9.6 ການເຝິກຂຽນຄາທວາຍ + ກິດຈະກາ1: ນັກສຶກສາຊອກຄາໍ ທວາຍມາທວາຍແຂູງ່ ກນັ - ນກັ ຮຽນຈັດກູມຸ່ ອອກເປັນຼ2 ກູຸ່ມໃຫຍ,່ ແຕລູ່ ະກຸ່ມູ ຊອກຄາໍ ທວາຍມາ ທວາຍແຂູ່ງກັນ. + ກດິ ຈະກາ 2: ນັກສກຶ ສາເຝກິ ຂຽນຄາໍ ທວາຍໃນແຕ່ລູ ະປະເພດ. - ແບູ່ງນັກສກຶ ສາອອກເປນັ ກຸມູ່ ຼ6 ກຸູ່ມ. ກູຸ່ມທີຼ1 ເຝກິ ຂຽນຼຫຼຊອກຄໍາທວາຍທເໍ່ີ ວ້ຼາົ ເຖງິ ສດັ ສາວາສງ່ໍິ ຕາ່ ງໆ. ກຸູ່ມທຼີ 2 ເຝິກຂຽນຼຫຼຊອກຄາໍ ທວາຍທໍ່ເີ ວ້ຼາົ ເຖິງສ່ໍງິ ຂອງເຄງ່ໍ ໃຊຕ້ ່າງໆ. ກມຸູ່ ທຼີ 3 ເຝິກຂຽນຼຫຼຊອກຄາໍ ທວາຍທ່ີໍເວົ້ຼາເຖິງພດຜັກຕ່າງໆ. ແຕູລ່ ະກ່ມູຸ ແຕງູ່ ຄໍາທວາຍໃຫໄ້ ດ້ຢ່າູ ງໜອ້ ຍຼ10 ຄາໍ ຼພອ້ ມດ້ວຍຄໍາຕອບ, ຫງັ ຈາກແຕູ່ງສໍາເລັດສົໍ່ງໃຫຄ້ ກວດ. ປທຼຫຼ້າແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 51
ທວນຄນືຼ ບົດຮຽນເກົໍ່າ ຄາຖາມ: 1. ຄາທວາຍປະກອບມຈີ ກັ ປະເພດ? ປະເພດໃດແດ?່ - ເວ້າົຼ ເຖງິ ສັດສາວາສິງ່ໍ ຕາ່ ງໆ - ເວຼ້ົາເຖງິ ສໍງິ່ ຂອງເຄ່ໍອງໃຊຕ້ ່າງໆ - ເວຼ້າົ ເຖງິ ພດຜກັ ຕາ່ ງໆ 2. ຄາທວາຍລມຸ່ ນແີ້ ມ່ນຈັດຢໃູ່ ນປະເພດໃດ? ບກັ ຫົວໂລ້ນຼໂຕນນຼາ້ໍ ແຕເູ່ ດິກຼແມູ່ນຫຍັງ? ໄປທໍ່ໃຮູນ່ າມາທກໍ່ ອ້ ນເສົຼ້າຼແມ່ນູ ຫຍງັ ? ບກັ ນ້ອຍໆນ່ງຸູ ເສອ້ຼ ລາຍປກັ ຼລກັ ກນິ ຂອງພະຍາກໄໍ ດຼ້ ແມູ່ນຫຍັງ? ສາວສີສາວສຼັນ້ ຢນຊນັ ຕາກແດດອມ້ ລກນອ້ ຍຢນໄຫແ້ ຂ່ງູ ຝົນຼແມນູ່ ຫຍັງ? 3. ຄາທວາຍມີຄຸນປະໂຫຍດຕໍ່ກບັ ເດກັ ຄຼແື ນວໃດ? ຊວ່ ຍຂະຫຍາຍຈນິ ຕະນາການ, ຫວົ ຄິດປະດດິ ສ້າງຼເວົຼາ້ ລວມແລ້ວແມູ່ນເສີມສ້າງພັດທະນາ ການທາງດາ້ ນສະຕິປນັ ຍາ. ຊ່ວຍຂະຫຍາຍຼແລະຼເປດີ ກວ້າງຄວາມຮໃ້ ຫ້ແກູເ່ ດກັ . ຊ່ວຍໃຫ້ເດັກມຄີ ວາມເບີກບານມວ່ ນຊນໍ່ . ຊວ່ ຍເສມີ ສ້າງພາສາຂອງເດກັ ໃຫ້ມຄີ ວາມອດຸ ມົ ສົມບນຍໍິ່ງຂຶຼ້ນໂດຍສະເພາະແມູ່ນດ້ານສບັ ພາສາ. ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 52
10. ການຂຽນຄາຄອ່ ງ 10.1 ຄວາມໝາຍຂອງການຂຽນຄາຄ່ອງ (ຄາກອນ) + ຄາຖາມ: ຄາຄອ່ ງ ຫຼື ຄາກອນ ໝາຍເຖງິ ຫຍງັ ? ຄນີ້ົ ຄວ້າສົນທະນາກັນ 3 ນາທີ - ຕອບເປັນບຸກຄົນ ກອນແມນູ່ ກະວີປະເພດໜຶງໍ່ ທີມໍ່ ສີ ລິ ະປະການແຕງູ່ ສະເພາະ, ມຫີ ັກການເຄງ່ັໍ ຄດັ , ແມູນ່ ພາກສ່ວນໜໍງ່ຶ ຂອງສນັ ທະກະວີຼເຊໍ່ງິ ມີຄວາມໝາຍວ່າຼແມ່ນູ ຫກັ ການແຕູ່ງຼ ກາບ, ກອນ, ອັນເນອ່ໍ ງກັນ, ມວ່ ນຼແລະຼອອນຊອນຂອງພາສາລາວ. ກອນຼໃຊ້ສາໍ ລັບຼອາ່ ນ, ຂັບ, ລໍາຼໄດຫ້ າຍຈງັ ຫວະທໍານອງເຊິໍ່ງເປັນທີໍນ່ ຍິ ມົ ທົ່ໍວ ໄປໃນສງັ ຄົມລາວເຮົາ. ປທຼຫຼາ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 53
ກ. ພາກສວ່ ນຂອງກອນ ແລະ ຄາປະຈາບ່ອນ ຄາຖາມ: ພາກສວ່ ນຂອງກອນປະກອບມີຫຍງັ ແດ່? ຄ້ີົນຄວາ້ ສົນທະນາກັນ 3 ນາທີ - ຕອບເປນັ ບກຸ ຄົນ ຄາ ເຟືຼີ້ອງ ພາກສ່ວນຂອງ ບາດ ຕອນ ກອນ ວັກ ບດົ ປທຼຫ້າຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 54
ຈໍງ່ົ ສງັ ເກດໂຄງກອນລມຸ່ ນີ້ແລ້ວອອກມາໝາຍວາ່ ອນັ ໃດເອີ້ນວາ່ : ຄາ, ຕອນ, ວັກ, ເຟີືຼອ້ ງ, ບາດ, ບດົ . 000 0000 000 0000 000 0000 000 0000 - ທັງໝົດຼ4 ແຖວນີເ້ຼ ອນ້ຼີ ວ່າຼ1 ບາດກອນ - ໃນກອນຼ1 ບາດປະກອບມີຼ2 ຕອນຄຼຕອນໜາ້ ຼແລະຼຕອນຫັງ, ປະກອບມຼີ 4 ວັກຼແລະຼປະກອບມຼີ 2 ເຟຼ້ອງຄ: ເຟຼ້ອງກກົ ຼແລະຼເຟຼອ້ ງປາຍ - ວງົ ມົນແຕູລ່ ະອັນໝາຍເຖງິ ຼ1 ຄໍາ - ບດົ ຼແມ່ນູ ບ່ໍມກີ ານກໍານດົ ວ່າຈະມີຈກັ ບາດຼຫຼຈັກແຖວຼຈະສັຼ້ນຼຫຼຍາວແມ່ນູ ຂຼ້ຶນ ກັບເນ້ຼອໃນ ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 55
ຄາປະຈາບອ່ ນແມນ່ ຫຍັງ? ຄາໍ ປະຈໍາບ່ອນຼແມ່ນູ ຫັກການແຕ່ງູ ກອນ, ແມູ່ນຈັງຫວະທາໍ ນອງໃນການເດນີ ກອນທໍ່ີຖກກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນແຕູ່ລະວກັ ຢູ່າງຕາຍຕວົ ເພອ່ໍ ໃຫສ້ ຽງເນໍ່ອງກນັ ຼເຮັດໃຫ້ກອນ ມວ່ ນ, ອາ່ ນຼແລະຼລາໍ ໄດ້ງາ່ ຍ. ຄໍາປະຈໍາບອ່ ນແມ່ນູ ເວົ້າຼ ເຖິງບາດຄໍາໃນພາກສວ່ ນຫກັ ຂອງກອນໃຫ້ສຽງເນ່ອໍ ງ ກນັ ຄ: ມີສຽງກາງ, ສຽງເອກ, ສຽງໂທຼສັບກນັ ໃຫແ້ ມນູ່ ບ່ອນ, ຖາ້ ວາງສາມສຽງນ້ບຼີ ໍ່ແມູ່ນ ບອ່ ນກອນຈະບໍເ່ ນ່ອໍ ງກັນທງັ ບໍ່ມວ່ ນ. ປທຼຫຼາ້ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 56
ໂຄງກອນ7 ຄາໍ ໃນຼ1 ບາດຼຈະມີຼ4 ວັກຼແລະຼມີຼ28 ຄໍາຼບ່ໍນບັ ຄາໍ ບບຸ ພະບດົ ຼ ແລະຼຄາໍ ສ້ອຍ. ການວາງສຽງໃສແູ່ ຕູ່ລະວກັ ກອນມີດັໍ່ງນີຼ້: ປທຼຫ້ຼາແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 57
ເມອ່ໍ ເຮາົ ເອົາຄໍາເວົາ້ຼ ມາລຽງຕາມຫກັ ການຼສຽງກາງ, ເອກ, ໂທຼເຮົາກໄໍ ດ້ ກອນທ່ໍມີ ວ່ ນຼແລະຼຖກຕາມຫັກການ ຕວົ ຢາ່ ງ: ກອນຼ1 ບາດທໍ່ແີ ຕູ່ງຖກຕາມຫກັ ຄາໍ ປະຈາໍ ບອ່ ນ ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 58
10.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງການຂຽນຄາກອນ ກາານຂຽນຄາກອນມີຄວາມສາຄັນແນວໃດ? ການຂຽນຄໍາກອນມີຄວາມສໍາຄນັ ຫາຍຊ່ວຍໃຫເ້ ຮົາໄດຮ້ ້ເຖງິ ຫກັ ການແຕງູ່ ອັນ ສະເພາະຂອງກອນທແີໍ່ ຕກຕ່າງຈາກການປະດິດແຕ່ງູ ປະເພດອ່ນໍ ໆ, ໄດ້ເຫນັ ເຖງິ ຫັກການ, ຈັງຫວະທາໍ ນອງຂອງກອນແຕູ່ລະປະເພດທີ່ໍມຄີ ວາມລະອຽດອ່ອນ. ຜ້ທີ່ໍສກຶ ສາຄຼົນ້ ຄວາ້ ຼແລະຼເຝກິ ແຕ່ງູ ບດົ ກອນຈະມີການພັດທະນາທກັ ສະທາງ ພາສາ, ສາມາດນໍາໃຊ້ພາສາເຂາົ້ຼ ໃນການຂຽນບົດກະວຕີ ່າງໆໄດຢ້ ູ່າງຄ່ອງແຄວ້ . ປທຼຫຼາ້ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 59
10.3 ປະເພດຂອງຄາຄ່ອງ (ກອນ) ຄໍາວາ່ : “ກອນ” ໝາຍເຖງິ ຄາໍ ເວຼ້າົ ທໍີຈ່ ັດລະບຽບຼແລະຼມຖີ ອ້ ຍຄາໍ ສໍາຜດັ ເກາະ ກ່າຍກນັ ຼເມ່ໍອອາ່ ນຼແລະຼຟັງແລ້ວກໍມວ່ ນທັງເປນັ ໜາ້ ສນົ ໃຈ. ກອນກະວນີ ີ້ຼຼແມ່ນູ ໄດ້ນໍາ ໃຊເ້ ຂຼ້າົ ໃນການແຕູ່ງເປັນກອນຫາຍປະເພດຼເຊິ່ງໍ ແຕລູ່ ະປະເພດຈະມຫີ ກັ ການແຕງູ່ ທໍີ່ ຄ້າຍຄກັນຼແລະຼແຕກຕາ່ ງກນັ ຕາມແຕູ່ລະປະເພດຂອງກອນ. ກອນປະກອບມປີ ະເພດໃດແດ່? ກອນປະກອບມຫີ າຍປະເພດເຊັໍນ່ : ກອນຂບັ ລໍາ, ກອນອ່ານ, ກອນຮ່າຍ, ກອນໂສກ, ກອນຜະຫຍາຼແຕໃູ່ ນບົດນຼ້ຈີ ະສະເໜີຼກອນຂັບລໍາຼແລະຼກອນອາ່ ນ. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 60
ກ. ກອນຂັບລາ ກອນຂບັ ລາໝາຍເຖງິ ຫຍັງ? ຂບັ -ລາ ຄຼກື ັນ ຫຼື ຕາ່ ງກັນ? ຄນ້ີົ ຄວາ້ ເປັນໂຕະປະມານ 5 ນາທີ ຕາງໜາ້ ແຕ່ລະໂຕະຕອບ ກອນຂບັ ລາໍ ຼແມູນ່ ຮບການສລິ ະປະພນຼ້ ເມອງປະເພດໜໍງ່ຶ ເຊໍິ່ງຕດິ ພັນກບັ ຊີວດິ ຈິດໃຈຂອງຄົນລາວມາແຕບູ່ ຮານນະການຼການເອີ້ຼນຊໍ່ສິລະປະປະເພດນີຼ້ຼ ແຕລູ່ ະເຂດ, ແຕູ່ລະພາກແມນູ່ ເອ້ນຼີ ບໍ່ຄກນັ ຼປະຊາຊົນແຕູ່ເຂດພາກກາງໄປເຖິງເຂດພາກເໜອຼແມູ່ນ ນຍິ ມົ ກນັ ເອຼ້ນີ ວາ່ : “ຂບັ ” ສວ່ ນປະຊາຊນົ ແຕເູ່ ຂດພາກໃຕ,້ ຂອງແຂວງຄາໍ ມວ່ ນລົງຮອດ ເຂດພາກໃຕ້ສຸດຂອງລາວນຍິ ມົ ເອຼ້ນີ ກນັ ວ່າ \"ລາໍ ” ສິໍ່ງເຫົໍາ່ ນຼີ້ຼເປນັ ໄປຕາມການຄຸ້ນເຄີຍຼຫຼ ຈດຸ ພເິ ສດດາ້ ນສໍານຽງສຽງເວົາ້ຼ ບຄໍ່ ກັນ. ສະນັຼ້ນຼຂບັ ຼແລະຼລໍາຼແມູນ່ ສລິ ະປະວັນນະຄະດຊີ ະນິດດຽວກນັ ຼຕາ່ ງແຕູ່ດ້ານ ສໍານຽງເທົ່າໍ ນຼ້ັນ. ອີກປະການໜງ່ໍຶ ຂບັ ຼແລະຼລໍາຼມພີ ນ້ຼ ຖານຄາໍ ກອນຜະຫຍາອັນດຽວກນັ . ນອກຈາກນ້ີຼ, ດນົ ຕີທໃໍີ່ ຊປ້ ະສານສຽງອັນເດມີ ກໍແມູ່ນດົນຕອີ ນັ ດຽວກນັ ຄ \"ແຄນ\" ພວກເຮາົ ສາມາດຮ້ອງຊ່ໍຼຂັບຼແລະຼລາໍ ຄວບກັນເລຍີ ກໄໍ ດ້ຼເຊໍັນ່ : ຂບັ -ລາໍ ຼຫຼສລິ ະປະການຂບັ -ລໍາ ດງ່ັໍ ນີເ້ຼ ປັນຕ້ົຼນ. ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 61
ກອນຂັບ ຄໍາວາ່ \"ຂບັ ” ແປວາ່ ການບັນຊາສ່ໍິງໃດໜງໍ່ຶ ໃຫ້ໄປຕາມຄວາມຕ້ອງການ, ສິລະປະຂັບນີຼ້ກໝໍ າຍ ເຖງິ ການບນັ ຊາສຽງໃຫໄ້ ປຕາມທໍານອງຼແລະຼສຽງດນົ ຕີ. ກອນຂັບນີຼ້ຼບາງທີກໃໍ ຊ້ກອນເປນັ ພາສາຂອງແຕູ່ລະຊົນເຜາົໍ່ ຼໂດຍບມໍ່ ີກດົ ເກນຄ ກັນຼເຊໍ່ນັ ຼຂັບລາວເທິງຼ(ເຕີມ), ຂັບໄທເມຍີຼ້ , ຂບັ ໄທດໍາ, ຂັບລ,້ຼ ຂບັ ຜ້ນອ້ ຍ... ບາງທກີ ໍ ເຮດັ ເປັນບດົ ຍາວມີບາດຼແລະຼວກັ ຄົບຖວນ້ ຼເຊັ່ນໍ : ຂັບຊຽງຂວາງ, ຂບັ ງມໍ່ , ຂັບຊາໍ ເໜອ... ບາງທບີ າດໜ່ງຶໍ ກໍໃຊຼ້ 2 ວກັ ຼຫຼເຟອງດຽວເທໍ່າົ ນນຼ້ັ . ສຶກສາເບິໍ່ງຕວົ ຢ່າູ ງໃນເອກະສານໜາ້ ທຼີ 118-119 ກອນລາ ກອນລໍາແມ່ນູ ສລິ ະປະການແຕງູ່ ແບບໜໍຶ່ງທໍໃ່ີ ຊ້ຄາໍ ກອນຜະຫຍາເຂາົຼ້ ໃນການປະ ດດີ ແຕູ່ງ. ກອນລໍາແບູ່ງອອກເປັນຫາຍປະເພດຄຼລາໍ ຕັດ, ລໍາເຍນ້ຼີ ຼ(ລາໍ ລອ່ ງ), ລໍາເພີນ, ລໍາເດນີ , ລາໍ ເລ່ອໍ ງຼ(ລໍາລອ່ ງ) ແລະຼລໍາເຕຍ້ີຼ . ນອກຈາກນ້ຼີ, ຍງັ ມີລາໍ ທອ້ ງຖ່ິໍນຼເຊ່ັໍນ: ລາໍ ມະຼ ຫາໄຊ, ລໍາຜ້ໄທ, ລໍາຕັງ່ໍ ຫວາຍ, ລາໍ ຄອນສະຫວນັ , ລໍາບ້ານຊອກ, ລາໍ ສາລະວນັ , ລາໍ ສີພນັ ດອນ, ລາໍ ໂສມໆລໆ. ສຶກສາເບິ່ງໍ ຕວົ ຢາູ່ ງໃນເອກະສານໜາ້ ທີຼ120-122 ປທຼຫ້າຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 62
ຂ. ກອນອ່ານ ກອນອາ່ ນແມນ່ ຫຍງັ ? ກອນອ່ານປະກອບມຈີ ັກປະເພດ ຄຼປື ະເພດໃດແດ່? ອະທິບາຍປຕ່ລະປະເພດ? ຄນົ້ີ ຄວາ້ ສນົ ທະນາກນັ ປະມານ 5 ນາທແີ ລວ້ ຕອບ ກອນອາ່ ນຼແມູ່ນກອນປະເພດໜໍ່ງຶ ທີໍ່ມີສິລະປະການແຕູ່ງສະເພາະຢ່າູ ງໜ່ງຶໍ ເຊງໍ່ິ ແຕູງ່ ຂຶນຼ້ ມາເພອໍ່ ອາ່ ນ. ກອນອ່ານພວກເຮົາເຄຍີ ພົບເຫັນມີຢຼູ່ 2 ຊະນດິ ຄ: ກອນອາ່ ນແບບບັງຄບັ ຼ ແລະຼກອນແບບເສລຼີ ກ. ກອນອາ່ ນແບບບັງຄບັ ຊະນດິ ທໍ່ແີ ຕງູ່ ຕາມຂບຼ້ໍ ັງຄັບຂອງການແຕູ່ງກອນຄຼມທີ ງັ ຫັກການສໍາຜັດ, ການ ເນອໍ່ ງສຽງຼ(ຄໍາປະຈໍາບອ່ ນ) ແລະຼສ່ວນຫາຍຄບົ ຕາມຼ4 ບາດ. ນອກຈາກແຕູ່ງຖກຕ້ອງ ຕາມຫັກການແລວ້ ຼເຮາົ ເຫັນວ່າກອນອາ່ ນແບບບງັ ຄບັ ແມ່ນູ ໃຊ້ສໍາຜດັ ໃນຼຫາຍກວ່າສໍາ ຜັດນອກຼແລະຼເລ່ັງໍ ໃສເູ່ ນອ້ຼ ໃນຫາຍກວາ່ ການສໍາຜດັ ຕເ່ໍ ນ່ໍອງ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 63
ຕວົ ຢາ່ ງ: ບດົ ກອນອາ່ ນຼເລໍ່ອງຼສິນໄຊຼກໍເປນັ ປະເພດກອນທໃີ່ໍ ຊ້ສໍາຜດັ ໃນຫາຍ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 64
ຂ. ກອນອາ່ ນແບບເສລີ ກອນອາ່ ນແບບເສລແີ ມນ່ ແນວໃດ? ເຮາົ ເວ້ຼາົ ກອນອ່ານແບບເສລີໃນທໍ່ນີ ີຼ້ຼແມູນ່ ເພໍ່ອຢາກສົມທຽບກັບກອນອ່ານທໍີ່ ມີລະບຽບຫັກການຼບງັ ຄັບຢູ່າງຄັກແນູເ່ ທາ່ໍົ ນຼັ້ນ, ບໍໄ່ ດ້ໝາຍຄວາມວ່າຼກອນແບບເສລບີ ໍ່ ມລີ ະບຽບຫັກການຫຍັງD ກອນອ່ານຼປະເພດນຼ້ີແມູ່ນປະເພດທບີໍ່ ໍ່ມຫີ ກັ ການບງັ ຄບັ ຫາຍຢາູ່ ງສິໍງ່ ສາໍ ຄັນ ແມູ່ນຕ້ອງໃຫມ້ ກີ ານສໍາຜດັ ຕໍ່ເນອ່ໍ ງກນັ ໃນດາ້ ນການປະດິດແຕູ່ງ. ມັນອາດນາໍ ໃຊ້ ຫກັ ການຂອງກາບ, ອາດໃຊຫ້ ກັ ການຂອງກອນບັງຄັບຼແລະຼອາດໃຊ້ຫັກການຂອງໂຄງຼ ແລະຼອ່ນໍ ໆ. (ເບໍງິ່ ຕົວຢູາ່ ງໃນເອກະສານໜາ້ ຼ125) ປທຼຫ້າຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 65
ຕວົ ຢາ່ ງ: ກອນອາ່ ນທາມະດາ “ຄ່າຂອງຄົນ” ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 66
10.4 ວິທີແຕ່ງຄາຄອ່ ງ ການແຕ່ງຄາກອນ ຫຼື ຄາຄ່ອງມຫີ ກັ ການແຕ່ງແນວໃດ? ການແຕູ່ງຄໍາກອນຼຫຼຄາໍ ຄອ່ ງຼແມູ່ນມີຫັກການແຕງູ່ ສະເພາະ, ມຫີ ກັ ການເຄງັໍ່ ຄດັ , ແຕູງ່ ໃຫຖ້ ກຫກັ ການເນໍ່ອງສຽງຼຫຼຫັກຄໍາປະຈາໍ ບ່ອນ. ນອກນັຼ້ນຍງັ ຕອ້ ງແຕ່ງູ ໃຫ້ ຖມຕາມຫັກການສໍາຜັດຂອງກອນຄຼສາໍ ຜດັ ນອກຼແລະຼສໍາຜດັ ໃນ. ການແຕງູ່ ຄາໍ ຄ່ອງໝາຍເຖງິ ການຊັບຊອ້ ນຼແລະຼຈດັ ລຽງຄໍາສັບໃຫ້ມີການສໍາ ຜດັ ເກາະກາ່ ຍທີຖໍ່ ກຫກັ ການ, ມຄີ ວາມຫຽນໄຫ, ອ່ານມ່ວນອອນຊອນຼແລະຼຈງ່ໍ າ່ ຍ ເຊິໍ່ງກໍານົດພະຍາງໜ່ງຶໍ ເປນັ ຄາໍ ໜຶໍ່ງ, ໝາຍຄວາມວ່າພະຍນັ ຊະນະປະສມົ ກບັ ສະຫະອາ່ ນ ອອກສຽງໜ່ໍຶງເປັນຄໍາໜໍງ່ຶ ເຊໍັ່ນ: ກິນ ນບັ ເປັນຄາໍ ໜ່ຶໍງ, ໂຮງຮຽນ ນບັ ເປນັ ສອງຄາໍ . ປທຼຫຼ້າແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 67
10.4.1 ການແຕ່ງຄາຄ່ອງສາລບັ ເດກັ ການແຕງ່ ຄາຄອ່ ງສາລັບເດກັ ມີຫັກການແນວໃດ? ການແຕ່ງູ ຄາໍ ຄ່ອງສາໍ ລັບເດກັ ກໍແມນູ່ ອງີ ໃສຫູ່ ກັ ການແຕງູ່ ກອນສາໍ ລບັ ຄົນທວ່ໍົ ໄປ, ແຕຄູ່ າໍ ເວ້າຼົ ຕອ້ ງຈະແຈ້ງ, ງາ່ ຍດາຍເໝາະກັບສາໍ່ ອາຍຂຸ ອງເດກັ ຼສງ່ິໍ ສໍາຄັນຕ້ອງມກີ ານ ສາໍ ຜັດ, ເກາະກາ່ ຍຼສາໍ ຜດັ ໝາຍເຖງິ ການເກາະກ່າຍກນັ ທາງດ້ານສຽງສະຫະຼຫຼສຽງ ພະຍນັ ຊະນະຢູ່ໃນວກັ ຼຫຼນອກວກັ , ການສໍາຜດັ ພາຍໃນວັກດຽວເອ້ນີຼ ວ່າ: ສາໍ ຜດັ ໃນຼ ແລະຼສາໍ ຜັດສະຫະເປນັ ຫກັ . ໂດຍເນີ້ນັ ຫກັ ການສາຜດັ ຂອງກາບດໍັ່ງນ້ີ: 000 0000 000 0000 000 0000 000 0000 ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 68
ຕວົ ຢາ່ ງ: ຄາຄ່ອງ “ມສືຼ ະອາດ” ເລັບມຂອ້ ຍຼ ທງັ ສນັ້ຼ ທັງຂາວ ມັນບຍ່ໍ າວ ບດໍ່ າໍ ບເ່ໍ ປຼ້ອນຼ ມສອງເບຼ້ອງ ຂອງຂ້ອຍຂາວງາມຼ ຂອ້ ຍເຮັດຕາມຼ ຄາໍ ຄສອນສໍັ່ງ ປທຼຫາຼ້ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 69
ຄາຄອ່ ງ ໄປໂຮງຮຽນໃຫ້ທນັ ເວລາ ຕນ່ໍ ເຊົຼ້າອຫີ ີ ນາງນກົ ນ້ອຍ ຈດັ ຈຸພວກຂອ້ ຍ ສຽງຮ້ອງຈກິ ຈີ ຊວນໝໄູ່ ປຮຽນ ຮຽນຢຈູ່ ້ອຍໆ ໄປຮຽນໃຫ້ທັນເວລາ ໝູ່ເອຍີ ຈງໍົ່ ພຽນ ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 70
10.5 ຝຶກແຕ່ງຄາຄ່ອງສາລບັ ເດັກ ແບ່ງກ່ມຸ ອອກເປັນ 4 ກມຸ່ ດັງໍ່ ນີ້: + ກຸ່ມທ1ີ : + ກຸ່ມທ3ີ : 1. ນາງ 1. ນາງ 2. 2. 3. 3. 4. 4. 5. 5. 6. 6. + ກມຸ່ ທ2ີ : + ກຸມ່ ທ4ີ : 1. ນາງ 1. ນາງ 2. 2. 3. 3. 4. 4. 5. 5. 6. 6. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 71
11. ການຂຽນນິທານ 11.1 ຄວາມໝາຍຂອງການຂຽນນທິ ານ ນິທານຼແມູ່ນເລໍ່ອງພ້ຼນເມອງປະເພດໜຶໍ່ງຼເຊິ່ໍງແມູ່ນປະຊາຊົນຜ້ ອອກແຮງງານເປັນຜ້ປະດິດແຕູ່ງຂຶຼ້ນໃນສະໄໝບຮານ. ນິທານໃນພາສາ ບາລີແປວ່າຼເລ່ໍອງເດີມເລໍ່ອງທີ່ໍແຕູ່ງຂຶຼ້ນຼແລະຼເລໍ່ອງທີໍ່ອ້າງອີງ, ນິທານ ແມູ່ນສິລະປະອັນເກົໍ່າແກູ່ທີໍ່ສຸດຢູ່າງໜຶ່ໍງຼມັນເປັນຄວາມພະຍາຍາມຂອງ ມະນຸດສິ່ໍງທໍາອິດ, ການເລົ່ໍານິທານເປັນວິທີການຖ່າຍທອດວັນນະກໍາ ຕະຫອດເຖິງວັດທະນະທໍາຼໂດຍວິທີການທີ່ໍງ່າຍດາຍຼແຕູ່ໄດ້ຜົນທີ່ໍກຸ້ມ ຄ່າ, ນິທານມີປະໂຫຍດສາມາດສ້າງຄວາມເບີກບານໃຫ້ແກູ່ເດັກຼເຮັດ ໃຫ້ເກີດຄວາມປະທັບໃຈ, ມີຈິນຕະນາການຕ່າງໆຼແລະຼຮຽນຮ້ປະສົບ ການຈາກນິທານ, ເຮັດໃຫ້ເກີດມີກໍາລັງໃຈ, ມີຄວາມມານະອົດທົນຜ່ານ ຜ່າອຸປະສັກນາໆປະການໄດ້. ເດັກນ້ອຍຈະມີສັນຊາດຕະຍານແຫູ່ງການ ກມຸ້ ຕນົ ເອງຼເຂົາເຈົ້ຼາສາມາດເຂຼ້ົາໃຈເລ່ໍອງຕ່າງໆຈາກນທິ ານ. ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 72
11.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງການຂຽນນິທານ ການຂຽນນິທານມີຄວາມສໍາຄັນຢູ່າງຫວງຫາຍເຊິ່ໍງເປັນສິໍ່ງສໍາຄັນ ເຮັດໃຫ້ຄົນເຮົາຢູ່ຮ່ວມກັນຢູ່າງມີຄວາມສຸກໂດຍຜ່ານພາສາ, ຄົນເຮົາ ສາມາດຖ່າຍທອດຄວາມຮ້ສຶກນຶກຄິດຂອງຕົນສູ່ຄົນອ່ໍນດ້ວຍການເວົ້ຼາ ຈາສົນທະນາ, ການສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຼແລະຼການເຮັດທ່າທາງ ປະກອບ. ພອ້ ມນຼນັ້ , ຍງັ ມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ກັບເດັກຢູ່າງຫວງຫາຍ, ເພາະ ຊ່ວຍໃຫ້ເດັກຮຽນຮ້ດ້ວຍການຟັງ, ຊ່ວຍພັດທະນາດ້ານພາສາ, ເປັນສິ່ໍງ ທີໍ່ກະຕຸ້ນແຮງຈງໃຈເດັກຼເຮັດໃຫ້ເດັກເກີດມີຄວາມອົດທົນພາກພຽນ ໃນການເຮັດວຽກຼແລະຼເສີມສ້າງບຸກຄະລິກກະພາບຂອງບຸກຄົນໝາຍ ຄວາມວ່າບົດບາດຂອງຕົວລະຄອນຼຍ່ອມມີສິໍ່ງດຶງດດຈິດໃຈໃຫ້ເດັກ ນັກຮຽນເອົາແບບຢູ່າງທາງດ້ານທັດສະນະຄະຕິຼແລະຼພຶດຕິກໍາຂອງຕົວ ລະຄອນນນັຼ້ ໆ. ປທຼຫ້ຼາແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 73
11.3 ວິທີຂຽນນິທານ ກ. ການຂຽນນິທານສາລັບເດັກ ການຂຽນນິທານສໍາລັບເດັກຕ້ອງໃຊ້ພາສາງ່າຍຼເໝາະກັບໄວຂອງເດັກ, ເນຼ້ອເລໍ່ອງຕ້ອງສະໜຸກສະໜານບໍ່ຍາວເກີນໄປບໍ່ໃຫ້ຮ້າຍທາລຸນຼແລະຼມີການ ສອນແບບທາງອ້ອມ, ການໃຫ້ຄວາມຮ້ຼແລະຼຄຸນນະທໍາຕ້ອງຊອດແຊກແບບ ແນບນຽນບໍ່ໃຫ້ເດັກຮ້ສຶກວ່າຖກສອນຼນີຼ້ຄສິລະປະຂອງການຂຽນນິທານສໍາ ລັບເດກັ . ການຂຽນນິທານແຕູ່ລະເລໍ່ອງຕ້ອງເປັນເລໍ່ອງທີໍ່ສະໜຸກສະໜານ , ຕ່ໍນເຕັຼ້ນ, ມີອະພິນິຫານ, ມີຂອງວິເສດຼເປັນເລ່ໍອງທີ່ໍບໍ່ໄດ້ເກີດໃນໂລກຂອງ ຄວາມຈິງ, ແຕູ່ເກີດຂຶ້ຼນໄດ້ຕາມຈິນຕະນາການແບບເດັກໆ, ຕ້ອງເປັນເລໍ່ອງທໍີ່ ມູຸ່ງໃຫຜ້ ້ອ່ານໄດ້ຮບັ ຄວາມຮ້ກຽ່ ວກບັ ເລອ່ໍ ງຕ່າງໆຼແລະຼສິ່ໍງຕ່າງໆໃນໂລກຼເຊິໍ່ງ ສິ່ໍງທີໍ່ຜ້ຂຽນນໍາສະເໜີນັຼ້ນອາດເປັນເລ່ໍອງທີ່ໍຜ້ອ່ານບໍ່ເຄີຍຮ້ມາກ່ອນຼພາຍຫັງ ອ່ານແລ້ວພາໃຫ້ເກີດຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົ້ຼາໃຈກ່ຽວກັບສິໍ່ງດັ່ໍງກ່າວຼແລະຼ ຄວນນໍາສະເໜີຢູ່າງສະໜຸກສະໜານຊວນຕິດຕາມ, ໃຊ້ພາສາງ່າຍໆ, ເໝາະ ກັບໄວຕ້ອງມີພາບປະກອບດ້ວຍຼເພໍ່ອໃຫ້ເດັກເກີດຄວາມເຂົຼ້າໃຈກ່ຽວກັບ ເລອ່ໍ ງນນຼ້ັ ໄດ້ຫາຍຂຼຶ້ນຼແລະຼສາມາດອາ່ ນໄດ້ຢາູ່ ງເພດີ ເພນີ . ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 74
ຂ. ຫກັ ການແຕງ່ ນິທານ ຫືຼ ບດົ ເລືໍ່ຼອງສາລບັ ເດັກ - ກາໍ ນົດຈດຸ ປະສົງຄາດໝາຍຂອງເລອ່ໍ ງໃຫ້ຊດັ ເຈນ, ຈະໃຫ້ເດັກຮຽນຮກ້ ຽ່ ວກບັ ຫຍງັ ? ຈະສຶກສາແນວຄດິ ດາ້ ນໃດໃຫແ້ ກູເ່ ດກັ . - ກໍານົດໂຄງຮ່າງຂອງເລອ່ໍ ງຼເຊ່ໍັນ: ໃສູ່ຊ່ເໍ ລ່ອໍ ງ, ເນຼອ້ ເລໍ່ອງຕອ້ ງສອດຄອ່ ງກບັ ຈດຸ ປະສງົ ທໍີວ່ າງໄວ້. - ກາໍ ນດົ ຕົວລະຄອນໃນບດົ ເລອໍ່ ງ, ຕວົ ລະຄອນເອກມພີ ຽງຕວົ ດຽວຼແລະຼຕວົ ລະຄອນສາໍ ຮອງອາດຈະມີຼ4-5 ຕົວ, ເພາະຖາ້ ມີຫາຍຈະເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ເກດີ ຄວາມ ສບັ ສນົ . - ຄາໍ ເວ້າຼົ ທີໃໍ່ ຊ້ຂຽນຕ້ອງງາ່ ຍດາຍ, ຈະເປັນພາສາບັນລະຍາຍຼຫຼພາສາ ສົນທະນາກໍບ່ຄໍ ວນໃຊ້ຄໍາສັບຍາກຼແລະຼຍາວເກີນໄປ, ຕ້ອງສນຼ້ັ , ງາ່ ຍດາຍແຕມູ່ ີຄວາມໝາຍ. - ທົດລອງຂຽນຕວົ ຈງິ , ແລ້ວຮຽບຮຽງຄນພ້ອມທັງປະກອບຮບພາບ, ຈາກນັຼ້ນກຈໍ ດັ ເຫມັ້ຼ ໃຫ້ສົມບນດ້ວຍຄວາມຈົບງາມ. - ເອົາໃຈໃສູ່ດ້ານເຕກັ ນກິ ການແຕງູ່ ເລ່ໍອງໃຫລ້ ະອຽດເຊນໍັ່ : ເລ່ອໍ ງທ່ີໍຂຽນຕອ້ ງເປັນ ເລ່ອໍ ງ ທີກ່ໍ ົງກບັ ຄວາມສນົ ໃຈຂອງເດັກ, ມຄີ ວາມເບກີ ບານມວ່ ນຊນໍ່ , ມີຄະຕເິ ຕອນໃຈ, ເປນັ ບດົ ເລໍ່ອງ ທສ່ໍີ ນ້ັຼ ຼແລະຼເຂຼົາ້ ໃຈງາ່ ຍ, ເປນັ ເລອ່ໍ ງທໍ່ີມຄີ ວາມຈິງ, ບໍ່ເປັນເລອ່ໍ ງຂຼ້ີຕົວະ, ຕົວລະຄອນເປນັ ຄົນດຼີ ແລະຼເປນັ ທໍີ່ປະທບັ ໃຈແກເູ່ ດັກ, ເໝາະກບັ ໄວອາຍຂຸ ອງເດັກ, ມີການເຄອໍ່ ນໄຫວຕະຫອດເລ່ອໍ ງ, ມຖີ ້ອຍຄໍາທ່ດໍີ ີເໝາະສມົ ກັບເດກັ . ປທຼຫຼ້າແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 75
ຄ. ພາບປະກອບໃນໜງັ ສສືຼ າລບັ ເດັກ ພາບປະກອບໃນໜັງສ ສໍາລັບເດັກມີຄວາມສໍາຄັນເປັນຢູ່າງຍິ່ໍງ , ພາບປະກອບເປັນໝາກຫົວໃຈຂອງໜັງສສໍາລັບເດັກຼເພາະເດັກມັກ ຄວາມເພດີ ເພນີ ຄວາມສະໜຸກສະໜານ, ມກັ ອາ່ ນໜັງສດວ້ ຍພາບ ຫາຍກວ່າດ້ວຍຕົວໜັງສ, ພາບທີ່ໍງ່າຍມີຊີວິດຈະເຊີນຊວນໃຫ້ເດັກສົນໃຈ ຈັບໜັງສມາເບິ່ໍງຼແລະຼອ່ານ, ສະນັຼ້ນໜັງສຼແລະຼວັນນະກໍາທີໍ່ດີສໍາລັບ ເດັກບໍ່ຄວນຂາດພາບປະກອບເປັນອັນຂາດ, ເພາະພາບປະກອບມີ ບດົ ບາດສາໍ ຄນັ ຕ່ໍໜັງສຂອງເດກັ . ປທຼຫ້າຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 76
11.4 ການເຝິກຂຽນນທິ ານ - ໃຫ້ນກັ ສຶກສາເຝິກຂຽນນິທານແລ້ວປະກອບເປນັ ເປັນປມຶ້ຼ ຮ່ວມກນັ ໝົດຫອ້ ງໃຫ້ໄດ້ຼ3 ເລໍອ່ ງ. - ເຝກິ ຂຽນນທິ ານແລວ້ ປະກອບເປັນປມຶຼ້ ໃຫໄ້ ດກ້ ມຸູ່ ລະຼ2 ເລ່ໍອງ. ປທຼຫຼ້າແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 77
12. ລະຄອນ 12.1 ຄວາມໝາຍຂອງລະຄອນ ລະຄອນແມູ່ນຮບການສະແດງປະເພດໜຶ່ໍງຼທີ່ໍສ່ອງແສງເຖິງ ຊີວິດຕົວຈິງຂອງສັງຄົມແຕູ່ຼລະຍຸກແຕູ່ລະສະໄໝຼທີ່ໍປະກອບ ດວ້ ຍຼແສງ, ສ,ີ ສຽງ, ສາກ, ອປຸ ະກອນ, ບດົ ປະພັນ, ການກໍາກັບ ຜ ້ ສ ະແ ດ ງ ຼ ແລ ະ ຼ ຜ ້ ຊ ົ ມ ເຊ ິ ່ໍ ງ ຜ ້ ປ ະ ພັ ນ ໄ ດ ້ຄ ັ ດ ຈ ້ອ ນ ຈ າ ກ ການເຄ່ໍອນໄຫວຂອງຄົນໃນສັງຄົມໂດຍມີຼຂໍຼ້ຂັດແຍູ່ງໃນລະດັບທີ່ໍ ແຕກຕາ່ ງກັນ. ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 78
12.2 ຄວາມສາຄັນຂອງການຂຽນບົດລະຄອນ ລະຄອນຊ່ວຍພັດທະນາການເດັກທັງຼ4 ດ້ານຼໂດຍສະເພາະແມູ່ນ ທາງດ້ານພາສາຼເພາະລະຄອນໄດ້ສົໍ່ງເສີມໃຫ້ເດັກໄດ້ເວົຼ້າ, ສະແດງທ່າ ທາງຕາມບົດບາດຂອງຕົວລະຄອນ. ການຫິ້ຼນລະຄອນເປັນການສະແດງ ບົດບາດສົມມຸດຼເຊິ່ໍງມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ການພັດທະນາດ້ານຮ່າງກາຍ , ອາລົມ, ຈິດໃຈ, ສະຕິປັນຍາຼແລະຼສັງຄົມຂອງເດັກ, ຜ່ານການຫິຼ້ນ ບົດບາດສົມມຸດນັຼ້ນເດັກໄດ້ນໍາເອົາຼ“ຈິນຕະນາການທາງລະຄອນ” ມາ ເປັນສວ່ ນໜ່ງໍຶ ຂອງກິດຈະກາໍ ການຫຼິ້ນ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 79
ລະຄອນມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຢາູ່ ງຍງ່ໍິ ຕ່ໍກບັ ເດັກດໍັງ່ ນ້ຼີ: ຊວ່ ຍໃຫເ້ ດັກມີຄວາມບນັ ເທີງໃຈ, ມຄີ ວາມເບີກບານມວ່ ນຊນ່ໍ , ມີ ອາລມົ ດ.ີ ໄດ້ເຮດັ ໃຫພ້ າສາຂອງເດກັ ມກີ ານຂະຫຍາຍ, ໃນເວລາສະແດງລະຄອນ ເດັກໄດ້ເວຼ້ົາຼແລະຼສະແດງຕາມບດົ ບາດຂອງຕົວລະຄອນ ຊວ່ ຍໃຫເ້ ດກັ ມຄີ ວາມເບີກບານມວ່ ນຊ່ໍນ. ໄດຖ້ ່າຍທອດຄວາມຄິດ, ຈິນຕະນາການດວ້ ຍການສະແດງອອກທາງ ດາ້ ນທາ່ ທາງຄາໍ ເວ້ົາຼ ອາລມົ ...ໃນເວລາດາໍ ເນີນການສະແດງ. ຊ່ວຍໃຫ້ເດັກເຄອ່ໍ ນໄຫວຮວ່ ມກນັ , ມກີ ານພົວພນັ ຼແລະຼປັບຕົວເຂົຼ້າ ກັບໝເູ່ ພ່ອໍ ນ. ສົງ່ໍ ເສມີ ໃຫເ້ ດກັ ມລີ ກັ ສະນະທາ່ ທີຼແລະຼການປາກເວຼາົ້ ທີຖ່ໍ ກຕອ້ ງ. ຮຽນເອົາແບບຢ່າູ ງທີໍ່ດຈີ າກຕວົ ລະຄອນ, ມຄີ ວາມພອ້ ມທາງ ການສະແດງອອກ. ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 80
12.3 ປະເພດຂອງລະຄອນ ລະຄອນສໍາລບັ ເດກັ ແບ່ງູ ອອກເປັນຼ2 ປະເພດຄ: ລະຄອນເວທີຼແລະຼ ລະຄອນສ້າງສັນ 1) ລະຄອນເວທີ ຈຸດປະສົງໃນການ ຈັດລະຄອນເວທີສ ໍາລັບເດັກຼເພ ່ໍອໃຫ້ເດັກໄດ້ມີ ຄວາມເບີກບານມ່ວນຊ່ໍນ, ມີອາລົມສົດຊໍ່ນແຈູ່ມໃສ, ໃນການສະແດງຈະມີ ບົດລະຄອນ, ນັກສະແດງ, ມີຜ້ກໍາກັບການສະແດງ, ຊຶໍ່ງຈະຕ້ອງມີການ ເຝິກຊ້ອມ, ນັກສະແດງອາດຈະແມູ່ນເດັກຼຫຼບາງຄັຼ້ງຄກໍເຂົຼ້າຮ່ວມໃນ ການສະແດງ, ພ້ອມທັງມີການໃຊ້ເຕັກນິກຕ່າງໆຼປະກອບກັບການສະແດງ, ມີ ອຸປະກອນ, ເຄໍ່ອງແຕູ່ງກາຍ, ແຕູ່ງໜ້າ, ແຕູ່ງຕາຕ່າງໆເປັນຕົ້ຼນ, ຊຶໍ່ງປະກອບມີ ລະຄອນຕະຫົກແມູ່ນໃຫ້ຄວາມມ່ວນຊ່ໍນເຮຮາຼສະໜຸກສະໜານ, ແຕູ່ບາງຄັ້ຼງ ບໍ່ມີຄະຕິເຕອນໃຈຫາຍພໍເທົ່ໍາໃດຼແລະຼອີກຢູ່າງໜຶໍ່ງກໍແມູ່ນລະຄອນຊີວິດຊຶ່ໍງ ໄດຖ້ ກຄັດຈ້ອນເຫດການຕ່າງໆຼຫຼຈາກການດໍາລົງຊີວິດຕົວຈິງຂອງສັງຄົມມາ ຂຽນເປັນບົດລະຄອນຊໍ່ຶງມີຈຸດປະສົງເປົຼ້າໝາຍຼເພໍ່ອສຶກສາອົບຮົມຄົນໃນດ້ານ ໃດໜຶ່ໍງໂດຍສະເພາະ. ປທຼຫຼາ້ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 81
2) ລະຄອນສາ້ ງສນັ ມີຈຸດປະສົງເພ່ໍອສົໍ່ງເສີມ, ກະຕຸ້ນໃຫ້ເດັກມີການຄົ້ຼນຄິດຼແລະຼ ສະແດງທ່າທີກິລິຍາແບບຕົວລະຄອນອອກມາໃນເວລາເຄໍ່ອນໄຫວຢູ່າງ ປະດດິ ສ້າງ, ລະຄອນສ້າງສັນມີດງ່ໍັ ນີຼ້: • ການສວມບົດບາດສົມມດຸ ຼແມູ່ນການສວມບົດບາດຕົວລະຄອນ ໃດໜຶໍ່ງຼເພ່ໍອສຶກສາກຸູ່ມເປົຼ້າໝາຍໃດໜຶ່ໍງຕາມຈຸດປະສົງທີ່ໍຕ້ອງການຼຊຶ່ໍງ ໄດ້ແກູ່ການສະແດງການຫິ້ຼນແບບຄອບຄົວເປັນພໍ່ຼແມູ່, ເປັນຄ, ເປັນ ແພດຼແລະຼອໍ່ນໆ. • ລະຄອນຈາກບົດເລ່ໍອງຼຫຼນິທານ: ອີງໃສູ່ບົດນິທານຼຫຼບົດ ເລໍ່ອງໃດໜຶ່ໍງທີ່ໍມີແລ້ວມາປະດິດເປັນບົດລະຄອນຼເພ່ໍອໃຫ້ຄວາມຮ້ແກູ່ ກຸູ່ມເປົ້ຼາໝາຍທີ່ໍກ່ຽວຂ້ອງ, ອາດຈະເປັນລະຄອນເຈັຼ້ຍຼຫຼລະຼຄອນເສ້ຼອ ກັນເປຼ້ອນ, ໝາຍຄວາມວ່າຼຫັງຈາກສໍາເລັດການເລົໍ່ານິທານແລ້ວຄຄວນ ໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງລະຄອນຕາມເນ້ຼອໃນຂອງບົດເລ່ໍອງຼຫຼບົດນິທານ ນນ້ັຼ . ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 82
• ລະຄອນໃບ້ຼ(ລະຄອນກກ): ເປັນລະຄອນສ່ໍສານຊະນິດໜຶໍ່ງທໍ່ີ ມີຄວາມໝາຍໃຫ້ຜ້ເບິ່ໍງຜ້ຊົມຮ້ຼເຖິງຄວາມໝາຍຼແລະຼການດໍາເນີນ ເລ່ໍອງດ້ວຍທ່າທາງ, ໂດຍບໄໍ່ ດ້ໃຊ້ບົດສົນທະນາຼແລະຼພາສາຄໍາເວົຼ້າໃດໆ ເລີຍ. • ລະຄອນຫນຸູ່ : ຫຸ້ນຄສິໍ່ງທີ່ໍບໍ່ມີຊີວິດ, ຖກປະດິດຂຶ້ຼນມານໍາເຂົຼ້າໃນ ການສະແດງຼ(ການເຄໍ່ອນໄຫວ) ໂດຍອາໄສການພາກຼ(ເວົ້ຼາ) ຂອງຜ້ ສະແດງເພ່ໍອໃຫ້ຜ້ເບິ່ໍງຜ້ຊົມຮ້ເຖິງຄວາມໝາຍຂອງການສະແດງ, ຫຸູ່ນ ທີ່ໍນໍາມາໃຊ້ໃນການສະແດງໄດ້ແກູ່ຼຫຸູ່ນຊັກ, ຫຸູ່ນເຊີດ, ຫຸູ່ນຖົງມ, ຫຸູ່ນ ນ້ວີຼ ມ, ຫນຸູ່ ຕກຸ ກະຕາ, ຫູນຸ່ ລະຄອນອີ່ປໍ ໋ອກຼແລະຼອນ່ໍ ໆຼສາມາດຈດັ ເປັນ ລະຄອນສ້າງສັນຼຫຼລະຄອນເວທີກໄໍ ດ້. • ລະຄອນປະກອບການເຄ່ໍອນໄຫວຼແລະຼຈັງຫວະເປັນລະຄອນ ທີ່ໍໃຊ້ດົນຕີຼຫ ຼເພງເຂົ້ຼາປະກອບການສະແດງດ້ວຍຮບແບບການຟ້ອນ , ການເຕັ້ຼນ: ຄຄວນເລອກເອົາເພງທີໍ່ມີຈັງຫວະເບີກບານຼມ່ວນຊໍ່ນເໝາະ ກບັ ສໍາ່ ອາຍຸຂອງເດັກ. ປທຼຫຼ້າແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 83
ກ. ຄວາມແຕກຕາ່ ງຂອງລະຄອນສ້າງສນັ ກັບລະຄອນເວທີ • ລະຄອນເວທມີ ຈີ ຸດພເິ ສດດໍງັ່ ນ:້ຼີ - ຕອ້ ງມຜີ ຂ້ ຽນບົດລະຄອນຂຼ້ນຶ ມາ. - ຕອ້ ງມີຜ້ສະແດງ, ອາດເປັນຄຼແລະຼເດັກ. - ມີຄວາມຈໍາເປນັ ຕ້ອງໄດ້ທອ່ ງທກຸ ຕອນຂອງບດົ ລະຄອນ. - ຕ້ອງມີຜ້າສາກປະກອບເວທຼີ ແລະຼມີເຄອໍ່ ງປະກອບໃນການ ແຕູງ່ ກອນ. - ຜ້ສະແດງຕອ້ ງໄດເ້ ຮດັ ຕາມຜ້ກາໍ ກັບການສະແດງ. - ມີຈດຸ ປະສົງຼເພອ່ໍ ໃຫເ້ ດັກມີຄວາມເບກີ ບານມວ່ ນຊນ່ໍ , ບາງຄງ້ັຼ ກໍ ມກີ ານສກຶ ສາແນວຄດິ ໄປພ້ອມ. ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 84
• ລະຄອນສ້າງສນັ ມີຈດຸ ພເິ ສດດງັໍ່ ນ:ີ້ - ເດກັ ຊວ່ ຍກນັ ຄດິ ເປນັ ບົດເລອ່ໍ ງໂດຍໄດຮ້ ບັ ການແນະນໍາຈາກຄ. - ການສະແດງແມນູ່ ອງີ ຕາມຄວາມສາມາດຕວົ ຈງິ ຂອງຜ້ສະແດງ. - ບໍຈ່ ໍາເປນັ ຕອ້ ງໄດທ້ ອ່ ງທກຸ ຕອນຂອງບດົ ລະຄອນ. - ບໍ່ມກີ ານກາໍ ກບັ ການສະແດງຢູ່າງເອາົ ຈິງເອາົ ຈັງ. - ອາໄສເຄອ່ໍ ງແຕູ່ງກາຍຼແລະຼອຸປະກອນປະກອບຼເພ່ອໍ ເສີມສາ້ ງ ຈນິ ຕະນາການໃຫ້ເດັກ. - ມີຈດຸ ປະສງົ ຼເພອ່ໍ ພັດທະນາດ້ານຕ່າງໆຼຂອງເດັກ. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 85
ດວ້ ຍເຫດນ້ີລະຄອນສາ້ ງສັນຈໍງ່ຶ ຖກືຼ ນາໃຊຫ້ າຍຢໃູ່ ນ ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານ, ເພາະມປີ ະໂຫຍດຫາຍຢ່າງ: - ໃຫ້ເດັກມໂີ ອກາດໄດໃ້ ຊຈ້ ນິ ຕະນາການຼແລະຼຄວາມຄິດຂອງ ຕົນຢາູ່ ງກວາ້ ງຂວາງ. - ສໍ່ງົ ເສີມໃຫ້ເດກັ ໄດເ້ ຮັດວຽກຮວ່ ມກນັ ຼແລະຼມຄີ ວາມພົວພນັ ກນັ ຢູ່າງຖກຕອ້ ງ. - ສງົໍ່ ເສີມໃຫເ້ ດັກມຄີ ວາມຮສ້ ຶກທ່ດໍີ ີຕໍ່ການກະທົບຂອງຄນົ ອໍນ່ . - ສ່ງໍົ ເສີມໃຫເ້ ດັກມີລັກສະນະທາ່ ທີຼແລະຼການປາກເວົຼາ້ ທ່ີໍດີ. - ຊ່ວຍສ້າງພຼນ້ ຖານຄວາມເຂ້ຼາົ ໃຈທາງດາ້ ນສິລະປະໃນ ການສະແດງລະຄອນ. - ເສີມສ້າງຄວາມສາມາດໃນການສະແດງ, ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ມຄີ ວາມ ເບີກບານມວ່ ນຊນ່ໍ . ປທຼຫ້ຼາແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 86
• ລະຄອນສ້າງສັນປະກອບດ້ວຍລັກສະນະສາຄັນດໍງັ່ ນ:້ີ - ທາ່ ທາງຼໃຫເ້ ດັກໄດເ້ ຄ່ອໍ ນໄຫວຢ່າູ ງອດິ ສະຫະ, ເຄອໍ່ ນໄຫວຕາມຄາໍ ສັໍ່ງ, ຮຈ້ ກັ ໃຊເ້ ນ້ຼອທ່ໍໃີ ນການເຄ່ໍອນໄຫວຢາູ່ ງຖກຕອ້ ງ. - ຄວາມໄວຕ່ໍການຮັບຮ້ຼລະຄອນສ້າງສນັ ເນັນ້ຼ ການເຝິກໃຫ້ເດກັ ມີ ປະສາດໄວໃນການຮບັ ຮ້, ຄຕອ້ ງແນະນາໍ ໃຫ້ເດກັ ມກີ ານສັງເກດສິ່ງໍ ທຢໍີ່ ່ອູ ອ້ ມ ຂາ້ ງຕວົ ເຂົາຼໂດຍການໃຊ້ປະສາດສໍາຜັດທັງ5. - ຄວາມຮ້ສຶກທາງອາລມົ ຼແລະຼການສະແດງອອກຼກອ່ ນທີ່ເໍ ດກັ ຈະ ສາມາດສະແດງອອກດ້ວຍທາ່ ທາງຼຫຼຄໍາເວົ້ຼາໄດນ້ ຼັ້ນ, ຈໍາເປັນຕອ້ ງມີຄວາມ ຮສ້ ກຶ ກຽ່ ວກບັ ເຫດການຼແລະຼຕວົ ລະຄອນກອ່ ນ, ຈາກນ້ຼັນຈຶໍ່ງນໍາບດົ ລະຄອນຼ ແລະຼລກັ ສະນະຂອງຕວົ ລະຄອນມາສນົ ທະນາກບັ ເດັກແລວ້ ຈງ່ຶໍ ຈັດຕງ້ຼັ ການສະແດງ. - ການໃຊ້ຖ້ອຍຄໍາເວົາ້ຼ ຼແລະຼບດົ ສົນທະນາຼກອ່ ນຈະຈດັ ຕັ້ຼງ ການສະແດງຄຕອ້ ງໄດ້ເຝິກແອບໃຫ້ເດັກມີການເວ້ຼົາຼແລະຼສນົ ທະນາໃນກິດ ຈະກໍາລະຄອນໃຫ້ລະອຽດສາກອ່ ນແລວ້ ຼຈໍ່ຶງຈດັ ຕຼ້ງັ ສະແດງລະຄອນ. ປທຼຫຼາ້ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 87
12.4 ວທິ ີແຕງ່ ລະຄອນ ກ. ວທິ ແີ ຕ່ງລະຄອນ ການແຕູ່ງລະຄອນສາໍ ລບັ ເດກັ ກອ່ ນອນ່ໍ ຕ້ອງຄໍານຶງເຖິງໄວອາຍຸຂອງ ເດັກ, ຈາກນັຼ້ນກໍແມູ່ນເນ້ຼອໃນຈະເວົ້ຼາເຖິງໄວອາຍຸຂອງເດັກ, ຈາກນັ້ຼນກໍ ແມູ່ນເນ້ຼອໃນຈະເວົຼ້າເຖິງຫຍັງ? ໂຄງຮ່າງຂອງລະຄອນກໍຄກັນກັບໂຄງ ຮ່າງແຕູ່ງບົດເລ່ໍອງຼມີເປີດຫົວເລ່ໍອງ, ດໍາເນີນເລ່ໍອງຼແລະຼສະຫຼຸບເລໍ່ອງ, ແຕູ່ຈຸດພິເສດຂອງຕົວລະຄອນແມູ່ນນໍາໃຊ້ບົດສົນທະນາຼແລະຼພາສາ ເວົຼ້າເປັນຕົ້ຼນຕໍ. ນອກນັຼ້ນກໍມີຼການຈັດສາກລະຄອນ, ສໍາລັບເດັກ ອະນຸບານບໍ່ຄວນມີຫາຍສາກເກີນໄປ, ຕົວລະຄອນກໍບໍ່ຄວນຫາຍເກີນ ໄປອາດຈະມີຼ3-4 ຕົວລະຄອນກໍໄດ້, ສໍາລັບຊ່ໍຂອງບົດລະຄອນຈະໃສູ່ ກ່ອນຼຫຼຫັງແຕູ່ງລະຄອນກໍໄດ້, ແຕູ່ຕ້ອງໄດ້ສອດຄ່ອງກັບເນ້ຼອໃນສັຼ້ນ, ກະທດັ ຮັດ, ຄມົ ຄາຍ, ເຊໍ່ອງຊອ້ ນມີສິລະປະຼແລະຼມຄີ ວາມປະທັບໃຈ. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 88
ຂ. ການຈດັ ລະຄອນສາລບັ ເດກັ ເພໍ່ອເຮັດໃຫ້ການຈັດຕັຼ້ງເຄໍ່ອນໄຫວລະຄອນສໍາລັບເດັກໄດ້ຮັບຜົນດີຼແລະຼເປັນທີ່ໍຈງ ໃຈສໍາລັບເດັກນັ້ຼນ, ຄພວກເຮົາຈະຕ້ອງມີການແບູ່ງໜ້າທີໍ່ໃຫ້ລະອຽດ, ຈັດຕັຼ້ງການເຝິກຊ້ອມ ຕາມພາລະບົດບາດຂອງແຕູ່ລະຕົວລະຄອນແລ້ວຈັດການສະແດງລະຄອນໃຫ້ຄກັບຊີວິດຈິງ ຫາຍທີສໍ່ ດຸ ເຊັ່ນໍ : • ຕ້ອງມໂີ ຮງລະຄອນ, ອາດຈະໃຊ້ຜ້າກຼັງ້ ຼຫຼໃຊແ້ ກດັ ໃຫຍ່, ແລ້ວປະດບັ ປະດາໃຫສ້ ວຍງາມ. • ຈັດຕຼັ້ງໃຫມ້ ີຄນົ ຂາຍປຼ້ຼີ ແລະຼຊປຼ້ ຼຼີ້ ເຂາຼ້ົ ຊມົ ລະຄອນ... • ຜ້ເຂາ້ຼົ ຊມົ ຕ້ອງນັ່ໍງໃຫ້ເປນັ ລະບຽບ, ປະຕິບັດຕາມລະບຽບຂອງໂຮງລະຄອນເຊັໍນ່ : - ຜເ້ ຂ້ຼາົ ຊມົ ຕົວລະຄອນຄວນມມີ າລະຍາດທີດໍ່ ໃີ ນເວລາຮ່ວມຊົມການສະແດງ, ບໍ່ໃຊສ້ ຽງດງັ ຈົນລົບກວນອາລົມຂອງຜສ້ ະແດງ, ຄວນໃຫກ້ າໍ ລງັ ໃຈແກນູ່ ັກສະແດງດວ້ ຍ ການຕບົ ມ. - ຜສ້ ະແດງຄວນປະຕິບັດຕນົ ໃຫ້ຮຽບຮອ້ ຍ, ສະແດງເວດທະກາໍ ອນັ ດີຼ(ອາລົມ ໂສກເສົຼ້າ, ມ່ວນຊ່ໍນ...) ໃຫເ້ ຂຼາົ້ ກັນກບັ ເນອ້ຼ ໃນຂອງລະຄອນ, ຜສ້ ະແດງກໍຄວນມີ ມາລະຍາດທໍ່ດີ ີຼ(ຫງັ ຈາກສະແດງແລ້ວກຄໍ ວນຂອບໃຈຜຊ້ ມົ ດວ້ ຍການກມ້ົຼ ຫົວຂອບໃຈ ຜຊ້ ມົ ). ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 89
12.5. ການເຝກິ ຂຽນບດົ ລະຄອນ ແບູງ່ ເປັນ 2 ກຸູ່ມໃຫຍ່ຼ(ຂຽນບົດລະຄອນກ່ມູຸ ລະບົດ) ຕາມສາໍ່ ອາຍຸຂອງເດັກບໍໃ່ ຫຊ້ ຼໍ້າກນັ - ແຕລູ່ ະກູ່ມຸ ນໍາສະເຫນລີ ະຄອນຂອງກ່ມຸູ ຼ - ຈັດການສະແດງຕາມລະຄອນຂອງກຸູ່ມທແີໍ່ ຕງູ່ ຮວ່ ມກນັ . ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 90
ຂອບໃຈ ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 91
Search
