ເອກະສານບັນຍາຍພາສາລາວນໍາໃຊ້ອະນຸບານ12+4ປີ1ພາກ2ສົກ2021-2022(ບົດທີ5)

ພາກຮຽນທ2ີ , ສກົ ຮຽນຼ2021-2022 1 ສະເໜີໂດຍ ຊອ.ປທ. ຫາ້ຼແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ ປທຼຫາຼ້ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ

ບົດທີ 5(ຕ)ໍ່ ການຂຽນ 4. ການຂຽນບົດຊແ້ີ ຈງ 4.1 ຄວາມໝາຍຂອງບົດຊ້ແີ ຈງ ບົດຊຼແີ້ ຈງມຄີ ວາມໝາຍຕໍ່ການດາໍ ລົງຊີວດິ ຂອງຄົນເຮາົ ໃນສງັ ຄົມ, ຕໍ່ໜ້າ ທວີ່ໍ ຽກງານ, ຄນົ ອ້ອມຂ້າງ, ໝເູ່ ພ່ໍອນຼແລະຼຕົນເອງ. ວທິ ກີ ານຂຽນທເໍ່ີ ປນັ ຫກັ ການຼທີໍ່ກາໍ ນດົ ໄວເ້ ພອໍ່ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕິບດັ ຈຸດປະສງົ ຼແລະຼເຮດັ ໃຫ້ຜ້ ອ່ານມຄີ ວາມເຂາົ້ຼ ໃຈຕ່ໍບັນຫາຕ່າງໆໄດ້ຢູ່າງຖກຕອ້ ງ. 4.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງບດົ ຊີແ້ ຈງ ການຂຽນບົດຊຼ້ີແຈງ້ ມີຄວາມສາໍ ຄນັ ຫາຍຕກ່ໍ ານເຮດັ ວຽກງານຕາ່ ງໆ. ໃນ ຊວີ ິດປະຈາໍ ວັນຂອງຄົນເຮາົ ຈະແມູ່ນນກັ ສຶກສາຼຫຼຄອາຈານທໍີ່ສອນນັກຮຽນຢູ່ ທຸກວນັ ຍິງ່ໍ ມຄີ ວາມສາໍ ຄັນຼແລະຼຈາໍ ເປັນທີຕໍ່ ອ້ ງໃຊ້ການຊຼີ້ແຈງ, ການອະທິບາຍ ເນອຼ້ ໃນຂອງບດົ ຮຽນຼເພອ່ໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຂາ້ຼົ ໃຈຢູາ່ ງຈະແຈງ້ . 2

4.3 ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຂຽນບົດຊີແ້ ຈງ ກ. ເພອໍ່ ປອ້ ງກນັ ຼຫຼແກໄ້ ຂຄວາມເຂ້ຼົາໃຈຜິດ ຂ. ເພໍ່ອຊແຼ້ີ ຈງເລໍອ່ ງທຕໍີ່ ່າງຈາກປົກກະຕິ ຄ. ເພ່ໍອອະທບິ າຍເລໍອ່ ງທີໍມ່ ີຢູແ່ ລວ້ ໃຫ້ຊດັ ເຈນຍິໍງ່ ຂຼຶ້ນກວາ່ ເກົໍ່າ, ເປັນການຢາ້ຼໍ ເລອໍ່ ງທໍີ່ສໍາຄັນເພໍອ່ ບໍໃ່ ຫເ້ ກດີ ການຜດິ ພາດ 3

4.4 ຮບູ ແບບຂອງການຂຽນບດົ ຊີ້ແຈງ ກ. ຮບແບບຈດົ ໝາຍ ຂ. ບົດຄວາມ ຄ. ຄາໍ ນໍາ ງ. ປະກາດຼຫຼຖະແຫງການ ຈ. ຄໍາແນະນາໍ ຼຫຼຄາໍ ເຕອນ 4

4.5 ວິທີຂຽນບົດຊ້ີແຈງ ການຂຽນບົດຊີ້ຼແຈງຼນອກຈາກມຈີ ຸດໝາຍຼແລະຼຮບແບບທແີ່ໍ ຕກ ຕາ່ ງກນັ ແລ້ວຼກຍໍ ງັ ມວີ ິທຂີ ຽນທ່ີໍແຕກຕາ່ ງກນັ , ແຕູ່ຫກັ ການສໍາຄນັ ຄາ້ ຍຄ ກັນດໍັງ່ ນ:້ຼີ ກ. ໃຫ້ຄວາມເປນັ ຈງິ ຂ. ຊີ້ຼບອກປະເດັນທພໍີ່ າໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມເຂາ້ົຼ ໃຈຜິດ ຄ. ທໍາຄວາມເຂຼົາ້ ໃຈຼຫຼຊ້ຼແີ ຈງສິ່ໍງທີ່ໍຄວນປະຕິບັດ 5

5.ການຂຽນບົດລາຍງານ 5.1 ຄວາມໝາຍຂອງບົດລາຍງານ ບົດລາຍງານຼແມູ່ນບົດແຕູ່ງປະເພດໜຶໍ່ງທີໍ່ອະທິບາຍ, ລາຍງານກ່ຽວກັບ ເລໍ່ອງໃດເລ່ໍອງໜຶ່ໍງ, ເຫດການຼຫຼບັນຫາໃດໜຶ່ໍງທີໍ່ເກີດຂຶ້ຼນແກູ່ບຸກຄົນຼຫຼໜ່ວຍ ງານໃດໜໍຶງ່ ຼເຊນໍັ່ : ເລ່ອໍ ງການສກຶ ສາ, ການຄ້ຼົນຄວ້າ, ການວໄິ ຈ, ທດັ ສະນະສກຶ ສາຼ ແລະຼວຽກງານອນ່ໍ ໆ. 5.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງບດົ ລາຍງານ ການຂຽນບົດລາຍງານມີຄວາມສາໍ ຄັນຼແລະຼຈາໍ ເປນັ ຫາຍໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາ ວັນຼໃນວຽກງານຂອງທກຸ ຂະແໜງຼການລ້ວນແຕູ່ໄດ້ໃຊ້ການລາຍງານຼເພາະການ ລາຍງານຼຄການຖະແຫງກ່ຽວກບັ ພດຶ ຕິກາໍ ຼຫຼເຫດການທີ່ໍເກີດຂຶຼ້ນໃຫ້ແກູ່ຜ້ໃດຜ້ ໜຶ່ໍງ, ຄະນະໃດໜຶ່ໍງຼຫຼອົງການໃດໜຶໍ່ງຊາບ. ການລາຍງານອາດຈະຂຽນໄດ້ຫາຍ ຮບແບບແລ້ວແຕູ່ຄວາມຕ້ອງການທີ່ໍຈະໃຊ້ເພໍ່ອລາຍງານຼເຊັໍ່ນ: ລາຍງານແບບ ປາກເປົາໍ່ , ແບບບນັ ທຶກ, ແບບຈົດໝາຍຼແລະຼລາຍງານແບບສາໍ ນວນປະພນັ . 6

ກ. ປະເພດຂອງບດົ ລາຍງານ 1) ລາຍງານປາກເປໍ່າົ ການລາຍງານດ້ວຍປາກເປົໍ່າຼເປັນການລາຍງານທີໍ່ບຸກຄົນຼຫຼກຸູ່ມຼເວົ້ຼາຕໍ່ ໜາ້ ຫອ້ ງຮຽນກຽ່ ວກບັ ເລອ່ໍ ງທໄີ່ໍ ດ້ຄົຼ້ນຄວ້າມາ; ການເວົຼ້າເປັນການສະຫຼຸບຈາກບົດ ລາຍງານທີ່ໍຂຽນມາກ່ອນຼຫຼເວົຼ້າລາຍງານໂດຍບໍ່ມີໂຄງຮ່າງ, ບໍ່ມີເອກະສານ ປະກອບຼແລະຼແມນູ່ ການເວົຼ້າແບບໜ່ງຶໍ ທໍ່ໃີ ຊໃ້ ນຊີວດິ ປະຈາໍ ວນັ . 2) ການລາຍງານດວ້ ຍການຂຽນ ການລາຍງານດ້ວຍການຂຽນ, ທີ່ໍໃຊ້ຫາຍກວ່າໝູ່ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນຄຼ ການລາຍງານປະຊຸມ, ການສະຫຼຸບຜົນງານ, ການບັນທຶກຼແລະຼຮບແບບຈົດໝ າຍ. ນອກຈາກນີ້ຼ, ຍັງມີການຂຽນລາຍວິຊາການຼແລະຼທຸລະກິດຼເຊິໍ່ງຼໝາຍເຖິງ ການນໍາສະເໜີຜນົ ການສກຶ ສາຄຼ້ນົ ຄວາ້ ຢ່າູ ງມລີ ະບບົ ຼໂດຍອ້າງຫັກຖານ, ທມ່ີໍ າຢູ່າງ ມລີ ະບຽບແບບແຜນທີ່ແໍ ນູ່ນອນ, ອາດຈະເຮັດເປັນບກຸ ຄົນຼຫຼຄະນະກໍໄດ,້ ການ ອາ້ ງຫກັ ຖານທີມໍ່ າເປັນສິ່ງໍ ສໍາຄນັ ຫາຍສໍາລັບການຂຽນລາຍງານ. 7

5.3 ຮ່າງການຂຽນບດົ ລາຍງານ 5.3.1 ຮ່າງການຂຽນລາຍງານວຊິ າການ ການລາຍງານວິຊາການປະກອບດ້ວຍຼ3 ພາກສ່ວນຄ: ພາກສ່ວນສະເໜີ, ພາກສ່ວນ ເນຼ້ອໃນຼແລະຼພາກສວ່ ນສະຫບຼຸ . 1) ພາກສວ່ ນສະເໜີ (ຫຼື ພາກສ່ວນນາ) ກ. ໜາ້ ປົກນອກ ແມູ່ນໃບເຈ້ຍນອກສຸດທ້າຍຂອງປຶ້ຼມ, ຢູ່ດ້ານໜ້າປົກນອກນີຼ້ຼຈະມີຊໍ່ເລໍ່ອງຂອງການ ລາຍງານຼແລະຼຊໍ່ຂອງຜ້ຂຽນ. ທັງສອງຢູ່າງນີບໍ່ຕ້ອງຂຽນໜັງສລວຍລາຍ, ຄວນຂຽນໃຫ້ເບິໍ່ງ ສຸພາບຮຽບຮອ້ ຍເທ່າໍົ ທຈີ່ໍ ະເຮດັ ໄດ້. ຂ. ໜ້າປົກໃນ ແມູ່ນເຈ້ຍໃບທີຼ2 ຮອງຈາກປົກນອກ, ປົກກະຕິຈະໃຫ້ລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບລາຍ ງານຫາຍຂຶຼ້ນຼເປັນຕົຼ້ນຊ່ໍເລ່ໍອງ, ຊ່ໍຜ້ແຕູ່ງ, ຊໍ່ວິຊາທີໍ່ຂຽນລາຍງານປະກອບ, ລະຫັດວິຊາ, ພາກຮຽນ, ປີການສຶກສາ, ຊໍ່ຜ້ສອນຼ(ຫຄຜ້ນໍາພາ). ສໍາລັບຕົວອັກສອນທີ່ໍໃຊ້ຄວນເປັນຕົວພິມ ເພ່ໍອຄວາມສະດວກແກູ່ຜ້ອ່ານ; ເພາະຫັງຈາກໃຫ້ຄະແນນແລ້ວຼຄອາດຈະນໍາໄປໄວ້ຫ້ອສະໝຸດຼ ເພໍ່ອໃຫນ້ ັກສກຶ ສາຄນົ ອ່ນໍ ໆໄດ້ອາ່ ນເປນັ ບດົ ຮຽນຼໃນການຮຽນວິຊານ້ີຕຼ ໍໄ່ ປ. ຄ. ຄານາ ໃນໜ້າຄໍານໍາຼຜ້ຂຽນຈະກ່າາວເຖິງຈຸດປະສົງຂອງການລາຍງານ, ຂອບເຂດຂອງການ ລາຍງານ, ຄໍາຂອບໃຈຕໍ່ຜ້ທີໍ່ໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫອກ່ຽວກັບຂໍຼ້ມນ, ການຄົຼ້ນຄວ້າຮວບຮວມຼແລະຼ ຈັດພິມ. 8

 ງ. ສາລະບານ ເປນັ ການບອກຫວົ ຂຼໍ້ສາໍ ຄນັ ຂອງການລາຍງານຼໂດຍຮຽງລໍາດັບ ຕາມເລອໍ່ ງຼແລະຼບອກເລກໜາ້ . 2) ພາກສ່ວນເນີຼອື້ ໃນ ເນ້ຼອໃນເປັນສ່ວນທີໍ່ສໍາຄນທີໍ່ສຸດຼຜົນການສຶກສາຄົຼ້ນຄວ້າຈະຖກ ນາມາຮຽບຮຽງຼແລະຼສະເໜມີ າສວ່ ນນີ້ຼ, ການສະເໜີຕອ້ ງຂຽນຕາມລາໍ ດັບ ໂຄງເລ່ໍອງທີໍ່ຜ້ຂຽນໄດ້ກໍານົດຼຖ້າບົດລາຍງານຫາກມີເນຼ້ອໃນສັ້ຼນຼເນຼ້ອໃນ ຈະຕ້ອງແບູ່ງຕາມຫົວຂໍ້ຼສໍາຄັນ, ຖ້າບົດລາຍງານມີເນ້ຼອໃນຍາວຼຈະຕ້ອງ ແບູ່ງເນຼ້ອໃນອອກເປັນບົດຼແຕລູ່ ະບົດຈະຕອ້ ງປະກອບດ້ວຍຫວົ ຂ້ໍຕຼ ່າງໆ. 9

 3) ພາກສວ່ ນສະຫຼຸບ ໝາຍເຖິງສ່ວນທີ່ໍປະກອບດ້ວຍເອກະສານ, ວັດຖຸທີ່ໍໃຊ້ປະກອບການ ສກຶ ສາຼແລະຼວະໄຈ. ການຂຽນລາຍງານນັ້ນຼ ປົກກະຕພິ າກສ່ວນສະຫຼຸບມີດ່ັງໍ ນ້ຼີ: ກ. ເອກະສານອາ້ ງອີງ ຫືຼ ບັນນານຸກມົ ລາ ຍກາ ນອ້າ ງອີງຼ ໝາ ຍເ ຖິ ງລາຍຊ ່ໍເ ອກະສາ ນທ ັ ງໝົ ດຼທ ີ ໍ່ ຜ ້ ຂຽນໃ ຊ້ ເປັນແຫ່ໍງຂໍຼ້ມນໃນການຄົຼ້ນຄວ້າຼແລະຼໄດ້ອ້າງອີງໃນບ່ອນທີໍ່ຂຽນເນຼ້ອຄວາມໄວ້ ແລ້ວ, ລາຍການອ້າງອີງນີຼ້ຍັງກວມເອົາຕົວບຸກຄົນຜ້ທີໍ່ໃຫ້ສໍາພາດອີກດ້ວຍ. ບັນ ນານຸກົມນັ້ຼນໝາຍເຖິງລາຍຊ່ໍເອກະສານ, ແຫ່ໍງຂໍ້ຼມນທີໍ່ຜ້ຂຽນບໍ່ໄດ້ອ້າງອີງໄວ້ຕໍ່ ກັບເນ້ຼອໃນທັງໝົດຼແຕູ່ຜ້ຂຽນເຫັນວ່າເປັນແຫໍ່ງຂໍ້ຼມນທີໍ່ກ່ຽວຂ້ອງອາດເປັນ ປະໂຫຍດຕຜໍ່ ອ້ າ່ ນຈ່ິໍງຮວບຮວມໄວຕ້ ອນທາ້ ຍ. ຂ. ພາກພະໜວກ (ເພີ່ມໍ ເຕີມ) ເປັນສ່ວນທີໍ່ປະກອບເພີ່ໍມເຕີມຼເພ່ໍອໃຫ້ຜ້ອ່ານເຂົ້ຼາໃຈເລໍ່ອງລາວໄດ້ດີ ຂຶຼ້ນຼຫຼເປັນປະໂຫຍດຕໍ່ຜ້ອ່ານ. ນອກຈາກທີໍ່ຂຽນໄວ້ໃນບົດລາຍງານລະອຽດຼ ພາກເພີ່ໍມເຕີມນີ້ຼແມູ່ນບໍ່ເໝາະສົມທີໍ່ຈະເອົາໄວ້ໃນສ່ວນເນ້ຼອໃນຂອງບົດລາຍງານຼ ເພາະຈະເຮດໃຫ້ມລີ າຍລະອຽດຫາຍເກນີ ໄປ. 10

6. ການຂຽນບົດບັນທຶກ 6.1 ຄວາມໝາຍຂອງບົດບັນທຶກ  ບດົ ບັນທຶກແມນ່ ຫຍງັ ? ບົດບັນທຶກແມູ່ນບົດແຕູ່ງປະເ ພດໜຶ່ໍງຼເ ຊິໍ່ງໃຊ້ບັນທຶກວຽກງານຼຫ ຼ ເຫດການຕ່າງໆໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ, ບັນທຶກການເຄ່ໍອນໄຫວຂອງບຸກຄົນຼຫຼ ເຫດການທາງປະຫວັດສາດຼແລະຼອ່ນໍ ໆ. 6.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງບົດບັນທຶກ  ບົດບັນທກຶ ມີຄວາມສາຄນັ ແນວໃດ? ບົດບັນທຶກມີຄວາມສໍາຄັນຫາຍຕໍ່ການດໍາລົງຊີວິດຂອງຄົນເຮົາຼເປັນຕົຼ້ນ ແມນູ່ ຊວ່ ຍໃນການກັນຫົງລມ, ມີຄວາມຊໍານິຊໍານໍານການເຮັດວຽກ, ຮ້ຂໍຼ້ມນປີກ ຍ່ອຍລະອຽດເມ່ໍອປະກອບເຂ້າຼົ ໃນບດົ ຂຽນ. ບົດບນັ ທຶກຍັງສາມາດເປັນຂ້ຼໍມນຫັກຖານຄົບຖວ້ ນ, ຊັດເຈນພາວະວິໄສ ເມໍ່ອເວລາຕ້ອງການຼກໍມີບົດບັນທຶກຈິ່ໍງຮ້ໄດ້ວຽກງານນັຼ້ນໄດ້ເກີດຂຶ້ຼນແນວໃດ , ບົດບນັ ທກຶ ໃນປດັ ຈບຸ ັນນຈີຼ້ ະເປັນປະຫວດັ ສາດໃນອະນາຄົດ. ປທຼຫ້ຼາແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 11

6.2 ຮບູ ແບບການຂຽນບັນທຶກ 1) ຂຽນບນັ ທກຶ ແບບບໍເ່ ປນັ ທາງການ ການຈດົ ບນັ ທກຶ ແບບນີຼ້ ຈະຄາ້ ຍຄກັບຈດົ ໝາຍ ເຊັໍ່ນ: ມຄີ າໍ ຂຼ້ນຶ ຕ້ນົຼ , ມີ ເນອ້ຼ ເລອ່ໍ ງ, ມີຄາໍ ລງົ ທາ້ ຍ ແລະ ມຊີ ຜໍ່ ຂ້ ຽນ. ເຮາົ ສາມາດໃຊກ້ ານຂຽນບນັ ທກຶ ແບບນໃ້ຼີ ນກໍລະນຕີ ້ອງການແຈງ້ ຂຄໍຼ້ ວາມສັຼ້ນໆໃຫຜ້ ້ທໍ່ີເຮາົ ຕອ້ ງການຕິດຕຮ່ໍ ເ້ ລອ່ໍ ງ ໂດຍໄວ ຕົວຢາູ່ ງການບັນທຶກແຈງ້ ໃຫ້ອາຈານຮ,້ ການບນັ ທກຶ ນັດໝາຍກບັ ໝູ່ ຫ ການບນັ ທກຶ ຂ້ຄຼໍ ວາມຈາກໂທລະສບັ ເປນັ ຕຼນົ້ . 2) ການຂຽນບນັ ທຶກແບບເປັນທາງການ ການຂຽນບັນທຶກຕິດຕໍ່ກັບພາກສ່ວນລັດຖະການຼເຊິໍ່ງມີລາຍລະອຽດດັ່ໍງຕໍ່ໄປ ນ:້ຼີ - ພາກສວ່ ນລດັ ຖະການຼຫຼໜ່ວຍງານທີໍ່ອອກໜັງສ... - ທໍີ່, ວນັ ທີ, ເດອນ, ປີຼທ່ໍີອອກໜງັ ສ... - ເລ່ໍອງໃຫ້ຫຍເຼໍ້ ປັນໃຈຄວາມທໍີ່ສນັ້ຼ ທໍສ່ີ ດຸ . - ຄາໍ ຂ້ຼຶນຕນ້ົຼ ໃຊຕ້ າມຖານະຜຮ້ ັບໜງັ ສ... - ການລົງທ້າຍຼບໍ່ຕ້ອງໃຊ້ຄໍາລົງທ້າຍໃດໆຼຈະຈົບລົງດ້ວຍການຂຽນຊໍ່ຼ ແລະຼຕາໍ ແຫນ່ງ. ປທຼຫ້ຼາແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 12

6.3. ປະເພດຂອງບດົ ບັນທກຶ 13 ບົດບນັ ທກຶ ລວມມີຫາຍປະເພດຼເຊັ່ນໍ : - ບົດບນັ ທຶກຈາກການຟງັ - ບດົ ບນັ ທຶກຈາກການອ່ານ - ບົດບັນທກຶ ປະຈາໍ ວັນ - ບດົ ບັນທກຶ ຫວນຄນ - ບົດບັນທຶກກອງປະຊມຸ - ບດົ ບັນທຶກຫຍ້ຼໍ - ບດົ ບນັ ທຶກຄວາມຄດິ ເຫນັ - ບນັ ທກຶ ເຫດການ - ບັນທກຶ ປະຫວັດສາດ ປທຼຫ້າຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ

6.4 ຮບູ ແບບຂອງບົດບນັ ທກຶ ບດົ ບນັ ທກຶ ປະກອບມຈີ ັກຮບູ ແບບ? 6.4.1 ການຈດົ ບນັ ທຶກສັ້ີນແບບບ່ໍເປນັ ທາງການ ການຈົດບນັ ທຶກແບບນ້ີຼຼ ຈະຄ້າຍຄກັບຈົດໝາຍຼເຊໍນ່ັ : ມຄີ ໍາຂ້ຶຼນ ຕນ້ຼົ , ມີເນ້ອຼ ເລ່ອໍ ງ, ມຄີ ໍາລງົ ທາ້ ຍຼແລະຼມີຊ່ໍຜຂ້ ຽນ. ເຮາົ ສາມາດໃຊກ້ ານ ຂຽນບັນທກຶ ແບບນີຼໃ້ ນກລໍ ະນີຕ້ອງການແຈງ້ ຂ້ຼໍຄວາມສ້ຼັນໆໃຫຜ້ ້ທີໍເ່ ຮົາ ຕ້ອງການຕິດຕ່ໍຮ້ເລໍ່ອງໂດຍໄວຼຕົວຢາູ່ ງການບັນທຶກແຈງ້ ໃຫ້ອາຈານຮ້, ການບນັ ທຶກນັດໝາຍກັບໝຼູ່ ຫຼການບັນທກຶ ຂຼ້ຄໍ ວາມຈາກໂທລະສບັ ເປັນຕົຼ້ນ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 14

6.4.2 ການຂຽນບັນທຶກແບບເປນັ ທາງການ ການຈົດບັນທກຶ ຕິດຕໍ່ກັບພາກສວ່ ນລດັ ຖະການມລີ າຍ ລະອຽດດໍັງ່ ລູຸ່ມນີ້ຼ:  ພາກສ່ວນລດັ ຖະການຼຫຼໜ່ວຍງານທໍອີ່ ອກໜງັ ສ.  ທ,່ີໍ ວນັ ທ,ີ ເດອນ, ປຼີ ແລະຼທ່ອໍີ ອກໜງັ ສ.  ໃຫຫ້ ຍຼເ້ໍ ປັນໃຈຄວາມທສີໍ່ ຼນັ້ ທສີ່ໍ ດຸ .  ຄາໍ ຂນຶຼ້ ຕຼົນ້ ໃຊຕ້ າມຖານະຂອງຜ້ຮບັ ໜັງສ.  ການລງົ ທາ້ ຍຼບ່ໍຕອ້ ງໃຊ້ຄໍາລົງທ້າຍໃດໆຼຈະຈົບລງົ ດວ້ ຍການຂຽນ ຊຼໍ່ ແລະຼຕາໍ ແໜູ່ງ. ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 15

6.5 ຫັກການ ແລະ ວທິ ຂີ ຽນບດົ ບັນທກຶ 6.5.1 ຫກັ ການຂຽນບນັ ທກຶ - ເລອກໃຊ້ວິທີການຈົດບັນທຶກຕາມຄວາມສໍາຄັນຂອງເລໍ່ອງຼແລະຼຄວາມມຸູ່ງໝາຍທໍ່ີ ຈະນໍາໄປໃຊ້. - ເນ້ຼອໃນທີໍ່ຈະເປັນວິຊາການ, ຂໍຼ້ຕົກລົງ, (ຈໍານວນເງິນ, ຈໍານວນສະຖິຕິຕ່າງໆ) ວັນຼ ເດອນຼປີ, ສະຖານທີໍ່ທີໍ່ກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ບຸກຄນົ , ຄວນຈົດໄວ້ໃຫລ້ ະອຽດ. - ເນ້ຼອໃນທີ່ໍເປັນຄວາມຄິດເຫັນ, ເຫດຜົນຼຫຼການຍົກຕົວຢູ່າງເປັນເລໍ່ອງຼຫຼເປັນ ເຫດການຄວນບນັ ທຶກຫຍເໍ້ຼ ວຼັນ້ ແຕູ່ມີຄວາມສໍາຄນັ ຢາູ່ ງຍິໍ່ງຈໍ່ິງຄວນຈດົ ໄວໃ້ ຫລ້ ະອຽດ. - ຈດົ ໂດຍໃຊສ້ າໍ ນວນພາສາທີໍກ່ ະທດັ ຮດັ ຼເຖງິ ແມ່ນູ ຈະຈົດຢູາ່ ງລະອຽດກໍຕາມຼຕ້ອງຕັດ ຄວາມຟມເຟອຍອອກຼເຊ່ນັໍ : ເອີ, ອ້າໆຼກໍບໍ່ຄວນຈດົ . - ການກ່າວທັກທາຍຜ້ຟັງຼອາລໍາພະບົດ, ການກ່າວສົໍ່ງທ້າຍຈະບັນທຶກຼຫຼບໍ່ຈິດກໍ່ໄດ້ຼ ຖາ້ ວ່າຈດົ ກຄໍ ວນຈົດແບບຫຍ້ຼໍຼ ເຊນ່ັໍ : ປະທານກາ່ ວເປດີ ກອງປະຊມຸ ຼກ່າວປດິ ກອງປະຊຸມ ເວ້ຼັນແຕ່ກູ ລໍ ະນີຖອດຈາກເທບັ ບັນທຶກສຽງຼແລະຼກໍລະນທີ ່ີຈໍ າໍ ເປັນ. - ການຈົດບັນທຶກຄັ້ຼງໜຶໍ່ງໆຼບໍ່ຈໍາເປັນໃຊ້ວິທີໍ່ຈົດບັນທຶກພຽງແບບດຽວສະເໝີໄປຄວນ ໃຊຫາຍແບບຕາມລັກສະນະເນອ້ຼ ໃນຼຄວາມສໍາຄນັ , ຄວາມຈໍາເປັນຼແລະຼການຈະນໍາໄປ ໃຊ້ຼຫຼປະເພດຂອງການບັນຍາຍ. ຈາກຫັກການຂອງການຈົດບັນທຶກດັ່ໍງກ່າວມາຂ້າງ ເທິງຈະເຫັນໄດ້ວ່າຼການບັນທຶກຈະເປັນແບບໃດກໍຕາມແມູ່ນໃຊ້ວິທີການຼແລະຼ ຫັກການດັງໍ່ ກາ່ ວມານຼທ້ີ ງັ ໝດົ ຼເວັ້ນຼ ແຕຮູ່ ບແບບການບນັ ທກຶ ເຊິ່ໍງແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 16

6.5.2 ວິທີຂຽນບນັ ທກຶ ຢາກຈົດບັນທຶກໄດ້ດີຼພວກເຮົາຕ້ອງຮ້ວິທີການຈົດບັນທຶກຼເຊິ່ໍງມີຼ 3 ວທິ ຼີ ຄ: ກ. ບັນທຶກຢ່າງລະອຽດ: ແມູ່ນການບັນທຶກຼໃຫ້ຄົບທຸກຢູ່າງທີໍ່ໄດ້ຮ້, ໄດເ້ ຫັນ, ໄດຍ້ ິນຼຫຼໄດຟ້ ັງມາ, ຖາ້ ວາ່ ເປນັ ການບັນທກຶ ຈາກຄາໍ ເວົ້ຼາຼກໍແມູ່ນ ການບັນທກຶ ລະອຽດຈາກຄໍາເວ້ຼົານ້ຼນັ ເອງ. ຂ. ບັນທຶກຫຍີ້: ແມູ່ນການບັນທຶກທີໍ່ບໍ່ລະອຽດຈາກທຸກຄໍາເວົ້ຼາເລອກ ບັນທຶກສະເພາະໃຈຄວາມສໍາຄັນຂອງເລໍ່ອງເປັນທໍານອງດຽວກັນກັບການ ບນັ ທຶກຫຍ້ໍເຼ ນອຼ້ ຄວາມນັຼ້ນເອງ. ຄ. ບັນທຶກບາງສ່ວນ: ອາດຈະເປັນການຈົດຢູ່າງລະອຽດຼຫຼບັນທຶກ ຫຍໍຼ້ກໍໄດ້, ແຕູ່ວ່າເລອກຈົດສະເພາະບາງຂໍຼ້ຄວາມ, ບາງເລ່ໍອງຼຫຼບາງຕອນ ທເ່ໍີ ຫນັ ວາ່ ສໍາຄັນຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງບັນທຶກໄວ້. ປທຼຫຼາ້ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 17

7. ການຂຽນຈດົ ໝາຍ 7.1 ຄວາມໝາຍຂອງຈົດໝາຍ ຈົດໝາຍແມ່ນຫຍັງ? ຈົດໝາຍຼແມນູ່ ເຄໍອ່ ງມສໍສ່ ານສາໍ ຄັນປະເພດໜ່ງໍຶ ຼສໍາລັບໃຊຕ້ ດິ ຕໍ່ພົວພັນ ລະຫວ່າງບຸກຄົນກັບບຸກຄົນ, ໜ່ວຍງານກັບໜ່ວຍງານຼຫຼລະຫວ່າງບຸກຄົນກັບ ໜ່ວຍງານຼເຖິງວ່າໜ່ວຍງານຈະຢູ່ຫ່າງໄກກັນປານໃດກໍສາມາດໃຊ້ຈົດໝາຍສົໍ່ງ ຂ່າວຄາວຼແລະຼແຈ້ງຄວາມປະສົງໄດ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການ. ສະນັຼ້ນ, ການຂຽນ ຈດົ ໝາຍຕອ້ ງຈະແຈງ້ ຼແລະຼຊັດເຈນຼເພໍອ່ ຈະໄດ້ເຂ້ຼາົ ໃຈກນັ ລະຫວາ່ ງຜ້ຮບັ ຼແລະຼ ຜຂ້ ຽນ. 7.2 ຄວາມສາຄັນຂອງຈດົ ໝາຍ ຈົດໝາຍມຄີ ວາມສາຄນັ ແນວໃດ? ການຂຽນຈົດໝາຍມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ຄົນເຮົາຢູ່າງຫວງຫາຍ , ເປັນ ພາຫະນະໃນການສໍສ່ ານຄວາມໝາຍໃນການພົວພນັ ເຊິໍ່ງກັນຼແລະຼກັນຢໃູ່ ນຊີວິດ ປະຈໍາວັນ, ນບັ ແຕກູ່ ານຂຽນຈດົ ໝານລາພັກ, ຈດົ ໝາຍເຖງິ ເພ່ໍອນຼຫຼເຖິງພໍ່ແມູ່, ພີນໍ່ ້ອງ. ການຂຽນຈົດໝາຍບໍສ່ ະເພາະແຕ່ພູ ວົ ພັນພາຍໃນເທົໍ່ານັ້ຼນ. ແຕູ່ສາມາດສົໍ່ງ ໄປຕາ່ ງປະເທດເຖງິ ບຸກຄົນຼທໍເີ່ ຮາົ ຕ້ອງການຂຽນເຖິງ. ປທຼຫຼາ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 18

7.3 ປະເພດຂອງຈດົ ໝາຍ  ກ. ຈດົ ໝາຍສວ່ ນຕວົ ແມູ່ນຈົດໝາຍທີໍ່ຂຽນຕິດຕໍ່ເຖິງຜ້ທີໍ່ເຮົາຮັກແພງ, ສະນິດສະໜົມລະຫວ່າງພໍ່, ແມູ່, ອ້າຍ, ເອ້ຼອຍ, ນ້ອງຼຫຼບຸກຄົນອ່ໍນໆທີໍ່ເຮົາຕ້ອງການຕິດຕໍ່, ສົ່ໍງຂ່າວຄາວຖາມ ສຸຂະພາບສ່ວນຕົວ, ເລົ່ໍາເລ່ໍອງຕ່າງໆທີໍ່ຄວນໄດ້ຮັບຮ່ວມກັນ, ເປັນການບອກເລົໍ່າ ວຽກງານຂອງກນັ ຼແລະຼກັນ  ຂ. ຈົດໝາຍທລຸ ະກິດ ແມູນ່ ຈົດໝາຍທຂໍ່ີ ຽນຕດິ ຕທໍ່ າງດ້ານການຄ້າຂາຍ, ເປັນເລ່ໍອງກ່ຽວກັບທຸລະ ກິດຼແລະຼຜົນປະໂຫຍດທາງການຄ້າຂາຍຼລະຫວ່າງຫ້າງຮາ້ ນຼແລະຼບລໍ ສິ ັດຕາ່ ງໆ ທັງທໍ່ີເປນັ ນິຕິບຸກຄົນຼຫຼເອກະຊົນ, ການຕດິ ຕ່ໍນ້ຼີອາດເປນັ ການຕດິ ຕລ່ໍ ະຫວ່າງ ບລໍ ສິ ດັ ກັບບໍລສິ ັດ, ບລໍ ິສດັ ກບັ ຫາ້ ງຮ້ານຼຫຼຫ້າງຮາ້ ນກັບເອກະຊນົ ໃນເລ່ອໍ ງທຸລະ ກິດທ່ໍວົ ໄປຼເຊນໍັ່ : ການສ່ງໍັ ຊເຼ້ ຄອໍ່ ງຂອງ, ການໂຄສະນາສິນຄ້າ, ການທວງໜຼີ້, ສອບ ຖາມຼແລະຼຕອບຄໍາສໍາພາດເລໍອ່ ງຕ່າງໆ, ການສະໝັກງານເປັນຕົຼນ້ .  ຄ. ຈດົ ໝາຍທາງການ ຫຼື ໜັງສທືຼ າງລັດຖະການ ໜັງສທາງລັດຖະການຼແມູນ່ ເອກະສານທຖ່ີໍ ເປັນຫັກການໃນທາງລັດຖະການຼ ເປັນໜງັ ສທີຕໍ່ ດິ ຕໍລ່ ະຫວ່າງສວ່ ນລັດຖະການດ້ວຍກັນຼເຊນັໍ່ : ປະກາດ, ແຈ້ງການ ຕາ່ ງໆ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 19

7.4 ຫກັ ການ ແລະ ວິທຂີ ຽນຈດົ ໝາຍ 7.4.1 ຫັກການ  ຂຽນຄາໍ ຂຶຼ້ນຕຼົ້ນຼແລະຼຄໍາລົງທາ້ ຍໃຫເ້ ໜະສົມກບັ ຖານະຂອງຜຮ້ ບັ ໃນ ໂອກາດຕາ່ ງໆ.  ຂຽນໃຫ້ໄດເ້ ນອ້ຼ ໃນສາໍ ຄັນຼແລະຼກະທດັ ຮັດ.  ໃຊ້ພາສາສຸພາບ, ຖກຕອ້ ງຼແລະຼເໝາະສມົ ກບັ ເນອ້ຼ ໃນທຕ່ໍີ ້ອງການ ສ່ສໍ ານ.  ຂຽນໃຫ້ສະອາດ, ຮຽບຮອ້ ຍ, ບ່ໍມຮີ ອຍຂີດຂ້າຼແລະຼລບຶ .  ຂຽນໃຫຖ້ ກຕອ້ ງຕາມຮບແບບຂອງການຂຽນຈດົ ໝາຍ.  ຈາ່ ໜາ້ ຊອງຈົດໝາຍຼ(ສະຫັກຫງັ ຊອງຈດົ ໝາຍ) ໃຫ້ຖກຕ້ອງຼແລະຼ ຈະແຈ້ງ.  ບ່ໍຄວນໃຊນ້ ໍຼ້າມຶກສີແດງໃນການຂຽນຈົດໝາຍຼຫຼສະຫັກຫງັ ຊອງ. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 20

7.4.1 ວິທີຂຽນຈດົ ໝາຍ  ຕາມທໍາມະດາຈດົ ໝາຍມຼີ 3 ພາກສວ່ ນຄ:  ພາກສ່ວນຕຼນ້ົ  ພາກສ່ວນເນ້ຼອໃນ  ພາກສວ່ ນມວ້ ນທາ້ ຍ ກ. ພາກສວ່ ນຕົ້ີນ ຂຽນສະຖານທຢ່ໍີ .ູ່ ............ວັນທ.ີ ...........ເດອນ...........ປີຼ ໃນແຖວທາໍ ອິດ. ສວ່ ນແຖວທສີ ອງໃຫຂ້ ຽນຄໍາທັກທາຍຕໍຜ່ ທ້ ່ສີໍ ງ່ໍົ ເຖິງ, ສ່ວນຄໍາທກັ ທາຍແນວໃດນັ້ນຼ ກແໍ ລ້ວແຕກູ່ ານພົວພນັ ລະຫວ່າງຜຂ້ ຽນກບັ ຜ້ ຮັບ. ຕວົ ຢາູ່ ງ: ຂຽນເຖງິ ໝ່ເູ ພໍອ່ ນອາດຈະຂຽນສ່ຽວ, ເພ່ໍອນທ່ຮໍີ ກັ , ທໍຄ່ີ ດິ ເຖງິ ... ຖາ້ ຂຽນເຖງິ ຄຼ- ອາຈານອາດຈະຂຽນວ່າອາ້ ຍຄທ່ເີໍ ຄົາລບົ , ຂໍຮຽນອ້າຍຄ ....ເອອ້ຼ ຍຄທນ່ໍີ ັບຖ....ດງ່ໍັ ນນ້ັຼ ເປນັ ຕນຼົ້ . ປທຼຫ້ຼາແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 21

ຂ. ພາກສວ່ ນເນີ້ືອຼ ໃນ ເນຼອ້ ໃນໃຈຄວາມຂອງຈົດໝາຍແບງູ່ ອອກເປັນສອງຕອນຄ: - ເວົາຼ້ ເຖິງເຫດຜົນຕ່າງໆຂອງຈດົ ໝາຍ. - ເວຼ້າົ ເຖງິ ເນ້ອຼ ໃນໃຈຄວາມຂອງຈົດໝາຍ ຄ. ພາກສວ່ ນສຸດທ້າຍ ຢູ່ຕອນນເ້ີຼ ຮາົ ອາດຈະຂຽນຄາໍ ຂອບໃຈ, ຄາໍ ສັ່ງໍ ສອນ, ຄາໍ ປະຕພິ ານ, ຄໍາອວຍພອນຼແລ້ວເຊນັ ຊ່ໍ. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 22

7.5 ຮບູ ແບບການຂຽນຈົດໝາຍແຕລ່ ະປະເພດ ປທຼຫ້ຼາແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 23

ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 24

ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 25

ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 26

ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 27

ປທຼຫາຼ້ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 28

7.6 ການເຝິກຂຽນຈດົ ໝາຍ  ໃຫ້ນກັ ສຶກສາເຝກິ ຂຽນຈດົ ໝາຍໃນແຕູ່ລະປະເພດ. ນັກສກຶ ສາຈດັ ກມູຸ່ ອອກເປນັ ຼ6 ກຸູ່ມ.  ກມຸູ່ ຼ1, 2 ຂຽນຈົດໝາຍທລຸ ະກິດ.  ກມູຸ່ ຼ3, 4 ຂຽນຈົດໝາຍສວ່ ນຕົວ.  ກຸ່ມູ ຼ5, 6 ຂຽນຈດົ ໝາຍທາງລດັ ຖະການ ແຕລູ່ ະກມູຸ່ ຂຶຼ້ນລາຍງານ ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 29

8. ການຂຽນຄາຮ້ອງ 8.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສາຄັນຂອງການຂຽນຄາຮ້ອງ ຄໍາຮ້ອງແມູ່ນໜັງສຮ້ອງຂໍໃຫ້ແກ້ໄຂບັນຫາໃດໜຶ່ໍງຂອງບຸກຄົນຼຫຼ ກົມກອງທີ່ໍຍໍ່ນເຖິງຜ້ມີໜ້າທີ່ໍຮັບຜິດຊອບຼແລະຼມີສິດແກ້ໄຂຄໍາຮ້ອງຂໍ ດັໍ່ງກ່າວຼເຊັໍ່ນ: ຄໍາຮ້ອງຂໍເຂົ້ຼາຮຽນ, ຄໍາຮ້ອງຂໍເຂົຼ້າເຮັດວຽກຼແລະຼອໍ່ນໆ. ເພ່ໍອສະດວກຼແລະຼເອກະພາບກັນໃນການເຮັດຄໍາຮ້ອງສ່ວນຫາຍເພິ່ໍນ ໄດ້ກໍານົດແບບຄໍາຮ້ອງໄວ້ໃຫ້ທຸກຄົນເຮັດຕາມຼຫຼຂຽນໃສູ່ຮ່າງຄໍາຮ້ອງ ນັນ້ຼ . ການຂຽນຄາໍ ຮ້ອງສິໍ່ງສໍາຄັນຄວນໃຫຖ້ ກແບບທ່ໍີກໍານດົ ໄວ້, ແຕູ່ບາງ ບ່ອນກໍຍັງບໍທ່ ັນມແີ ບບຄັກແນູ່ຈງ່ໍິ ຈໍາເປັນຄວນຮ້ວທິ ຂີ ຽນຄາໍ ຮອ້ ງ. ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 30

8.2 ປະເພດຂອງຄາຮ້ອງ ຄໍາຮອ້ ງທພໍີ່ ວກເຮາົ ນາໍ ໃຊໃ້ ນປດັ ຈບຸ ນັ ນີຼ້ມີ 2 ປະເພດຄ: ປະເພດ ຂຽນດວ້ ຍຕົນເອງຼແລະຼປະເພດຕ່ມໍ ຂ້ຄໍຼ ວາມ. 1) ປະເພດຂຽນດ້ວຍຕນົ ເອງ ຄາໍ ຮອ້ ງປະເພດນຼ້ີ, ຜ້ຮ້ອງຂຈໍ ະຕ້ອງໄດ້ຂຽນທຸກຂຼ້ໍຄວາມດ້ວຍຕົນເອງໂດຍຍດຶ ຕາມຫົວຂຕ້ຼໍ ່າງໆຼແລະຼບນັ ຫາສໍາຄັນຼແມນູ່ ການຈັດວາງຂຼ້ຄໍ ວາມຼ(ການຈດັ ໜາ້ ) ຄວນໃຫ້ເປນັ ລະບົບຼດ່ັໍງນ:້ຼີ  ຊປໍ່ ະເທດຼແລະຼຄໍາຂວນັ .  ຜ້ຮບັ ປະກັນຮອ້ ງຂໍ (ບອກຕໍາແໜ່ງູ ).  ເລໍອ່ ງຮ້ອງຂ.ໍ  ຜຮ້ ້ອງຂໍ (ບອກຊໍຼ່ ແລະຼນາມສະກຸນ, ທໍ່ຢີ )ູ່ .  ເນອຼ້ ຄວາມ (ບອກຈດຸ ປະສງົ , ຂຼໍມ້ ນຼຫຼລາຍລະອຽດ).  ຄໍາລົງທ້າຍ.  ຖ້າມີເອກະສານທີໍ່ປະກອບເປນັ ຫກັ ຖານກໍຄວນໄດ້ກ່າເຖິງ. ປທຼຫຼ້າແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 31

ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 32

ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 33

ກິດຈະກາ ຄາໍ ຖາມ: 1. ຈ່ງໍົ ຂຽນຄາໍ ຮອ້ ງປະເພດຂຽນດ້ວຍຕນົ ເອງໃຫໄ້ ດ້ຼ1 ສະບັບ? (ຂຽນເປນັ ຄູ່ຼຫຼເປນັ ໂຕະ) ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 34

2) ປະເພດຂຽນຕືມຼໍ່ ໃສຂ່ ີຄ້ ວາມ ຄາໍ ຮອ້ ງປະເພດນຼ້ີຼແມູ່ນສໍານກັ ງານຜ້ຮັບພຈິ າລະນາຄາໍ ຮ້ອງຼເປນັ ຜ້ ກາໍ ນົດຮ່າງອອກມາຼເພໍ່ອໃຫຜ້ ້ຮ້ອງຂຕໍ ມ່ໍ ຂ້ຄໍຼ ວາມໃສູ່. ຄາໍ ຮອ້ ງປະເພດນຼ້ີ ເປັນຄາໍ ຮອ້ ງທ່ໍີງາ່ ຍຼເພາະຜ້ຮ້ອງຂໍພຽງແຕູປ່ ອ້ ນຂຼໍມ້ ນ (ຂຽນຂ້ຼໍຄວາມໃສ)ູ່ ໃຫ້ຄົບຖວ້ ນຕາມບອ່ ນຫວາ່ ງທີໍ່ຈໍງົ່ ໄວສ້ ະເພາະກຖໍ ວ່າໃຊໄ້ ດ້. ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 35

ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 36

ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 37

ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 38

ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 39

8.3 ວທິ ຂີ ຽນຄາຮອ້ ງ - ເນ້ອຼ ໃນຂອງຄາໍ ຮ້ອງຕ້ອງກະທັດຮັດ, ຈະແຈ້ງ, ເວົຼ້າຕາມຄວາມ ເປນັ ຈິງ, ບໍ່ເວົຼາ້ ຕົວະຼຫຼຫອກລວງຼຖ້າບດ່ໍ ໍ່ງັ ນ້ຼັນສໍານັກງານທ່ໍີ ຮບັ ຜິດຊອບຈະບພ່ໍ ຈິ າລະນາຄໍາຮ້ອງຂອງຕນົ . - ຄໍາເວ້ຼົາທຂີ່ໍ ຽນຕອ້ ງສພຸ າບ, ສະແດງຄວາມນບັ ຖ. - ການຂຽນຕົວໜງັ ສຕ້ອງໃຫ້ຈະແຈ້ງອາ່ ນງາ່ ຍ, ຂຽນດ້ວຍນຼາ້ໍ ເມກິ ສດີ ຽວຼແລະຼບໍ່ຂຽນດ້ວຍນ້ຼໍາເມກິ ສແີ ດງ, ບຄ່ໍ ວນລບຶ ຼຫຼເຮດັ ໃຫ້ ເປິເປ້ອຼ ນ, ຄວນໃຊ້ເຈ້ຍຂະໜາດເໝາະສມົ ຼແລະຼໃຫ້ສະອາດງາມຕາ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 40

9. ການຂຽນຄາທວາຍ 9.1 ຄວາມໝາຍຂອງການຂຽນຄາທວາຍ ຄໍາທວາຍຼແມູ່ນການປະດິດແຕູ່ງພຼ້ນເມອງປະເພດໜຶ່ໍງຼເຊິ່ໍງແມູ່ນປະຊາຊົນ ຊາວຜ້ອອກແຮງງານເປັນຜ້ປະດິດແຕູ່ງຼແລະຼນິຍົມໃຊ້ແຕູ່ສະໄໝກ່ອນຈົນເຖິງທຸກ ມ້ຼນີ້ຼ, ຄໍາທວາຍສ່ວນຫາຍແມູ່ນຄໍາຮ້ອຍກອງທີ່ໍຫໍ່ຫຸ້ມດ້ວຍເນຼ້ອໃນອັນສົດໃສຼແລະຼ ເຕັມໄປດ້ວຍຮ ບພາບທໍາມະຊາດ, ເຄ ໍ່ອງໃຊ້ຂອງສອຍປະຈໍາວັນຼແລະຼການ ອອກແຮງງານຂອງປະຊາຊົນເຮົາ, ຄໍາທວາຍແມູ່ນການພັນລະນາກ່ຽວກັບວັດຖຸສິໍ່ງ ຂອງຼແລະຼປາກົດການທີ່ໍມີຈິງໃນໂລກພາວະວິໄສດ້ວຍວິທີເວົ້ຼາບ້ຽນໄປຼເພ່ໍອໃຫ້ທຸກ ຄົນຕ້ອງຄິດຫາຮບວັດຖຸສິໍ່ງຂອງຼແລະຼປາກົດການເຫົ່ໍານັຼ້ນ, ໃຊ້ຄໍາເວົຼ້າແບບງ່າຍຼ ແລະຼສອດຄ່ອງກັນ, ຄໍາລົງທ້າຍທຸກເທໍ່ອຕ້ອງໃຊ້ຄໍາເວົ້ຼາແມູ່ນຫຍັງ? ຈຸດພິເສດຂອງ ຄທໍ ວາຍແມູນ່ ເວົ້ຼາແບບໜ່ງຶໍ ແຕູ່ເຂົາຼ້ ໃຈອກີ ແບບໜໍ່ຶງ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກ້ວຼພນັ ລະພາ 41

9.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງການຂຽນຄາທວາຍ ຄໍາທວາຍຼແມູ່ນກາບກອນພ້ຼນເມອງປະເພດໜຶ່ໍງທີໍ່ມີຄວາມສໍາຄັນຫາຍຼ ຕໍ່ກັບການດໍາລົງຊີວິດຂອງຄົນເຮົາຼເຊິໍ່ງຄົນລາວເຮົາເຄີຍນິຍົມໃຊ້ເພ່ໍອໂຈດ ຖາມ, ທວາຍບັນຫາທີ່ໍມີລັກສະນະເຊໍ່ອງບັງຼແຕູ່ງຂຶ້ຼນມີລັກສະນະເປັນ ກາ ບກ ອນ ຖາ ມເ ຖິ ງບ ັນ ຫາ ນ ີ້ຼ ຼແ ຕູ່ ເອ ົາ ບັ ນຫ າອ ໍ່ ນ ມາ ຕອ ບຼ ທີ ່ໍມ ີລ ັກ ສະ ນ ະ ກົງກັນຂ້າມ, ມີລັກສະນະປີ້ຼນຄວາມເວົ້ຼາ, ມີລັກສະນເປັນຄໍາຖາມທີ່ໍບໍ່ສຸພາບຼ ແລະຼເວົ້ຼາໂຍກຼຫຼເວົ້ຼາເກີນຄວາມຈິງ. ຄໍາທວາຍສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມມີ ໄຫວພິບ, ຄວາມສະຫາດຫັກແຫມຂອງຄົນສະໄໝກ່ອນຼທີ່ໍສາມາດປະດິດ ແຕູ່ງຄໍາທວາຍຂຶຼ້ນມາໃຊ້ໃນຍາມອອກແຮງງານລວມ, ງານເຮອນກໍາ...ເພໍ່ອ ເປັນການຜອ່ ນຄາຍອາລົມຼແລະຼສ້າງສາຍສໍາພັນທດີໍ່ ີຕໍກ່ ນັ . ປທຼຫຼ້າແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 42

9.3 ປະເພດຂອງຄາທວາຍ 9.3.1 ຄາທວາຍທເ່ີໍ ວົີ້າເຖງິ ສັດສາວາສງໍ່ິ ຕາ່ ງໆ ສັດຼໄດ້ກາຍເປັນເປົ້ຼາໝາຍສ່ອງແສງຂອງຄໍາທວາຍເຊິ່ໍງຜ້ແຕູ່ງໄດ້ຊອກ ຫາມາທວາຍແກ້ຕອບກັນ. ການສ່ອງແສງດັ່ໍງກ່າວມີລັກສະນະກວມລວມຼ ແລະຼລັກສະນະສະເພາະເຈາະຈົງຼເຊິໍ່ງຄົນເຮົາມີການສັງເກດຼແລະຼສໍາຜັດຢູ່າງ ໃກ້ຊິດຼໂດຍສາມາດຮ້ໄດ້ຢູ່າງລະອຽດລະອໍເຖິງຮບຮ່າງລວມຼແລະຼຮບຮ່າງ ສະເພາະຂອງສັດສາວາສິ່ໍງຼນັບທັງສັດບ້ານ, ສັດປູ່າ, ສັດນໍຼ້າຼຈະເປັນສັດນ້ອຍຼ ຫຼສັດໃຫຍ່ຼກໍລ້ວນແຕູ່ເປັນເປົຼ້າໝາຍຼໃຫ້ແກູ່ການປະດິດແຕູ່ງຄໍາທວາຍຼທີໍ່ມີ ລັກສະນະປຽບທຽບລະຫວ່າງສັດໃສູ່ວັດຖຸສິໍ່ງຂອງຼແລະຼເຄ ່ໍອງໃຊ້ ສອຍອນໍ່ ໆ. ປທຼຫຼ້າແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 43

ຕວົ ຢ່າງ:  ເຫັກຊີແດງແທງຕາຝ່ໍັງຼແມນູ່ ຫຍັງ? (ອ່ຽນ, ຂ້ຼີກະເດອນ)  ຊຼີນ້ ຕອ່ ນດອີ ຼ້ົນ)  ນອ້ ຍອ່ອນຝັງຫາຍປີບເ່ໍ ນໍ່ົາຼແມ່ນູ ຫຍັງ? (ງແອງູ່ ຼແອວແກູວ່ ແມງໄຢຼລົງຂຼັ້ນໄດເອົາຫວົ ລງົ ກ່ອນຼແມ່ນູ ຫຍງັ ? (ໝາ)  ໂຕຫຍງັ ໄປໃສກໍຫາມເຮອນໄປນໍາ? (ເຕ່າໍົ )  ພະລສນີ ອ້ ຍຈາໍ ສິນຢໃູ່ ນຖ້ຼໍາຼຝນົ ບ່ໍຮໍາຈັກເທອ່ໍ ຼແມນູ່ ຫຍງັ ? (ຈ່ໍນີ າຍ)  ກບຸ ດໍາງວາໍ ດນິ ຼແມນູ່ ຫຍງັ ? (ຂຄຼີ້ ວາຍ)  ບກັ ນອ້ ຍໆນູ່ງຸ ເສອຼ້ ລາຍປັກຼລກັ ກນິ ຂອງພະຍາກໄໍ ດຼ້ ແມນູ່ ຫຍັງ? (ແມວ)  ໂຕຫຍງັ ບໍມ່ ຕີ ີນແລນູ່ ໄວປານມ້າ? (ງູ)  ໂຕໃຫຍເ່ ທໍົາ່ ຟ້າຼມນັ ມສີ ີຂ່ໍ າຼມີງວງມີງາຼມີຕານອ້ ຍໆຼແມ່ນູ ຫຍງັ ? (ຊາ້ ງ)  ມີຫາງຄໄມແ້ ສຼ້ ແຕູມ່ ສີ ຂໍີ່ າຼມີຜມົ ໜາ້ ມ້າຼຮອ້ ງວາ່ ຮໆ້ຼີ ຼແມູນ່ ຫຍງັ ? (ໂຕມ້າ)  ຕກົ ເດອນຫກົ ພວກມັນຮອ້ ງໂຮແຊວມວ່ ນຊ່ນໍ ຼຍາມກາງຄນອອກເຕ້ຼັນຼກາງເວນັ ເຂຼ້າົ ຮຼແມ່ນູ ຫຍັງ? (ກົບ, ຂຽດ)  ສິບຂາຼສອງຕາຫາຫວົ ບໍ່ເຫັນຼແມນູ່ ຫຍງັ ? (ກະປ) ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 44

9.3.2 ຄາທວາຍທໍີເ່ ວ້ົາີ ເຖງິ ສງ່ໍິ ຂອງເຄຼື່ໍອງໃຊຕ້ າ່ ງໆ ເຄໍ່ອງໃຊ້ໄມ້ສອຍສິໍ່ງຂອງຕ່າງໆເປັນຈໍານວນຫວງຫາຍຼແມູ່ນ ພາຫະນະໃນການທໍາມາຫາກິນຂອງຊາວນາ, ຊາວສວນ. ວັດຖຸດັໍ່ງກ່າວ ລ້ວນແຕູ່ຕິດພັນກບັ ການດາໍ ລົງຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງຄົນເຮົາຢູ່າງສະໜິດແ ໜ້ນ, ຕິດແໜ້ນກັບການອອກແຮງງານຼການສ້າງສາພັດທະນາ ເສດຖະກິດສັງຄົມລາວຕະຫອດມາ. ດ້ວຍເຫດນີ້ຼຄົນເຮົາຈິໍ່ງສັງເກດສິໍ່ງ ເຫົ່ໍານັຼ້ນໄດ້ຢູ່າງລະອຽດລະອໍບໍ່ວ່າທາງດ້ານຮບຮ່າງກໍຄຄຸນປະໂຫຍດໃນ ການນໍາໃຊ້ຼສິ່ໍງເຫົ່ໍານັຼ້ນໄດ້ກາຍເປັນເປົຼ້າໝາຍໃນການປະດິດແຕູ່ງຄໍາ ທວາຍ. ປທຼຫາຼ້ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 45

ຕົວຢ່າງ:  ໝແມມູ່ ານຄານລົງນາ້ໍຼ ຼແມນູ່ ຫຍງັ ? (ໄຊໃສປູ່ າ)  ບັກນ້ອຍໆພາຍເຮອລອດພຸູ່ມຼແມູນ່ ຫຍງັ ? (ກະສວຍຕໍາ່ ຫກ)  ຊກົ ງກົ ຄຄໍມ້າໄປຄ້າບເ່ໍ ຫັນຮອຍຼແມນູ່ ຫຍັງ? (ເຮອ)  ໄປທໃໍ່ ຮນູ່ າມາທໍກ່ ອ້ ນເສາ້ຼົ ຼແມນູ່ ຫຍງັ ? (ແຫ)  ຊາ້ ງສາມຂາຼພະຍາຂຼ້ຶນຂ່ຼີໍ ປ່ໍີນອ້ ຍເສບນາໍ ຼແມູ່ນຫຍງັ ? (ຄຽງ, ໝ,ຼ້ໍ ນຼ້າໍ ຟົດ)  ກິນຟາກນີ້ຼຼໄປຂຢີຼ້ າກນຼັນ້ ຼແມນູ່ ຫຍງັ ? (ອຼ້ີວຝ້າຍ)  ບັກຫວົ ໂລນ້ ຼໂຕນນຼ້າໍ ແຕເູ່ ດກິ ຼແມູ່ນຫຍງັ ? (ກະບວຍຕກັ ນາໍຼ້ )  ນົກຈບິ ນ້ອຍຼກນິ ຂນົ ຕາງເຫຍ່ໍອຼຄາຍຕອ່ ນຊີ້ນຼ ຼນາ້ໍຼ ຕາຍອ້ ຍຍາ່ ວລົງຼ ແມ່ນູ ຫຍງັ ? (ແໜບ) ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 46

9.3.3 ຄາທວາຍທເ່ີໍ ວ້ີົາເຖງິ ພຼືດຜັກຕ່າງໆ ຢ ູ່ໃນການດໍາລົງຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງຄົນເຮົາຼປາສະຈາກ ພຶກສາສາດຼ(ພດຜັກຕ່າງໆ) ບໍ່ໄດ້, ເພາະສິໍ່ງນີ້ຼມີການພົວພັນຢູ່າງສະ ໜິດ ແໜ ້ນກ ັບ ຄົ ນຫ າ ຍ ທີໍ່ ສຸ ດຼ ຈິ່ໍ ງ ພ າ ໃຫ ້ຄ ົນ ເຮົ າ ມ ີເວ ລາ ສັ ງເກ ດສ ິ່ໍ ງ ເຫົໍ່ານັຼ້ນໄດ້ຢູ່າງລະອຽດລະອໍຼນັບແຕູ່ດ້ານຮບຮ່າງ, ຄຸນລັກສະນະຼແລະຼ ຄຸນປະໂຫຍດໃນການນໍາໃຊ້. ຜ່ານການສັງເກດຕົວຈິງກ່ຽວກັບ ພຶກສາສາດ, ປະຊາຊົນບຮານກໍຄປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່ໍາໄດ້ປະດິດແຕູ່ງຄໍາ ທວາຍຂຶ້ຼນມານໍາໃຊ້ໃນເວລາອອກແຮງງານ...ໂດຍເອົາຮບພາບທໍາມະ ຊາດມາສ້າງເປັນບັນຫາທີ່ໍມີການເຊໍ່ອງບັງ, ປົກປິດເອົາໄວ້ເພ່ໍອແນໃສູ່ ເຝິກແອບການຄ້ົນຼ ຄດິ ທາງມັນສະໝອງຂອງຄົນເຮາົ ຼແລະຼເອົາມາທວາຍ ແກ້ກັນຢາູ່ ງມວ່ ນຊນໍ່ . ປທຼຫຼາ້ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 47

ຕວົ ຢ່າງ:  ໄກູ່ແມແູ່ ດງນອນສະແຄງຢູ່ປາຍໄມຼ້ ແມນູ່ ຫຍັງ? (ປກີ ້ວຍ)  ສງລລີ າບໍມ່ ຕີ າຈັກຂ້ຼຼໍ ແມູ່ນຫຍງັ ? (ຕົນຼ້ ກ້ວຍ)  ສງເຕວເວວບໍ່ມີຂຼໍ້ຼ ຕາ່ໍ ອປໍ້ຼ ໍຼ້ມີຂ້ສໍຼ ູຕ່ າຼແມນູ່ ຫຍັງ? (ຕຼນ້ົ ກ້ວຍ, ໝາກນດັ )  ບກັ ນ້ອຍໆຫັກຂຝ້ຼີ ອຍຮອງນ່ງັໍ ຼແມູ່ນຫຍງັ ? (ຜັກບົໍ່ວ, ຜກັ ທຽມ)  ຕກົ ປຸບຂາ້ ງຊີ້ຼຼ ແມູ່ນຫຍັງ? (ໝາກເຟອງ)  ນ້ຼໍາເຕົຼ້ານອ້ ຍຫ້ອຍຢປູ່ າຍຫກັ ຼຕັກກໍເຕັມຼບໍຕ່ ັກກໍເຕັມຼແມູນ່ ຫຍງັ ? (ໝາກ ພ້າວ)  ສາວສີສາວສນຼັ້ ຢນຊນັ ຕາກແດດອມ້ ລກນອ້ ຍຢນໄຫ້ແຂ່ງູ ຝົນຼແມູ່ນຫຍງັ ? (ຕ້ຼົນສາລ)ີ  ຍາມຍງັ ນອ້ ຍຼນງຸູ່ ເສ້ອຼ ສຂີ າວຼໃຫຍ່ເປນັ ສາວຼນງູຸ່ ເສຼອ້ ສີຂຽວສແີ ຫຼຼ້ ເຖາ້ຼົ ແກູ່ ແລ້ວຼນຸູງ່ ເສ້ຼອສີ  ແດງຼແມ່ນູ ຫຍງັ ? (ໝາກເຜດັ ) ປທຼຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ຼພນັ ລະພາ 48

9.4 ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຄາທວາຍ ຄໍາທວາຍໃຫປ້ ະໂຫຍດຫາຍຢູາ່ ງແກ່ເູ ດກັ ນກັ ຮຽນເຊນໍ່ັ :  ຊ່ວຍຂະຫຍາຍຈນິ ຕະນາການ, ຫວົ ຄິດປະດດິ ສາ້ ງຼເວຼາົ້ ລວມແລວ້ ແມູ່ນເສມີ ສ້າງ ພດັ ທະນາ  ການທາງດາ້ ນສະຕປິ ັນຍາ.  ຊວ່ ຍຂະຫຍາຍຼແລະຼເປີດກວ້າງຄວາມຮໃ້ ຫ້ແກູ່ເດກັ .  ຊວ່ ຍໃຫ້ເດກັ ມີຄວາມເບີກບານມວ່ ນຊໍນ່ .  ຊ່ວຍເສີມສາ້ ງພາສາຂອງເດກັ ໃຫ້ມີຄວາມອດຸ ມົ ສົມບນຍງິ່ໍ ຂຼ້ຶນໂດຍສະເພາະແມູ່ນດ້ານ ສັບພາສາ. ນອກຈາກນຼີ້ແລວ້ ຼຄາໍ ທວາຍຍັງເປນັ ການຫຼິນ້ ທວາຍບັນຫາເພອ່ໍ ສໍງົ່ ເສມີ ໃຫເ້ ດັກ ໄດ້ໃຊ້ສະຕິປັນຍາຼແລະຼໄຫວພກິ ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ, ອາດເປນັ ບນັ ຫາກ່ຽວກບັ ຄວາມຮ້ຮອບຕວົ ເຊໍິງ່ ເດັກຈະຫ້ນຼິ ດວ້ ຍຄວາມເບີກບານມ່ວນຊໍ່ນຼແລະຼໃຊ້ເວລາ ຫວາ່ ງໃຫເ້ ປນັ ປະໂຫຍດຼແລະຼໄດ້ຮບັ ຄວາມຮ້ຮອບຕວົ ເຊ່ງໍິ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ເດກັ ເຂົາ້ຼ ໃຈ ສະພາບຄວາມເປນັ ຢ່ຂູ ອງຄົນໃນສັງຄມົ ໄດ້ຢາູ່ ງເລກິ ເຊງໍິ່ . ປທຼຫຼາ້ ແສງແກວ້ ຼພັນລະພາ 49

9.5 ວທິ ແີ ຕ່ງຄາທວາຍ ຄໍາທວາຍຼມີສິລະປະການປະດິດແຕູ່ງທີ່ໍມີເອກະລັກສະເພາະຼຖ້າທຽບໃສູ່ປະເພດ ວັນນະຄະດີກາບກອນປະເພດອ່ໍນໆຼສິລະປະໃນການປະດິດແຕູ່ງຄໍາທວາຍຼແມູ່ນວິທີຕັ້ຼງ ບັນຫາຂອງຄໍາທວາຍຼມີຫາຍຮບ, ຫາຍວິທີຕົຼ້ນຕໍຼແມູ່ນວິທີປຽບທຽບທີໍ່ມີລັກສະນະວາດ ພາບ, ມີລັກສະນະຊຸກເຊໍ່ອງຄວາມໝາຍໄວ້, ໝາຍຄວາມວ່າຼທວາຍແບບນີ້ຼແຕູ່ພັດແກ້ແບບ ອໍ່ນ. ສະນ້ຼນັ , ໃນຂະບວນການຮຽນຼ- ການສອນຼວທິ ແີ ຕູ່ງຄໍາທວາຍສໍາລບັ ເດກັ ກ່ອນອ່ນໍ ໝດົ ຕ້ອງຄໍານຶງເຖິງເນ້ຼອໃນຼຕ້ອງແທດເໝາະກັບເດັກ, ດ້ານພາສາຄໍາເວົ້ຼາຕ້ອງແມູ່ນຄໍາເວົຼ້າທໍ່ີ ງ່າຍດາຍຼເຮັດໃຫ້ເດັກມີຄວາມສໍານຶກໄດ້ງ່າຍຼກ່ຽວກັບບັນຫາທີໍ່ນໍາມາທວາຍນັຼ້ນຼແລະຼອີກ ຢູ່າງໜຶໍ່ງຄໍາທວາຍຕ້ອງສະແດງໃຫ້ເຫັນລັກສະນະຈຸດພິເສດຂອງສິໍ່ງຂອງຕ່າງໆທີ່ໍເດັກໄດ້ໃກ້ ສິດຼແລະຼເຄີຍໃຊໃ້ ນຊວີ ິດປະຈໍາວັນ. ປທຼຫ້າຼ ແສງແກ້ວຼພັນລະພາ 50