ເອກະສານບັນຍາຍພາສາລາວນໍາໃຊ້

ຌເຑາະເຎຌັ ເ຃ໆ ບຄຓ຋ໆ ໃີ ຆຉ໇ ຈິ ຉໆ ໍຘໆ ຘາຌ ຘະ຋ໆ ຏີ ຂ໇ ຽຌໄຈຊ໇ ໆ າງ຋ບຈ຃ທາຓ຃ຈິ , ຃ທາຓຉບ໇ ຄກາຌຂບຄຉຌົ ເບຄ, ເຎຌັ ຘໆ ແ຋ຌ຃ທາຓ຅ໍາເຑໆ ບຎບ໇ ຄກຌັ ກາຌຖຓ ກຊາຌບາ໇ ຄບຄີ ໄຈ,໇ ກາຌຂຽຌເຎຌັ ກາຌ ຃ທາຓປຘ໇ ຶກ, ຂໍ຃໇ ິຈ, ຃ທາຓເນັຌ, ໃນ຃໇ ຌົ ບໆ ຌໄຈປ໇ ຍັ ປ໇ ເຎຌັ ຓໍຖະຈກົ ຋າຄ ບຄຏປ໇ ຽຌ ແຖະ ເຎຌັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາ ຈຉໆ ໍຉຌົ ເບຄ ແຖະ ຘຄັ ຃ຓົ . 50

2. ຎະເຑຈຂບຄກາຌຂຽຌ ກາຌຂຽຌແຍໆ ຄບບກເຎຌັ 2 ຎ ກບຄ ແຖະ ກາຌຂຽຌ຃ໍາປບ໇ ງແກທ໇ 2.1 ຎະເຑຈກາຌຂຽຌ຃າໍ ປບ໇ ງກບຄ ແຓໆ ຌກາຌຂຽຌເຎັຌ຃ໍາກບຌ ຌຈົ ຅າໍ ຌທຌ຃ໍາໃຌແຊທ, ຓກີ າຌຘໍາ ແຍຍຂບຄ຃ໍາປບ໇ ງກບຄແຓໆ ຌ ຂຽຌ ຌບກ຅າກໃຆ຃໇ ໍາເທົາ໇ ແຖທ໇ ງັຄຉບ໇ ນກັ ກາຌຂບຄຘຌັ ຋ະກະທແີ ຉໆ ຖະຆ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຎະເຑຈໃນງໆ ຃: ກາຌຂຽຌ຃ໍາປບ໇ ງ ທ. ຌ, ຓກີ າຌ຅ຈັ ທັກຉບຌ, ຓກີ າຌກໍາ າຑຈັ , ຓກີ າຌເຌບຄຘຽຄເບກໂ຋. ປຍ ຌເຎຌັ ກາຍ, ກບຌ, ໂ຃ຄ, ຘາຌ. ບຄຌໍາເບົາ຃ໍາເທົາ໇ ຓາປຽຍປຽຄຉາຓ ະຌຈິ ບກີ ຈທ໇ ງ. 51

2.2 ຎະເຑຈກາຌຂຽຌ຃າໍ ປບ໇ ງແກທ໇ ແຓໆ ຌກາຌຂຽຌ຋ໆ ຍີ ໆ ໍກໍາຌຈົ ຃ ບຂໍຈ຃ິ໇ ຘທະາຓນະແໃຖຌະກາເຌຎເັຌຖເບຖກໆ ບ຃ຄໍາຉເທາຓາົ໇ ຓປາ ຌງິ ຓົ . ປຍແຍຍຂບຄ຃ໍາປບ໇ ງແກທ໇ ຌງິ າງ, ເຖໆ ບຄຘຌັ໇ , ຅ຈົ ໝາງ, ຍຈົ ຍ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

຃ໍາໃຌແຊທເຆໆ ຄິ ແຓໆ ຌກາຌຂຽຌ຋ໆ ຓີ ີ ປາຍປແຽຍຍຍປ຋ຽໆຄີກໃໍານຌເ໇ ຎຈົ ໄຌັ ທຎ໇ ະນໂນຉງາກຓ,຃ທເຎາຓຌັ ທ ຓຍີ ຈົ ຃ທາຓ, ຘາຖະ຃ະຈ,ີ ຌະທະ ຍຌັ ຋ກຶ , ຍຈົ ຖະ຃ບຌ ເນໆ າົ ຌເີ໇ ຎຌັ ຉຌົ໇ . 52

3. ຍຌັ ນາ຋ໆ ຃ີ ທຌເບາົ ໃ຅ໃຘໆ ໃຌກາຌຂຽ  ໃຌກາຌຂຽຌ຃ທຌເຌຌັ໇ ຍຌັ ນາ ແ  ກາຌຂຽຌໃຆຑ໇ າຘາ຋ໆ ເີ ຎຌັ ຓາຈຊ ຑາຘາຉບ໇ ຄຘຸຑາຍ  ຍໆ ໍ຃ທຌຊເຍາົ ນກັ ໄທງາກບຌ, ເທ ຉາຓນກັ ໄທງາກບຌເຎຌັ ຘໆ ຄິ ຘໍາ຃ຌັ  ຃ທຌຂຽຌຍຈົ ຋ໆ ເີ ຎຌັ ຉາໜາ໇ ບໆ າຌ  ທາຄ຅ຈຸ ຎະຘຄົ  ຆບກນາຂໍຓ໇ ຌ  ກທຈແກກ໇ ໆ ບຌຑຓິ ເຏງີ ແຏໆ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຽຌ ແຖະ ເບາົ ໃ຅ໃຘໆ ເຆໆ ຌັ : ຊາຌ (ຑາຘາກາຄ): ຖກັ ຘະຌະຂບຄ ທຖາຂຽຌ຃ທຌ຃ໍາຌຄຶ ເຊຄິ ຃ທຌຊກ ຌ, ເຖບກເຖໆ ບຄ຋ໆ ຅ີ ະຂຽຌ 53

4. ກາຌຂຽຌຍຈົ ຆແີ໇ ຅ຄ 4.1 ຃ທາຓໝາງຂບຄຍຈົ ຆແີ໇ ຅ຄ ຍຈົ ຆແີ໇ ຅ຄຓ຃ີ ທາຓໝາງຉໆ ໍກາ ຉ຋ໆໆ ໍໜເີ ຎາ໇ຌັ ຋ນໆ ທີ ກັ ຽກກຄາາຌຌ,຋ໆ຃ກີ ຌົ ໍາບຌບຈ໇ົ ໄຓທຂເ໇ າ໇ຑຄໆ ,ບໝໃ ເປຈັ ໃນຏ໇ ບ໇ ໆ າຌຓ຃ີ ທາຓເຂາົ໇ ໃ຅ຉໆ ໍຍຌັ 4.2 ຃ທາຓຘາໍ ຃ຌັ ຂບຄຍຈົ ຆແີ໇ ຅ຄ ກາຌຂຽຌຍົຈຆີແ໇ ຅ຄ໇ ຓີ຃ທາ ຉ຋ໆໆ າຘີ ຄບ໅.ຌໃຌຌກັ ຆປທີ ຽຈິ ຌຎດໆະ຋຅ຸກາໍ ທທຌັ ຌັ ຂງໆບຄິ ຓຄ຃຃ີ ຌົ ທ ກາຌຆແີ໇ ຅ຄ, ກາຌບະ຋ຍິ າງເຌບ໇ ເຂາົ໇ ໃ຅ດໆ າຄ຅ະແ຅ຄ໇ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

າຌຈໍາຖຄົ ຆທີ ຈິ ຂບຄ຃ຌົ ເປາົ ໃຌຘຄັ ຃ຓົ , ໝໆ ເຑໆ ບຌ ແຖະ ຉຌົ ເບຄ. ທ຋ິ ກີ າຌຂຽຌ ໃນຌ໇ ກັ ປຽຌຎະຉຍິ ຈັ ຅ຈຸ ຎະຘຄົ ແຖະ ຌນາຉໆ າຄ໅ໄຈດ໇ ໆ າຄຊກຉບ໇ ຄ. າຓຘໍາ຃ັຌນາງຉໆ ໍກາຌເປັຈທຽກຄາຌ ຌທເປາຓາົ ຅ຘະໍາແ຃ຓຌັ ໆ ຌແຌຖກັ ະຘ຅ກຶ ໍາຘເາຎນັຌ຋຃ໆ ຉີ ບບ໇ າ຅ຄໃາຆຌ໇ ບໃຌຂບຄຍຈົ ປຽຌ ເຑໆ ບໃນຌ໇ ກັ ປຽຌ 54

4.3 ຅ຈຸ ຎະຘຄົ ຂບຄກາຌຂຽຌຍຈົ ຆແ ກ. ເຑໆ ບຎບ໇ ຄກຌັ ນ ແກໄ໇ ຂ຃ ຂ. ເຑໆ ບຆແີ໇ ຅ຄເຖໆ ບຄ຋ໆ ຉີ ໆ າຄ຅າ ຃. ເຑໆ ບບະ຋ຍິ າງເຖໆ ບຄ຋ໆ ຓີ ດີ ເຎຌັ ກາຌດໍາ໇ ເຖໆ ບຄ຋ໆ ຘີ ໍາ຃ຌັ ເຑໆ ບຍໆ ໍໃນເ໇ ກ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ແີ໇ ຅ຄ ຃ທາຓເຂາົ໇ ໃ຅ຏຈິ າກຎກົ ກະຉິ ດໆ ແຖທ໇ ໃນຆ໇ ຈັ ເ຅ຌງໆ ຄິ ຂຌຶ໇ ກທໆ າເກໆ າົ , ກຈີ ກາຌຏຈິ ຑາຈ 55

4.4 ປຍແຍຍຂບຄກາຌຂຽຌຍຈົ ຆແີ໇ ຅ຄ ກ. ປຍແຍຍ຅ຈົ ໝາງ ຂ. ຍຈົ ຃ທາຓ ຃. ຃ໍາຌໍາ ຄ. ຎະກາຈ ນ ຊະແນຄກາຌ ຅. ຃ໍາແຌະຌາໍ ນ ຃ໍາເຉບຌ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຄ 56

4.5 ທ຋ິ ຂີ ຽຌຍຈົ ຆແີ໇ ຅ຄ ກາຌຂຽຌຍຈົ ຆແີ໇ ຅ຄ ຌບກ຅າ ຉໆ າຄກຌັ ແຖທ໇ ກງໍ ຄັ ຓທີ ຋ິ ຂີ ຽຌ຋ໆ ແີ ຉກຉ ກຌັ ຈໆ ຄັ ຌ:ີ໇ ກ. ໃນ຃໇ ທາຓເຎຌັ ຅ຄິ ຂ. ຆຍີ໇ ບກຎະເຈຌັ ຋ໆ ຑີ າໃນເ໇ ກ ຃. ຋າໍ ຃ທາຓເຂາົ໇ ໃ຅ ນ ຆແີ໇ ຅ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

າກຓ຅ີ ຈຸ ໝາງ ແຖະ ປຍແຍຍ຋ໆ ແີ ຉກ ຉໆ າຄກຌັ , ແຉໆ ນກັ ກາຌຘໍາ຃ຌັ ຃າ໇ ງ຃ ກຈີ ຓ຃ີ ທາຓເຂາົ໇ ໃ຅ຏຈິ ຅ຄຘໆ ຄິ ຋ໆ ຃ີ ທຌຎະຉຍິ ຈັ 57

5.ກາຌຂຽຌຍຈົ ຖາງ 5.1 ຃ທາຓໝາງຂບຄຍຈົ ຖາງຄາຌ ກຍໆຸກຽທ຃ກຌົ ຍັ ນຍເຈົຖໜໆ ຖບໆ ທາຄໃງງຈຄຄາາເຖຌຌໆໃບຈແຄໜຓໜໆ ໆຌໆຄຶ ຄຶ ຍ,ເຆຈົເໆ ນຌັ ແ:ຈຉໆເກຄຖ ທໄິ ຅, ຋ຈັ ຘະຌະຘກຶ ຘາ ແຖະ ທຽກຄາ 5.2 ຃ທາຓຘໍາ຃ຌັ ຂບຄຍຈົ ຖາງຄາຌ ກາຌຂຽຌຍຈົ ຖາງຄາຌຓ຃ີ ທາ ຎະ຅ໍາທຌັ ໃຌທຽກຄາຌຂບຄ຋ຸກຂະແ ຄເກາຌຈີ ຂເຑຌຶ໇ າໃະນກແ໇ າຌກໆ ຖຏາໃ໇ ງຈຄຏາຌໜ໇ ໆ ຃ຄຶ ,ກ຃າຌະຊຌະະໃແ ເຖຑາໆ ບງຖຄາາຌງບຄາາຌຈ຅ເຆະໆ ຌັຂ:ຽຖຌາໄງຈຄນ໇ າຌາງແປຍຍຍແຎຍາ ແຖະ ຖາງຄາຌແຍຍຘໍາຌທຌຎະຑຌັ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ງຄາຌ ກຄຖາຎໆາຌບຌະບຄເໆກຌຑນາ໅ຈຌ.ຍໜຘຌັ ກຶໆ ຄຶ ນຘ຋າໆາໃີບ,ຈະກໜ຋າຌໆ ຍິ ຄຶ ຃຋າງໆຌົ໇ ເີ ກ຃, ທຈີຖາຂ໇າ,ງຌຶ໇ ກຄແາາກຌຌໆ າຓຘໍາ຃ຌັ ແຖະ ຅າໍ ເຎຌັ ນາງໃຌຆທີ ຈິ ແຍາແຈກນຍໜໜເຄແຎກໆໆຄຖຄຶາົໆ ຽ,ທກ໇ ນທແແາກຍຌຉບຍໆັຍຖ຃ຄົ ຑຍກທ໇ທຈຶຌັາຌາຌຉຓ຋ແໃກິຉຉກຶ ຈໆໍາບ໇ໄ,ໜຈຄນແກໆໃ໇ຍຄຶ ເາຆຆຍນຌາກ໇ ຅຋ຈຍາໆຈົກ຅.ີຌໝາະກຖຌໃາາາ຋ງຆງຌໆ ີ໇ 58

ກ. ຎະເຑຈຂບຄຍຈົ ຖາງຄາຌ 1) ຖາງຄາຌຎາກເຎໆ າົ ກາຌຖາງຄາຌຈທ໇ ງຎາກເຎໆ າົ ເຎ ໜາ໇ ນບ໇ ຄປຽຌກໆ ຽທກຍັ ເຖໆ ບຄ຋ໆ ໄີ ຈ຃໇ ຌົ໇ ຃ທ ຖາງຄາຌ຋ໆ ຂີ ຽຌຓາກໆ ບຌ ນ ເທາົ໇ ຖາງຄ ຎະກບຍ ແຖະ ແຓໆ ຌກາຌເທາົ໇ ແຍຍໜໆ ຄຶ ຋ 2) ກາຌຖາງຄາຌຈທ໇ ງກາຌຂຽຌ ກາຌຖາງຄາຌຈທ໇ ງກາຌຂຽຌ, ກາງາ.ຌຌຖບາງກຄ຅າຌາກຎຌະ,ີຆ໇ ງຸຓຄັ ,ຓກກີ າາຌຌຘຂະຽນຌຸຍຖຏາງຌົ ທຄ ກຓບາາຖ໇ີ ຄຌະນຌຍກັ າໍ ຽຘຊຍະາແເຌໜຍ຋ຍໆຏີ ຓີ ແຌົ າຏເກຎຌາຌັ຋ຌໆຘຘແີ ໆ ຄິຌກຶ ຘໆ ຌຘໍາບ຃າ຃ຌຌັ ຌົ໇ ,ນ຃ບາທງາຈາຘ໇ ດ຅ໍາໆ າຖະ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຎຌັ ກາຌຖາງຄາຌ຋ໆ ຍີ ຸກ຃ຌົ ນ ກໆ ຸຓ ເທາົ໇ ຉໆ ໍ ທຄາ໇າຓຌາໂ;ຈກງາຌຍໆ ເໍຓທໂີາົ໇ ຃ເຎຄຌັປໆ ກາຄາ,ຌຘຍໆ ະໍຓນເີ ບຸຍກ຅າະກຘຍາຈຌົ ຋ໆ ໃີ ຆໃ໇ ຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າໍ ທຌັ . ຋ໆ ໃີ ຆນ໇ າງກທໆ າໝໆ ໃຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າໍ ທຌັ ຃ ທຄາາຆຄິ ຌຓາ,ກຖີ ກາະຌາຍຌຍົແຍຖໂຌັ ະຈ຋ງ຋ກຶ ບຸຖາ໇ແະຄຖນກະກັຈິ ຊປເຆາຍຌໆ ຄິແ,ຍໝ຋ຍໆ າຓີ ຅ງາຈົເດຊໆໝາຄຄິ ະເປຈັ ເຎຌັ ຍຸກ຃ຌົ ນ ຃ະຌະກໄໍ ຈ,໇ ກາຌ ຖຍັ ກາຌຂຽຌຖາງຄາຌ. 59

5.3 ປໆ າຄກາຌຂຽຌຍຈົ ຖາ 5.3.1 ປໆ າຄກາຌຂຽຌຖາງຄາຌທຆິ າກາຌ ກາຌຖາງຄາຌທຆິ າກາຌຎະກບຍຈທ໇ ງ ເຌບ໇ ໃຌ ແຖະ ຑາກຘໆ ທຌຘະນຸຍ. 1) ຑາກຘໆ ທຌຘະເໜີ (ນ ຑາກຘໆ ທຌຌາໍ ) ຘຖຸຑາກງາ.ຍຄາໜປຌຽາ໇ຍແຎແປຖກົ ຓບ໇ະຌໆ ຌງບໃຆເກໆຍ຋ຂໆ ເາົບ຅຋ຄໆງ໇຅ີຏຌະຂ໇ ບເຽປກຌຈັ ຘໄ.ຸຈຈ຋.຋໇ ຄັ ຘາ໇ ງບຂຄດບໆ າຄຄຎຌຓຶ໇ ຍີ , ຂ. ໜາ໇ ຎກົ ໃຌ ຎນີກາງາຌຂຘຌຶ໇ ກຶ ເຎຘແຌັາຓ,ໆຉຌຆຌົ໇ເໆ ຅ຏຆງໆຘ໇໇ ເຖໃບໆຍບຌ຋ຄ,(ີ 2ນຆໆ ຃ຏປຏແບ໇ ຌຉຄ໇ ໆ຅ໍາຄຑ,າກາຆ)ຎໆ ທ.ກົ ຆິຘຌາໍາ຋ບຖໆ ກຂຍີັ , ຌຘກະັ ຈຘທກຶ ກຘາແ຃ກຌົໆ ຏບບໆ໇ ຌໆ າ໅ຌໄ;ຈເບ໇ຑໆ າາຌະເນຎຄັຌັ ຅ຍາຈົ ກປໃຽນຌ຃໇ ໃະຌແກຌາຌຌ ຃. ຃ໍາຌາໍ ຖາງຄາຌ, ຃ໃຌໍາຂໜບາ໇ຍ຃ໃໍາ຅ຌຉໍາໆ ໍຏຏ຋໇ ຂ໇ ໆ ໃີ ຽນຌ຃຅໇ ທະກາຓໆ າາຆທໆ ທເງຊເຄິ ນ຅ບຈຸ ຅ຈັ ຑຓິ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

າງຄາຌ ງ 3 ຑາກຘໆ ທຌ຃: ຑາກຘໆ ທຌຘະເໜ,ີ ຑາກຘໆ ທຌ ຍ,ໆ ໍຉດບໆ໇ ຈຄາ໇ຂຌຽໜຌໜາ໇ ຎຄັ ົກຘຌຖບທກງຌຖີ໇ າ຅ງະ,ຓ຃ຆີ ທໆ ເຌຖໆ ຂບຽຄຂຌບໃຄນກເ໇ ຍາໆຌຄິ , ຎກົ ກະຉ຅ິ ະໃນຖ໇ າງຖະບຽຈກໆ ຽທກຍັ ຖາງຄາຌ ຂຍຌຌຽຉແປຌທົຖຽຖບທຌ໇ າກັທງ຃ຘຆິ ຄບາບາຌຌາຌຈຎຉີ໇ ຋ໆ຅ໄະໍ ໆ ຎໃີະກຆ.ຌບ຃໇ໍາຍໄທ,ຎຌຖໄເທະຎນນ໇ ັຌບຈັ໇ຉທຘທົ ຆະິຑໝາຓິ , ເຸຈຑຑໆາບເກຑ຃ໆປບທຽໃາຌນຓ,໇ ບຈກຎໆ ຽະທຘກຄົ ຂຍັ ບຂຄໍຓ໇ ກຌາຌ, ຖກາາງຌຄ຃າຌົ໇ຌ຃, ທຂາ໇ບປຍທເຍຂປຈທຂຓບຄແກຖາຌະ 60

 ຄ. ຘາຖະຍາຌ ຉາຓເຖໆ ບເຎຄ ຌັແກຖາະຌຍຍບບກກເນຖທົກຂໜໍຘ໇ າ໇ ໍາ.຃ຌັ ຂ 2) ຑາກຘໆ ທຌເຌບ໇ ໃຌ ເຌບ໇ ໃຌເຎັຌຘໆ ທຌ຋ໆ ຘີ ໍາ຃ຌ຋ ຌາຓາປຽຍປຽຄ ແຖະ ຘະເໜຓີ າຘໆ ທຌ ໂ຃ຄເຖໆ ບຄ຋ໆ ຏີ ຂ໇ ຽຌໄຈກ໇ ໍາຌຈົ ຊາ໇ ຍຈົ ຅ະຉບ໇ ຄແຍໆ ຄຉາຓນທົ ຂໍຘ໇ ໍາ຃ຌັ , ຊາ໇ ຍ ແຍໆ ຄເຌບ໇ ໃຌບບກເຎຌັ ຍຈົ ແຉໆ ຖະຍຈົ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຂບຄກາຌຖາງຄາຌ ໂຈງປຽຄຖໍາຈຍັ ຋ໆ ຘີ ຸຈ ຏຌົ ກາຌຘກຶ ຘາ຃ຌົ໇ ຃ທາ໇ ຅ະຊກ ຌຌ,ີ໇ ກາຌຘະເໜຉີ ບ໇ ຄຂຽຌຉາຓຖໍາຈຍັ ຈຖາງຄາຌນາກຓເີ ຌບ໇ ໃຌຘຌັ໇ ເຌບ໇ ໃຌ ຍຈົ ຖາງຄາຌຓເີ ຌບ໇ ໃຌງາທ ຅ະຉບ໇ ຄ ຈ຅ະຉບ໇ ຄຎະກບຍຈທ໇ ງນທົ ຂໍຉ໇ ໆ າຄ໅. 61

 3) ຑາກຘໆ ທຌຘະນຸຍ ໝາງເຊຄິ ຘໆ ທຌ຋ໆ ຎີ ະກບຍຈທ໇ ງ ຘກຶ ຘາ ແຖະ ທະໄ຅. ກາຌຂຽຌຖາງຄາຌຌ ກ. ເບກະຘາຌບາ໇ ຄບຄີ ນ ຍຌັ ຌາຌຸກຓົ ຖາງກາຌບາ໇ ຄບີຄ ໝາງເຊິຄຖ ເຎຌັ ແນໆ ຄຂໍຓ໇ ຌໃຌກາຌ຃ຌົ໇ ຃ທາ໇ ແຖະ ໄ ແຖທ໇ , ຖາງກາຌບາ໇ ຄບຄີ ຌງີ໇ ຄັ ກທຓເບາົ ຉ ຌາຌຸກຓົ ຌຌັ໇ ໝາງເຊຄິ ຖາງຆໆ ເບກະຘາຌ, ເຌບ໇ ໃຌ຋ັຄໝົຈ ແຉໆ ຏຂ໇ ຽຌເນັຌທໆ າເ ຎະໂນງຈຉໆ ໍຏບ໇ ໆ າຌ຅ໆ ຄິ ປທຍປທຓໄທຉ໇ ບຌ ຂ. ຑາກຑະໜທກ (ເຑໆ ຓີ ເຉຓີ ) ເຎຌັ ຘໆ ທຌ຋ໆ ຎີ ະກບຍເຑໆ ຓີ ເຉຓີ ຂຌຶ໇ ນ ເຎັຌຎະໂນງຈຉໆ ໍຏບ໇ ໆ າຌ. ຌບກ຅ ຑາກເຑໆ ຓີ ເຉຓີ ຌແີ໇ ຓໆ ຌຍໆ ໍເໝາະຘຓົ ຋ໆ ຅ີ ະເ ເຑາະ຅ະເປຈໃນຓ໇ ຖີ າງຖະບຽຈນາງເກຌີ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ງຌເຌັ໇ ບຎກກົ ະກຘະາຉຌຑິ, າທກຈັ ຘຊໆ ທຸ຋ຌໆ ຘໃີ ຆະນຎ໇ ຸະຍກຓບຈີ ໆ ຍຄັ ຌກ:ີ໇ າຌ ຖາງຆໆ ເບກະຘາຌ຋ັຄໝົຈ ຋ໆ ີຏຂ໇ ຽຌໃຆ໇ ໄຈບ໇ າ໇ ຄບຄີ ໃຌຍໆ ບຌ຋ໆ ຂີ ຽຌເຌບ໇ ຃ທາຓໄທ໇ ທົ ຍຸກ຃ຌົ ຏ຋໇ ໆ ໃີ ນຘ໇ ໍາຑາຈບກີ ຈທ໇ ງ. ຍຌັ ແນໆ ຄຂໍຓ໇ ຌ຋ໆ ຏີ ຂ໇ ຽຌຍໆ ໍໄຈບ໇ າ໇ ຄບຄີ ໄທຉ໇ ໆ ໍກຍັ ເຎັຌແນໆ ຄຂໍຓ໇ ຌ຋ໆ ີກໆ ຽທຂບ໇ ຄບາຈເຎັຌ ຌ຋າ໇ ງ. ຓ ເຑໆ ບໃນຏ໇ ບ໇ ໆ າຌເຂາົ໇ ໃ຅ເຖໆ ບຄຖາທໄຈຈ໇ ີ ຅າກ຋ໆ ຂີ ຽຌໄທໃ໇ ຌຍຈົ ຖາງຄາຌຖະບຽຈ ເບາົ ໄທໃ໇ ຌຘໆ ທຌເຌບ໇ ໃຌຂບຄຍຈົ ຖາງຄາຌ ຌໄຎ. 62

6. ກາຌຂຽຌຍຈົ ຍຌັ 6.1 ຃ທາຓໝາງຂບຄຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ແຓໆ ຌຍຈົ ແຉໆ ຄຎະ ເເນນຈຈກກາາຌຌ຋ຉໆ າາຄຄ໅ຎໃະຌນຆທທີ ຈັ ຈິ ຘຎາຈະ຅ແາໍ ຖທະຌັ ,ບໆຍຌ 6.2 ຃ທາຓຘໍາ຃ຌັ ຂບຄຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ທເຎຽັຌກຉ, ຌົປ໇ ຍຂແ໇ ຈົໍຓຓ໇ ໆ ຍຌຌຌັຎຆໆ ກີ຋ທງກງຶ ໆ ບໃຓຌງ຃ີ ຖກທະາາຌບຓຽກຘຈຌັ ໍາເນຓ຃ໆ ຄບົັຌຖຎນ ເຑກາທຈີ ະຂທຶຌ໇ ໄິຍແຘົຈຌ,ຍທເັຌໃຓໆ຋ຈບ,ຶກເທຍງຖຈົ ຄັ າຘຍຉາບັຌ໇ ຓຄ຋ກາກຶຈາໃຌເຎຌກັຌຎຓໍ ບະຌາ຃ຈົ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຌ຋ກຶ ຍະເຌັ ຑ຋ຈກຶ ໜກໆ ຄຶາຌເຆເ຃ໆ ຄິ ໆ ບໃຆຌໄຍ໇ ນຌັ ທ຋ຂກຶ ບທຄຽຍກຸກຄ຃າຌຌົ ນ ຌ໅. ນ ນາງຉໆ ໍກາຌຈໍາຖຄົ ຆີທິຈຂບຄ຃ຌົ ເປາົ ຖຎຓະກ, ບຓຍ຃ີ ເທຂາາົ໇ ຓໃຌຆຍໍາຈຌົ ຂຆິ ຽໍາຌຌໍ.າຌກາຌເປຈັ ຌຎຓັຂຈຍີ ໍຓ຅໇ ຈົ ຸຍຌຍຌັນຌັ ຌັກ຋ີ຅໇ ຊກຶ ະ຅າເຌໆ ຄຎິ ປ຃ັຌໄ໇ົຍຎຈຊະທ໇ ນທ໇ ຽກຌທຄ,ັຈາຆຌຘັຌຈາຈຌັເ໇ ຅ໃໄຈຌຌ໇ 63

2.2 ປຍແຍຍກາຌຂຽຌຍຌັ ຋ກຶ ໂແກເຌຈຍາບຌ໇ງຍ1ເຍ)ໄຌຖທຌຂັໆ ໃີບ໇ ຽ຋ຌຉກຄຌກ,ກຶ ທົາຍຌຂໍຖດຌັ ໆ຅ຓໍ຃ະ໇າ຋ຄຈທຌົ຃ີກຶກຍາຉີໍາແາຓຖຌັບຍຌ໇ ຅ຄົ຋ຍຄຍ຋າກຍກຌຶັກໆາ໇າໍເແ຋ໂງຎຌ຋ຍຌັກຶແແຖຍ຋຅ແຖະຌາ຅ຄ໇ ຄະຘຂີ໇ກຄ໇຅ໃຍັໍ຃ຓ໇ານະຌເທຆີຎ຃ບ໇ໆາຏຌັາ໇ຓາງຂ຅ 2) ກາຌຂຽຌຍຌັ ຋ກຶ ແຍຍເຎຌັ ຋າຄກາຌ ຌ:ີ໇ ກາຌຂຽຌຍຌັ ຋ກຶ ຉຈິ ຉໆ ໍກຍັ ຑາກຘໆ ທ - ເ຃ຑ຋ຖໆ ໍາາໆ,ີ ບຂກທຄຌຘຶ໇ໃຌັໆ ຉທນ຋ຌົຌ໇ນ໇ ,ີໃຖງຆເຈຈັ ເໍຉ໇໇ ຎຊບາຌັຌຓະໃກ,ຊ຅ຎາາ຃ຌຌີ ທ຋ະນໆາບີຏຓບໜປ໇຋ກຍັໆໆ ທຘີ - - - - ກາຌຖຄົ ຋າ໇ ງ ຍໆ ໍຉບ໇ ຄໃຆ຃໇ ໍາຖຄົ ແຖະ ຉໍາແນຌໆ ຄ. ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ງ຃ກຍັ ຅ຈົ ໝາງ ເຆໆ ຌັ : ຓ຃ີ ໍາຂຌຶ໇ ຉຌົ໇ , ຓີ ຓຂ໇ ຘຽຌັ໇ ຌ໅.ໃເນປຏ໇າົ ຘ຋໇ າໆ ເີ ຓປາາົ ຈຉໃບ໇ ຆຄກກ໇ າາຌຌຉຂຈິຽຌຉໆ ຍໍປຌັເ໇ ຖ຋ໆ ບກຶ ຄ ຌ຅ຉາຌົ໇ ຌ.ປ,໇ ກາຌຍຌັ ຋ກຶ ຌຈັ ໝາງກຍັ ໝໆ ນ ຌ ທຌຖຈັ ຊະກາຌ ເຆໆ ຄິ ຓຖີ າງຖະບຽຈຈໆ ຄັ ຉໆ ໄໍ ຎ ທງຄາຌ຋ໆ ບີ ບກໜຄັ ຘ... ກຘໜຌັ໇ ຄັ຋ຘໆ ຘີ ..ຸຈ. . ຍໜຄັ ຘ... ຄ຋າ໇ ງໃຈ໅ ຅ະ຅ຍົ ຖຄົ ຈທ໇ ງກາຌຂຽຌຆໆ 64

 7. ຎະເຑຈຂບຄຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຖທຓຓນີ າງຎະເຑຈ ເຆໆ ຌັ - ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຅າກກາຌຒຄັ - ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຅າກກາຌບໆ າຌ - ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຎະ຅າໍ ທຌັ - ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ນທຌ຃ຌ - ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ກບຄຎະຆຸຓ - ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ນງໍ ໇ - ຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຃ທາຓ຃ຈິ ເນຌັ - ຍຌັ ຋ກຶ ເນຈກາຌ - ຍຌັ ຋ກຶ ຎະນທຈັ ຘາຈ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຌ: 65

8. ປຍແຍຍຂບຄຍຈົ ຍຌັ 8.1 ກາຌ຅ຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຘຌັ໇ ແຍຍຍໆ ເໍ ຎຌັ ຋ ກາຌ຅ຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ແຍຍຌີ໇ ຅ະ຃ ຂຉຌຽົ໇ ຌ, ຍຓຌັເີ ຌ຋ບ໇ ກຶ ເຖແໆ ຍບຍຄ,ຌຓໃີ໇ ຃ີຌໍາກຖຖໍ ຄົ ຋ະຌາ໇ ງຉີ ບ໇ແຄຖ ຉບ໇ ຄກາຌຉຈິ ຉໆ ໍປເ໇ ຖໆ ບຄໂຈງໄທ ຉທົ ກາຌຍຌັ ຋ກຶ ຌຈັ ໝາງກຍັ ໝໆ ນ ກາ ເຎຌັ ຉຌົ໇ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຌ຋ກຶ ຋າຄກາຌ ຃າ໇ ງ຃ກຍັ ຅ຈົ ໝາງ ເຆໆ ຌັ : ຓ຃ີ ໍາຂຌຶ໇ ຄຖກະາຌຓແຆີ ຅ໆ ຏຄ໇ ຂຂ໇ ຽໍ຃໇ ຌທ.າຓເປຘາົ ຌຘັ໇ ໅າຓໃນາຈຏ໇ ໃ຋໇ ຆໆ ເີ ກ໇ປາາົ ຌ ທດໆ າຄກາຌຍຌັ ຋ກຶ ແ຅ຄ໇ ໃນບ໇ າ຅າຌປ,໇ າຌຍຌັ ຋ກຶ ຂໍ຃໇ ທາຓ຅າກໂ຋ຖະຘຍັ 66

8.2 ກາຌຂຽຌຍຌັ ຋ກຶ ແຍຍເຎຌັ ກາຌ຅ຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຉຈິ ຉໆ ກໍ ຍັ ຑ ຖະບຽຈຈໆ ຄັ ຖໆ ຸຓຌີ໇  ຑາກຘໆ ທຌຖຈັ ຊະກາຌ ນ ໜໆ ທງ  ຋ໆ ,ີ ທຌັ ຋,ີ ເຈບຌ, ຎີ ແຖະ ຋ໆ ບີ ບ  ໃນນ໇ ງເໍ໇ ຎຌັ ໃ຅຃ທາຓ຋ໆ ຘີ ຌັ໇ ຋ໆ ຘີ ຸຈ  ຃ໍາຂຌຶ໇ ຉຌົ໇ ໃຆຉ໇ າຓຊາຌະຂບຄຏປ໇  ກາຌຖຄົ ຋າ໇ ງ ຍໆ ຉໍ ບ໇ ຄໃຆ຃໇ ໍາຖຄົ ຋າ໇ ງ ແຖະ ຉໍາແໜໆ ຄ. ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຌ຋າຄກາຌ ຑາກຘໆ ທຌຖຈັ ຊະກາຌຓຖີ າງ ງຄາຌ຋ໆ ບີ ບກໜຄັ ຘ. ບກໜຄັ ຘ. ຈ. ປຍັ ໜຄັ ຘ. ງໃຈ໅ ຅ະ຅ຍົ ຖຄົ ຈທ໇ ງກາຌຂຽຌຆໆ 67

9. ນກັ ກາຌ ແຖະ ທ຋ິ ຂີ ຽຌຍຈົ ຍຌັ ຋ກຶ 9.1 ນກັ ກາຌຂຽຌຍຌັ ຋ກຶ - ເຖບກໃຆທ໇ ຋ິ ກີ າຌ຅ຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຉາຓ຃ທາຓ ຅ະຌາໍ ໄຎໃຆ.໇ ເ-ຈບເຌຌບ໇ ຎໃ,ີ ຌຘ຋ະໆ ຅ີ ຊະາເຌຎ຋ຌັ ໆ ຋ີ ທໆ ກີຆິ ໆ ຽາກທາຂຌບ໇ ,ຄກຂຍັໍຉ໇ ຍກົ ຸກຖ຃ຄົ ,ຌົ ເນ- ຈກເຌາບຌ໇ ໃ຃ຌທ຋ຌໆ ຍເີ ຎຌັ ັຌ຋຃ກຶ ທນາຓງເໍ຃໇ ທຈິ ຌັ໇ ເແນຉຌັໆ ຓ,຃ີ ທເານຓຈຘ ຃-ທ຅າຈຓົ ໂຒຈຓງເໃຒຆບຘ໇ ງໍາບຌບທກຌຑເຆາໆຘຌັ າ:຋ເໆ ບກີ ,ີະບ຋າ໇ຈັ ໅ປກຈັ ຍໍ ເໆ ໍ຃ຊ ເຊ-ທາ໇ ຌັ໇ທກໆແາາ຅ຉຌໆ ຈກົ ກກຖໍໆ າ຃ໍະທຌທ຋ຊຌີ ກັ ຅ບ຋ຈຈົ າແ຅ງຍາຏກຍຒ໇ ເນ຋ຄັ ງຍັບໍ໇ຍາເຆຖຌັ ໆ ຌໍັາ຋ຑ:ກຶະຎຘຍະຽຈົ຋ຄ,າແຌ ໃ-ຆນກາາງຌແ຅ຍຈົ ຍຍຉຌັ າ຋ຓກຶຖ຃ກັ ຄັຘ໇ ໜະໆ ຌຄຶ ໅ະເຍຌໆ ໍ຅ບ໇ າໍໃເຌຎຌັ ຃ໃທຆາທ໇ຓ຋ິ ໃຆ໇ ນ ຎະເຑຈຂບຄກາຌຍຌັ ງາງ. ຅າກນກັ ກ ຈ຅ໆ ຄະັ ກເໆນາທຌັ ຓໄຈາຌທ໇ ຋ີໆ໇ າຄັ ກໝາຈົຌຍເທຌັ ຎຌັ຋໇ ຋ແນກຶາ໇ ຉແຘໆ຅ປຄແະກຍທ໇ເແຎຑຍຌັ ັຌຖຍະແຑກາຍາຍຌໃຍ

ຓຘໍາ຃ຌັ ຂບຄເຖໆ ບຄ ແຖະ ຃ທາຓຓໆ ຸຄໝາງ຋ໆ ີ (຅າໍ ຌທຌເຄຌິ , ຅າໍ ຌທຌຘະຊຉິ ຉິ ໆ າຄ໅) ທຌັ ຌ, ຃ທຌ຅ຈົ ໄທໃ໇ ນຖ໇ ະບຽຈ. ຈຘຏໍາ຃ຌົ ຌັ ນດໆ າກຄງາໆຌຄິ ຅ງໆ ຄິກົ ຃ຉທທົ ຌດ຅ໆ າຈົ ຄໄເຎທັຌໃ໇ ນເຖຖ໇ໆ ບະຄບນຽຈເ.ຎັຌ ຊຄິ ແຓໆ ຌ຅ະ຅ຈົ ດໆ າຄຖະບຽຈກໍຉາຓ ຉບ໇ ຄຉຈັ ຃ທຌ຅ຈົ . ກາຌກໆ າທຘໆ ຄົ ຋າ໇ ງ຅ະຍຌັ ຋ກຶ ນ ຍໆ ໍ຅ຈິ ກໆໄໍ ຈ໇ ແຌຖກໆະາທກເຎໍຖຈີະຌກ຋ີບໆ ຄ຅ີ ຎາໍ ະເຎຆຌັ ຸຓ. ກໆ າທຎຈິ ກບຄຎະຆຸຓ ຋ໆ ຅ີ ຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ຑຽຄແຍຍຈຽທຘະເໝໄີ ຎ຃ທຌ ຓກຘາໍາຌ຃ຂຌັ ບ,ຄ຃ກທາຌາຓ຅຅ຈົ າໍຍເຎຌັ ຌັ຋ກຶ ແຈຖໆ ຄັະກໆ ກາທາຓຌ຅າຂະາ໇ຌຄໍາເ຋ໄຎຄິ ໃຍຈຌັ ກ຋ໍຉກຶ າເຓຆໆ ຄິແແຓຉໆ ຌກໃຉຆໆ າທ໇ຄກ຋ິ ຌັ ກີ ບາບຌກແໄຖຎ.ະ ນກັ ກາຌ 68

9.2 ທ຋ິ ຂີ ຽຌຍຌັ ຋ກຶ ດາກ຅ຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ໄຈຈ໇ ີ ຑທກເ 3 ທ຋ິ ີ ຃: ກ. ຍຌັ ຋ກຶ ດໆ າຄຖະບຽຈ: ແຓໆ ຌກາຌຍ ເນຌັ , ໄຈງ໇ ຌິ ນ ໄຈຒ໇ ຄັ ຓາ, ຊາ໇ ທໆ າເ ກາຌຍຌັ ຋ກຶ ຖະບຽຈ຅າກ຃ໍາເທາົ໇ ຌຌັ໇ ເບ ຂ. ຍັຌ຋ກຶ ນງໍ:໇ ແຓໆ ຌກາຌຍຌັ ຋ກຶ ຍຌັ ຋ກຶ ຘະເຑາະໃ຅຃ທາຓຘໍາ຃ຌັ ຂບຄ ຍຌັ ຋ກຶ ນງເໍ໇ ຌບ໇ ຃ທາຓຌຌັ໇ ເບຄ. ຃. ຍຌັ ຋ກຶ ຍາຄຘໆ ທຌ: ບາຈ຅ະເຎຌັ ກ ໄຈ,໇ ແຉໆ ທໆ າເຖບກ຅ຈົ ຘະເຑາະຍາຄຂໍ຃໇ ທໆ າຘໍາ຃ຌັ ຅າໍ ເຎຌັ ຉບ໇ ຄຍຌັ ຋ກຶ ໄທ.໇ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ເປາົ ຉບ໇ ຄປທ໇ ຋ິ ກີ າຌ຅ຈົ ຍຌັ ຋ກຶ ເຆໆ ຄິ ຓີ ຍຌັ ຋ກຶ ໃນ຃໇ ຍົ ຋ຸກດໆ າຄ຋ໆໄີ ຈປ໇ ,໇ ໄຈ໇ ເຎຌັ ກາຌຍຌັ ຋ກຶ ຅າກ຃ໍາເທາົ໇ ກໍແຓໆ ຌ ບຄ. ກ຋ໆ ີຍໆ ໍຖະບຽຈ຅າກ຋ຸກ຃ໍາເທາົ໇ ເຖບກ ຄເຖໆ ບຄເຎຌັ ຋ໍາຌບຄຈຽທກຌັ ກຍັ ກາຌ ກາຌ຅ຈົ ດໆ າຄຖະບຽຈ ນ ຍຌັ ຋ກຶ ນງໍກ໇ ໍ ຃ທາຓ, ຍາຄເຖໆ ບຄ ນ ຍາຄຉບຌ຋ໆ ເີ ນຌັ 69

11. ກາຌຂຽຌ຅ຈົ ໝາ 11.1 ຃ທາຓໝາງຂບຄ຅ຈົ ໝາງ ຅ຈົ ໝາງ ແຓໆ ຌເ຃ໆ ບຄຓຘໆ ຘາຌຘ ຖະນທໆ າຄຍຸກ຃ຌົ ກຍັ ຍຸກ຃ຌົ , ໜໆ ທງຄາຌ ໜໆ ທງຄາຌ ເຊຄິ ທໆ າໜໆ ທງຄາຌ຅ະດໆ ນໆ າຄໄ ຅ຂໆ ຈາົ ທໝ຃າາງທຉແບ໇ ຖຄ຅ະະແແ຅຅ຄ໇ຄ໇຃ແທຖາຓະ ຎຆະຈັ ຘເ຅ຄົ ໄຌຈເຉ໇ ຑາໆ ຏຂ໇ ຽຌ. 11.2 ຃ທາຓຘໍາ຃ຌັ ຂບຄ຅ຈົ ໝາງ ຑານະຌະກໃາຌຌກຂາຌຽຘຌໆ ຘ຅າຈົ ຌໝ຃ທາາງຓຓໝີ຃າທງໃາຌຓກຘ ໄຑຎໆຎະຌີ ຉ຅ບ໇ ໆ າາໍຄຄທ.ຎຌັກະ,າເຌ຋ຌຂຍຈັ ຽແເຊຌຉໆ຅ຄິ ກຍຈົ າຸກຌໝ຃ຂາຌົຽງຌຍ຋຅ໆ ໆໍຘເີ ຈົປະໝາົເຑຉາບາ໇ ຌະຄຖແກາຉາ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

າງ ຘໍາ຃ຌັ ຎະເຑຈໜໆ ຄຶ ຘໍາຖຍັ ໃຆຉ໇ ຈິ ຉໆ ໍຑທົ ຑຌັ ຑຌໄາບກຓກ຅ກຍ຃ັ ະຌທໜັ ໄຎາຈໆ ທຓາເ໇ ງຂຌຉໃຄາົ໇ບ໇ ໃາຈຄຌ຅ກກກນໍຘາຌຌັ າຖຖຓ. ະະຘາຈນນະໃຌທທໆຆໆ າຌັາ໇ ຄ຅ຄ໇ ,ຏຍຈົ ກຸປ໇ກໝາຍັ຃ຌາຌົ ຂແງກຖຽຘໆຌຍັະຄົ າກຉຘຑໆ າຑໍາກັຌ຃ທົ ,ຑຑັຌ຅ທົ ຌັຉຈຑົ ໆ ຑໍ຃ໝຌັ າົຌເງາຆເໃງໆ ຄປິຌເກຊົາເຌ຋ັດຄິ ໆໆ ເາາົ ແຑຌຄໆຖບນຌັ໇ ະຌ.ທກແຄນຉນຌັ ໆ ຘດເາຊໆ ງາໃຓຄິຌ,ຑາຆໆ ເຈໍແຎທີ ຘຓັຈໆຌິໆຄົ, າຌຂຽຌເຊຄິ . 70

12. ຎະເຑຈຂບຄ຅ຈົ ໝາງ  ກ. ຅ຈົ ໝາງຘໆ ທຌຉທົ ຘແຸຓຂໆ ະ, ຑບແາຓາ໇ ຍງໆ ຌຘ,຅ໆ ທເຈບົ ຌໝບ໇ ຉງາທົ ,ງ,ຌ຋ເໆ ບຖ໇ຂີ ໆ ຄາົຽເຌນຖໆຉບຍຈິ ຄຸກຉຉໆໆ ຃ໍເາຊຄຌົ ໅ຄິ ບຏ຋ໆ ຌໆ ຋ ທຽກຄາຌຂບຄກຌັ ແຖະ ກຌັ  ຂ. ຅ຈົ ໝາງ຋ຸຖະກຈິ ແຓໆ ຌ຅ຈົ ໝາງ຋ໆ ຂີ ຽຌຉຈິ ຉໆ ໍ຋າຄຈາ໇ ກ຋ໆ ຈເິີ ຎແຌັ ຖຌະຉິ ຍິຏຸກຌົ ຃ຎຌົະໂນນງເບຈກ຋ະາຄຆກຌົ າ,ຌກ຃າາ໇ ຌຂຉາງຈິ ກໄແຎຖຍັ ະຍເຆໍຖຉໆ ຌັ ຘິບ:ຈັຍກ,຃າຍໍາຌຘໍຖຘໍາຘໆິ ຄັຑຆຈັ າເກຈ໇ ຃ເຍໆັ ບຖນໆ ຄບຂາ໇ຄຄບຉປໆ ຄາາ໇,ຄຌ໅ກ,ນາຌກນໂາ຃ຌາ໇ ຄ  ຃. ຅ຈົ ໝາງ຋າຄກາຌ ນ ໜຄັ ຘ຋າຄຖຈັ ເຎໜຌັ ໜຄັ ຘຄັ ຋ຘ຋າຄໆ ຉີຖຈິຈັ ຉຊໆ ໍຖະະກນາຌທໆ າແຄຘຓໆ ໆທຌຌເບຖກຈັ ະຊ ຉໆ າຄ໅. ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

຋ຌ຋໇຃ີ ໅ໆ ເທີ ຋ປຌໆ າົເີ ໄປປຈກາັົ ຉປ໇ ແບ໇ຍັຑຄປຄກໆ ,ທາຘຓຌະຉກຌຈິຌັ ຈິ ຉ,ຘໆ ໍ,ເະຎຘໜໆັຌຄົ ຂກຓົ ໆ າາຖທຌະ຃ຍນາບທທກໆ ຊາຄເາຖຑຓໆໆ າົໍ, າຌກາຌ຃າ໇ ຂາງ, ເຎຌັ ເຖໆ ບຄກໆ ຽທກຍັ ຋ຸຖະ ຃ຌງຈຄຘຘປຉະະຖາໆ໇ຌໍໝຌຌະາບີນ໇ກກຘັ າຍທັຌຄຈິ ໆ າເາ຃ເຌບຄຎນາ໇ເກຌັ,ຎາ໇ະກກຌຄັ ຆປາາຉຌຌຌົາ໇ ຌົ໇ຌໃ຋ຉ.ຌຈິທແເຉຖຄຖໆໜໆໍຖະບະ,ຄີ໇ຍນ຋ຘໍຖທຸຖບຘິໆ າະຍຈັຄກຍຊຉຈິໆໍຖາາຓ຋ຄຘິ ໅ໆ ທຈົັ ຋ຄັ ຈຊະກາຌ ະຊຘະາກຌາ຋ຌໆ ຊີ ຈເທ໇ຎງຌັ ກນຌັ ກັ ກເຆາໆ ຌັຌ:ໃຌຎ຋ະກາຄາຖຈຈັ, ຊແ຅ະກຄ໇ ກາຌາຌ 71

13. ນກັ ກາຌ ແຖະ ທ຋ິ 13.1 ນກັ ກາຌ  ຂຽຌ຃ໍາຂຌຶ໇ ຉຌົ໇ ແຖະ ຃ໍາຖຄົ ຋ ໃຌໂບກາຈຉໆ າຄ໅.  ຂຽຌໃນໄ໇ ຈເ໇ ຌບ໇ ໃຌຘໍາ຃ຌັ ແຖະ ກະ  ຘໃໆຆຘຑ໇າຌາຘ. າຘຸຑາຍ, ຊກຉບ໇ ຄ ແຖະ ເໝ  ຂຽຌໃນຘ໇ ະບາຈ, ປຽຍປບ໇ ງ, ຍໆ ໍຓປີ  ຂຽຌໃນຊ໇ ກຉບ໇ ຄຉາຓປຍແຍຍຂບຄ  ຅ໆ າໜາ໇ ຆບຄ຅ຈົ ໝາງ (ຘະນກັ ນຄັ ຆ ຅ະແ຅ຄ໇ .  ຍໆ ໍ຃ທຌໃຆຌ໇ ໍາ໇ ຓກຶ ຘແີ ຈຄໃຌກາຌຂຽ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

຋ຂີ ຽຌ຅ຈົ ໝາງ ຋າ໇ ງໃນເ໇ ໜະຘຓົ ກຍັ ຊາຌະຂບຄຏປ໇ ຍັ ະ຋ຈັ ປຈັ . ໝາະຘຓົ ກຍັ ເຌບ໇ ໃຌ຋ໆ ຉີ ບ໇ ຄກາຌ ປບງຂຈີ ຂາ໇ ແຖະ ຖຍຶ . ຄກາຌຂຽຌ຅ຈົ ໝາງ. ຆບຄ຅ຈົ ໝາງ) ໃນຊ໇ ກຉບ໇ ຄ ແຖະ ຽຌ຅ຈົ ໝາງ ນ ຘະນກັ ນຄັ ຆບຄ. 72

13.2 ທ຋ິ ຂີ ຽຌ຅ຈົ ໝາ  ຉາຓ຋ໍາຓະຈາ຅ຈົ ໝາງຓີ 3 ຑາກຘໆ ທ  ຑາກຘໆ ທຌຉຌົ໇  ຑາກຘໆ ທຌເຌບ໇ ໃຌ  ຑາກຘໆ ທຌຓທ໇ ຌ຋າ໇ ງ ກ. ຑາກຘໆ ທຌຉຌົ໇ ຂຽຌຘະຊາຌ຋ໆ ດີ ໆ .............ທ ແຘໆ ຊທຌທ຃຋ໍາາໍ ຋ບກຈັິ ຋. ຘາໆງທແຌຌແທຊໃທຈ຋ຌຘີ ຌັ໇ ບກຄແໍໃນຖທຂ໇໇ ແຽ ປຍັ . ຉທົ ດໆ າຄ: ຂຽຌເຊຄິ ໝໆ ເຑໆ ບຌບາຈ຅ະຂ ຊ...າ໇.ຂເບຽບ໇ຌງເຊ຃ຄິ຋຃ໆ ຌີ -ຍັ ບຊາ.຅..າ.ຈຌໆ ຄບັ ຌາຌຈັ໇ ເ຅ຎະຌັ ຂຉ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

າງ ທຌ຃: ທຽຌຌັ ຃຋ໍາ.ີ ຋...ກັ ..຋..າ.ງ...ຉເໆ ຈໍຏບ຋໇ ໆຌຘີ ໆ.ຄົ.ເ.ຊ...ຄິ .,....ຎີ ໃຌ ແຉໆ ກາຌຑທົ ຑຌັ ຖະນທໆ າຄຏຂ໇ ຽຌກຍັ ຏ໇ ຂຂຉຽຽຌົ໇ຌຌ.ທຘໆ ໆາຽບທາ໇ ,ງເ຃ຑ຋ໆ ບໆ ເີ ຌ຃຋າົ ຖໆ ປີ ຍົ ກັ ,,ຂ຋ໍປໆ ຃ີ ຽຈິ ຌເບຊາ໇ ຄິງ..຃. 73

ຂ. ຑາກຘໆ ທຌເຌບ໇ ໃຌ ເຌບ໇ ໃຌໃ຅຃ທາຓຂບຄ຅ຈົ ໝ - ເທາົ໇ ເຊຄິ ເນຈຏຌົ ຉໆ າຄ໅ຂບຄ຅ຈົ ໝ - ເທາົ໇ ເຊຄິ ເຌບ໇ ໃຌໃ຅຃ທາຓຂບຄ຅ຈົ ຃. ຑາກຘໆ ທຌຘຸຈ຋າ໇ ງ ດໆ ຉບຌຌເີ໇ ປາົ ບາຈ຅ະຂຽຌ຃ ຎະຉຑິ າຌ, ຃ໍາບທງຑບຌ ແຖທ໇ ເຆຌັ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ໝາງແຍໆ ຄບບກເຎຌັ ຘບຄຉບຌ຃: ໝາງ. ຈໝາງ ຃ໍາຂບຍໃ຅, ຃ໍາຘໆ ຄັ ຘບຌ, ຃ໍາ ຌຆໆ . 74

14. ປຍແຍຍກາຌຂຽຌ຅ຈົ ໝ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ