ พน้ื ที่ เกดิ เหตจุ ะประเมนิ สถานการณ์หน้างานในเบอื้ งตน้ และเข้าปฏิบตั ิการเพ่ือชว่ ยเหลือและควบคุมสถานการณ์ที่ เกิดข้ึนเท่าท่ีมีทรัพยากรอยู่ในขณะนั้นทันที การประเมินอย่างรวดเร็วนี้จะท�ำให้ หน่วยเผชิญเหตุแรก ซงึ่ ตอ้ งทำ� หนา้ ทผ่ี บู้ ญั ชาการเหตกุ ารณส์ ามารถเขา้ ใจภาพรวมของสถานการณ์ และระบกุ ารขอรบั การสนบั สนนุ และร้องขอทรพั ยากรได้ ทัง้ นี้ เหตุการณฉ์ ุกเฉินส่วนใหญ่มักยตุ ิ ณ การเผชิญเหตขุ ัน้ ต้น กลา่ วคือสามารถ บรหิ ารจัดการเหตุการณ์ท่เี กิดขนึ้ ได้และหน่วยเผชิญเหตุก็จะกลบั ไปทำ� รายงานสรปุ ผู้บงั คบั บญั ชาต่อไป (2) การบรรยายสรุปของผู้บรหิ ารหน่วยงาน ในกรณีทีเ่ หตุการณ์ลุกลามขยายตวั ออกไป กลา่ วคอื ไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ ดว้ ยการเผชญิ เหตขุ น้ั ตน้ อาจจำ� เปน็ ตอ้ งขอรบั การสนบั สนนุ เพมิ่ เตมิ ผบู้ รหิ ารของหนว่ ยงานทจ่ี ะเขา้ สนบั สนนุ การเผชญิ เหตอุ าจจะตอ้ งมกี ารบรรยายสรปุ หนา้ ทคี่ วามรบั ผดิ ชอบตามขอบเขตอำ� นาจหนา้ ทตี่ ามกฎหมาย ใหก้ ับทีมท่จี ะเขา้ ไปสนบั สนนุ ซ่งึ ในขั้นตอนน้อี าจมีหรอื ไมก่ ไ็ ด้ (3) การบรรยายสรุปสถานการณ์ (Incident Briefing) เม่ือเหตุการณ์ฉุกเฉินที่เกิดข้ึนลุกลามขยายตัว หน่วยเผชิญเหตุข้ันต้นไม่สามารถ ควบคมุ สถานการณไ์ ด้ จำ� เปน็ ตอ้ งไดร้ บั การสนบั สนนุ กำ� ลงั พล และทรพั ยากรเพมิ่ เตมิ การถา่ ยโอนอำ� นาจ ในการบงั คบั บญั ชาแกผ่ บู้ ญั ชาการเหตกุ ารณค์ นใหมอ่ าจเกดิ ขนึ้ สง่ิ สำ� คญั ทจ่ี ะทำ� ใหก้ ารตอบโตส้ ถานการณ์ ฉกุ เฉินจากการตั้งรับ (Reactive Response) ไปสเู่ ชิงรุก (Proactive Response) ซ่ึงเป็นขัน้ ตอนต่อไป ของการวางแผนในหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ ารตอ่ ไป คอื การบรรยายสรปุ สถานการณ์ เพอ่ื สง่ ตอ่ ไปยงั ผบู้ ญั ชาการ เหตุการณ์ถัดไปไม่ว่าจะเป็นไปในรูปแบบการบัญชาการเดี่ยวหรือการบัญชาการร่วมก็ตาม การบรรยาย สรปุ สถานการณเ์ ปน็ การใหข้ อ้ มลู ทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั เหตกุ ารณ์ และการจดั การเหตกุ ารณท์ ผ่ี า่ นมา ไมว่ า่ จะเปน็ วันเวลา สถานท่ีเกิดเหตุ คุณลักษณะเฉพาะของเหตุ แผนที่สถานการณ์ วัตถุประสงค์ โครงสร้างองค์กร ทไี่ ดม้ อบหมายภารกจิ ใหท้ รพั ยากรในชว่ งตน้ ดงั นน้ั จงึ อาจกลา่ วไดว้ า่ การบรรยายสรปุ สถานการณเ์ ปน็ เสมอื น แผนเผชญิ เหตุฉบบั แรกในการจัดการเหตุการณน์ ้นั ๆ ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 50 เครื่องมือการจัดการในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย

(4) การประชุมผู้บัญชาการเหตุการณ์ร่วมขั้นต้น (Initial Unified Command Meeting) ในกรณีท่ีเหตุการณ์ท่ีเกิดข้ึนมีการทับซ้อนกันของพ้ืนท่ีปกครอง หรือพื้นที่ทาง กฎหมายอื่น ผบู้ ญั ชาการเหตุการณถ์ ัดไปอาจเป็นไปในรูปแบบการบัญชาการร่วม ดงั น้ัน ผู้ท่ไี ดร้ ับมอบให้ มาร่วมในการบัญชาการเหตกุ ารณจ์ ะต้องมกี ารประชุมหารอื ในขนั้ ต้นให้ทราบ และเข้าใจขอบเขตอำ� นาจ หน้าท่ี ข้อจ�ำกัด ระเบียบข้อบังคับท่ีเกี่ยวข้องต่าง ๆ ท่ีชัดเจน เพื่อให้เกิดการสนธิก�ำลัง รวมทั้งป้องกัน การทำ� งานทซ่ี ำ�้ ซอ้ นและขดั แยง้ กนั เชน่ หวั หนา้ อทุ ยาน นายอำ� เภอ และหวั หนา้ หนว่ ยทหารประชมุ หารอื แนวทางในการจดั การเหตกุ ารณใ์ นพนื้ ทอ่ี ทุ ยานทใี่ กลเ้ ขตชายแดนรว่ มกนั เปน็ ตน้ หากการจดั การเหตกุ ารณ์ เป็นอ�ำนาจของผู้บญั ชาการเหตกุ ารณค์ นเดียว การประชุมผูบ้ ัญชาการเหตกุ ารณร์ ว่ มจงึ ไมม่ คี วามจ�ำเป็น (5) การกำ� หนด/ทบทวนวตั ถปุ ระสงคใ์ นการจดั การเหตกุ ารณ์ (Incident Objective Development /Update) ภายหลังจากการบรรยายสรุปสถานการณ์ ผู้บัญชาการเหตุการณ์จะต้องจัดลำ� ดับ ความสำ� คญั ของสงิ่ ทต่ี อ้ งดำ� เนนิ การบนพน้ื ฐานของการประเมนิ สถานการณ์ และการคาดการณไ์ ปขา้ งหนา้ โดยทบทวนวัตถุประสงค์ในการจัดการเหตุการณ์ท่ีใช้อยู่ในปัจจุบัน หากมีความเหมาะสม อาจคงไว้ ซงึ่ วตั ถปุ ระสงคใ์ นการจดั การเหตกุ ารณเ์ ดมิ เปน็ กรอบการปฏบิ ตั ใิ นหว้ งปฏบิ ตั กิ ารตอ่ ไปกไ็ ด้ แตห่ ากเหน็ วา่ ควรปรับก็สามารถก�ำหนดวัตถุประสงค์ในการจัดการเหตุการณ์ และกรอบห้วงเวลาการปฏิบัติการใหม่ ใหส้ อดคล้องกับพัฒนาการของสถานการณไ์ ด้ ท้ังน้ี ในกรณกี ารบัญชาการรว่ ม ทมี ผู้บญั ชาการเหตุการณ์ จะจดั ทำ� วัตถปุ ระสงคใ์ นการจัดการเหตุการณ์รว่ มกนั (Joint Incident Objectives) (6) การประชมุ ก�ำหนดกลยุทธ์ (Strategy Meeting) หลังจากที่ผู้บัญชาการเหตุการณ์ก�ำหนดวัตถุประสงค์ และห้วงเวลาปฏิบัติการ ที่ชัดเจนแล้ว ผู้บัญชาการเหตุการณ์จะได้ประชุมกับเจ้าหน้าท่ีส่วนต่าง ๆ เพื่อชี้แจงท�ำความเข้าใจ วตั ถปุ ระสงคท์ กี่ ำ� หนดขนึ้ เพอื่ ใหเ้ จา้ หนา้ ทท่ี กุ สว่ นไดห้ ารอื รว่ มกนั วา่ จะสามารถบรรลวุ ตั ถปุ ระสงคท์ กี่ ำ� หนด ไดอ้ ยา่ งไร กลยทุ ธใ์ ดจะเปน็ หนทางทดี่ ที สี่ ดุ การประชมุ นจี้ ะเปน็ โอกาสสำ� คญั ทสี่ ว่ นตา่ ง ๆ จะไดแ้ ลกเปลยี่ น ขอ้ มลู ระหว่างกัน (7) การเตรียมการประชุมกำ� หนดยทุ ธวธิ ี (Prepare for Tactics Meeting) ทันทีท่ีมีการก�ำหนดกลยุทธ์การปฏิบัติการให้บรรลุวัตถุประสงค์ในการจัดการ เหตุการณ์ที่ชัดเจนแล้ว จะเป็นหน้าที่ของหัวหน้าส่วนปฏิบัติการที่จะต้องเตรียมการประชุม เพื่อก�ำหนด ยุทธวธิ ี และวางแผนการจัดการทรัพยากรท่จี ะใชใ้ นการจัดการเหตกุ ารณใ์ นห้วงเวลาปฏบิ ัตกิ ารตอ่ ไป (8) การประชุมกำ� หนดยทุ ธวิธี (Tactics Meeting) เป็นการประชุมทบทวนยุทธวิธี แผนการมอบหมายภารกิจให้ทรัพยากรท่ีทีมงาน ในสว่ นปฏิบตั ิการเสนอมา ซง่ึ การประชุมก�ำหนดยุทธวิธนี น้ั หัวหน้าส่วนปฏบิ ตั ิการจะเป็นผนู้ ำ� การประชุม มีผู้ร่วมประชุมประกอบด้วย หัวหน้าส่วนสนับสนุน ท่ีปรึกษา/ผู้เชี่ยวชาญ (เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย) ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครอ่ื งมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 51

ผแู้ ทนสว่ นอำ� นวยการโดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ หวั หนา้ หนว่ ยสถานการณ์ หวั หนา้ หนว่ ยทรพั ยากร โดยการประชมุ จะมีการน�ำเสนอกลยุทธ์ ยุทธวธิ ี แนวคิดการปฏิบัติ ทรพั ยากรทีต่ อ้ งใช้ และผ้รู ่วมประชมุ จะใหค้ วามเห็น ในภารกิจที่ตนเกยี่ วข้อง เช่น หัวหน้าหน่วยทรัพยากรจะให้ข้อมลู ว่าทรัพยากรทตี่ ้องการมีอยแู่ ล้วจ�ำนวน เทา่ ใด อยใู่ นสถานะพรอ้ มปฏบิ ตั กิ ารเทา่ ใด เพยี งพอหรอื ไม่ และตอ้ งการทรพั ยากรใดเพมิ่ เตมิ สว่ นสนบั สนนุ จะสามารถจดั หาทรพั ยากรมาไดต้ ามต้องการทง้ั จ�ำนวนและเวลาท่ีตอ้ งการหรอื ไม่ หากทีม่ ีอยู่ไมเ่ พียงพอ เจ้าหน้าท่ีความปลอดภัยอาจให้ความเห็นในประเด็นด้านความปลอดภัย และแนวทางการลดความเสี่ยง หวั หนา้ หนว่ ยสถานการณอ์ าจใหค้ วามเหน็ เกย่ี วกบั การคาดการณส์ ภาพอากาศทอ่ี าจสง่ ผลกระทบกบั การ ปฏิบตั ิการในห้วงปฏบิ ตั กิ ารตอ่ ไป เป็นต้น (9) การเตรยี มการประชุมวางแผน (Planning Meeting) เปน็ ขนั้ ตอนทเ่ี จา้ หนา้ ทท่ี กุ สว่ นตามโครงสรา้ งองคก์ รจดั ทำ� รา่ งขอ้ มลู /แผน ทเี่ กย่ี วขอ้ ง กบั ภารกจิ ท่ีตนรับผดิ ชอบ (10) การประชมุ วางแผน (Planning Meeting) ถือได้ว่าเป็นกระบวนการที่ส�ำคัญที่สุดในการวางแผนเนื่องจากเป็นเวทีท่ีแสดง ใหเ้ หน็ ฉนั ทามตริ ว่ มกนั ระหวา่ งเจา้ หนา้ ทผ่ี เู้ กย่ี วขอ้ งทงั้ หมดในการทจี่ ะปฏบิ ตั ติ ามแผนเผชญิ เหตทุ ก่ี ำ� หนดขน้ึ ดงั นนั้ การประชมุ วางแผนเจา้ หนา้ ทตี่ ามโครงสรา้ งองคก์ รจะเขา้ รว่ มประชมุ ทกุ คน โดยอาจมบี คุ คลอนื่ เขา้ รว่ ม การประชุมด้วย อาทิ ผู้แทนหน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง ทั้งนี้ ข้ึนอยู่กับดุลพินิจของผู้บัญชาการเหตุการณ์ การประชุมนี้มีวัตถุประสงค์เพ่ือให้ทุกคนได้รับฟังแนวปฏิบัติ กลยุทธ์ทางเลือก และยุทธวิธีการปฏิบัติใน ห้วงเวลาปฏิบัติการต่อไป ซ่ึงมีหัวหน้าส่วนอ�ำนวยการเป็นผู้ด�ำเนินการประชุม โดยมีล�ำดับการประชุม และผรู้ บั ผดิ ชอบนำ� เสนอในสาระที่เกย่ี วข้อง ดังน้ี ล�ำดบั ประเดน็ นำ� เสนอ ผูร้ บั ผิดชอบ 1. สรปุ ภาพรวมสถานการณ์ปจั จบุ นั และสถานะทรพั ยากร หัวหน้าส่วนอ�ำนวยการ น�ำเสนอสรุปภาพรวมสถานการณ์ปัจจุบัน สถานะทรัพยากรท่ี ก�ำลังอยู่ระหว่างการปฏิบัติงาน พร้อมปฏิบัติการรวมท้ัง แนวโนม้ การคาดการณส์ ถานการณอ์ นั เกดิ จากปจั จยั ซงึ่ อาจสง่ ผล กระทบกบั เหตกุ ารณ์ เชน่ สภาพอากาศ อยา่ งไรกต็ าม ในกรณี เหตกุ ารณท์ เี่ กดิ ขนึ้ ตอ่ เนอ่ื ง และมกี ารปฏบิ ตั กิ ารมาหลายหว้ ง เวลาปฏบิ ตั กิ ารแลว้ ในสว่ นน้ี หวั หนา้ สว่ นปฏบิ ตั กิ าร อาจรว่ ม น�ำเสนอรายละเอียดสถานะเหตุการณ์ และการปฏิบัติที่ผ่าน มาดว้ ยก็ได้ ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 52 เครอื่ งมอื การจดั การในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย

ลำ� ดับ ประเด็นน�ำเสนอ ผู้รับผดิ ชอบ 2. วัตถุประสงค์ และกลยทุ ธ์ ผบู้ ัญชาการเหตกุ ารณ์ แจ้งวัตถุประสงค์ และกลยุทธ์ในการจัดการเหตุการณ์ในห้วง เวลาปฏิบัติการต่อไป 3. ยุทธวิธี ภารกจิ และการมอบหมายภารกิจ หัวหน้าสว่ นปฏิบัตกิ าร ช้ีแจงยุทธวธิ ี ภารกจิ และการมอบหมายภารกจิ ให้ทรพั ยากร รวมถึงโครงสร้างองค์กรของส่วนปฏิบัติการ ตลอดจนชนิด ประเภท จำ� นวนทรพั ยากรที่ใชแ้ ละต้องการด้วย 4. วเิ คราะหค์ วามเสยี่ งภยั และกำ� หนดมาตรการความปลอดภยั ท่ีปรึกษา/ผู้เชย่ี วชาญ หรอื วิเคราะหแ์ ละระบคุ วามเสย่ี งภยั รวมทง้ั เนน้ ย�ำ้ มาตรการด้าน เจา้ หนา้ ที่ความปลอดภัย ความปลอดภัย และแนวทางลดความเส่ียงส�ำหรับเจ้าหน้าที่ ผปู้ ฏบิ ตั ทิ ง้ั หมด รวมทงั้ วเิ คราะหค์ าดการณแ์ นวโนม้ เฉพาะดา้ น 5. งานส่งกำ� ลังบำ� รงุ และการสนบั สนนุ ต่าง ๆ หัวหนา้ ส่วนสนบั สนนุ แจง้ ข้นั ตอน พน้ื ทป่ี ฏบิ ตั ิงาน และสง่ิ อ�ำนวยความสะดวกด้าน ต่าง ๆ การส่ือสาร บริการด้านการแพทย์ส�ำหรับเจ้าหน้าท่ี ข้อมูลทรัพยากรท่ีสามารถจัดหามาหรือใช้ทดแทน รวมท้ัง ขอ้ มูลเกี่ยวกับดา้ นการเงนิ และค่าใช้จ่ายต่าง ๆ 6. ขอ้ มลู การประสานกบั หนว่ ยงาน ศนู ยป์ ระสานการปฏิบัติ/ แจง้ ข้อมลู การประสานกับหนว่ ยงานตา่ ง ๆ เจ้าหน้าท่ปี ระสานงาน 7. แนวทางการจัดการข้อมลู และการแถลงข่าว ศนู ย์ข้อมูลประชาสมั พนั ธ์รว่ ม/ แจง้ แนวทางการจัดการข้อมลู การแถลงขา่ ว และขอ้ มูลอ่ืน ๆ เจ้าหน้าทป่ี ระชาสมั พันธ์ ท่ีเกี่ยวขอ้ ง 8. ข้อสรุปของท่ีประชมุ หัวหนา้ ส่วนอ�ำนวยการ สอบถามฉนั ทามตทิ ป่ี ระชมุ เกยี่ วกบั แนวทางทที่ กุ สว่ นนำ� เสนอ 9. สรุปการประชมุ ผบู้ ญั ชาการเหตุการณ์ สรุปการประชุม และอนุมัติเน้ือหาสาระท่ีหัวหน้าส่วนต่าง ๆ ได้น�ำเสนอมา เพื่อก�ำหนดเป็นแผนเผชิญเหตุในห้วงเวลา ปฏิบัตกิ ารตอ่ ไป 10. นัดหมายส่งข้อมูล หวั หนา้ ส่วนอ�ำนวยการ นดั หมายให้สว่ นต่าง ๆ สง่ ขอ้ มลู ทไี่ ดน้ ำ� เสนอมาในรปู เอกสาร เพอ่ื รวบรวมจดั ทำ� เปน็ แผนเผชญิ เหตแุ จกจา่ ยผทู้ เี่ กยี่ วขอ้ งตอ่ ไป ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครอ่ื งมือการจดั การในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย 53

ทงั้ น้ี ในระบบบญั ชาการเหตกุ ารณข์ องประเทศสหรัฐอเมรกิ าได้ก�ำหนดให้มีแบบฟอรม์ ICS ต่าง ๆ ทมี่ ีเนื้อหาสาระเฉพาะเร่ืองในแตล่ ะดา้ นซงึ่ สามารถน�ำมาปรับใช้ในทางปฏิบัติเฉพาะเน้ือหา สาระ ทปี่ รากฏในแบบฟอร์ม ซึง่ ผเู้ ขียนจะไดร้ วบรวมไว้ในภาคผนวกต่อไป (11) การจัดเตรยี มแผนเผชญิ เหตุ และการอนุมัติแผน (Planning Meeting) เปน็ หน้าทีข่ องส่วนอำ� นวยการทจี่ ะรวบรวมเอกสารขอ้ มลู ตา่ ง ๆ (แบบฟอร์ม ICS) มาประกอบเปน็ แผนเผชญิ เหตแุ ละเสนอผบู้ ญั ชาการเหตกุ ารณอ์ นมุ ตั ิ เพอื่ แจกจา่ ยใหเ้ จา้ หนา้ ทใ่ี ชเ้ ปน็ ขอ้ มลู ในการปฏิบัติภารกิจ โดยเฉพาะอย่างย่ิงเจ้าหน้าท่ีปฏิบัติการในภาคสนาม ท้ังนี้ สาระส�ำคัญที่ปรากฏใน แผนเผชญิ เหตุ จะประกอบด้วย 1) สรปุ สถานการณ์ 2) วัตถปุ ระสงค์ 3) โครงสรา้ งองค์กร 4) การมอบหมายภารกิจ 5) แผนการสื่อสาร 6) แผนด้านการแพทย์ 7) แผนท่ี แผนผงั ตา่ ง ๆ 8) ข้อมูลอน่ื ๆ ทจ่ี ำ� เป็น ส�ำหรับระบบบัญชาการเหตุการณ์ในประเทศสหรัฐอเมริกาได้น�ำเอาองค์ประกอบ ทเี่ ป็นสาระส�ำคญั ของแผนเผชิญเหตุในแตล่ ะส่วนดังกล่าวน้ี ซง่ึ อยู่ในรปู ของแบบฟอร์ม ICS ทั้งหมดน�ำมา ประกอบกันเป็นแผนเผชิญเหตุ (12) การบรรยายสรปุ หว้ งเวลาปฏิบัติการ (Operational Period Briefing) เป็นการประชุมชี้แจงท�ำความเข้าใจการปฏิบัติตามแผนเผชิญเหตุในทุกประเด็น ใหแ้ กห่ วั หนา้ หนว่ ยปฏบิ ตั ภิ าคสนามภายใตส้ ว่ นปฏบิ ตั กิ ารกอ่ นออกไปปฏบิ ตั หิ นา้ ท่ี โดยมผี เู้ ขา้ รว่ มประชมุ ประกอบดว้ ย ผ้บู ัญชาการเหตกุ ารณ์ หัวหน้าส่วนตา่ ง ๆ ตามโครงสรา้ งองค์กรระบบบญั ชาการเหตุการณ์ ซงึ่ เปน็ ทมี จดั การเหตกุ ารณ์ และหวั หนา้ หนว่ ยปฏบิ ตั ภิ าคสนาม โดยหวั หนา้ สว่ นอำ� นวยการเปน็ ผดู้ ำ� เนนิ การ ประชุม ทงั้ น้ี การบรรยายสรปุ หว้ งเวลาปฏิบัตกิ ารตอ้ งจดั ให้มขี ้ึนก่อนเรมิ่ ตน้ เขา้ หว้ งเวลาปฏิบตั ิการถัดไป โดยสว่ นอ�ำนวยการต้องแจกจ่ายแผนเผชิญเหตุ และช้แี จงสาระส�ำคัญตามล�ำดับ ดังนี้ 1) หวั หนา้ สว่ นปฏบิ ตั กิ าร บรรยายสรปุ สถานการณ์ สถานะเหตกุ ารณ์ ณ ปจั จบุ นั และการปฏิบตั ทิ ผ่ี า่ นมา 2) ผ้บู ัญชาการเหตุการณ์หรอื หวั หน้าสว่ นอ�ำนวยการ แจ้งวตั ถปุ ระสงค์ 3) หัวหน้าส่วนอ�ำนวยการหรือหัวหน้าหน่วยสถานการณ์ ชี้แจงสรุปภาพรวม สถานการณ์ ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 54 เคร่ืองมอื การจดั การในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย

4) หัวหน้าส่วนปฏิบัติการ ให้ข้อมูลการประเมินสถานการณ์ สถานะเหตุการณ์ ณ ปจั จบุ นั และการปฏบิ ตั ทิ ผ่ี า่ นมา รวมทงั้ ลงรายละเอยี ดโครงสรา้ ง การมอบหมายภารกจิ และความคาดหวงั ซงึ่ เปน็ เปา้ หมายการปฏบิ ตั งิ านใหห้ นว่ ยปฏบิ ตั ใิ นหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ ารตอ่ ไป ทง้ั น้ี โดยแจง้ ใหท้ ราบแยกเปน็ รายหน่วยปฏิบตั ิการ 5) หัวหน้าส่วนสนับสนุน แจ้งข้ันตอน พ้ืนท่ีปฏิบัติงานและสิ่งอ�ำนวยความสะดวก ดา้ นตา่ ง ๆ การสอ่ื สาร การบรกิ ารดา้ นการแพทยส์ ำ� หรบั เจา้ หนา้ ท่ี รวมทงั้ ขอ้ มลู เกยี่ วกบั ดา้ นการเงนิ และ คา่ ใชจ้ า่ ยตา่ ง ๆ 6) ศูนย์ข้อมูลประชาสัมพันธ์ร่วม/เจ้าหน้าที่ประชาสัมพันธ์ แจ้งข้อมูลด้านการ ประชาสัมพนั ธ์ การแถลงข่าว และข้อมลู อื่น ๆ ท่เี ก่ียวข้อง 7) ศูนย์ประสานการปฏิบัติ/เจ้าหน้าท่ีประสานงาน แจ้งข้อมูลการประสาน กบั หนว่ ยงานต่าง ๆ 8) ทป่ี รึกษา/ผ้เู ช่ียวชาญ หรือเจา้ หนา้ ทีค่ วามปลอดภยั แจง้ ขอ้ มูลความเส่ียงภยั ในการปฏิบัติงาน รวมท้งั เน้นยำ้� มาตรการดา้ นความปลอดภัย และแนวทางลดความเส่ยี งด้วย 9) ผู้บัญชาการเหตุการณ์ สรุปภาพรวม เน้นย�้ำข้อห่วงใยต่าง ๆ และสั่งการให้ ทรัพยากรออกไปปฏบิ ัตกิ าร (Deploy) ตามแผนเผชญิ เหตุ 10) หัวหน้าส่วนอ�ำนวยการ นัดหมายการประชุมวางแผน และการบรรยายสรุป หว้ งเวลาปฏบิ ัตกิ ารครง้ั ตอ่ ไป (13) ปฏิบัตติ ามแผนเผชญิ เหตุ และประเมนิ ความกา้ วหน้า หลังจากที่หน่วยปฏิบัติภาคสนามออกไปปฏิบัติการตามแผน หัวหน้าส่วนปฏิบัติการ จะต้องติดตามการปฏิบัติท้ังความก้าวหน้า ปัญหา อุปสรรคในการปฏิบัติอย่างใกล้ชิด เพ่ือให้ทราบว่า การปฏิบัติการที่เกิดข้ึน สามารถด�ำเนินการได้บรรลุวัตถุประสงค์ท่ีก�ำหนดไว้ในแผนเผชิญเหตุหรือไม่ เพราะเหตใุ ด และหากตอ้ งมกี ารปรบั ยุทธวิธีจะมรี ายละเอียดอยา่ งไร ส่ิงนีเ้ ปน็ ขอ้ มลู ส�ำคัญทห่ี ัวหน้าส่วน ตอ้ งสอื่ สารกบั ทมี จดั การเหตกุ ารณไ์ ดท้ ราบ เพอื่ ใชป้ ระโยชนใ์ นการจดั ทำ� แผนเผชญิ เหตใุ นหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ าร ต่อไป (14) ประเมินทบทวน/ปรับวตั ถปุ ระสงค์ ผู้บัญชาการเหตุการณ์มีหน้าที่ส�ำคัญที่จะต้องทบทวน ประเมินวัตถุประสงค์ จากผลการปฏบิ ตั ใิ นภาคสนาม ทง้ั นี้ อาจยนื ยนั วตั ถปุ ระสงคเ์ ดมิ โดยปรบั กลยทุ ธห์ รอื ยทุ ธวธิ ใี นการปฏบิ ตั ิ หรอื อาจปรบั เปล่ยี นวัตถุประสงคใ์ หม่ในห้วงเวลาปฏิบตั กิ ารถัดไปกไ็ ด้ วงจรการวางแผนตามหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ าร Planning P ทว่ี า่ นี้ จะดำ� เนนิ การตอ่ เนอ่ื ง ไปเชน่ นี้จนกวา่ สถานการณ์จะอยใู่ นสถานะท่คี วบคมุ ได้ ดงั นนั้ จะเหน็ ได้ว่า กระบวนการ Planning P มีการ แลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกันอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง เนื่องจากสถานการณ์ฉุกเฉินมักไม่คงท่ี มีปัจจัย เปล่ยี นแปลงทจี่ ะตอ้ งวางแผนการตอบโต้ตลอดเวลา ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครือ่ งมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 55

เตรียมการประชมุ ประชมุ วางแผน การจดั เตรียมแผน วางแผน (Planning Meeting) เผชญิ เหตุ การรวบรวมและแลกเปล่ียนขอมูล ประชมุ กําหนด และการอนมุ ตั แิ ผน ยทุ ธวิธี การรวบรวมและแลกเปล่ียนขอมูล การบรรยายสรุป (Tactic Meeting) หว งเวลาปฏบิ ัตกิ าร Operational Period Briefing เร่มิ ตนหว งเวลา ปฏบิ ัติการ ประชมุ กําหนด IC/UC ปฏบิ ตั ิตามแผน กลยุทธ ถามีการ ประเมนิ /ปรับ และประเมนิ ปรับวัตถปุ ระสงค วตั ถปุ ระสงค ความกาวหนา การรวบรวมและแลกเปลี่ยนข้อ ูมล ประชมุ กาํ หนดกลยทุ ธ และ วงจรการวางแผน การเผ ิชญเห ุต ้ัขนต้น (Initial Response) การแลกเปลีย่ นขอ มลู ตามห้วงเวลาปฏบิ ัติการ (Strategy Meeting) IC/UC กําหนด Planning P วตั ถปุ ระสงคของเหตกุ ารณ การประชุมการบัญชาการรว ม บรรยายสรุปสถานการณ (Incident Briefing) บรรยายสรุปของหัวหนา หนว ยงาน (แลว แตก รณ)ี การเผชิญเหตุ และ การประเมินขั้นตน รบั แจงเหตุ เกิดเหตฉุ ุกเฉิน/ภยั ภาพท่ี 1: 20 วงจรการวางแผนตามหว้ งเวลาปฏบิ ตั ิการ Planning P 1.4.3 แบบฟอร์ม ICS (ICS Forms) แบบฟอรม์ ICS คอื รปู แบบเอกสารทเ่ี ปน็ มาตรฐานซงึ่ จดั ทำ� ขนึ้ โดยเวน้ ชอ่ งวา่ งไวส้ ำ� หรบั ให้ผู้ท่ีเกี่ยวข้องในการจัดการเหตุการณ์ตามระบบบัญชาการเหตุการณ์กรอกข้อความ เพ่ือใช้ประโยชน์ ในการเปน็ หลกั ฐาน ขอ้ มลู ตลอดจนสอ่ื สารขอ้ มลู ตา่ ง ๆ ทเ่ี ปน็ ทางการตามวตั ถปุ ระสงคข์ องการใชแ้ บบฟอรม์ น้นั ๆ โดยแบบฟอรม์ ICS ในระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ของประเทศสหรัฐอเมรกิ าที่สำ� คญั มดี งั นี้ ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 56 เคร่อื งมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย

แบบฟอร์ม ชือ่ แบบฟอร์ม รบั ผิดชอบ / จดั ทำ� โดย สรปุ สถานการณ์ ผ้บู ัญชาการเหตุการณ์ (คนแรก) ICS - 201 (Incident Briefing) วัตถุประสงค์ หวั หนา้ สว่ นอ�ำนวยการ ICS - 202* (Incident Objectives) โครงสรา้ ง หนา้ ที่ หวั หน้าหน่วยทรพั ยากร ICS - 203* (Organization Assignment List) มอบหมายหน้าท่ี หวั หนา้ หนว่ ยทรัพยากร ICS - 204* (Assignment List) หวั หนา้ ส่วนปฏิบตั ิการ หัวหน้าหนว่ ยส่อื สาร ICS - 205* (Incident Radio แผนการสอ่ื สาร Communications Plan) หวั หน้าหนว่ ยสื่อสาร ICS - 205A** (Communication List) รายการติดตอ่ สื่อสาร หวั หนา้ หนว่ ยบรกิ ารทางการแพทย์ ICS - 206* (Medical Plan) แผนการแพทย์ (รบั รองโดยเจา้ หนา้ ทคี่ วามปลอดภยั ) หัวหนา้ หนว่ ยทรัพยากร ICS - 207 (Organization Chart) ผังโครงสรา้ งองคก์ ร เจ้าหน้าทค่ี วามปลอดภัย ICS - 208** (Safety Massage) แผนความปลอดภัย ข้อควรระวงั หวั หน้าสว่ นอำ� นวยการ/ ICS - 209 สรุปสถานะเหตุการณ์ หวั หน้าหน่วยสถานการณ์ (Incident Status Summary) เจ้าหน้าที่ศนู ยส์ ื่อสาร ICS – 210 (Status Change Card) สถานะการเปล่ียนแปลง ผู้รบั ขา่ วสาร ทรัพยากร (ส�ำเนาให้หน่วยทรพั ยากร) หน่วยทรัพยากร ICS – 211 (Check - In List) รายงานตวั (เจ้าหนา้ ท่รี ับรายงานตัว) เจ้าหนา้ ท่ที ุกคน ICS - 213 (General Message) ใบขา่ ว ทุกส่วนและหน่วย ICS - 214 (Unit Log) บันทกึ การปฏบิ ัติงาน หัวหนา้ ส่วนปฏิบัตกิ าร ICS - 215 แผนปฏิบัตกิ าร (Operational Planning Worksheet) เจ้าหนา้ ทค่ี วามปลอดภยั ICS - 215A (Incident Action Plan วเิ คราะหค์ วามเสีย่ งภยั Safety Analysis) ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครอื่ งมอื การจัดการในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย 57

แบบฟอรม์ ชือ่ แบบฟอรม์ รบั ผิดชอบ / จดั ท�ำโดย ICS - 218 ยานพาหนะสนบั สนนุ คงคลงั หัวหนา้ หนว่ ยสนับสนุนภาคพื้นดนิ (Support Vehicle Inventory) ICS 219 - 1 ถงึ ICS 219 - 10 สถานะทรพั ยากร T-Cards หนว่ ยทรพั ยากร ICS - 220 (Air Operation Summary) สรปุ การปฏบิ ตั กิ ารทางอากาศ หวั หน้าสว่ นปฏิบัติการ หรือ ICS - 221 (Demobilization Plan) หวั หนา้ แผนกปฏบิ ตั กิ ารทางอากาศ ICS - 225 (Incident Personal Performance Rating) การสง่ กลับ หวั หนา้ หน่วยสง่ กลับ ประเมินผลการปฏิบัติงาน หัวหนา้ หน่วย รายบคุ คล ตารางท่ี 1:3 : แบบฟอร์ม ICS ทีส่ ำ� คัญในระบบบญั ชาการเหตุการณ์ของ Federal Emergency Management Agency (FEMA) ประเทศสหรัฐอเมริกา หมายเหตุ : (*) แบบฟอรม์ ทตี่ อ้ งมีในแผนเผชญิ เหตเุ สมอ (**) แบบฟอร์มที่อาจเพิม่ เติมในแผนเผชญิ เหตุไดห้ ากจำ� เปน็ ตัวอยา่ งแบบฟอร์ม ตามภาคผนวก ท้ังนี้ ส�ำหรับผู้สนใจสามารถหารายละเอียดแบบฟอร์ม ICS เพิ่มเติมได้ท่ี FEMA’s Emergency Management Institute website for ICS form อยา่ งไรกต็ าม สำ� หรบั ในประเทศไทยยงั ไมม่ กี ารใชแ้ บบฟอรม์ มาตรฐานดงั กลา่ ว เนอื่ งจาก เอกสารทเี่ ปน็ ทางการอยใู่ นรปู แบบของเอกสารทางราชการทม่ี ลี กั ษณะเฉพาะ อยา่ งไรกต็ าม แบบฟอรม์ ICS บางสว่ นสามารถน�ำมาปรบั ใช้ในทางปฏบิ ัติโดยเฉพาะเน้อื หา สาระ ทีป่ รากฏในแบบฟอรม์ ซ่งึ ผูเ้ ขยี นจะได้ สรปุ รวบรวมไว้ในภาคผนวกตอ่ ไป ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 58 เครอื่ งมอื การจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย

2สว่ นท่ี องคก์ รปฏบิ ัตกิ ารจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ตามแผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2564 - 2570 2.1 องคก์ รปฏิบตั กิ ารจัดการในภาวะฉุกเฉนิ แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2564 - 2570 ได้กำ� หนดไว้อยา่ งชดั เจนวา่ เมอื่ เกดิ หรอื คาดวา่ จะเกดิ สาธารณภยั ขนึ้ ใหก้ องอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ในแตล่ ะระดบั จดั ตง้ั องคก์ รปฏบิ ตั กิ ารจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ขน้ึ โดยเรยี กชอื่ วา่ “กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ/ศูนย์บัญชาการเหตุการณ์/ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉิน” แล้วแต่ละระดับ โดยองค์กรปฏิบัติดังกล่าว ถกู จดั ตง้ั ขนึ้ บนพนื้ ฐานแนวคดิ ทว่ี า่ ดว้ ย “ศนู ยป์ ฏบิ ตั กิ ารฉกุ เฉนิ (Emergency Operation Center : EOC)” เพ่ือเป็นศูนย์กลางในการอ�ำนวยการ การประสาน ควบคุม สั่งการและบูรณาการการปฏิบัติงานร่วมกัน ระหวา่ งหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ ง เพอ่ื จดั การกบั เหตฉุ กุ เฉนิ สาธารณภยั ทเี่ กดิ ขน้ึ อยา่ งไรกต็ าม ภารกจิ องคป์ ระกอบ และโครงสร้างขององค์กรปฏิบัติการจัดการในภาวะฉุกเฉินในแต่ละระดับ ถูกก�ำหนดข้ึนสอดคล้อง กับหลักการตอบโต/้ ระดบั การจัดการสาธารณภัย 2.2 แนวทางการจัดตัง้ องค์กรปฏิบัติการจัดการในภาวะฉกุ เฉิน หลกั การตอบโต/้ ระดบั จดั การกบั เหตสุ าธารณภยั ถกู กำ� หนดไวอ้ ยา่ งชดั เจนใน พ.ร.บ.ปอ้ งกนั และ บรรเทาสาธารณภยั พ.ศ. 2550 และแผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2564 - 2570 สอดคล้องกับระดับการจัดการสาธารณภัย กล่าวคือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น/ส�ำนักงานเขต ของกรงุ เทพมหานคร เป็นหนว่ ยแรกท่มี หี นา้ ทรี่ ับผดิ ชอบในการเผชญิ เหตุกบั สาธารณภยั ทีเ่ กิดขึ้นในพ้นื ท่ี และหากสาธารณภยั ทเ่ี กดิ ขนึ้ นน้ั เกนิ ขดี ความสามารถของพนื้ ที่ องคก์ รปฏบิ ตั ใิ นระดบั เหนอื ขน้ึ ไปจะรบั ผดิ ชอบ ควบคุม ส่ังการ และบัญชาการ ดงั น้ี ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เครื่องมอื การจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 59

ระดับ การจัดการ ผู้มอี ำ� นาจตามกฎหมาย องค์กรปฏบิ ตั ิ 1 สาธารณภัย ผอู้ �ำนวยการท้องถ่ิน ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉิน อปท. (เมืองพัทยา/ ขนาดเล็ก ผูอ้ �ำนวยการอ�ำเภอ เทศบาล/องค์การบริหารสว่ นต�ำบล) ผชู้ ว่ ยผอู้ ำ� นวยการกรงุ เทพมหานคร ศนู ย์บัญชาการเหตกุ ารณอ์ �ำเภอ ควบคุม สง่ั การ ศนู ย์บัญชาการเหตกุ ารณ์ส�ำนกั งานเขต (มาตรา 18 19 36) 2 สาธารณภัย ผูอ้ ำ� นวยการจังหวดั ศูนยบ์ ัญชาการเหตกุ ารณ์จังหวดั ขนาดกลาง ผู้อำ� นวยการกรุงเทพมหานคร ศูนย์บญั ชาการเหตุการณก์ รุงเทพมหานคร ควบคมุ สงั่ การ และบัญชาการ (มาตรา 15 32) 3 สาธารณภยั ผู้บญั ชาการปอ้ งกนั และ กองบัญชาการป้องกันและบรรเทา ขนาดใหญ่ บรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ สาธารณภัยแห่งชาติ ควบคุม สง่ั การ และบัญชาการ (มาตรา 13) 4 สาธารณภยั นายกรฐั มนตรี หรือ กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทา รา้ ยแรงอย่างยงิ่ รองนายกรฐั มนตรีซ่ึง สาธารณภัยแหง่ ชาติ นายกรัฐมนตรมี อบหมาย ควบคมุ สง่ั การ และบัญชาการ (มาตรา 31) ตารางท่ี 2:1 : ระดบั การจัดการสาธารณภัย ผมู้ อี ำ� นาจตามกฎหมาย และองคก์ รปฏบิ ัติการจัดการใน ภาวะฉุกเฉิน 2.2.1 ศนู ย์ปฏบิ ตั ิการฉุกเฉนิ ท้องถ่ิน (ศปก.อปท.) ใหก้ องอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ พนื้ ท่ี (องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำ� บล/ เทศบาล/เมอื งพัทยา) จดั ต้งั “ศนู ยป์ ฏบิ ัตกิ ารฉุกเฉินท้องถ่ิน” เพื่อทำ� หนา้ ทจี่ ดั การสาธารณภัยที่เกดิ ขน้ึ จนกวา่ สถานการณจ์ ะกลบั เขา้ สภู่ าวะปกติ พรอ้ มทง้ั ประสานงานกบั หนว่ ยงาน สว่ นราชการ และภาคเอกชน ในพน้ื ทรี่ บั ผดิ ชอบในการจดั การสาธารณภยั ทงั้ นี้ กรณที ต่ี อ้ งการทรพั ยากรในการจดั การสาธารณภยั เพม่ิ เตมิ ให้ขอรับการสนับสนุนจากกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน ในเขตพน้ื ทตี่ ดิ ตอ่ หรอื ใกลเ้ คยี ง (พ.ร.บ.ปภ. 2550 มาตรา 23) และ/หรอื จากกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทา สาธารณภยั อำ� เภอ โดยผอู้ ำ� นวยการอำ� เภอจะทำ� หนา้ ทเ่ี ขา้ ควบคมุ สถานการณ์ อำ� นวยการ สง่ั การ ประสาน การปฏิบัติ ในหว้ งต่อไป ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 60 เครอื่ งมอื การจดั การในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย

2.2.2 ศูนย์บญั ชาการเหตกุ ารณอ์ �ำเภอ (ศบก.อ.) เมอ่ื เกดิ สาธารณภยั ขนึ้ ในพน้ื ท่ี และผอู้ ำ� นวยการอำ� เภอไดป้ ระเมนิ สถานการณ์ หรอื ไดร้ บั รายงานจากกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินว่าไม่สามารถ ควบคุมสถานการณ์ตามทรัพยากรท่ีมีอยู่ในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ ให้ผู้อ�ำนวยการอ�ำเภอ โดยกองอำ� นวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยอ�ำเภอ จัดต้ัง “ศูนย์บญั ชาการเหตกุ ารณอ์ ำ� เภอ” ขนึ้ เพ่อื ทำ� หน้าทต่ี ดิ ตามสถานการณ์ สนบั สนุน และเขา้ ควบคมุ สถานการณ์ อำ� นวยการ สัง่ การ พรอ้ มทง้ั เป็น ศนู ยก์ ลางในการระดมสรรพกำ� ลงั จากหนว่ ยงานสว่ นราชการตา่ ง ๆ ทงั้ ฝา่ ยพลเรอื น ฝา่ ยทหาร ภาคเอกชน/ ประชาชนในเขตพ้นื ท่ีอำ� เภอเพ่อื จัดการสาธารณภัยทีเ่ กิดข้นึ (พ.ร.บ.ปภ. 2550 มาตรา 22) 2.2.3 ศูนย์บญั ชาการเหตกุ ารณจ์ ังหวัด (ศบก.จ.) เมื่อเกิดสาธารณภัยข้ึนในพื้นที่และผู้ว่าราชการจังหวัดได้ประเมินสถานการณ์ และพจิ ารณาเหน็ วา่ หรอื ไดร้ บั รายงานจากกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั อำ� เภอวา่ ไมส่ ามารถ ควบคมุ สถานการณไ์ ดต้ ามทรพั ยากร และขดี ความสามารถ/ศกั ยภาพทมี่ อี ยใู่ นพน้ื ทอ่ี ำ� เภอ ใหผ้ อู้ ำ� นวยการ จงั หวดั โดยกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั จดั ตง้ั “ศนู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณจ์ งั หวดั ” เพอ่ื ทำ� หนา้ ทเี่ ขา้ ควบคมุ สถานการณ์ อำ� นวยการ สง่ั การ ประสานการปฏบิ ตั ิ ดว้ ยการบรู ณาการระดมสรรพกำ� ลงั ทงั้ หนว่ ยงาน ราชการตา่ ง ๆ ทงั้ ฝา่ ยพลเรอื น ฝา่ ยทหาร และทกุ ภาคสว่ นในพนื้ ทจ่ี งั หวดั เพอื่ จดั การสาธารณภยั ทีเ่ กดิ ขนึ้ จนกว่าสถานการณ์จะกลบั เขา้ สู่ภาวะปกติ จะเห็นได้วา่ ศูนย์บญั ชาการเหตกุ ารณจ์ งั หวดั มสี ถานะและบทบาทหน้าทีใ่ นการปฏบิ ัติ การที่เป็นทั้งศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉิน (Emergency Operation Center : EOC) กล่าวคือท�ำหน้าที่ ในการประสานการปฏิบัติ และสนับสนุนทรัพยากรต่าง ๆ ให้กับศูนย์บัญชาการเหตุการณ์อ�ำเภอและ ศนู ยป์ ฏบิ ตั กิ ารฉกุ เฉนิ ทอ้ งถนิ่ รวมทง้ั ยงั มอี ำ� นาจหนา้ ทใี่ นการควบคมุ และสง่ั การศนู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณ์ อ�ำเภอ และศูนยป์ ฏบิ ตั ิการฉุกเฉนิ ท้องถน่ิ ได้โดยตรงอีกดว้ ย อย่างไรก็ตาม หากสถานการณ์สาธารณภัยลุกลาม ขยายตัว หรืออาจมีความซับซ้อน ผบู้ ญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ โดยกองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ อาจพิจารณาประกาศยกระดับการจดั การสาธารณภยั ที่เกิดขึ้น เปน็ ภยั ระดบั 3 (สาธารณภยั ขนาดใหญ่) หรอื ระดบั 4 (สาธารณภยั รา้ ยแรงยง่ิ ) และใหศ้ นู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณจ์ งั หวดั แปรสภาพเปน็ “ศนู ยบ์ ญั ชาการ เหตกุ ารณส์ ว่ นหนา้ จงั หวดั ” (ศบก.(สว่ นหนา้ ) จ.) ของกองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ ท�ำหน้าที่ปฏิบัติงานภายใต้ นโยบาย แนวทาง กลยุทธ์ และความมุ่งหมายของกองบัญชาการป้องกัน และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ หรอื กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ (สว่ นหนา้ ) (ถา้ มีการจัดต้งั ) ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครอื่ งมอื การจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 61

2.2.4 ศูนยบ์ ัญชาการเหตุการณส์ �ำนักงานเขต (ศบก.สนข.) เม่ือเกิดสาธารณภัยขึ้นในพื้นท่ีเขตรับผิดชอบ ให้ผู้ช่วยผู้อ�ำนวยการกรุงเทพมหานคร (ผอู้ ำ� นวยการเขต) โดยกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั สำ� นกั งานเขตจดั ตง้ั “ศนู ยบ์ ญั ชาการ เหตุการณ์ส�ำนักงานเขต” ข้ึนเพ่ือท�ำหน้าที่ติดตามสถานการณ์ สนับสนุน และเข้าควบคุมสถานการณ์ อ�ำนวยการ ส่ังการ พร้อมทั้งเป็นศูนย์กลางในการระดมสรรพก�ำลังจากหน่วยงานส่วนราชการต่าง ๆ ทง้ั ฝา่ ยพลเรอื น ฝา่ ยทหาร ภาคเอกชน/ประชาชน ในเขตพนื้ ทเี่ พอื่ จดั การสาธารณภยั ทเี่ กดิ ขนึ้ (พ.ร.บ.ปภ. 2550 มาตรา 36 และ 37) 2.2.5 ศนู ยบ์ ัญชาการเหตุการณก์ รุงเทพมหานคร (ศบก.กทม.) เมอื่ เกดิ สาธารณภยั ขนึ้ ในพน้ื ทกี่ รงุ เทพมหานคร และผวู้ า่ ราชการกรงุ เทพมหานครประเมนิ สถานการณ์และพิจารณาเห็นว่า หรือได้รับรายงานจากกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ส�ำนักงานเขตว่าไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ตามทรัพยากร และขีดความสามารถ/ศักยภาพที่มีอยู่ ในพนื้ ทใ่ี หผ้ อู้ ำ� นวยการกรงุ เทพมหานคร โดยกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั กรงุ เทพมหานคร จดั ตงั้ “ศนู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณก์ รงุ เทพมหานคร” เพอื่ ทำ� หนา้ ทเ่ี ขา้ ควบคมุ สถานการณ์ อำ� นวยการ สงั่ การ ประสานการปฏบิ ตั ดิ ว้ ยการบรู ณาการระดมสรรพกำ� ลงั ทง้ั หนว่ ยงาน ราชการตา่ ง ๆ ทง้ั ฝา่ ยพลเรอื น ฝา่ ยทหาร และทกุ ภาคส่วนในพ้ืนท่ีเพ่อื จดั การสาธารณภัยท่ีเกดิ ขน้ึ จนกวา่ สถานการณจ์ ะกลบั เข้าส่ภู าวะปกติ 2.2.6 กองอ�ำนวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยกลาง (กอปภ.ก.) ในกรณีสาธารณภยั ขนาดเล็ก (ระดบั 1) และการจัดการสาธารณภัยขนาดกลาง (ระดับ 2) กองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกลางรับผิดชอบอ�ำนวยการประสานการปฏิบัติ ประเมิน สถานการณ์ และสนับสนุนการส่ังการของกองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ ท่ัวราชอาณาจักร รวมท้ังมีหน้าที่ในการติดตาม เฝ้าระวัง วิเคราะห์และประเมินสถานการณ์ เพ่ือเสนอ ความเหน็ ตอ่ ผู้บญั ชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติหรือนายกรัฐมนตรี เพื่อพจิ ารณาตดั สนิ ใจ ยกระดบั การจดั การสาธารณภยั เปน็ สาธารณภยั ขนาดใหญ่ (ระดบั 3) หรอื การจดั การสาธารณภยั รา้ ยแรงยงิ่ (ระดบั 4) 2.2.7 กองบญั ชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ (บกปภ.ช.) หากสถานการณส์ าธารณภยั มคี วามรนุ แรง จนกระทง่ั มกี ารประกาศยกระดบั การจดั การ สาธารณภัยที่เกิดข้ึน เป็นสาธารณภัยขนาดใหญ่ (ระดับ 3) หรือสาธารณภัยร้ายแรงยิ่ง (ระดับ 4) กองบญั ชาการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ เป็นองค์กรปฏิบัติมหี น้าทีร่ ับผดิ ชอบบงั คับบัญชา อ�ำนวยการ วินิจฉัย สั่งการ ควบคมุ และประสานความรว่ มมือในการจดั การสาธารณภัย โดยการจัดการ สาธารณภยั ระดบั 3 มรี ฐั มนตรวี า่ การกระทรวงมหาดไทย เปน็ ผบู้ ญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ มอี ำ� นาจในการควบคมุ สงั่ การ และบญั ชาการ สำ� หรบั การจดั การสาธารณภยั ระดบั 4 มนี ายกรฐั มนตรี หรอื รองนายกรัฐมนตรที ีไ่ ด้รบั มอบหมาย มีอำ� นาจควบคมุ สง่ั การ และบญั ชาการ ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 62 เครื่องมือการจัดการในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย

2.2.8 กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ (สว่ นหนา้ ) (บกปภ.ช.(สว่ นหนา้ )) ในกรณที ม่ี กี ารประกาศยกระดบั การจดั การสาธารณภยั ทเี่ กดิ ขน้ึ เปน็ สาธารณภยั ขนาดใหญ่ (ระดบั 3) หรอื สาธารณภยั รา้ ยแรงยง่ิ (ระดบั 4) โดยทสี่ ถานการณม์ คี วามรนุ แรง ครอบคลมุ ในพน้ื ทกี่ วา้ งขวาง หลายอำ� เภอหรอื หลายจงั หวดั รวมทงั้ อาจใชเ้ วลาในการเผชญิ เหตทุ ย่ี าวนานกวา่ ปกติ กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ อาจพจิ ารณาจดั ตงั้ กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ (ส่วนหน้า) ขึ้น และแต่งต้ังผู้ก�ำกับควบคุมพื้นท่ี (Area Commander) มาปฏิบัติงานเพ่ือช่วยเหลือ ในการก�ำกับ ควบคุม ประสานการปฏบิ ัตใิ นพน้ื ท่ีที่ได้รบั มอบหมายใหเ้ ปน็ ไปตามผบู้ ญั ชาการปอ้ งกนั และ บรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติสงั่ การ และบญั ชาการ จากท่ีกล่าวมาข้างต้นจะเห็นได้ว่าองค์กรปฏิบัติการจัดการในภาวะฉุกเฉิน เป็นองค์กร เฉพาะกิจ (Ad Hoc) ทจ่ี ัดตงั้ ขึ้นโดยกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ในแต่ละระดับ (จงั หวัด/ อ�ำเภอ/ทอ้ งถิน่ ) เพื่อจัดการกบั สาธารณภยั ซ่งึ เปน็ เหตฉุ ุกเฉินเฉพาะเหตุการณ์ ๆ ไป ดงั น้ัน องคป์ ระกอบ ของหนว่ ยงานภายใตโ้ ครงสรา้ งขององคก์ รปฏบิ ตั กิ ารจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ดงั กลา่ ว จงึ จำ� เปน็ ตอ้ งกำ� หนด ให้สอดคล้องกับเหตุการณ์ที่เกิดข้ึนเป็นส�ำคัญ นอกจากน้ี ภารกิจหน้าท่ีตามโครงสร้างองค์กรปฏิบัติการ จดั การในภาวะฉกุ เฉินในแตล่ ะระดบั ในกรณเี หตกุ ารณ์ทีเ่ กดิ ขน้ึ เหตุเดียวกนั น้ัน จะมรี ะดับการปฏิบตั กิ าร (Mode of Operation) ทแี่ ตกตา่ งกนั ออกไป สอดคลอ้ งตามระดบั การจดั การสาธารณภยั ดงั ทก่ี ลา่ วมาแลว้ ในข้างต้นด้วย (ภาพ 2-1) ภาพที่ 2:1 การจัดต้งั องค์กรปฏิบัตกิ ารจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่อื งมือการจัดการในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย 63

2.3 โครงสร้างขององคก์ รปฏิบตั ิการจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ 2.3.1 แนวความคิดในการกำ� หนดโครงสร้างองค์กรปฏิบตั ิการจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ องคก์ รปฏบิ ตั กิ ารจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ทจี่ ดั ตงั้ ขนึ้ เปน็ การจดั ตง้ั ขน้ึ เฉพาะเพอ่ื บรหิ ารจดั การ เหตุการณฉ์ ุกเฉนิ ทเ่ี กิดขน้ึ นั้น ๆ โครงสร้างและองคป์ ระกอบขององค์กรปฏบิ ตั กิ ารจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ จึงถูกก�ำหนดข้ึนสอดคล้องกับเหตุการณ์เป็นส�ำคัญ ดังน้ันโครงสร้างขององค์กรปฏิบัติการจัดการ ในภาวะฉกุ เฉนิ จงึ สามารถปรบั เพมิ่ ลด ตงั้ หรอื ยบุ โครงสรา้ งบางสว่ นไดต้ ามความเหมาะสมกบั ขนาด ประเภท ของเหตุการณ์ ซ่ึงสะท้อนให้เห็นหนึ่งในคุณลักษณะส�ำคัญตามแนวคิดของระบบบัญชาการเหตุการณ์ ทวี่ า่ ดว้ ยมาตรฐาน (Standardization) และความยดื หยนุ่ ของโครงสรา้ งองคก์ ร (Flexible Organization) ทเี่ รียกว่าโครงสรา้ งองค์กรแบบโมดลู าร์ ดังท่ีกล่าวแล้วในตอนท่ี 1 อยา่ งไรกต็ าม โครงสรา้ งขององคก์ รปฏบิ ตั กิ ารจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทยนนั้ ได้ประยุกต์ใช้โครงสร้างของระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Incident Command System: ICS) มาใช้ ในการบริหารจัดการเหตุการณ์ (ICS Like Organization Structure) ในองค์ปฏิบัติการในภาวะฉุกเฉิน ในทุกระดับ ดังนัน้ โครงสรา้ งจึงมลี ักษณะทยี่ ดื หยนุ่ ปรับเปลีย่ นได้ตามเหตกุ ารณ์ 2.3.2 โครงสรา้ งหลกั องค์กรปฏบิ ตั กิ ารจัดการในภาวะฉุกเฉิน ประกอบดว้ ย (1) ผบู้ ญั ชาการ/ผอู้ ำ� นวยการ (Incident Commander) หมายความถงึ ผบู้ ญั ชาการ ปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ หรอื ผอู้ ำ� นวยการตามพระราชบญั ญตั ปิ อ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั พ.ศ. 2550 ซ่งึ มอี ำ� นาจหนา้ ทค่ี วามรับผดิ ชอบตามกฎหมาย และแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั พ.ศ. 2564 - 2570 ในการจดั การสาธารณภยั แตล่ ะระดบั ในการอำ� นวยการ สง่ั การ กำ� กบั ควบคมุ เหตกุ ารณ์ สาธารณภัยที่เกิดข้นึ ตามระเบยี บกฎหมาย และแผนทเ่ี ก่ียวขอ้ งโดยการประเมินสถานการณ์ และก�ำหนด วัตถุประสงค์ตลอดจนเป้าหมายของการบัญชาการเหตุการณ์ รวมถึงจัดล�ำดับความส�ำคัญของภารกิจ หรือมาตรการต่าง ๆ เพื่อน�ำมากำ� หนดและอนุมตั ิแผนเผชญิ เหตุ (Incident Action Plan : IAP) โดยค�ำนึงถึง ความปลอดภยั ในชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ของประชาชน ควบคมุ สถานการณ์ การรกั ษาสง่ิ แวดลอ้ ม รวมทง้ั ความ ปลอดภัยของผปู้ ฏิบตั ิงานในภาพรวม ทั้งนี้ หมายความรวมถงึ ผกู้ ำ� กับควบคุมพื้นท่ี (Area Commander) ซ่ึงเป็นผู้ที่ได้รับมอบหมายจากผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ ให้มีหน้าที่ช่วยเหลือ ผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติในการก�ำกับ ควบคุม ทิศทางการปฏิบัติในพื้นที่ ทีไ่ ดร้ ับมอบหมายดว้ ย (2) คณะทปี่ รกึ ษาและผเู้ ชยี่ วชาญ (Technical Specialist) ทำ� หนา้ ทใี่ หข้ อ้ เสนอแนะ ค�ำแนะน�ำ ข้อมูลทางวิชาการ การสังเคราะห์แนวโน้มสถานการณ์ ความเส่ียงและเทคนิคการปฏิบัติ ที่เก่ียวข้องกับเหตุการณ์สาธารณภัยท่ีเกิดข้ึน โดยค�ำนึงถึงความปลอดภัยในการปฏิบัติงานเป็นส�ำคัญ รวมทั้งปฏิบตั หิ น้าทีอ่ ืน่ ใดตามท่ผี ้บู ัญชาการ/ผอู้ �ำนวยการเหน็ สมควร ทัง้ นี้ จ�ำนวนของคณะทปี่ รึกษาและ ผเู้ ชี่ยวชาญให้เป็นไปตามความเหมาะสมของเหตกุ ารณ์ ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 64 เคร่ืองมือการจัดการในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย

(3) ศูนยข์ อ้ มลู ประชาสมั พนั ธ์รว่ ม/เจา้ หนา้ ทีป่ ระชาสัมพันธ์ (Joint Information Center : JIC/Information Officer) ทำ� หนา้ ทเ่ี ปน็ ศนู ยก์ ลางประสานรวบรวมขอ้ มลู เกย่ี วกบั เหตกุ ารณท์ งั้ หมด รว่ มกับสว่ นตา่ ง ๆ ภายใตโ้ ครงสรา้ งขององคก์ รปฏิบตั ิการในภาวะฉกุ เฉิน เพือ่ ส่อื สารและประชาสมั พนั ธ์ ข้อมูลข่าวสารสู่ประชาชน และส่ือมวลชน รวมท้ังปฏิบัติการด้านข่าวสาร (Information Operation) การปฏบิ ตั กิ ารจติ วทิ ยามวลชน เพอ่ื สรา้ งความเขา้ ใจและการรบั รขู้ อ้ มลู ขา่ วสารเกย่ี วกบั เหตกุ ารณท์ ถ่ี กู ตอ้ ง รวดเรว็ และทนั ตอ่ เหตกุ ารณ์ ทง้ั น้ี ในกรณเี หตสุ าธารณภยั ขนาดเลก็ อาจกำ� หนดโครงสรา้ งเพยี งเจา้ หนา้ ท่ี ประชาสัมพนั ธ์ เนอื่ งจากมขี ้อมูลของเหตุการณไ์ มม่ าก ขณะท่ีเหตุการณข์ นาดใหญ่ที่มีความซับซอ้ นมีการ ปฏบิ ตั กิ ารทหี่ ลากหลาย และใชเ้ วลายาวนานในการจดั การเหตกุ ารณ์ ควรกำ� หนดโครงสรา้ งองคก์ รปฏบิ ตั ิ ในสว่ นที่รับผดิ ชอบขอ้ มลู เหตกุ ารณเ์ ปน็ ศูนยข์ อ้ มูลประชาสมั พนั ธร์ ่วม (4) ศนู ย์ประสานการปฏิบัติ (Coordination Center/Liaison Officer) ทำ� หน้าที่ ประสานงาน และประสานการปฏบิ ตั กิ บั หนว่ ยงานตา่ ง ๆ ทง้ั หนว่ ยงานภาครฐั ภาคเอกชน และประชาสงั คม ด้านกฎหมาย ธุรการ ก�ำลังพล ฯลฯ และในกรณีการจัดการสาธารณภัยที่มีความจ�ำเป็นต้องมีภารกิจ ด้านกจิ การต่างประเทศ แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2564 - 2570 ไดก้ ำ� หนด ให้ศูนย์ประสานการปฏิบัติมีกระทรวงมหาดไทยและกระทรวงการต่างประเทศ เป็นหน่วยงานหลัก กระทรวงกลาโหมเป็นหน่วยสนับสนุน ส�ำหรับกรณีสาธารณภัยร้ายแรงอย่างย่ิงซ่ึงมีนายกรัฐมนตรีหรือ รองนายกรัฐมนตรีที่ได้รับมอบหมายเป็นผู้บัญชาการเหตุการณ์ ให้ส�ำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี และหน่วยงานท่มี ภี ารกิจทเ่ี ก่ยี วข้องในส�ำนักนายกรฐั มนตรี เข้าร่วมปฏิบัตงิ านในฐานะหน่วยงานหลกั (5) สว่ นปฏบิ ตั กิ าร (Operation Section) ทำ� หนา้ ท่ี สนบั สนนุ การปฏบิ ตั กิ ารในดา้ น ตา่ ง ๆ ในอนั ทจี่ ะลดหรอื บรรเทาภยนั ตรายทเ่ี กดิ ขน้ึ ในพนื้ ทเ่ี หตกุ ารณ์ (On-Scene) เพอื่ รกั ษาชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ควบคุมสถานการณ์ไม่ให้ลุกลาม และจัดการเหตุการณ์ให้กลับคืนสู่สภาวะปกติ อาทิ การสนับสนุนการ ปฏบิ ตั กิ ารดา้ นการดบั เพลงิ คน้ หาและกภู้ ยั สารเคมแี ละวตั ถอุ นั ตราย การบรกิ ารการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ การคมนาคม การรักษาความสงบเรียบรอ้ ย เป็นต้น (6) ส่วนอ�ำนวยการ (Planning Section) ท�ำหน้าที่ติดตามสถานการณ์ วิเคราะห์ แนวโน้มสถานการณ์ การแจ้งเตือนภัย ประสานข้อมูล ความต้องการ รวบรวมข้อมูลสถานะทรัพยากร เพ่ือก�ำหนดความจ�ำเป็นในการสนับสนุนทรัพยากรในภาวะฉุกเฉิน รวมทั้งเป็นส่วนท่ีรับผิดชอบจัดให้มี การประชมุ รว่ มกนั ระหวา่ งสว่ นต่าง ๆ ภายใต้โครงสรา้ งเพื่อจดั ทำ� แผนเผชิญเหตตุ ามหว้ งเวลาปฏิบัติการ (7) ส่วนสนับสนนุ (Logistic and Administrative Section) มีหน้าท่ีตอบสนอง การรอ้ งขอรบั การสนบั สนนุ ในดา้ นการสง่ กำ� ลงั บำ� รงุ ในทกุ ๆ ดา้ นทจี่ ำ� เปน็ เพอื่ ใหก้ ารจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ด�ำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล รวมท้ังสนับสนุนภารกิจในด้านการงบประมาณ การเงิน การคลงั และการรับบรจิ าค ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่อื งมอื การจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 65

ผบู้ ัญชาการ/ผ้อู ำ� นวยการ (Incident Commander) ศูนย์ขอ้ มูลประชาสัมพนั ธร์ ว่ ม ศูนย์ประสานการปฏบิ ตั /ิ (Joint Information Center : JIC) เจา้ หน้าที่ประสานงาน (Coordination Center/Liaison Officer) ทป่ี รกึ ษา/ผู้เชี่ยวชาญ (Technical Specialist) ส่วนปฏิบัตกิ าร สว่ นอ�ำนวยการ (Logisticสaว่ nนdสนAบั dสmนiุนnistrative (Operation Section) (Planning Section) Section) ภาพที่ 2:2 โครงสรา้ งหลักองค์กรปฏิบตั ิการจัดการในภาวะฉกุ เฉิน อยา่ งไรกต็ าม โครงสรา้ งดงั กลา่ วขา้ งตน้ น้ี เปน็ เพยี งโครงสรา้ งพนื้ ฐานทส่ี ามารถปรบั เปลยี่ น เพิม่ หรือลดใหส้ อดคล้องตามแตล่ ะเหตกุ ารณ์ ตามหลกั การของระบบบัญชาการเหตุการณ์ ภารกิจภายใต้ สว่ นต่าง ๆ อาจสามารถแบง่ ออกเป็นภารกิจหรอื งานย่อย ๆ และกำ� หนดเป็นโครงสร้างการทำ� งานภายใต้ สว่ นทเ่ี รยี กวา่ “หนว่ ย” (Unit) กไ็ ด้ อาทิ สว่ นอำ� นวยการ อาจจดั โครงสรา้ งการทำ� งานออกเปน็ หนว่ ยสถานการณ์ (Situation Unit) หนว่ ยทรพั ยากร (Resource Unit) หน่วยเอกสาร (Document Unit) ทงั้ น้ี โครงสร้าง การทำ� งานตามหนา้ ทข่ี องหนว่ ยตา่ ง ๆ จะกำ� หนดขน้ึ กต็ อ่ เมอ่ื มกี ารกำ� หนดภารกจิ ในการทำ� งานตามหนา้ ท่ี นั้น ๆ ซ่ึงสามารถประยุกต์โครงสร้างของระบบบัญชาการเหตุการณ์อย่างเต็มรูปแบบ ของแต่ละส่วน ดงั ท่ีกลา่ วมาแล้วในตอนท่ี 1 มาปรบั ใชก้ ็ได้ 2.4 เครือ่ งมือสนบั สนนุ การจดั การเหตกุ ารณส์ าธารณภัย การจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ นอกจากจะใชร้ ะบบบญั ชาการเหตกุ ารณเ์ ปน็ เครอ่ื งมอื สำ� คญั ในการ อำ� นวยการใหเ้ กดิ การสงั่ การ บญั ชาการ ควบคมุ ประสานความรว่ มมอื หนว่ ยงานตา่ ง ๆ ใหเ้ กดิ การปฏบิ ตั กิ าร ในพ้ืนท่ีเหตุการณ์ท่ีมีประสิทธิภาพแล้ว ยังมีเคร่ืองมือในการบริหารจัดการเพื่อสนับสนุนการปฏิบัติการ ในพ้ืนท่ีเกิดเหตุการณ์ท่ีมีประสิทธิภาพของ Federal Emergency Management Agency (FEMA) ประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งประเทศไทยได้น�ำมาประยุกต์ใช้ ได้แก่ แนวคิดการสนับสนุนการปฏิบัติงาน ในภาวะฉุกเฉิน (สปฉ.) และแนวคดิ ทมี จดั การเหตุการณ์ ซึ่งมีรายละเอียด ดังน้ี ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 66 เคร่ืองมือการจัดการในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย

2.4.1 การสนบั สนนุ การปฏบิ ตั งิ านในภาวะฉกุ เฉนิ : สปฉ. (Emergency Support Functions: ESFs) เปน็ เครอื่ งมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ (Emergency Management Tool) หนงึ่ ทป่ี ระเทศไทย น�ำแนวคิดมาปรับใช้ให้สอดคล้องกับบริบทไทย สปฉ. เป็นการจัดกลุ่มของภารกิจ (Functions) หน้าที่ ในดา้ นตา่ ง ๆ ทจี่ ำ� เปน็ ตอ้ งดำ� เนนิ การในภาวะฉกุ เฉนิ ซงึ่ ประกอบดว้ ย หนว่ ยงานทม่ี ภี ารกจิ หนา้ ทเ่ี หมอื นกนั หรอื ใกลเ้ คยี งกนั มาประสานการทำ� งานรว่ มกนั เพอื่ สนบั สนนุ การปฏบิ ตั กิ ารในดา้ นนน้ั ๆ ในพนื้ ทเ่ี หตกุ ารณ์ เพื่อลดความซ้�ำซ้อนในการด�ำเนินการ ทั้งนี้ สปฉ. ถูกน�ำมาประยุกต์ใช้ภายใต้โครงสร้างการปฏิบัติงาน ของกองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ ในกรณที ก่ี ารจดั การสาธารณภยั ยกระดบั การ จดั การเปน็ ระดบั 3 หรอื 4 โดยกองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาตจิ ะพจิ ารณาจดั ตง้ั สปฉ. เท่าทจี่ �ำเปน็ ตามแตล่ ะเหตกุ ารณ์ และหากกรณีท่ีกองบญั ชาการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พิจารณาจัดต้ัง/สถาปนา สปฉ. อย่างเต็มรูปแบบ (Fully Activated) จะประกอบด้วย 18 ส่วนงาน และดา้ นกฎหมาย (ภาพที่ 2:3) ซงึ่ มีขอบเขตหน้าท่ี และหนว่ ยงานรบั ผิดชอบดังน้ี การสนับสนุนการปฏบิ ัติงานในภาวะฉุกเฉิน (สปฉ.) หนว่ ยงานรบั ผิดชอบ 1. สปฉ.1 : สว่ นงานคมนาคม มขี อบเขตหนา้ ท่ี ดังน้ี กระทรวงคมนาคม (1.1) จัดการระบบ และควบคมุ ความปลอดภยั ทางคมนาคม เป็นหน่วยงานหลกั ในการประสาน (1.2) ปรบั ปรุงเสน้ ทางและโครงขา่ ยคมนาคม รวมถึงสนับสนนุ ภารกจิ การปฏิบัติระหว่างส่วนราชการ การสง่ ก�ำลงั บำ� รงุ และหน่วยงานภายใน สปฉ. (1.3) จัดให้มีเส้นทางส�ำรอง เส้นทางเลี่ยง ดัดแปลง แก้ไขระบบการ คมนาคมใหส้ ามารถใชก้ ารไดเ้ มอ่ื เกิดสาธารณภยั (1.4) สนบั สนนุ การอพยพเคลอื่ นยา้ ยประชาชนออกจากพนื้ ทปี่ ระสบภยั พื้นทีเ่ ส่ยี งต่อการเกิดสาธารณภัย และพ้ืนทท่ี ี่คาดวา่ จะไดร้ บั ผลกระทบ จากสาธารณภัย (1.5) สนบั สนนุ ขอ้ มลู และการจดั การดา้ นคมนาคม ใหแ้ กก่ องบญั ชาการ ปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ และกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และ บรรเทาสาธารณภัยกลาง 2. สปฉ.2 : สว่ นงานเทคโนโลยสี ารสนเทศและการสือ่ สาร กระทรวงดจิ ทิ ลั เพอื่ เศรษฐกจิ และ มขี อบเขตหนา้ ท่ี ดังนี้ สังคม เป็นหน่วยงานหลัก ในการ (2.1) จดั ใหม้ ีระบบสือ่ สารและโทรคมนาคมทง้ั ระบบส่อื สารหลัก ระบบ ประสาน การปฏิบัติระหว่างส่วน ส่ือสารรอง และระบบส่ือสารส�ำรอง ตลอดจนให้บริการฐานข้อมูลด้าน ราชการและหนว่ ยงานภายใน สปฉ. สารสนเทศและการสอ่ื สารใหส้ ามารถใชก้ ารไดใ้ นทกุ สถานการณ์ กระทรวงมหาดไทย ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่ืองมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 67

การสนบั สนนุ การปฏิบตั ิงานในภาวะฉกุ เฉนิ (สปฉ.) หน่วยงานรบั ผดิ ชอบ (2.2) สนบั สนนุ อุปกรณแ์ ละเคร่ืองมอื ในการสอ่ื สาร การจดั ช่องทางการ และกระทรวงกลาโหม ส่ือสารสำ� รองเพอื่ ใช้ในภาวะฉกุ เฉิน เป็นหนว่ ยงานสนบั สนนุ (2.3) สนับสนุนก�ำลังเจ้าหน้าที่เพื่อบริการติดต่อส่ือสารได้ตลอดระยะ เวลาทเ่ี กิดสาธารณภยั (2.4) สนับสนุนการฟื้นฟู โครงสร้างพ้ืนฐาน เทคโนโลยีสารสนเทศ และการสือ่ สารในภาวะฉุกเฉนิ (2.5) รกั ษาความปลอดภัยระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ และการสอื่ สาร ในภาวะฉุกเฉนิ 3. สปฉ.3 : ส่วนงานสาธารณูปโภคและโครงสรา้ งพน้ื ฐาน มขี อบเขต กระทรวงมหาดไทย หนา้ ท่ี ดงั นี้ เปน็ หน่วยงานหลัก ในการประสาน (3.1) สนับสนุนขอ้ มลู สิ่งสาธารณูปโภคและโครงสรา้ งพ้นื ฐาน การปฏบิ ัตริ ะหว่างสว่ นราชการ (3.2) เตรยี มความพร้อม และด�ำเนนิ การป้องกันหรือลดผลกระทบทอี่ าจ และหนว่ ยงานภายใน สปฉ. มตี อ่ พนื้ ทเี่ ขตเมอื ง พน้ื ทเี่ ศรษฐกจิ โครงสรา้ งพนื้ ฐานและสงิ่ สาธารณปู โภค การไฟฟา้ สว่ นภูมิภาค ในพน้ื ทีเ่ ส่ยี งภยั การไฟฟ้านครหลวง (3.3) ด�ำรงสถานะ ด�ำเนินการปรับปรุง ซ่อมแซมโครงสร้างพื้นฐาน การประปาสว่ นภูมิภาค และส่ิงสาธารณูปโภคในพื้นที่ประสบสาธารณภัยให้สามารถใช้การได้ใน การประปานครหลวง ระหวา่ งเกดิ สาธารณภัย โดยเฉพาะในพนื้ ที่เขตเมือง และพืน้ ที่เศรษฐกจิ เปน็ หน่วยงานสนบั สนนุ 4. สปฉ.4 : ส่วนผจญเพลงิ มขี อบเขตหนา้ ท่ี ดงั นี้ กระทรวงมหาดไทย (4.1) ประสานการปฏบิ ตั กิ ารในภาวะฉกุ เฉนิ เมอ่ื เกดิ อคั คภี ยั ในเคหสถาน เป็นหน่วยงานหลกั ในการประสาน สถานประกอบการ และนิคมอุตสาหกรรม หรือพื้นท่อี นื่ ๆ การปฏบิ ตั ิระหวา่ งสว่ นราชการ (4.2) ประสานงานกบั สว่ นราชการและหนว่ ยงาน ในการปอ้ งกนั และระงบั และหน่วยงานภายใน สปฉ. อัคคีภัย กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวง (4.3) สนบั สนนุ การปฏบิ ตั กิ ารระงบั อคั คภี ยั เมอ่ื เกดิ อคั คภี ยั ในพน้ื ทพี่ เิ ศษ ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม เชน่ อทุ ยานแหง่ ชาติ นคิ มอตุ สาหกรรม ทา่ อากาศยาน หรอื บรเิ วณทสี่ ง่ ผล เป็นหน่วยงานสนบั สนนุ เป็นมลพิษตอ่ สงิ่ แวดลอ้ ม เปน็ ต้น (4.4) สนบั สนนุ ขอ้ มลู ดา้ นเทคนคิ และองคค์ วามรใู้ นการปอ้ งกนั และระงบั อคั คีภัย ใหก้ บั ส่วนราชการ หนว่ ยงานในภมู ภิ าคและทอ้ งถนิ่ 5) สปฉ.5 : ส่วนงานการจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ มีขอบเขตหน้าท่ี ดงั น้ี กระทรวงมหาดไทย (5.1) เฝ้าระวังและติดตามข้อมูลสถานการณ์ที่อาจส่งผลให้เกิด เป็นหน่วยงานหลกั ในการประสาน สาธารณภัย การปฏิบัติระหว่างส่วนราชการ และหน่วยงานภายใน สปฉ. ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 68 เครอื่ งมอื การจัดการในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย

การสนับสนุนการปฏบิ ัติงานในภาวะฉุกเฉิน (สปฉ.) หนว่ ยงานรับผิดชอบ (5.2) ให้ขอ้ เสนอผู้บัญชาการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ ในการแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าให้ประชาชน ส่วนราชการและหน่วยงาน รบั ทราบสถานการณแ์ ละแนวโนม้ การเกดิ สาธารณภัย (5.3) ให้ข้อเสนอผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ ในการแจ้งเตือนภัย และแจ้งแนวทางปฏิบัติตนเพื่อเตรียม พร้อมรับ สถานการณ์สาธารณภัยที่จะเกิดข้ึน รวมถึงส่ังการให้มีการอพยพและ เคล่อื นย้ายไปยงั พน้ื ที่ปลอดภัย (5.4) วเิ คราะห์และวางแผนการเผชิญเหตุ (5.5) ประสานและสนบั สนนุ ในการจดั การและการเผชญิ เหตุ สาธารณภยั แก่ศนู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณแ์ ตล่ ะระดับ (5.6) ก�ำหนดจ�ำนวนชนิดของทรัพยากรและบุคลากรท่ีต้องใช้เพ่ือให้มี ประสิทธภิ าพและรวดเรว็ ในการจดั การในภาวะฉกุ เฉิน (5.7) ประสานการใชท้ รพั ยากรจากหนว่ ยงานทีเ่ ก่ียวขอ้ ง เพ่ือสนบั สนนุ การปฏิบตั งิ านในภาวะฉกุ เฉินดา้ นต่าง ๆ (5.8) สนับสนุนทรัพยากรท่ีจ�ำเป็นในการเผชิญเหตุสาธารณภัย ให้กบั ศูนยบ์ ัญชาการเหตกุ ารณแ์ ตล่ ะระดบั (5.9) ประสานงานการจัดการในภาวะฉุกเฉินในส่วนงานสนับสนุนการ ปฏิบตั งิ านในภาวะฉุกเฉิน (สปฉ.) ดา้ นอื่น ๆ 6 สปฉ.6 : ส่วนงานสวสั ดิการสงั คมและความม่ันคงของมนุษย์ กระทรวงการพฒั นาสงั คม มขี อบเขตหนา้ ที่ ดงั นี้ และความมน่ั คงของมนษุ ย์ (6.1) ประสานงานและสนบั สนุนการจดั ตงั้ ศนู ยพ์ กั พิงชว่ั คราว เป็นหนว่ ยงานหลัก ในการประสาน (6.2) สนับสนุนการแจกจ่ายส่ิงของจ�ำเปน็ ตอ่ การด�ำรงชพี ให้แก่ผูป้ ระสบภัย การปฏิบัติระหวา่ งส่วนราชการ (6.3) สนับสนนุ งานดา้ นการสังคมสงเคราะห์แกผ่ ู้ประสบภัย หน่วยงานภายใน สปฉ. (6.4) เผยแพร่และประชาสัมพันธ์ข้อมูลข่าวสารเก่ียวกับสวัสดิการด้าน และองคก์ ารสาธารณกุศล สาธารณภัย กระทรวงแรงงาน (6.5) วางแผนการใหค้ วามชว่ ยเหลอื ดา้ นทอี่ ยอู่ าศยั การดแู ลบคุ คลทตี่ อ้ ง และสภากาชาดไทย ได้รับการปฏิบัติเป็นกรณีพิเศษ การฟื้นฟูด้านสังคมและจิตใจให้แก่ เป็นหน่วยงานสนบั สนนุ ผปู้ ระสบภัย และผปู้ ระสบปัญหาทางสงั คม (6.6) ใหบ้ รกิ ารสาธารณกุศล ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่อื งมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 69

การสนับสนนุ การปฏบิ ตั งิ านในภาวะฉุกเฉนิ (สปฉ.) หน่วยงานรบั ผดิ ชอบ (6.7) ก�ำหนดแนวทางการช่วยเหลือผู้ว่างงานที่ได้รับผลกระทบจาก สาธารณภยั (6.8) ช่วยเหลือเจ้าหน้าท่ีและอาสาสมัครท่ีเจ็บป่วย บาดเจ็บ พิการ และทพุ พลภาพจากการปฏิบตั หิ น้าทข่ี ณะเกิดสาธารณภยั 7. สปฉ.7 : สว่ นงานการสนบั สนนุ ทรพั ยากรทางทหาร มขี อบเขตหนา้ ท่ี กระทรวงกลาโหม ดังน้ี เปน็ หน่วยงานหลกั ในการประสาน (7.1) ประสานและสนบั สนนุ ทรพั ยากรทางทหาร เพอ่ื ใชส้ นบั สนนุ ภารกจิ การปฏิบัติระหว่างกองบัญชาการ สปฉ. ด้านอ่ืน ๆ และศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ในแต่ละระดับ เพ่ือการ กองทัพไทย และเหล่าทัพ เผชญิ เหตสุ าธารณภัย รวมถงึ การสง่ คืนทรพั ยากร สว่ นราชการ และหนว่ ยงานใน สปฉ. (7.2) ติดตาม และรายงานสถานะทรัพยากรทางทหารที่ถูกก�ำหนดใหใ้ ช้ ในภารกจิ สนับสนนุ การจดั การในภาวะฉกุ เฉิน (7.3) ใหข้ อ้ เสนอแนะ คำ� ปรกึ ษา ในกรณที ตี่ อ้ งใชค้ วามชำ� นาญทางทหาร สนบั สนนุ การจัดการในภาวะฉกุ เฉิน 8. สปฉ.8 : สว่ นงานการแพทย์และการสาธารณสขุ กระทรวงสาธารณสขุ มีขอบเขตหนา้ ที่ ดังน้ี เป็นหน่วยงานหลกั ในการประสาน (8.1) ใหค้ วามรแู้ กป่ ระชาชนและชมุ ชน ในดา้ นการรกั ษาพยาบาลเบอ้ื งตน้ การปฏิบัติระหว่างส่วนราชการ การสุขาภิบาล และอนามัยส่ิงแวดล้อม เพ่ือให้สามารถช่วยเหลือตนเอง และหนว่ ยงานภายใน สปฉ. และผอู้ ื่นได้เม่ือประสบสาธารณภยั โรงพยาบาล สถานพยาบาลใน (8.2) เฝา้ ระวงั ควบคมุ และตดิ ตามโรคติดตอ่ โรคระบาด พร้อมทง้ั จัด สังกดั ทง้ั ภาครฐั และเอกชน เช่น ให้มีการรักษาพยาบาล การอนามัย การสุขาภิบาล และการปอ้ งกนั โรค มหาวิทยาลัย กระทรวงกลาโหม แกผ่ ู้ประสบภัย สภากาชาดไทย สถาบนั การแพทย์ (8.3) พฒั นาระบบการแพทยฉ์ กุ เฉนิ (Emergency Medical Service : EMS) ฉุกเฉินแห่งชาติ ส�ำนกั งาน หนว่ ยปฏบิ ัติการกู้ชีพ และทมี ตอบสนองดา้ นการแพทย์ ได้แก่ ทีมปฏิบัติ หลักประกนั สขุ ภาพแห่งชาติ การฉุกเฉินทางการแพทย์ในภาวะฉุกเฉินระดับอ�ำเภอ (Mini MERT) ส�ำนักงานกองทนุ สนับสนุน ทมี ปฏบิ ตั กิ ารฉกุ เฉนิ ทางการแพทยร์ ะดบั ตตยิ ภมู ใิ นภาวะฉกุ เฉนิ (Medical การสร้างเสริมสุขภาพ Emergency Response Team : MERT) ทมี ปฏิบัติการฉกุ เฉินทางการ มูลนธิ ิ อาสาสมคั รต่าง ๆ แพทยแ์ ละการสาธารณสขุ ระดบั ประเทศ และระหวา่ งประเทศ (Thailand เป็นหน่วยงานสนบั สนนุ Emergency Medical Team: Thailand EMT) ทีมเฝา้ ระวังสอบสวน เคลอื่ นทเ่ี รว็ (Surveillance Rapid Response Team : SRRT) ทมี ปฏบิ ตั ิ การดา้ นจิตเวช (Mental Health Crisis Assessment and Treatment Team : MCATT) ที่พร้อมออกปฏิบัติงานช่วยเหลือผู้ประสบภัย ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 70 เครอ่ื งมอื การจัดการในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย

การสนับสนุนการปฏิบตั งิ านในภาวะฉุกเฉนิ (สปฉ.) หน่วยงานรบั ผดิ ชอบ อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้ง จัดระบบเครือข่ายสาธารณสุขให้บริการ และสนบั สนนุ การปฏบิ ตั งิ านทวั่ ประเทศ โดยรว่ มมอื กบั หนว่ ยงานทเี่ กยี่ วขอ้ ง เพอื่ เตรยี มความพรอ้ มใหส้ ามารถใชป้ ระโยชนไ์ ดท้ นั ที เมอื่ เกดิ สาธารณภยั (8.4) พฒั นาบุคลากรสาธารณสขุ และอาสาสมคั ร ให้มคี วามรแู้ ละทักษะ พรอ้ มทจ่ี ะปฏบิ ตั งิ านเมอ่ื เกดิ สาธารณภยั และปอ้ งกนั ตนเองจากภยั ทเี่ กดิ ขน้ึ ขณะปฏิบตั งิ าน (8.5) จัดให้มีการเตรียมพร้อมทางห้องปฏิบัติการที่ทันสมัยและได้ มาตรฐาน (8.6) จดั เตรยี มและจดั หาทรพั ยากรทางการแพทย์ และการ สาธารณสขุ รวมทงั้ ประสานการระดมสรรพกำ� ลงั ดา้ นการแพทยแ์ ละการสาธารณสขุ (8.7) จดั ทำ� ระบบฐานขอ้ มลู ผเู้ ชย่ี วชาญทางการแพทย์ และการสาธารณสขุ รวมท้งั เคร่อื งมอื ทางการแพทย์ในดา้ นต่าง ๆ ของรัฐและเอกชน เพ่ือให้ พร้อมตอ่ การปฏบิ ัติเมื่อเกิดสาธารณภยั (8.8) จดั ใหม้ กี ารพฒั นาระบบฐานขอ้ มลู ความเสยี หายทางดา้ นการแพทย์ และการสาธารณสขุ รวมถึงการรายงานผลอย่างถกู ตอ้ งและรวดเร็ว (8.9) จดั ใหม้ กี ารพฒั นาระบบสอ่ื สาร เพอ่ื ประสานงานและสง่ั การภายใน หน่วยงานสาธารณสุข และหน่วยงานทเี่ กีย่ วข้องใหม้ ีประสิทธิภาพ (8.10) ฟืน้ ฟูสภาพจติ ใจของผ้ปู ระสบภยั ใหก้ ลับมาด�ำรงชวี ติ ไดต้ ามปกติ 9. สปฉ.9 : ส่วนงานการคน้ หาและกู้ภยั มขี อบเขตหนา้ ที่ ดังน้ี กระทรวงมหาดไทยและ (9.1) สนบั สนนุ การปฏบิ ตั กิ ารในภาวะฉกุ เฉนิ ดา้ นการคน้ หา และชว่ ยชวี ติ กระทรวงกลาโหม ผ้ปู ระสบภยั เปน็ หน่วยงานหลกั ในการประสาน (9.2) ประสานการชว่ ยเหลอื สนบั สนนุ การคน้ หาและกภู้ ยั กบั สว่ นราชการ การปฏบิ ตั ิระหวา่ งส่วนราชการ หนว่ ยงาน และกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แตล่ ะระดบั หนว่ ยงานภายใน สปฉ. (9.3) ประสานงานกบั สมาคม มลู นธิ ิ และองคก์ ารสาธารณกศุ ลทมี่ ภี ารกจิ และองคก์ ารสาธารณกุศล ในการคน้ หาและก้ภู ยั (9.4) จัดระบบการปฏิบัติงานด้านการค้นหาและกู้ภัยให้เป็นมาตรฐาน เดยี วกนั ทกุ ภาคสว่ น (9.5) สนับสนุนทรพั ยากร และอปุ กรณพ์ เิ ศษในการปฏิบัตภิ ารกิจคน้ หา และกู้ภัย (9.6) สนบั สนนุ ขอ้ มลู ดา้ นเทคนคิ และองคค์ วามรใู้ หก้ บั หนว่ ยงานปฏบิ ตั ิ การคน้ หาและกู้ภัย ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่ืองมอื การจดั การในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย 71

การสนับสนนุ การปฏบิ ัติงานในภาวะฉุกเฉนิ (สปฉ.) หนว่ ยงานรบั ผดิ ชอบ 10. สปฉ.10 : สว่ นงานสารเคมี วตั ถอุ ันตราย และกมั มนั ตรังสี กระทรวงอุตสาหกรรม (สารเคมี มีขอบเขตหน้าท่ี ดงั น้ี และวัตถุอันตราย) และส�ำนักงาน (10.1) วางแผน ควบคุม และป้องกันภัยจากสารเคมี วัตถุอันตราย ปรมาณูเพื่อสนั ติ (กมั มันตรงั ส)ี และกัมมันตรังสี ท่ีส่งผลกระทบต่อประชาชน ทรัพยากรธรรมชาติ เป็นหนว่ ยงานหลกั ในการประสาน และสง่ิ แวดล้อม การปฏิบัติระหว่างสว่ นราชการ (10.2) พฒั นาระบบ รูปแบบ และวิธีการท่ีเหมาะสมเพื่อน�ำมาประยกุ ต์ และหนว่ ยงานภายใน ใช้ในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจากสารเคมี วัตถุอันตราย กระทรวงทรพั ยากรธรรมชาติ และกมั มนั ตรังสี และสงิ่ แวดลอ้ ม กระทรวงกลาโหม (10.3) ระงับภัยจากสารเคมี วัตถอุ นั ตราย และกัมมันตรังสี กระทรวงการอดุ มศึกษา ในพื้นท่ที ่มี ีการปนเปือ้ นมลพิษและประเมนิ ความเสียหายตอ่ ส่ิงแวดลอ้ ม วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (10.4) ให้ความช่วยเหลอื และคำ� ปรกึ ษา แนะนำ� เกีย่ วกับ การจดั การ กรมควบคมุ มลพิษ มลพิษอนั เกิดจากสารเคมี วัตถุอนั ตราย และกัมมนั ตรงั สี เป็นหน่วยงานสนบั สนนุ (10.5) สง่ เสรมิ สนบั สนนุ ขอ้ มลู และองคค์ วามรดู้ า้ นสารเคมี วตั ถอุ นั ตราย และกัมมนั ตรังสี เพอ่ื ประโยชนใ์ นการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั (10.6) จัดการสาธารณภัยและสนับสนุนการก�ำกับดูแล ด้านพลังงาน ปรมาณูและนวิ เคลยี ร์รังสี (10.7) ปฏบิ ตั กิ ารและการป้องกนั ภัยทางเคมี ชวี ภาพ และ นวิ เคลยี ร์ 11. สปฉ.11 : สว่ นงานการเกษตร มีขอบเขตหน้าท่ี ดงั น้ี กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (11.1) ประสานการปฏิบัติเม่ือเกิดสาธารณภัยท่ีมีผลกระทบต่อด้าน เปน็ หนว่ ยงานหลกั ในการประสาน การเกษตร การปฏิบตั ิระหว่างส่วนราชการ (11.2) ตดิ ตาม เฝา้ ระวงั ประเมนิ สถานการณ์ และแจง้ เตอื นภยั แกเ่ กษตรกร และหน่วยงานภายใน สปฉ. (11.3) สำ� รวจและตดิ ตามความเสยี หายดา้ นการเกษตรเพอื่ ใหก้ ารชว่ ยเหลอื กระทรวงพาณชิ ย์ (11.4) สนับสนุนทรัพยากร เครอ่ื งมอื อุปกรณต์ า่ ง ๆ เพ่ือชว่ ยเหลือพ้นื ที่ เปน็ หน่วยงานสนบั สนุน การเกษตรที่ประสบสาธารณภยั (11.5) สนับสนุนข้อมูลด้านการเกษตรและให้ข้อเสนอแนะแนวทาง ในการป้องกันและแก้ไขปัญหาที่มีผลกระทบด้านการเกษตร รวมท้ัง แนวทางการชว่ ยเหลอื เกษตรกรทีป่ ระสบภยั 12. สปฉ.12 : ส่วนงานพลงั งาน มีขอบเขตหนา้ ท่ี ดังนี้ กระทรวงพลงั งาน (12.1) ดแู ล รกั ษา และปอ้ งกนั ทรพั ยากรดา้ นพลงั งาน ใหส้ ามารถปฏบิ ตั งิ าน เป็นหน่วยงานหลัก ในการประสาน ไดต้ ลอดระยะเวลาการเกิดสาธารณภัย การปฏิบัตริ ะหว่างสว่ นราชการ และหน่วยงานภายใน สปฉ. ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 72 เครอ่ื งมือการจดั การในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย

การสนับสนุนการปฏบิ ัติงานในภาวะฉกุ เฉนิ (สปฉ.) หนว่ ยงานรับผิดชอบ (12.2) ปอ้ งกัน และบำ� รงุ รกั ษาสถานที่ส�ำคญั ด้านพลงั งาน ใหส้ ามารถ ปฏิบัติงาน รวมถึงสนับสนุนพลังงานให้เพียงพอต่อ ความต้องการ ในภาวะฉุกเฉินแก่ส่วนราชการ และหน่วยงานที่ส�ำคัญในการให้บริการ ประชาชน เชน่ โรงพยาบาล สถานบริการนำ้� มนั เชื้อเพลิง เปน็ ต้น (12.3) จัดท�ำฐานข้อมูลแหล่งพลังงาน เพ่ือใช้สนับสนุนการปฏิบัติงาน ในการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั (12.4) กำ� หนดมาตรการควบคมุ ความปลอดภยั ใหก้ บั สถานทส่ี ำ� คญั ทเี่ ปน็ แหลง่ ผลิตพลงั งาน และสถานท่ีให้บริการ (12.5) สนบั สนุนผเู้ ช่ยี วชาญด้านพลงั งานเพอ่ื การปอ้ งกัน และบรรเทา สาธารณภยั 13. สปฉ.13 : ส่วนงานรกั ษาความสงบเรียบร้อย ส�ำนกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ มขี อบเขตหน้าท่ี ดงั นี้ เปน็ หนว่ ยงานหลกั ในการประสาน (13.1) ประสานการปฏบิ ตั ใิ นการรกั ษาความสงบเรยี บรอ้ ย และความปลอดภยั การปฏบิ ัติระหวา่ งสว่ นราชการ ของประชาชน สถานทีส่ �ำคญั ทางเศรษฐกจิ เขตเมอื ง และชุมชนในพ้ืนที่ และหน่วยงานภายใน สปฉ. ประสบสาธารณภัยและพืน้ ทีใ่ กล้เคียง (13.2) วางแผนการรักษาความปลอดภัย และให้ความช่วยเหลือ ด้านเทคนคิ ต่าง ๆ รวมถงึ การสนบั สนุนเทคโนโลยีท่ที ันสมยั ในการรักษา ความสงบเรียบร้อย (13.3) ควบคุม และบังคับใช้กฎหมาย เพ่ือป้องกันและปราบปราม การกระท�ำผิดท่ีมีผลกระทบต่อความม่ันคง และความสงบเรียบร้อย ของประเทศ (13.4) ปฏิบัติหน้าท่ีด้านการพิสูจน์เอกลักษณ์บุคคล การจัดการศพ การติดตามผสู้ ญู หาย และการส่งกลบั (13.5) จดั ระบบจราจรในบรเิ วณพน้ื ทป่ี ระสบสาธารณภยั และพน้ื ทใ่ี กลเ้ คยี ง 14. สปฉ.14 : ส่วนงานการฟน้ื ฟเู ศรษฐกิจ การศึกษา และ วฒั นธรรม กระทรวงการคลงั มขี อบเขตหนา้ ท่ี ดังน้ี เปน็ หน่วยงานหลัก ในการประสาน (14.1) ประเมินผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ การศึกษา วัฒนธรรม การปฏิบัตริ ะหว่างส่วนราชการ และสถานทสี่ �ำคญั ทางประวัตศิ าสตร์ในพน้ื ท่ี ประสบสาธารณภัย และหน่วยงานภายใน สปฉ. (14.2) ใหข้ อ้ เสนอแนะ แนวทาง และวธิ กี ารในการเตรยี มความพรอ้ มรบั กระทรวงวัฒนธรรม กระทรวง สถานการณ์สาธารณภยั รวมถงึ การฟนื้ ฟูในภาพรวมหลงั เกิดสาธารณภัย ศกึ ษาธิการ กระทรวงพาณชิ ย์ (14.3) ก�ำหนดแนวทางการสนับสนนุ ของหน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ทงั้ ภาครฐั กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และเอกชนในการฟน้ื ฟู และลดชอ่ งวา่ งทางเศรษฐกจิ และสงั คมของชมุ ชน และสำ� นักงานสถิตแิ หง่ ชาติ ในระยะยาว เป็นหนว่ ยงานสนับสนนุ ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครือ่ งมอื การจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 73

การสนบั สนุนการปฏิบัตงิ านในภาวะฉกุ เฉิน (สปฉ.) หนว่ ยงานรับผิดชอบ (14.4) วิเคราะห์ ประเมินสถานการณ์ ป้องกันและลดผลกระทบจาก สาธารณภยั แกส่ ถานท่ีสำ� คัญทางประวตั ิศาสตร์และวัฒนธรรม (14.5) ตดิ ตาม ตรวจสอบ และฟ้ืนฟูพ้ืนท่ีเศรษฐกจิ การศกึ ษา วัฒนธรรม และสถานที่สำ� คญั ทางประวัติศาสตรใ์ หก้ ลับสูส่ ภาพเดมิ โดยเรว็ 15. สปฉ.15 : สว่ นงานการตา่ งประเทศ มีขอบเขตหนา้ ท่ี ดังน้ี กระทรวงการตา่ งประเทศ (15.1) ติดตามและรายงานขอ้ มลู ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั สถานการณ์สาธารณภยั เปน็ หนว่ ยงานหลัก ในการประสาน ทีเ่ กิดขนึ้ ให้แก่ประเทศต่าง ๆ การปฏิบตั ิระหว่างสว่ นราชการ (15.2) ประสานความร่วมมือระหว่างประเทศในภาวะฉุกเฉนิ และหน่วยงานภายใน สปฉ. (15.3) ประสาน และสนบั สนนุ การดำ� เนนิ การใหค้ วามชว่ ยเหลอื ผปู้ ระสบ กรมปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ภัยทีเ่ ปน็ ชาวตา่ งประเทศ กระทรวงกลาโหม (15.4) ให้ขอ้ เสนอแนะกรณีทีจ่ ำ� เป็นต้องขอรบั การสนับสนนุ ส�ำนกั งานตำ� รวจแห่งชาติ จากรัฐบาลตา่ งประเทศ องค์การระหวา่ งประเทศ และองค์กรพัฒนาภาค กรมศุลกากร และสภากาชาดไทย เอกชนระหว่างประเทศ เปน็ หน่วยงานสนับสนนุ (15.5) กำ� หนดแนวทางการอำ� นวยความสะดวกการนำ� เขา้ ทรพั ยากรจาก ตา่ งประเทศ และการสง่ กลับ (15.6) ประสานการรับ การให้ความช่วยเหลือจากรัฐบาล องค์การ ระหวา่ งประเทศ และองคก์ รภาคเอกชนระหว่างประเท (15.7) ประสานการอ�ำนวยความสะดวก และให้ความช่วยเหลือ แก่ผู้ประสบภัยชาวตา่ งชาติและญาตผิ ปู้ ระสบภยั 16. สปฉ.16 : ส่วนงานการประชาสัมพันธ์และการจัดการข้อมูล กรมประชาสมั พันธ์ ขา่ วสาร มขี อบเขตหน้าท่ี ดงั น้ี เปน็ หน่วยงานหลกั ในการประสาน (16.1) ประชาสัมพันธ์และให้ข้อมูลข่าวสารแก่ประชาชนเกี่ยวกับ การปฏิบัตริ ะหว่างส่วนราชการ สาธารณภยั ในภาวะฉุกเฉินหรอื ภัยคกุ คามท่ีเกดิ ข้นึ และหนว่ ยงานภายใน สปฉ. (16.2) เผยแพร่ข้อมูล และความรู้ท่ีถูกต้องเพื่อการเตรียมพร้อมรับมือ สถานการณ์ใหแ้ กป่ ระชาชน (16.3) จดั ตง้ั ศนู ยข์ อ้ มลู ประชาสมั พนั ธร์ ว่ ม (Joint Information Center : JIC) เพอื่ เปน็ ศนู ยก์ ลางการแลกเปลยี่ นขอ้ มลู ขา่ วสาร ระหวา่ งสว่ นราชการ หนว่ ยงาน ภาคเอกชน และสอื่ มวลชนทั้งในและต่างประเทศ (16.4) กำ� หนดมาตรการ ปอ้ งกนั ตอบโตข้ า่ วลอื ขา่ วอนั เปน็ เทจ็ และขอ้ มลู ท่ีจะสรา้ งความตระหนก แตกตื่น และหวาดกลัวให้แกป่ ระชาชน ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 74 เครอ่ื งมือการจดั การในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย

การสนบั สนนุ การปฏิบตั ิงานในภาวะฉุกเฉนิ (สปฉ.) หนว่ ยงานรบั ผิดชอบ 17. สปฉ.17 : ส่วนงานทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดลอ้ ม กระทรวงทรัพยากร ธรรมชาติ มขี อบเขตหน้าที่ ดังน้ี และสิ่งแวดล้อม (17.1) ประสานการปฏิบัติเมื่อเกิดสาธารณภัยท่ีมีผลกระทบ เปน็ หนว่ ยงานหลัก ในการประสาน ต่อทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม การปฏิบตั ิระหวา่ งสว่ นราชการ (17.2) วิเคราะห์และประเมินผลกระทบจากสาธารณภัยท่ีมี และหน่วยงานภายใน สปฉ. ต่อทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม พร้อมท้ังก�ำหนดวิธีการป้องกัน และลดผลกระทบ (17.3) ใหข้ อ้ เสนอแนะ แนวทาง วธิ กี ารปอ้ งกนั ลดผลกระทบ และเตรยี ม ความพร้อมรับสถานการณ์ในพ้ืนท่ีทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม รวมถึงการฟน้ื ฟูหลังเกดิ สาธารณภยั 18. สปฉ.18 : สว่ นงานงบประมาณและการบรจิ าค กระทรวงการคลัง มีขอบเขตหน้าที่ ดังน้ี และสำ� นกั นายกรัฐมนตรี (18.1) ตดิ ตามและรายงานสถานะของแหลง่ งบประมาณ เพอื่ การจดั การ เปน็ หนว่ ยงานหลกั ในการประสาน สาธารณภยั และงบประมาณเพอ่ื การฟื้นฟู การปฏบิ ตั ิระหว่างส่วนราชการ (18.2) ใหข้ อ้ เสนอแนะ กรณที จี่ ำ� เป็นต้องใช้เงินทดรองราชการ เพ่ือการ และหนว่ ยงานภายใน สปฉ. ใหค้ วามช่วยเหลือผ้ปู ระสบภัยพบิ ัตกิ รณีฉกุ เฉนิ หรอื งบกลางจากรัฐบาล กระทรวงการต่างประเทศ (18.3) ด�ำเนินการรับบริจาคเงิน และสิ่งของเพื่อให้ความช่วยเหลือ ส�ำนักงบประมาณและส�ำนักงาน ผปู้ ระสบภัย ปลัดสำ� นักนายกรฐั มนตรี (18.4) ประสานงานการควบคุมและตรวจสอบยอดเงนิ ธรุ กรรมทางการ เป็นหนว่ ยงานสนับสนนุ เงินของเงินบริจาคในบัญชีธนาคารจากหน่วยงาน องค์กรหรือบุคคล โดยเปดิ บัญชไี ว้และแจ้งให้ประชาชนบรจิ าคเงิน 19. ดา้ นกฎหมาย มขี อบเขตหน้าท่ี กระทรวงยตุ ธิ รรม ให้ค�ำแนะน�ำและข้อหารือทางด้านระเบียบ กฎหมายในการวางแผน เปน็ หนว่ ยงานหลัก และปฏบิ ตั กิ ารใหแ้ กก่ องบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ และหนว่ ยงานอืน่ ๆ ทเ่ี กย่ี วข้อง (บกปภ.ช.) เพื่อให้การจัดการเหตุการณ์เป็นไปตามบทบัญญัติของ เปน็ หน่วยงานสนับสนนุ กฎหมายและระเบยี บทเ่ี ก่ียวขอ้ ง ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครอ่ื งมอื การจัดการในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย 75

ทง้ั นี้ เพอ่ื ให้ สปฉ. สามารถขบั เคลอ่ื นการปฏบิ ตั ทิ เ่ี ปน็ เปน็ ไปในทศิ ทางเดยี วกนั และเชอ่ื มโยง การปฏบิ ตั งิ านภายใตโ้ ครงสรา้ งของกองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาตไิ ดอ้ ยา่ งเปน็ รปู ธรรม และมปี ระสทิ ธภิ าพ จงึ ไดก้ ำ� หนดแนวทางการปฏบิ ตั ใิ หห้ นว่ ยงานหลกั ในแตล่ ะ สปฉ. ทม่ี กี ารจดั ตง้ั ดำ� เนนิ การ ดงั นี้ (1) จดั สง่ ผแู้ ทนหนว่ ยงานทมี่ อี ำ� นาจตดั สนิ ใจมาประจำ� ณ กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทา สาธารณภยั แหง่ ชาติ เพอ่ื ประสานการปฏบิ ตั อิ ยา่ งตอ่ เนอ่ื งจนกวา่ สถานการณจ์ ะยตุ ิ หรอื จนกวา่ กองบญั ชาการ ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาตจิ ะยตุ ิการปฏิบัตกิ าร (Deactivated) ของ สปฉ. น้นั (2) ใหห้ นว่ ยงานหลกั ในแตล่ ะ สปฉ. จดั ตง้ั ศนู ยป์ ฏบิ ตั กิ ารฉกุ เฉนิ ณ ทตี่ งั้ ของหนว่ ยงานหลกั เพอ่ื เปน็ ศนู ย์กลางการปฏิบตั ิการระหวา่ งหน่วยงานหลัก และหนว่ ยงานสนบั สนุน โดยใหเ้ ปน็ ไปตามแผน สนับสนุนการปฏบิ ตั งิ านในภาวะฉกุ เฉิน ของแตล่ ะการสนบั สนุนการปฏบิ ัตงิ านในภาวะฉกุ เฉิน (สปฉ.) (3) ใหศ้ นู ยป์ ฏบิ ตั กิ ารฉกุ เฉนิ ของแตล่ ะการสนบั สนนุ การปฏบิ ตั งิ านในภาวะฉกุ เฉนิ (สปฉ.) ทสี่ ถาปนาขึ้น เชื่อมโยงและประสานการทำ� งานรว่ มกนั กบั กองบัญชาการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย แหง่ ชาติ ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 76 เครอ่ื งมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย

ผูบ้ ญั ชาการเหตุการณ์ ศูนย์ข้อมลู ประชาสัมพนั ธ์รว่ ม ทปี่ รึกษา/ผ้เู ชย่ี วชาญ สปฉ. 16 ส่วนงานการประชาสมั พนั ธ์ ศนู ยป์ ระสานการปฏิบตั ิ และการจัดการข้อมลู ขา่ วสาร ส่วนปฏบิ ตั ิการ สว่ นอ�ำนวยการ ส่วนสนับสนุน ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) สปฉ.1 คมนาคม สปฉ.7 สนับสนนุ สปฉ.15 การต่างประเทศ สปฉ. 5 การจดั การ สปฉ.7 สนบั สนนุ สปฉ.14 ฟ้นื ฟูเศรษฐกิจ สปฉ.4 ผจญเพลงิ ทรัพยากรทางทหาร ในภาวะฉุกเฉิน ทรัพยากรทางทหาร การศกึ ษาและวฒั นธรรม เคร่ืองมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย 77 สปฉ.7 สนบั สนนุ สปฉ.3 สาธารณูปโภค สปฉ.12 พลงั งาน ทรัพยากรทางทหาร กฎหมาย และโครงสร้างพน้ื ฐาน สปฉ.17 ทรัพยากรธรรมชาติ สปฉ.11 การเกษตร และสงิ่ แวดล้อม สปฉ.9 ค้นหาและกภู้ ยั สปฉ.10 สารเคมีวัตถุ สปฉ.18 งบประมาณ อันตรายและกัมมนั ตรังสี สปฉ.6 สวัสดิการสังคม และการบรจิ าค และความมั่นคง สปฉ.13 รักษาความสงบเรยี บรอ้ ย ของมนษุ ย์ หมายเหตุ : สามารถปรับเปลยี่ นไปตามสถานการณ์ ภาพที่ 2:3 โครงสรา้ งกองบญั ชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ ท่มี ีการสถาปนาการสนับสนนุ การปฏบิ ัตงิ านในภาวะฉกุ เฉนิ อย่างเต็มรูปแบบ (Fully Activated) ตามแผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2564 - 2570

2.4.2 แนวปฏบิ ตั ใิ นการสนบั สนุนการจดั การเหตกุ ารณ์ เป็นเครื่องมือสนับสนุนการจัดการเหตุสาธารณภัยท่ีประยุกต์มาจากแนวคิดทีมจัดการ เหตุการณ์ (Incident Management Team : IMT) ในระบบบญั ชาการเหตกุ ารณข์ อง Federal Emergency Management Agency (FEMA) ประเทศสหรฐั อเมรกิ า ซง่ึ หมายถงึ กลมุ่ บคุ คลทผ่ี า่ นการฝกึ อบรมดา้ นการ บญั ชาการเหตกุ ารณแ์ ละไดร้ บั มอบหมายจากผมู้ อี ำ� นาจตามกฎหมายใหเ้ ขา้ มาควบคมุ สงั่ การในการจดั การ เหตกุ ารณท์ เ่ี กดิ ขน้ึ สำ� หรบั ในประเทศไทยไดป้ รบั แนวคดิ ของทมี จดั การเหตกุ ารณด์ งั กลา่ วมาสู่ “ทมี สนบั สนนุ การจดั การเหตกุ ารณ์ (Incident Management Assistant Team : IMAT)” ซงึ่ หมายถงึ เจา้ หนา้ ท่ี (Staff) หรือชดุ เจา้ หนา้ ท่ี (Team) ทมี่ ีความรู้ความเขา้ ใจในระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ ซ่งึ ไดร้ บั มอบหมายให้ไป ปฏิบัติหน้าที่สนับสนุนการจัดการเหตุการณ์ขององค์กรปฏิบัติการจัดการในภาวะฉุกเฉิน โดยมีวัตถุประสงค์ เพอ่ื เปน็ การชว่ ยสนบั สนนุ หรอื แบง่ เบาภารกจิ ทต่ี อ้ งปฏบิ ตั ใิ หเ้ กดิ ประสทิ ธภิ าพมากยงิ่ ขนึ้ อาทิ ภารกจิ ในการตดิ ตาม เฝา้ ระวงั สถานการณ์ ภารกจิ ดา้ นการประสานงานและตดิ ตามผลการปฏบิ ตั ิ ภารกจิ ดา้ นบรหิ ารจดั การขอ้ มลู ขา่ วสารและการขา่ ว ภารกจิ ดา้ นการประเมนิ ความเสยี หายและความตอ้ งการชว่ ยเหลอื ภารกจิ ดา้ นระเบยี บ กฎหมาย งบประมาณ การเงนิ และบญั ชี ทงั้ นี้ มกั ใชใ้ นกรณที สี่ าธารณภยั ทเ่ี กดิ ขน้ึ มคี วามซบั ซอ้ น หรอื ตอ้ ง ใชร้ ะยะเวลาในการจดั การนานกว่าเหตทุ ่วั ไป ซึง่ IMAT ถกู ผนวกรวมเขา้ กับโครงสรา้ งการปฏิบัติงานของ องค์กรปฏิบัตกิ ารจัดการในภาวะฉุกเฉินตามภารกิจท่ีไดร้ ับมอบหมายใหม้ าสนับสนุนการปฏบิ ตั งิ าน จากทกี่ ลา่ วมาทง้ั หมด ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณข์ องประเทศไทยในฐานะทเี่ ปน็ เครอ่ื งมอื ในการจัดการในภาวะฉุกเฉินตามแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2564 - 2570 เปน็ ความพยายามในการประยกุ ตใ์ ชท้ ง้ั แนวคดิ โครงสรา้ ง ใหส้ อดคลอ้ งกบั บรบิ ทไทย ซง่ึ นำ� มาสกู่ ารแปลง เป็นแนวปฏิบตั ใิ หก้ ับผู้ท่ีเก่ยี วข้องกับการจัดการในภาวะฉุกเฉินท้ังหมด ดังน้นั ระบบบัญชาการเหตุการณ์ จะสามารถนำ� ไปใชอ้ ยา่ งเตม็ ศกั ยภาพได้ กต็ อ่ เมอ่ื ทกุ คนมคี วามรคู้ วามเขา้ ใจ และยอมรบั แนวคดิ ของระบบ ทเี่ ปน็ ไปในทศิ ทางเดยี วกนั จงึ จะทำ� ใหเ้ กดิ มาตรฐานการปฏบิ ตั งิ านรว่ มกนั ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ และราบรน่ื สง่ ผลให้เกดิ ประโยชนแ์ กค่ วามปลอดภยั ของประชาชน ซ่งึ เป็นเป้าหมายสุดทา้ ยของปฏบิ ตั งิ านต่อไป ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 78 เครื่องมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย

ภาคผนวก แบบฟอร์ม ICS ในระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เครื่องมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 79

แบบสรปุ สถานการณ์ (ICS - 201) 1. ชื่อเหตกุ ารณ:์ 2. รหัสเหตกุ ารณ์: 3. วนั ทีเ่ กิดเหตุ: เวลาเกดิ เหต:ุ 4. แผนผงั บริเวณที่เกดิ เหตุ (แสดงพนื้ ที่ปฏบิ ตั ิการ พื้นท่ปี ระสบภัยและบรเิ วณที่ได้รับผลกระทบ สถานที่ ทจ่ี ดั ต้งั ข้ึน เชน่ ICP, S, B, C) 5. สรุปสถานการณ์ท่ีเกิดข้ึน (เพ่ือเตรียมการโอนการบังคับบัญชา) สภาพแวดล้อม มาตรการความปลอดภัย ขอ้ ควรระวัง อปุ กรณ์ปอ้ งกนั อันตรายส่วนบุคคล (PPE) รายละเอียดอ่นื ๆ ท่เี จ้าหนา้ ทเ่ี ผชญิ เหตุควรรบั รู้ 6. จัดท�ำโดย ช่อื : ตำ� แหน่ง : ลายมอื ชือ่ : ICS 201 Page 1 วันที่/เวลา ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 80 เครอื่ งมือการจดั การในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย

แบบสรุปสถานการณ์ (ICS - 201) 1. ช่ือเหตุการณ์: 2. รหัสเหตุการณ:์ 3. วันทเ่ี กดิ เหต:ุ เวลาเกดิ เหตุ: 7. วัตถปุ ระสงคก์ ารปฏบิ ตั ิ (ทกี่ ำ� ลงั ด�ำเนนิ การ) 8. การปฏิบตั ิการ (ทก่ี ำ� ลงั ดำ� เนนิ การอยู่ในปัจจบุ ัน) เวลา: การปฏิบัติ : 6. จดั ทำ� โดย ช่อื : ตำ� แหนง่ : ลายมอื ชื่อ : ICS 201 Page 2 วันที่/เวลา ระบบบญั ชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่ืองมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 81

แบบสรปุ สถานการณ์ (ICS - 201) 1. ชื่อเหตกุ ารณ์: 2. รหสั เหตุการณ:์ 3. วนั ทเ่ี กิดเหต:ุ เวลาเกิดเหตุ: 9. โครงสรา้ งองค์กร ในปัจจุบนั (เพม่ิ เติมไดต้ ามความเหมาะสม) ผูบ้ ญั ชาการเหตกุ ารณ์ เจา้ หนา้ ทปี่ ระสานงาน เจา้ หนา้ ทปี่ ระชาสัมพันธ์ เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย ผู้อำ� นวยการส่วนปฏิบัตกิ าร ผู้อำ� นวยการสว่ นแผนงาน ผูอ้ ำ� นวยการส่วนสนับสนนุ 6. จัดทำ� โดย ช่อื : ต�ำแหนง่ : ลายมือช่ือ : ICS 201 Page 3 วนั ท่ี/เวลา ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 82 เครอ่ื งมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย

แบบสรปุ สถานการณ์ (ICS - 201) 1. ช่อื เหตกุ ารณ์: 2. รหัสเหตุการณ์: 3. วนั ท่เี กดิ เหต:ุ 10. สรุปทรัพยากร เวลาเกดิ เหต:ุ ทรพั ยากร รหสั ขอรบั การ คาดการณ์ มาถึง หมายเหตุ ทะเบยี น สนบั สนนุ เมือ่ เวลา แลว้ (สถานท่ี/มอบหมายภารกิจ/ ทรัพยากร มาถึง สถานะ) 6. จัดท�ำโดย ช่ือ: ตำ� แหน่ง : ลายมอื ช่ือ : ICS 201 Page 4 วันท่ี/เวลา ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เครอื่ งมอื การจดั การในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย 83

สรปุ สถานการณ์ (ICS - 201) เปา้ หมาย : แบบสรุปสถานการณ์ (ICS - 201) เปน็ ขอ้ มลู พื้นฐานเกีย่ วกับสถานการณแ์ ละทรพั ยากรทมี่ ีอยู่ ณ ทเ่ี กิดเหตุ และยังเป็นการรวบรวมขอ้ มูลข้ันตน้ ของสถานที่เกดิ เหตุ การปฏิบตั งิ านในช่วงแรก เพอื่ ชว่ ย ในการบนั ทกึ ข้อมูลของผู้บัญชาการเหตุการณค์ นแรกที่ไปถงึ ทเ่ี กิดเหตุ การจัดทำ� : แบบสรุปสถานการณ์จัดท�ำโดย ผู้บัญชาการเหตุการณ์คนแรก เพื่อใช้ประโยชน์ในการโอน การบังคบั บญั ชา ใหก้ ับผู้บญั ชาการเหตกุ ารณ์คนตอ่ ไปได้อย่างรวดเร็ว การแจกจ่าย : โดยปกติ แบบสรปุ สถานการณจ์ ะเป็นประโยชน์ส�ำหรบั ทมี จัดการเหตุการณ์ (C&G Staffs) ในการน�ำ ข้อมูลเบ้ืองต้นไปวิเคราะห์ขยายผลความคืบหน้า การเปล่ียนแปลง และแนวโน้มสถานการณ์ แผนผังพน้ื ทเี่ กดิ เหตุ ขน้ั ตอนและแนวทางการปฏบิ ตั งิ านขนั้ ตน้ จ�ำนวน ประเภท ชนดิ ของทรพั ยากรทมี่ อี ยู่ และทก่ี ำ� ลงั จะมาถงึ โครงสรา้ ง ต�ำแหน่งตา่ ง ๆ ท่มี ีผู้รับผิดชอบอยู่ - แบบสรปุ สถานการณ์ สามารถนำ� ไปประกอบในแผนเผชญิ เหตุ ในหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ ารที่ 1 ได้ - สามารถใช้กระดาษเปล่าเพิม่ เติมได้ หากจ�ำเปน็ หมายเลข ชือ่ ข้อแนะน�ำการกรอกข้อมลู 1 ช่อื เหตกุ ารณ์ การต้ังชื่อเหตุการณ์ใช้สถานที่รวมกับประเภทของภัยพิบัติ เช่น อทุ กภัยโคราช 2 รหัสเหตกุ ารณ์ ล�ำดับที่ของเหตุที่เกิดในจังหวัดน้ัน ๆ อาจเป็นเลขที่การประกาศ เขตภัยพบิ ัติกรณฉี ุกเฉิน กไ็ ด้ 3 วนั เวลา ที่เกดิ เหตุ ระบวุ นั ที่ เดอื น ปี และเวลา ทไ่ี ด้เกิดเหตุภัยพิบตั ิ 4 แผนผงั บรเิ วณทเ่ี กดิ เหตุ วาดแผนผงั เพอ่ื แสดงพนื้ ทป่ี ฏบิ ตั กิ าร, พน้ื ทป่ี ระสบภยั และ บรเิ วณ 5 สรปุ สถานการณท์ เ่ี กิดขน้ึ ท่ีไดร้ บั ผลกระทบ, สถานที่ที่จัดตงั้ ขน้ึ เชน่ ICP,S,B,C จดุ หรอื สถานท่ี (เพอื่ เตรยี มการโอน ทีส่ งั เกตเห็นชดั เจน โดยใชส้ ัญลกั ษณ์ การบังคับบัญชา) ระบุรายละเอียดของเหตุการณ์พอสังเขป เช่น สภาพแวดล้อม, ทศิ ทางลม ความเรว็ ลม มาตรการความปลอดภยั ขอ้ ควรระวงั PPE 6 จัดท�ำโดย ช่อื : ต�ำแหนง่ : รายละเอียดอ่นื ๆ ทเี่ จ้าหน้าทีเ่ ผชญิ เหตุ ควรรับรู้ ลายมอื ช่อื วนั ที่เวลา ผเู้ ขยี น กรอกชอื่ ตำ� แหนง่ และลงลายมอื ชอ่ื ของ ผบู้ ญั ชาการเหตกุ ารณ์ คนแรก ลงเวลาโดยใชห้ ลัก 24 ช่ัวโมง ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 84 เครอ่ื งมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย

หมายเลข ชอื่ ขอ้ แนะน�ำการกรอกขอ้ มลู กรอกวัตถุประสงค์การปฏิบัติเบื้องต้นที่ก�ำหนดข้ึนในการเผชิญเหตุ 7 วัตถปุ ระสงคก์ ารปฏบิ ัติ และหมายเหตปุ ญั หา อปุ สรรคในการปฏบิ ตั งิ าน หากมี เชน่ กำ� หนด (ท่ีก�ำลังด�ำเนนิ การ) วางจดุ รถดับเพลงิ เพ่ือลอ้ มเพลิงทางทิศตะวันตก หมายเหตุ ถนน แคบตอ้ งใชร้ ถเลก็ เปน็ หลกั แหลง่ นำ้� อยหู่ า่ งจากทเ่ี กดิ เหตุ ประมาณ 8 การปฏิบตั ิการ 500 เมตร (ท่ีก�ำลงั ด�ำเนนิ การอยู่ กรอกข้อมูลการปฏิบัติงานท่ีมอบหายหน้าที่ให้แต่ละหน่วยหรือ ในปัจจบุ ัน) ชุดปฏิบัติการ พร้อมลงเวลา เช่น เวลา 17.35 น. รถดับเพลิง 19 เทศบาล ก. ฉดี น้ำ� สเปรยด์ า้ นทิศตะวนั ตก รถดบั เพลิง 22 อบจ. ข. 9 โครงสรา้ งองคก์ ร ส่งชุดค้นหาผู้ติดในอาคาร หากท่ีเขียนไม่พอให้เพิ่มลงในกระดาษ ในปัจจบุ ัน (เพม่ิ เตมิ ได้ เปลา่ ตอ่ ท้ายได้ ตามความเหมาะสม) กรอกชอ่ื บคุ คลทท่ี ำ� หนา้ ทตี่ า่ ง ๆ ในทเี่ กดิ เหตุ ในชว่ งแรกตามระบบ บญั ชาการเหตุการณ์ และสามารถประยกุ ต์ โครงสรา้ งไดต้ ามความ 10 สรปุ ทรัพยากร เหมาะสม หากเป็นการบัญชาการร่วม ให้กรอกชื่อผู้บัญชาการ ทรพั ยากร เหตกุ ารณ์ท้ังหมด พรอ้ มระบหุ นว่ ยงาน องคก์ รท่สี งั กดั กรอกรายละเอยี ดทรัพยากรที่มีอย่ใู นท่ีเกดิ เหตุ รหสั ทะเบียนทรพั ยากร กรอกขอ้ มลู จ�ำนวน ประเภท ชนิดของทรัพยากร เช่น รถบรรทกุ น้ำ� ขอรบั การสนับสนุนเมือ่ ความจุ 6,000 ลิตร พรอ้ ม จนท. 2 นาย คาดการณเ์ วลามาถึง ใส่รหัสหมายเลขของทรัพยากรนั้น ๆ และแหล่งท่ีมา เช่น ศปภ. มาถงึ แล้ว 14-02 หมายเหตุ ระบเุ วลาที่แจง้ ขอรบั การสนับสนุน ใชเ้ วลา 24 ช่ัวโมง ระบเุ วลาทีค่ าดวา่ ทรัพยากรจะมาถงึ ท่ีเกดิ เหตุ ใชเ้ วลา 24 ชัว่ โมง กากบาก (X) ทรพั ยากรที่เดินทางถงึ ที่เกดิ เหตแุ ล้ว สถานทีท่ ี่ทรพั ยากรปฏิบัติงาน ห หนา้ ท่ที ่ไี ด้รบั มอบหมาย สถานะ เคร่อื งมอื พเิ ศษ ถา้ มี ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่ืองมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย 85

วัตถปุ ระสงค์การปฏิบตั ิ (ICS - 202) 1. ชื่อเหตุการณ์: 2. ห้วงเวลาการ จากวนั ท่ี : เวลา : 3. วัตถุประสงคก์ ารปฏบิ ตั ิ: ปฏบิ ัติการ ถึงวนั ที่ : เวลา : 4. ข้อเนน้ ย�้ำการปฏิบัตกิ ารในหว้ งเวลาการปฏิบัติ ขอ้ ควรตระหนัก และสง่ิ ที่ควรระมดั ระวัง 5. แผนผังความปลอดภัย ณ ทีเ่ กดิ เหต ุ ม ี ไมม่ ี แผนผงั ความปลอดภยั ณ ท่ีเกดิ เหตุ รบั ได้ ณ .............................. 6. องคป์ ระกอบของแผนเผชิญเหตุ (กาบาก (X) หน้าเอกสารทปี่ ระกอบเปน็ แผนเผชิญเหต)ุ ICS - 202 ICS - 206 เอกสาร อืน่ ๆ ICS - 203 ICS - 207 ICS - 204 ICS - 208 ICS - 205 แผนท่ี/แผนผัง ICS - 205A พยากรณอ์ ากาศ การพยากรณ์อากาศ/กระแสน�ำ้ ขึ้นลง 7. จดั ทำ� โดย ชอ่ื : ตำ� แหนง่ : ลายมอื ชื่อ : 8. รบั รองโดยผู้บญั ชาการเหตุการณ์ ช่อื : ลายมอื ชอื่ : ICS - 202 หน้าท่ี : วนั ท่ี/เวลา : ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 86 เครื่องมือการจัดการในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย

วัตถุประสงคก์ ารปฏิบัติ (ICS – 202) เป้าหมาย : อธิบายแนวความคิดในการปฏิบัติ กลยุทธ์ในการปฏิบัติ ข้อพิจารณา ล�ำดับความส�ำคัญ ข้อควรระมัดระวงั ในการปฏิบัตเิ พื่อความปลอดภัย ในห้วงเวลาปฏบิ ตั กิ ารหนึ่งๆ การจัดท�ำ : เขยี นขึ้นโดย สว่ นแผนงาน ภายหลงั การประชมุ C&G Staff ในกระบวนการวางแผน ในกรณี ของการบญั ชาการเหตกุ ารณร์ ว่ ม ผบู้ ญั ชาการเหตกุ ารณท์ ไี่ ดร้ บั มอบหมาย ใหท้ ำ� หนา้ ทหี่ วั หนา้ ผบู้ ญั ชาการ เหตกุ ารณร์ ่วม เปน็ ผ้อู นมุ ตั ิ แบบ ICS – 202 หรืออาจรว่ มนามร่วมกนั ทกุ คนกไ็ ด้ การแจกจ่าย : เปน็ องคป์ ระกอบสว่ นสำ� คญั ของแผนเผชญิ เผตุ แจกจา่ ยใหก้ บั ผบู้ งั คบั บญั ชาตงั้ แตห่ วั หนา้ ชดุ ปฏบิ ตั กิ ารขนึ้ ไป เอกสารทกุ ฉบบั ตอ้ งสำ� เนาและเกบ็ รกั ษาทห่ี นว่ ยเอกสาร หากจำ� เปน็ ใหใ้ ชเ้ อกสารเปลา่ เพิม่ เตมิ ขอ้ ความได้ หมายเลข ชื่อ ข้อแนะนำ� การกรอกขอ้ มลู 1 ช่ือเหตกุ ารณ์ การตั้งช่ือเหตุการณ์ ใช้สถานท่ีรวมกับประเภทของภัยพิบัติ เช่น อุทกภยั โคราช 2 หว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ าร วนั ท่ี และเวลา เร่ิมต้นของหว้ งเวลาปฏิบตั กิ ารหนึ่ง (ใช้ 24 ชั่วโมง) จากวันที่ เวลา จนถงึ วนั ที่และเวลาท่ีสนิ้ สดุ หว้ งเวลาปฏิบัติการนนั้ ๆ ถงึ วันที่ เวลา 3 วตั ถปุ ระสงคก์ ารปฏิบตั ิ ระบวุ ตั ถปุ ระสงคก์ ารปฏบิ ตั ทิ ชี่ ดั เจน เปน็ รปู ธรรม สำ� หรบั การเผชญิ เหตุ ตามล�ำดบั ความสำ� คัญ วตั ถปุ ระสงค์การปฏบิ ัตนิ ี้ ส�ำหรับหว้ งเวลา ปฏบิ ตั กิ ารหนงึ่ เทา่ นนั้ ไมใ่ ชว่ ตั ถปุ ระสงคภ์ าพรวมทง้ั หมดของเหตกุ ารณ์ วัตถปุ ระสงค์การปฏิบัติตอ้ งยึด หลักการ SMART Specific : ชดั เจน เป็นรูปธรรม ไม่ตอ้ งตคี วาม Measurable : วัดความสำ� เรจ็ ได้ มีหน่วยนบั ท่วี ัดได้ Achievable : สามารถปฏิบตั ไิ ดจ้ ริงในระยะเวลาท่ีก�ำหนด Realistic : มีเหตผุ ล ตามหลกั การปฏบิ ัตใิ นการเผชิญเหตุ Time : ระยะเวลาท่กี ำ� หนดมีความเหมาะสม 4 ข้อเน้นย�้ำการปฏิบัติการใน ข้อความท่ีผู้บัญชาการเหตุการณ์ ต้องการย้�ำเตือนการปฏิบัติงาน ห้วงเวลาการปฏบิ ัติ ของเจ้าหน้าที่เผชญิ เหตทุ กุ คน ขอ้ ควรตระหนกั สภาพภูมิอากาศ สิ่งทีต่ ้องระมัดระวงั ในหว้ งเวลาปฏบิ ัตกิ ารนน้ั และสงิ่ ทคี่ วรระมดั ระวงั 5 แผนผงั ความปลอดภยั มีการจัดท�ำผังความปลอดภัยหรือไม่ ใช้สัญลักษณ์ (X) หากมี ณ ทเี่ กิด เหตุ มี หรือ ไมม่ ี สามารถไปขอรับ หรือดไู ดท้ ่ีใด รับได้ ณ ........... ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่ืองมอื การจดั การในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย 87

หมายเลข ชอ่ื ข้อแนะน�ำการกรอกข้อมูล 6 องค์ประกอบของแผน กากบาก (X) หนา้ เอกสารท่ีประกอบเปน็ แผนเผชญิ เหตุ เผชิญเหตุ 7 จัดทำ� โดย ช่ือ : ต�ำแหน่ง : ผู้เขียน กรอกช่ือ ต�ำแหน่ง และลงลายมือช่ือของตนเอง ลงเวลา ลายมือชอ่ื วนั ท่ีเวลา 24 ช่ัวโมง 8 รับรองโดยผ้บู ัญชาการ ในกรณีของการบัญชาการเหตุการณ์ร่วม ผู้บัญชาการเหตุการณ์ เหตุการณ์ ทไ่ี ดร้ บั มอบหมายใหท้ ำ� หนา้ ทห่ี วั หนา้ ผบู้ ญั ชาการเหตกุ ารณร์ ว่ มเปน็ ผู้อนมุ ัติ แบบ ICS – 202 หรืออาจร่วมนามร่วมกนั ทกุ คนกไ็ ด้ ระบบบัญชาการเหตกุ ารณ์ (Thailand Incident Command System) 88 เคร่อื งมอื การจัดการในภาวะฉุกเฉินของประเทศไทย

โครงสรา้ ง หนา้ ที่ (ICS - 203) 1. ช่ือเหตกุ ารณ:์ 2. ห้วงเวลาการปฏบิ ัตกิ าร จากวนั ที่ : เวลา : ถึงวนั ท่ี : เวลา : 3. ผ้บู ัญชาการเหตกุ ารณ์ และเจ้าหนา้ ทีป่ ระจ�ำผู้บังคับบญั ชา 7. ส่วนปฏิบัติการ ผบ. / ผบ.รว่ ม หัวหน้าสว่ น รองหัวหน้าสว่ น รอง ผบ. จุดระดมทรัพยากร เจา้ หน้าทีค่ วามปลอดภยั แผนก เจ้าหนา้ ทป่ี ระชาสัมพนั ธ์ หัวหน้าแผนก เจ้าหน้าที่ประสานงาน รองหัวหนา้ แผนก 4. ผู้แทนหนว่ ยงาน พน้ื ท/่ี กลุ่มภารกจิ ช่อื หนว่ ยงาน/องคก์ าร ชื่อผู้แทน พน้ื ที่/กล่มุ ภารกิจ พื้นท/่ี กลุ่มภารกิจ พน้ื ท/่ี กล่มุ ภารกจิ แผนก หวั หน้าแผนก รองหวั หน้าแผนก 5. ส่วนแผนงาน พื้นท่ี/กลุ่มภารกิจ ผอ.ส่วน พน้ื ท/ี่ กลุ่มภารกิจ รอง ผอ.ส่วน พื้นที่/กลุ่มภารกจิ หนว่ ยทรัพยากร พื้นท/่ี กลมุ่ ภารกจิ หน่วยสถานการณ์ พ้นื ท/่ี กลมุ่ ภารกจิ หนว่ ยเอกสาร แผนก หนว่ ยส่งกลับ หัวหนา้ แผนก ผเู้ ช่ยี วชาญพเิ ศษ รองหวั หนา้ แผนก 6. สว่ นสนับสนุน พน้ื ท่ี/กล่มุ ภารกิจ หวั หน้าส่วน พน้ื ท/ี่ กลุ่มภารกจิ รองหัวหน้าสว่ น พื้นที่/กล่มุ ภารกิจ แผนกสนบั สนุน แผนกปฏบิ ตั ิการทางอากาศ หัวหน้าแผนก หวั หน้าแผนกปฏิบตั กิ ารทางอากาศ หน่วยพสั ดุ หน่วยสถานท่ี หนว่ ยสนบั สนนุ ภาคพน้ื ดิน แผนกการเงิน แผนกบรกิ าร หวั หน้าแผนก หัวหนา้ แผนก หนว่ ยสอ่ื สาร หน่วยค่าใชจ้ า่ ย หนว่ ยการแพทย์ หนว่ ยจัดซอ้ื จดั จา้ ง หน่วยเสบียง หน่วยชดเชย 7. จดั ท�ำโดย ช่ือ : ตำ� แหน่ง : ลายมือช่อื : ICS - 203 หน้าท่ี : วันท่ี/เวลา : ระบบบญั ชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครื่องมอื การจดั การในภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย 89

โครงสรา้ งองคก์ ร (ICS –203) เปา้ หมาย : เพอื่ เป็นขอ้ มูล โครงสร้างองคก์ ร และความรบั ผิดชอบของผู้บงั คับบญั ชาตงั้ แต่ระดับหน่วยข้นึ ไป ในหว้ งเวลา ปฏบิ ตั กิ ารหนง่ึ ๆ ไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งมที กุ ตำ� แหนง่ ขนาดองคก์ รขนึ้ กบั ความซบั ซอ้ นและความรนุ แรง ของเหตกุ ารณ์ การจัดท�ำ : หน่วยทรัพยากรเป็นผู้รับผิดชอบในการจัดท�ำแบบโครงสร้างองค์กร ภายใต้การดูแล ของผอู้ ำ� นวยการ สว่ นแผนงาน กรอกขอ้ มลู ชอื่ เฉพาะตำ� แหนง่ ทมี่ กี ารจดั ตง้ั หากมเี จา้ หนา้ ทฝ่ี กึ งาน ใหใ้ ส่ (ฝ) หลังช่ือ การแจกจ่าย : เป็นแบบฟอร์มตอ่ จาก แบบวตั ถุประสงค์การปฏิบตั ิ (ICS - 202) และเปน็ องค์ประกอบ ของแผนเผชญิ เหตุ เอกสารทกุ ฉบบั ตอ้ งสำ� เนาและเกบ็ รกั ษาทหี่ นว่ ยเอกสาร หากจำ� เปน็ ใหใ้ ชเ้ อกสารเปลา่ เพม่ิ เตมิ ขอ้ ความได้ ใสต่ ำ� แหนง่ ท่ี ไม่มีในแบบได้ตามความเหมาะสม หมายเลข ชอ่ื ข้อแนะนำ� การกรอกขอ้ มลู การต้ังช่ือเหตุการณ์ ใช้สถานที่รวมกับประเภทของภัยพิบัติ เช่น 1 ชอ่ื เหตุการณ์ อุทกภัยโคราช วันที่ และเวลา เร่ิมตน้ ของห้วงเวลาปฏิบัตกิ ารหน่ึง (ใช้ 24 ชั่วโมง) 2 ห้วงเวลาปฏิบัตกิ าร จนถึง วันท่แี ละเวลาท่ีสนิ้ สดุ ห้วงเวลาปฏบิ ตั กิ าร จากวนั ท่ี เวลา ถึงวนั ท่ี เวลา กรอกชื่อบุคคลท่ีได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบตำ� แหน่งต่าง ๆ ใน โครงสร้างองค์กร ในหว้ งเวลาปฏิบตั กิ าร 3 – 7 ต�ำแหน่ง ผู้เขียน กรอกชื่อ ต�ำแหน่ง และลงลายมือชื่อของตนเอง ลงเวลา 24 ชั่วโมง 8 จดั ทำ� โดย ชอื่ : ตำ� แหน่ง: ลายมือชอ่ื วันทีเ่ วลา ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 90 เครอ่ื งมอื การจัดการในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย

มอบหมายหนา้ ท่ี (ICS - 204) 1. ชือ่ เหตกุ ารณ์: 2. ห้วงเวลาการปฏิบัตกิ าร 3. แผนก จากวนั ที่: เวลา: พ้นื ที่ ถงึ วนั ท่ี: เวลา: กลุ่มภารกจิ จดุ ระดมทรัพยากร 4. ผู้อำ� นวยการส่วนปฏิบัติการ ชอ่ื หมายเลขตดิ ตอ่ หัวหน้าแผนก ชอื่ หมายเลขตดิ ตอ่ สถานทีร่ ายงานตวั หวั หน้าพ้นื ที่/กลุ่มภารกจิ ชอ่ื หมายเลขติดต่อ วสั ดแุ ละอปุ กรณพ์ ิเศษ 5. ทรพั ยากรในความรับผิดชอบ จำ� นวน ชอ่ งทางการติดตอ่ จนท. (หมายเลขโทรศพั ท์ วิทยสุ อ่ื สาร รหสั หวั หนา้ ชดุ ทรัพยากร ความถ่ี และอื่นๆ) 6. ภารกจิ ทไ่ี ดร้ ับมอบหมาย 7. ข้อแนะนำ� พเิ ศษ 8. การติดต่อสื่อสาร(วิทยุ หมายเลขโทรศพั ทท์ ส่ี ามารถตดิ ตอ่ ได้ ในหว้ งเวลาปฏบิ ัติการ) ช่อื /ตำ� แหน่ง ช่องทางการติดตอ่ หลัก (วทิ ยสุ ื่อสารความถ/่ี ระบบ/ช่อง) / / / / 9. จัดทำ� โดย ช่ือ: ต�ำแหนง่ : ลายมอื ชื่อ : ICS - 204 หน้าที่ : วนั ที่/เวลา : ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครอ่ื งมอื การจัดการในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย 91

มอบหมายหน้าท่ี (ICS – 204) เป้าหมาย : เป็นขอ้ มูลในระดบั พนื้ ทแ่ี ละกล่มุ ภารกิจลงมา เพอื่ กำ� หนดหนา้ ท่ีและภารกจิ ในการปฏบิ ัตใิ ห้ กบั หน่วยงานชุดปฏบิ ตั กิ ารตา่ งๆ การจดั ทำ� : โดยปกตจิ ดั ทำ� โดยหนว่ ยทรพั ยากร โดยใชแ้ นวทางจากแบบวตั ถปุ ระสงคก์ ารปฏบิ ตั ิ (ICS - 202) แผนปฏบิ ตั กิ าร (ICS - 215) และจากผอู้ ำ� นวยการสว่ นปฏบิ ตั กิ าร ตอ้ งไดร้ บั การอนมุ ตั จิ ากผบู้ ญั ชาการเหตกุ ารณ์ การแจกจา่ ย : เปน็ องค์ประกอบของแผนเผชญิ เผตุ แนบต่อจากวตั ถุประสงคก์ ารปฏบิ ัติ เอกสารทกุ ฉบับ ตอ้ งส�ำเนา และเก็บรกั ษาที่หน่วยเอกสาร หากจำ� เปน็ ใหใ้ ชเ้ อกสารเปล่าเพิม่ เติมขอ้ ความได้ หมายเลข ช่ือ ขอ้ แนะนำ� การกรอกขอ้ มูล 1 ช่อื เหตุการณ์ การต้ังชื่อเหตุการณ์ ใช้สถานท่ีรวมกับประเภทของภัยพิบัติ เชน่ อทุ กภยั โคราช 2 หว้ งเวลาปฏบิ ัติการ วนั ท่ี และเวลา เรม่ิ ตน้ ของหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ ารหนง่ึ (ใชก้ ารนบั เวลา จากวนั ที่ เวลา 24 ช่วั โมง) จนถึง วนั ท่แี ละเวลาที่สิ้นสุด หว้ งเวลาปฏบิ ัติการน้ันๆ ถงึ วนั ที่ เวลา 3 l แผนก ใช้สัญญาลักษณ์การเรียกให้ถูกต้อง เช่น แผนก 1, พ้ืนท่ี A, l พ้นื ท่ี กลุ่มภารกจิ 1A หรือกลุ่มดบั เพลิง 1C l กลุ่มภารกจิ l จุดระดมทรัพยากร 4 รายช่อื ผบู้ งั คบั บญั ชา ชือ่ หมายเลขติดตอ่ ชอ่ งความถวี่ ทิ ยสุ ่อื สาร ส่วนปฏบิ ัตกิ าร ผอู้ ำ� นวยการสว่ นปฏบิ ตั กิ าร หวั หน้าพืน้ ท่ี / หัวหน้ากลมุ่ ภารกจิ 5 รหสั ทะเบยี นทรพั ยากร ใสร่ หสั หมายเลขของทรพั ยากรนัน้ ๆ และแหล่งที่มา l หวั หนา้ ชุด เชน่ ศปภ 14-02 l จ�ำนวนเจ้าหน้าท่ี ชอ่ื หวั หนา้ ชดุ ปฏบิ ตั กิ าร l ช่องทางการติดตอ่ จำ� นวนบคุ คลากรในชดุ ปฏบิ ัตกิ ารน้ันๆ l สถานท่ีรายงานตวั หมายเลขโทรศพั ท์ วทิ ยุสื่อสาร ความถี่, และอน่ื ๆ วสั ดุ อุปกรณ์ พิเศษ สถานทต่ี งั้ ของทรัพยากรชิ้นนน้ั เชน่ จุดระดมทรัพยากร ฐานแคมป์ มี SCBA จ�ำนวน 3 ชุด ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) 92 เคร่อื งมอื การจดั การในภาวะฉกุ เฉินของประเทศไทย

หมายเลข ชอื่ ขอ้ แนะนำ� การกรอกข้อมลู 6 ภารกิจทไี่ ด้รบั มอบหมาย รายละเอยี ดหนา้ ที่ ทตี่ อ้ งปฏบิ ตั ใิ นหว้ งเวลาปฏบิ ตั กิ าร อยา่ งชดั เจน เช่น ท�ำแนวกันไฟกว้าง 5 เมตร จากจุด A ไปยังทิศตะวันออก 7 ขอ้ แนะนำ� พิเศษ ระยะทาง 800 เมตร 8 การตดิ ต่อสือ่ สาร แจ้งข้อแนะน�ำในการปฏิบัติ หรือมาตรการความปลอดภัย จุดรับ เสบียงอาหาร น�้ำ หรือข้ันตอนการถอนตวั กรณฉี กุ เฉนิ ใสร่ ายละเอียดการตดิ ตอ่ สื่อสารหลัก สำ� รอง ช่องความถีฉ่ กุ เฉิน 9 จัดท�ำโดย ช่ือ: ต�ำแหน่ง: ผู้เขียน กรอกช่ือ ต�ำแหน่ง และลงลายมือชื่อของตน ลงเวลา ลายมือชอ่ื วันทเี่ วลา โดยใช้การนบั เวลา 24 ช่ัวโมง ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เครือ่ งมือการจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ ของประเทศไทย 93