ເອກະສານບັນຍາຍພາສາລາວນໍາໃຊ້

ໝາງແຉໆ ຖະຎະເຑຈ 75

ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

76

ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

77

ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

78

ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

79

ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

80

15. ກາຌເຐກິ ຂຽຌ຅ຈົ  ໃນຌ໇ ກັ ຘກຶ ຘາເຐກິ ຂຽຌ຅ຈົ ໝາງໃຌ ຌກັ ຘກຶ ຘາ຅ຈັ ກໆ ຸຓບບກເຎຌັ 6 ກໆ ຸຓ  ກໆ ຸຓ 1, 2 ຂຽຌ຅ຈົ ໝາງ຋ຸຖະກຈິ .  ກໆ ຸຓ 3, 4 ຂຽຌ຅ຈົ ໝາງຘໆ ທຌຉທົ .  ກໆ ຸຓ 5, 6 ຂຽຌ຅ຈົ ໝາງ຋າຄຖຈັ ຊ ແຉໆ ຖະກໆ ຸຓຂຌຶ໇ ຖາງຄາຌ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຈໝາງ ຌແຉໆ ຖະຎະເຑຈ. ຓ. . ຊະກາຌ ຌ 81

16. ກາຌຂຽຌ຃າໍ ປບ໇ 16.1 ຃ທາຓໝາງ ແຖະ ຃ທາຓຘາໍ ຃ຌັ ຂ ຃ໍາປບ໇ ຄແຓໆ ຌໜຄັ ຘປບ໇ ຄຂໍໃນ ກຓົ ກບຄ຋ໆ ງີ ໆ ຌເຊຄິ ຏຓ໇ ໜີ າ໇ ຋ໆ ປີ ຍັ ຏ ເຈຑໆ ຄັໆ ບກໆ ຘາທະຈເຆທໆ ຌັກ: ຃ໍາປບ໇ ຄຂໍເຂາົ໇ ປຽຌ, ແຖະ ເບກະຑາຍກຌັ ໄຈກ໇ ໍາຌຈົ ແຍຍ຃ໍາປບ໇ ຄໄທໃ໇ ນ຋໇ ຸກ຃ ຌຌັ໇ . ກາຌຂຽຌ຃ໍາປບ໇ ຄຘໆ ຄິ ຘໍາ຃ຌັ ຃ທ ຍໆ ບຌກງໍ ຄັ ຍໆ ໍ຋ຌັ ຓແີ ຍຍ຃ກັ ແຌໆ ຅ໆ ຄິ ຅ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ບຄ ຌຂບຄກາຌຂຽຌ຃າໍ ປບ໇ ຄ ນແ໇ ກໄ໇ ຂຍຌັ ນາໃຈໜໆ ຄຶ ຂບຄຍຸກ຃ຌົ ນ ຏຈິ ຆບຍ ແຖະ ຓຘີ ຈິ ແກໄ໇ ຂ຃ໍາປບ໇ ຄຂໍ ຌ຃ໃຌໍາປກບ໇ າຌຄຂເປໍເຂຈັ າົ໇ ຃ເປໍາປຈັ ບທ໇ ຄຽຘກໆ ທແຌຖນະາງບໆ ເຌຑ໅ໆ ຌິ . ຃ຌົ ເປຈັ ຉາຓ ນ ຂຽຌໃຘໆ ປໆ າຄ຃ໍາປບ໇ ຄ ທຌໃນຊ໇ ກແຍຍ຋ໆ ກີ າໍ ຌຈົ ໄທ,໇ ແຉໆ ຍາຄ ຅າໍ ເຎຌັ ຃ທຌປທ໇ ຋ິ ຂີ ຽຌ຃ໍາປບ໇ ຄ. 82

17. ຎະເຑຈຂບຄ຃າໍ ປ ຂຽຌຈທ໇ ງຉ຃ຌົໍາປເບບ໇ ຄຄ຋ແໆ ຖຑີ ະທກຎເະປເາົຑຌຈາໍ ຉໃໆ ຆຓໃ໇ຂຌໍ຃໇ ຎທຈັ າຓ຅ 7.1 ຎະເຑຈຂຽຌຈທ໇ ງຉຌົ ເບຄ  ຉຆ຃ໆ ຎາທຓະຌນໃເ຋ນທ຃ົ ຈເໍຂາ໇ ຎປໍຉແ໇ ຌັ ບໆ໇ າຖຖຄຄະ໅ຎະະຍ຃ແເຍົໍາຑຖຂຈະຈທໆຌຄັຍຌັ ຌ,ີ໇ ຌ.ັ :ີຏ໇ ນປ໇ າບ໇ຘຄໍາຂ຃ໍ຅ຌັ ະແຉຓບ໇ ໆ ຌ  ເຏຖປ໇ໆ ບຍັ ຄຎປະບ໇ ກຄຂຌັ ໍ.ປບ໇ ຄຂໍ (ຍບກຉໍາແໜໆ ຄ).   ຏປ໇ ບ໇ ຄຂໍ (ຍບກຆໆ ແຖະ ຌາຓຘະກຸຌ, ຋ໆ ດີ  ເຌບ໇ ຃ທາຓ (ຍບກ຅ຈຸ ຎະຘຄົ , ຂໍຓ໇ ຌ ນ ຖ  ຃ໍາຖຄົ ຋າ໇ ງ.  ຊາ໇ ຓເີ ບກະຘາຌ຋ໆ ຎີ ະກບຍເຎຌັ ນກັ ຊາຌກ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ປບ໇ ຄ ຅ຍຸ ຌັ ຌຓີ໇ ີ 2 ຎະເຑຈ຃: ຎະເຑຈ ຓ. ບຌຄໄກຈາຂ໇ຌຽ຅ຌຈັ ຋ທຸກາຄຂຂໍ຃໇ ໍ຃໇ ທທາາຓຓຈທ(໇ ກງາຉຌຌົ ຅ເຈັບໜຄໂາຈ໇ )ງງຈຶ ດໆ ). ຖາງຖະບຽຈ). ກໍ຃ທຌໄຈກ໇ ໆ າເຊຄິ . 83

17.2 ຎະເຑຈຂຽຌຉໆ ຓໃຘໆ ຂໍ຃໇ ທາຓ ຃ໍາປບ໇ ຄຎະເຑຈຌີ໇ ແຓໆ ຌຘໍາຌກັ ຄ ກາໍ ຌຈົ ປໆ າຄບບກຓາ ເຑໆ ບໃນຏ໇ ປ໇ ບ໇ ຄຂ ເຎຌັ ຃ໍາປບ໇ ຄ຋ໆ ຄີ ໆາງ ເຑາະຏປ໇ ບ໇ ຄຂໍຑຽ ໃນ຃໇ ຍົ ຊທ໇ ຌຉາຓຍໆ ບຌນທໆ າຄ຋ໆ ຅ີ ໆ ຄົ ໄ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຄາຌຏປ໇ ຍັ ຑ຅ິ າຖະຌາ຃ໍາປບ໇ ຄ ເຎຌັ ຏ໇ ຂໍຉໆ ຓຂໍ຃໇ ທາຓໃຘໆ . ຃ໍາປບ໇ ຄຎະເຑຈຌີ໇ ຽຄແຉໆ ຎບ໇ ຌຂໍຓ໇ ຌ (ຂຽຌຂໍ຃໇ ທາຓໃຘໆ ) ໄທຘ໇ ະເຑາະກຊໍ ທໆ າໃຆໄ໇ ຈ.໇ 84

18. ທ຋ິ ຂີ ຽຌ຃າໍ ປບ໇ ຄ - ເຌບ໇ ໃຌຂບຄ຃ໍາປບ໇ ຄຉບ໇ ຄກະ ເຎຌັ ຅ຄິ , ຍໆ ໍເທາົ໇ ຉທົ ະ ນ ນບກຖທຄ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍ຅ະຍໆ ໍຑ຅ິ າຖະຌາ຃ໍາປບ໇ - ຃ໍາເທາົ໇ ຋ໆ ຂີ ຽຌຉບ໇ ຄຘຸຑາຍ, ຘ - ກາຌຂຽຌຉທົ ໜຄັ ຘຉບ໇ ຄໃນ ເຘຎຈີ ເິ ຎຽທບ໇ ຌແ,ຖ຃ະທຍຌໆ ໍຂໃຆຽຌເ໇ ຅ຈງ໇ທ໇ ຂງະຌໜໍາ໇ ເາຓຈກິ ເໝຘ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຄ ະ຋ຈັ ປຈັ , ຅ະແ຅ຄ໇ , ເທາົ໇ ຉາຓ຃ທາຓ ຊາ໇ ຍໆ ໍຈໆ ຄັ ຌຌັ໇ ຘໍາຌກັ ຄາຌ຋ໆ ີ ບຄຂບຄຉຌົ . ຘະແຈຄ຃ທາຓຌຍັ ຊ. ນ຅໇ ະແ຅ຄ໇ ບໆ າຌຄໆາງ, ຂຽຌຈທ໇ ງຌໍາ໇ ເຓກິ ຘແີ ຈຄ, ຍໆ ໍ຃ທຌຖຍຶ ນ ເປຈັ ໃນ ໇ ໝາະຘຓົ ແຖະ ໃນຘ໇ ະບາຈຄາຓຉາ. 85

20. ກາຌຂຽຌ຃າໍ ຋ທ 20.1 ຃ທາຓໝາງຂບຄກາຌຂຽຌ຃າໍ ຃ໍາ຋ທາງ ແຓໆ ຌກາຌຎະຈຈິ ໝນເຎ຃ະຸໆຓ໇ ກບຆໆຈຄບາໃທຆ໇ຌຆຌງົ ຅ຂ໇ ຆເຌົບຌາເຄທບ໇ຊຘຏໃິຄບບຌ໇຋ງບບຸກຎກຌັ ຓະແຘ຅ຌ໇ປຈົ ໍາ,ີ໇ຄໃທຄ຃ຘາຌັ ຌໍາ຋ແເແຎຖທຖຌັ ະາະ ເເ຋ຎທປາຸກາົກ໇ົາແ຃,ຈົ ຍຌົ ຃ກຍຉໍາາຄບ຋໇ຌໆາຄງ຋ທ຃ໆ ຓາີແຈິ ງຖ຅ີນແະຄິາຓໃປຘໆຌຍຌບໂທກຖຈຈັ າກ຃ຌຊໆ ບຑຸຑຘຄາໆ ກັຄທຌິ ຂຌະັຖບທ ແແຍຓໆຍຌໜນໆ ງຄຶ .ຄັ ? ຅ຈຸ ຑເິ ຘຈຂບຄ຃ໍ຋ທ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ທາງ າ຋ທາງ ຈແຉໆ ຄຑຌ໇ ເຓບຄຎະເຑຈໜໆ ຄຶ ເຆໆ ຄິ ແຓໆ ຌ ຌາຏງຎຘ໇ ໆ ະທຈຌຈິ ນແາຉງໆ ຄແແຓຖໆ ຌະ຃ຌໍາປງິ ບຓ໇ົ ໃງຆກແ໇ ບຉຄໆ ຘ຋ະໆ ນີ ໄໆ ໍ ະ ເຉຓັ ໄຎຈທ໇ ງປຍຑາຍ຋ໍາຓະຆາຈ, ຌທຖບະທ,າະຄງໄິ຃ຌກແຘແໍາາາຖຓຖຈຌກໆ ຄົໆະຌທ໇ບຽ຋ເງບທຎທາ໇ ທກງາກາົ໇ ກ຋ິແແ຋ັຍຈົຍປເີຸກທທກຍຄເັຈຄາົ໇຋າໜຍາຌຊໆ ຌບໆ ຽ໇ເຄຶຸ ຘຂຉນແຌໆ ໆິຄບບຉ໇າົໄຂໆຌຄຄຎເຂໃຎຌບັ໇ ຆເາະົ໇,ຄຑໃ຃ຆ໇ໃໆ ຅ບແໍາາຆເບຆໃຖທ຃໇ ນກີຌົະໍາາົ໇ ໇ 86

20.2 ຃ທາຓຘາໍ ຃ຌັ ຂບຄກາຌຂຽຌ຃າໍ ຋ ຃ໍາ຋ທາງ ແຓໆ ຌກາຍກບຌຑຌ ນາງ ຉໆ ໍກຍັ ກາຌຈໍາຖຄົ ຆທີ ຈິ ຂບຄ຃ ເຑໆ ບໂ຅ຈຊາຓ, ຋ທາງຍັຌນາ຋ ຖກັ ຘະຌະເຎຌັ ກາຍກບຌຊາຓເຊຄິ ຋ໆ ຓີ ຖີ ກັ ຘະຌະກຄົ ກຌັ ຂາ໇ ຓ, ຓຖີ ກັ ເຎຌັ ຃ໍາຊາຓ຋ໆ ຍີ ໆ ໍຘຸຑາຍ ແຖະ ເທາົ໇ ໂ ຘະແຈຄໃນເ໇ ນຌັ ຃ທາຓຓໄີ ນທຑຍິ ຘະໄໝກໆ ບຌ ຋ໆ ີຘາຓາຈຎະຈິຈ ບບກແປຄຄາຌຖທຓ, ຄາຌເປບຌກ ແຖະ ຘາ໇ ຄຘາງຘໍາຑຌັ ຋ໆ ຈີ ຉີ ໆ ໍກຌັ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

຋ທາງ ຌ໇ ເຓບຄຎະເຑຈໜໆ ຄຶ ຋ໆ ຓີ ຃ີ ທາຓຘໍາ຃ຌັ ຃ຌົ ເປາົ ເຆໆ ຄິ ຃ຌົ ຖາທເປາົ ເ຃ງີ ຌງິ ຓົ ໃຆ໇ ຋ໆ ີຓີຖັກຘະຌະເຆໆ ບຄຍັຄ ແຉໆ ຄຂຶຌ໇ ຓີ ກຄຍຘຌັ ະນຌາະຌຎີ໇ ີແຌ໇ ຉ຃ໆ ເທບາາົ ຓຍເຌັ ທນາົ໇ າ,ບຓໆ ຌຖີ ຓກັ າຉຘບະຍຌ ໂງກ ນ ເທາົ໇ ເກຌີ ຃ທາຓ຅ຄິ . ຃ໍາ຋ທາງ ຍ, ຃ທາຓຘະນາຈນກັ ແນຓຂບຄ຃ຌົ ແຉໆ ຄ຃ໍາ຋ທາງຂຶຌ໇ ຓາໃຆໃ໇ ຌງາຓ ກໍາ...ເຑໆ ບເຎັຌກາຌຏໆ ບຌ຃າງບາຖຓົ 87

21. ຎະເຑຈຂບຄ຃າໍ ຋ທ 21.1 ຃າໍ ຋ທາງ຋ໆ ເີ ທາົ໇ ເຊຄິ ຘຈັ ຘາທາຘ ຘຈັ ໄຈກ໇ າງເຎັຌເຎາົ໇ ໝາງຘໆ ຆບກນາຓາ຋ທາງແກຉ໇ ບຍກຌັ . ກທຓຖທຓ ແຖະ ຖັກຘະຌະຘະ ຘຄັ ເກຈ ແຖະ ຘໍາຏຈັ ດໆ າຄໃກຆ໇ ຈິ ເຊິຄປຍປໆ າຄຖທຓ ແຖະ ປຍປໆ າຄຘ ຍາ໇ ຌ, ຘຈັ ຎໆ າ, ຘຈັ ຌາໍ໇ ຅ະເຎຌັ ຘຈັ ຌ ໝາງ ໃນແ໇ ກໆ ກາຌຎະຈິຈແຉໆ ຄ຃ ຖະນທໆ າຄຘຈັ ໃຘໆ ທຈັ ຊຸຘໆ ຄິ ຂບຄ ແຖະ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ທາງ ຘໆ ຄິ ຉໆ າຄ໅ ຘບຄແຘຄຂບຄ຃ໍາ຋ທາງເຆໆ ຄິ ຏແ໇ ຉໆ ຄໄຈ໇ ກາຌຘໆ ບຄແຘຄຈໆ ຄັ ກໆ າທຓຖີ ກັ ຘະຌະ ະເຑາະເ຅າະ຅ຄົ ເຆໆ ິຄ຃ົຌເປົາຓີກາຌ ໂຈງຘາຓາຈປໄ໇ ຈດ໇ ໆ າຄຖະບຽຈຖະບໍ ຘຌະບ໇ ເງຑານະຂຘບຈັ ຄໃຘນຈັ ງໆຘກາທຖໍ າທ໇ ຘຌໆ ຄິ ແຌຉໆຍັ ເຎ຋ຌັ ຄັ ເຘຎຈັ າົ໇ ຃ໍາ຋ທາງ ຋ໆ ີຓີຖັກຘະຌະຎຽຍ຋ຽຍ ະ ເ຃ໆ ບຄໃຆຘ໇ ບງບໆ ຌ໅. 88

ຉ ທົ ເນດໆກັ າຄຆ:ແີ ຈຄແ຋ຄຉາຐໆ ຄັ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ບ  ຆຌີ໇ ຉໆ ບຌຈຐີ ຄັ ນາງຎຍີ ໆ ໍເຌໆ າົ ແຓໆ ຌນງຄັ ?  ຌບ໇ ງບໆ ບຄແບໆ ຄ ແບທແກໆ ທແຓຄໄດ ຖຄົ (ໝາ)  ໂຉນງຄັ ໄຎໃຘກນໍ າຓເປບຌໄຎຌາໍ ? (ເ  ຑະຖຘຌີ ບ໇ ງ຅າໍ ຘຌິ ດໆ ໃຌຊໍາ໇ ຐຌົ ຍໆ ໍປໍາ຅  ກຸຍຈໍາຄທໍາຈຌິ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ຂ຃ີ໇ ທາງ)  ຍກັ ຌບ໇ ງ໅ຌໆ ຄຸ ເຘບ໇ ຖາງຎກັ ຖກັ ກຌິ ຂບ  ໂຉນງຄັ ຍໆ ໍຓຉີ ຌີ ແຖໆ ຌໄທຎາຌຓາ໇ ? (ຄ)  ໂຉໃນງໆ ເ຋ໆ າົ ຒາ໇ ຓຌັ ຓຘີ ໆ ຂີ າ ຓຄີ ທຄຓຄີ າ  ຓນີ າຄ຃ໄຓແ໇ ຘ໇ ແຉໆ ຓຘີ ໆ ຂີ າ ຓຏີ ຓົ ໜາ໇ ຓ  ຉກກາົ ຄເເຈທບຌັ ຌເຂນາົ໇ ກົປຑແທຓກໆ ຌຓນຌັ ງປຄັ ບ໇?ຄໂ(ກປແຍົ ຆ, ທຂຓຽ  ຘຍິ ຂາ ຘບຄຉານານທົ ຍໆ ໍເນຌັ ແຓໆ ຌນງ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ບໆ ຽຌ, ຂກີ໇ ະເຈບຌ) ? (ບຌົ໇ ) ຄຂຌັ໇ ໄຈເບາົ ນທົ ຖຄົ ກໆ ບຌ ແຓໆ ຌນງຄັ ? ເຉໆ າົ ) ຅ກັ ເ຋ໆ ບ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (຅ໆ ຌີ າງ) ) ບຄຑະງາກໄໍ ຈ໇ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ແຓທ) າ ຓຉີ າຌບ໇ ງ໅ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ຆາ໇ ຄ) ຓຓໆ າທ໇ ປຌຆບ໇ ໆ ຌຄທໆ ງາປາຓ໅ີ໇ ກແາຓຄໆ຃ຌຌນບງບຄັ ກ?ເ(ຉໂຌັ໇ຉຓາ໇ ) ຽຈ) ງຄັ ? (ກະຎ) 89

21.2 ຃າໍ ຋ທາງ຋ໆ ເີ ທາົ໇ ເຊຄິ ຘໆ ຄິ ຂບຄເ຃ໆ ບ ເ຃ໆ ບຄໃຆໄ໇ ຓຘ໇ ບງຘໆ ິຄຂບຄຉ ຑານະຌະໃຌກາຌ຋ໍາຓານາກຌິ ຂບ ຖທ໇ ຌແຉໆ ຉຈິ ຑຌັ ກຍັ ກາຌຈໍາຖຄົ ຆທີ ຈິ ໜຌ໇ , ຉິຈແໜຌ໇ ກັຍກາຌບບກ ເຘຈຊະກຈິ ຘຄັ ຃ຓົ ຖາທຉະນບຈຓ ເນໆ າົ ຌຌັ໇ ໄຈດ໇ ໆ າຄຖະບຽຈຖະບໍຍໆ ໍທໆ າ຋ ກາຌຌໍາໃຆ໇ ຘໆ ຄິ ເນໆ າົ ຌຌັ໇ ໄຈກ໇ າງເຎ ຋ທາງ. ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ບຄໃຆຉ໇ ໆ າຄ໅ ຉໆ າຄ໅ເຎັຌ຅ໍາຌທຌນທຄນາງ ແຓໆ ຌ ບຄຆາທຌາ, ຆາທຘທຌ. ທຈັ ຊຸຈໆ ຄັ ກໆ າທ ຈຎະ຅າໍ ທຌັ ຂບຄ຃ຌົ ເປາົ ດໆ າຄຘະໜຈິ ແ ແປ ຄຄາຌ ກາຌຘ໇າຄຘ າຑັຈ຋ະຌ າ ຓາ. ຈທ໇ ງເນຈຌ຃ີ໇ ຌົ ເປາົ ຅ໆ ຄິ ຘຄັ ເກຈຘໆ ຄິ ຋ຎັຌາຄເຈຎາ໇ ົາ໇ຌໝປຍາງປໃໆ າຌຄກກໍ຃າຌ຃ຸຎຌະຎຈະໂຈິ ນແງຉໆຈຄໃ຃ຌໍາ 90

ຉທົ ດໆ າຄ:  ໝແຓໆ ຓາຌ຃າຌຖຄົ ຌາໍ໇ ແຓໆ ຌນງຄັ ?  ຍກັ ຌບ໇ ງ໅ຑາງເປບຖບຈຑໆ ຸຓ ແຓໆ ຌ  ຆກົ ຄກົ ຃຃ໍຓາ໇ ໄຎ຃າ໇ ຍໆ ໍເນຌັ ປບງ ແຓ  ໄຎ຋ໆ ໃໍ ປໆ ຌາຓາ຋ໆ ກໍ ບ໇ ຌເຘາົ໇ ແຓໆ ຌນງ  ຆາ໇ ຄຘາຓຂາ ຑະງາຂຌຶ໇ ຂໆ ີ ຎໆ ຌີ ບ໇ ງເຘ ຒຈົ )  ກຌິ ຒາກຌີ໇ ໄຎຂດີ໇ າກຌຌັ໇ ແຓໆ ຌນງ  ຍກັ ນທົ ໂຖຌ໇ ໂຉຌຌໍາ໇ ແຉໆ ເຈກິ ແຓໆ ຌ  ຌກົ ຅ຍິ ຌບ໇ ງ ກຌິ ຂຌົ ຉາຄເນງໆ ບ ຃າ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ແໜຍ) ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

? (ໄຆໃຘໆ ຎາ) ຌນງຄັ ? (ກະຘທງຉໆ ໍານກ) ຓໆ ຌນງຄັ ? (ເປບ) ງຄັ ? (ແນ) ຘຍຌໍາ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (຃ຽຄ, ໝໍ,໇ ຌາໍ໇ ງຄັ ? (ບທີ໇ ຐາ໇ ງ) ຌນງຄັ ? (ກະຍທງຉກັ ຌໍາ໇ ) າງຉໆ ບຌຆຌີ໇ ຌາໍ໇ ຉາງບ໇ ງງໆ າທຖຄົ 91

21.3 ຃ໍາ຋ທາງ຋ໆ ເີ ທາົ໇ ເຊຄິ ຑຈຏກັ ຉໆ າຄ໅ ດໆ ໃ ຌ ກ າຌ ຈໍ າ ຖົຄ ຆີທິຈ ຎ ະ ຑກຶ ຘາຘາຈ (ຑຈຏັກຉໆ າຄ໅) ຍໆ ໄໍ ຈ ໜິຈແໜຌ໇ ກັຍ຃ົຌນາງ຋ໆ ີຘຸ ຈ ຅ໆ ເນໆ າົ ຌຌັ໇ ໄຈດ໇ ໆ າຄຖະບຽຈຖະບໍ ຌຍັ ແ ຃ຸ ຌຎະໂນງຈໃຌກາຌຌໍາໃຆ໇. ຏ ຑກຶ ຘາຘາຈ, ຎະຆາຆຌົ ຍປາຌກ຃ໍ ຎ ຋ທາງຂຌຶ໇ ຓາຌໍາໃຆໃ໇ ຌເທຖາບບກ ຆາຈຓາຘາ໇ ຄເຎັຌຍຌັ ນາ຋ໆ ຓີ ກີ າຌເ ເຐກິ ແບຍກາຌ຃ຌົ໇ ຃ຈິ ຋າຄຓຌັ ຘະໝ ແກກ໇ ຌັ ດໆ າຄຓໆ ທຌຆໆ ຌ. ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

໅ ະ຅ໍາທັຌຂບຄ຃ົຌເປົາ ຎາຘະ຅າກ ຈ,໇ ເຑາະຘໆ ຄິ ຌີຓ໇ ກີ າຌຑທົ ຑັຌດໆ າຄຘະ ຄິ ຑາໃນ຃໇ ົຌເປົາຓີເທຖາຘັຄເກຈຘໆ ິຄ ແຉໆ ຈາ໇ ຌປຍປໆ າຄ, ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ ແຖະ ຏໆ າຌກາຌຘັຄເກຈຉົທ຅ິຄກໆ ຽທກັຍ ຎະຆາຆຌົ ຍຌັ ຈາເຏໆ າົ ໄຈຎ໇ ະຈຈິ ແຉໆ ຄ຃ໍາ ກແປຄຄາຌ...ໂຈງເບາົ ປຍຑາຍ຋ໍາຓະ ເຆໆ ບຄຍຄັ , ຎົກຎິຈເບາົ ໄທເ໇ ຑໆ ບແຌໃຘໆ ໝບຄຂບຄ຃ຌົ ເປາົ ແຖະ ເບາົ ຓາ຋ທາງ 92

ຉທົ ດໆ າຄ:  ໄກໆ ແຓໆ ແຈຄຌບຌຘະແ຃ຄດໆ ຎາງໄຓ ໇ ແຓ  ຘຄຖຖີ າຍໆ ໍຓຉີ າ຅ກັ ຂໍ ໇ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ຉຌົ໇  ຘຄເຉທເທທຍໆ ໍຓຂີ ໍ ໇ ຉໆ ໍາບຎໍ ໇ ໍຓ໇ ຂີ ໍຘ໇ ໆ ຉາ ແຓໆ  ຍກັ ຌບ໇ ງ໅ນກັ ຂຐີ໇ ບງປບຄຌໆ ຄັ ແຓໆ ຌນ  ຉກົ ຎຸຍຂາ໇ ຄຆີ໇ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ໝາກເຒບ  ຌາໍ ໇ ເຉາົ໇ ຌບ໇ ງນບ໇ ງດໆ ຎາງນກັ ຉກັ ກເໍ ຉຓັ ຑາ໇ ທ)  ຘ(ຉາຌທົ໇ ຘຘາຘີ ຖາ)ທີ ຘຌັ໇ ດຌຆຌັ ຉາກແຈຈບຓ໇ ຖ  ງແຖາຓທ໇ ງຌຄັ ໆ ຌຄຸ ເບ໇ຘງບ໇ ຘຌໆີ ຸຄເຘບ໇ ຘຂີ າທ ໃນງໆ ເຎຌັ  ແຈຄ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ໝາກເຏຈັ ) ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຓໆ ຌນງຄັ ? (ຎກີ ທ໇ ງ) ຌກທ໇ ງ) ຓຌນງຄັ ? (ຉຌົ໇ ກທ໇ ງ, ໝາກຌຈັ ) ນງຄັ ? (ຏກັ ຍໆ ທົ , ຏກັ ຋ຽຓ) ບຄ) ຓ ຍໆ ໍຉກັ ກເໍ ຉຓັ ແຓໆ ຌນງຄັ ? (ໝາກ ຖກຌບ໇ ງດຌໄນແ໇ ຂໆ ຄຐຌົ ແຓໆ ຌນງຄັ ? ຌຘາທ ຌໆ ຸຄເຘບ໇ ຘຂີ ຽທຘແີ ນ໇ ເຊາົ໇ ແກໆ 93

22. ຃ຸຌຎະໂນງຈຂ ຃ໍາ຋ທາງໃນຎ໇ ະໂນງຈນາງດໆ າຄແກ  ຆໆ ທງຂະນງາງ຅ຌິ ຉະຌາກາຌ, ນທົ ຃ຈິ ຎ ຑຈັ ຋ະຌາ  ກາຌ຋າຄຈາ໇ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ.  ຆໆ ທງຂະນງາງ ແຖະ ເຎຈີ ກທາ໇ ຄ຃ທາຓປ  ຆໆ ທງໃນເ໇ ຈກັ ຓ຃ີ ທາຓເຍກີ ຍາຌຓໆ ທຌຆໆ ຌ.  ຆໆ ທງເຘຓີ ຘາ໇ ຄຑາຘາຂບຄເຈກັ ໃນຓ໇ ຃ີ ທາຓ ຘຍັ ຑາຘາ. ຌບກ຅າກຌແີ໇ ຖທ໇ ຃ໍາ຋ທາງງຄັ ເຎຌັ ໄ຃ຈທໃ໇າຆຓຘປ໇ ະປ໇ ຉບຎິ ຍຌັ ຉງທົ າເຆແໆ ຄິຖເຈະກັ ໄ຅ນະທນຑຌິ໇ກິ ຈໃຌທ໇ ກງ຃າຌທ ນທໆ າຄໃນເ໇ ຎຌັ ຎະໂນງຈ ແຖະ ໄຈປ໇ ຍັ ຃ທ ຘະຑາຍ຃ທາຓເຎຌັ ດໆ ຂບຄ຃ຌົ ໃຌຘຄັ ຃ຓົ ໄຈ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຂບຄ຃າໍ ຋ທາງ ກໆ ເຈກັ ຌກັ ປຽຌເຆໆ ຌັ : ຎະຈຈິ ຘາ໇ ຄ ເທາົ໇ ຖທຓແຖທ໇ ແຓໆ ຌເຘຓີ ຘາ໇ ຄ ປໃ໇ ນແ໇ ກໆ ເຈກັ . . ຓບຸຈຓົ ຘຓົ ຍຌງໆ ຄິ ຂຌຶ໇ ໂຈງຘະເຑາະແຓໆ ຌຈາ໇ ຌ ຌກາຌນຌິ໇ ຋ທາງຍຌັ ນາເຑໆ ບຘໆ ຄົ ເຘຓີ ໃນເ໇ ຈກັ ທຌທຈາແຓາດ໇ ກຓໆ າປໄຄເ໇ ປຍ໇ເຂຖບກີຍກິ ຍຍຌັ ເຉາຆນຌໆທົຄິາຓ.ເ,ຆໆ ທບໆ ຄິ ຌາ຅ຈຆະເໆ ຌຆຎໆ ທຌັ ແງຍຖໃຌັ ະນນໃເ໇າຈຆກກເໆັ໇ ຽທເທຖຂກາາົ໇ ໃຍັ ຅ 94

23. ທ຋ິ ແີ ຉໆ ຄ຃າໍ ຋ທາງ ຃ໍາ຋ທາງ ຓຘີ ຖິ ະຎະກາຌຎະຈຈິ ແຉ ທຌັ ຌະ຃ະຈກີ າຍກບຌຎະເຑຈບໆ ຌ໅ ຘຖິ ະຎ ຍຌັ ນາຂບຄ຃ໍາ຋ທາງ ຓນີ າງປຍ, ນາງທ຋ິ ຉີ ຌ ,ຘຓະຌຖີ ຌັກ໇ັ ,ຘໃະຌຌຂະຆະຸກຍເທຆຌໆ ບກຄ຃າຌທປາຓຽຌໝາ-ງກໄາທຌ,໇ ຘໝບາຌ ຉບ໇ ຄ຃ໍາຌຄຶ ເຊິຄເຌບ໇ ໃຌ ຉບ໇ ຄແ຋ຈເໝາະກ ດຄໆໆາາງຄໜຈາໆ ຄຶງ຃ໍາເປ຋ຈັທໃານງເຉ໇ ຈບ໇ ກັ ຄຓຘະ຃ີ ແທຈາຓຄໃຘນໍາຌເ໇ ນກຶ ຌັໄຈຖຄກັ໇ ໆ າຘງ ຘຈິ ແຖະ ເ຃ງີ ໃຆໃ໇ ຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າໍ ທຌັ . ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ຉໆ ຄ຋ໆ ຓີ ເີ ບກະຖກັ ຘະເຑາະ ຊາ໇ ຋ຽຍໃຘໆ ຎະເຑຈ ຎະໃຌກາຌຎະຈຈິ ແຉໆ ຄ຃ໍາ຋ທາງ ແຓໆ ຌທ຋ິ ຉີ ຄັ໇ ຌົ໇ ຉໍ ແຓໆ ຌທ຋ິ ຎີ ຽຍ຋ຽຍ຋ໆ ຓີ ຖີ ກັ ຘະຌະທາຈຑາຍ າຌງ຃ທທ຋ິ າແີ ຓຉທໆ ໆຄາ຃຋ໍາ຋ທທາງາແງຍຘຍໍາຖຌຍັແີ໇ ເຉຈໆ ຑກັ ຈັ ກແໆ ບກຌແ໇ ບຍໆ ຌຍໝບໆ ຌຈົ . ກຍັ ເຈກັ , ຈາ໇ ຌຑາຘາ຃ໍາເທາົ໇ ຉບ໇ ຄແຓໆ ຌ຃ໍາເທາົ໇ ຋ໆ ີ ຘງະກຌໆ ຽະທ຅ກຈຸ ຍັຑຍເິ ຘຌັ ຈນຂາບ຋ໆຄຌີ ຘໍໆາຄິ ຓຂາບ຋ຄທຉໆ າາງຄ໅ຌ຋ຌັ໇ ໆ ເີ ຈແກັຖໄະຈບໃ໇ ກກີ ໇ 95

24. ກາຌເຐກິ ຂຽຌ຃າໍ ຋ທ + ກຈິ ຅ະກາໍ 1: ຌກັ ຘກຶ ຘາຆບກ຃ໍາ຋ທ - ຌກັ ປຽຌ຅ຈັ ກໆ ຸຓບບກເຎຌັ 2 ກໆ ຸຓໃ ຋ທາງແຂໆ ຄກຌັ . + ກຈິ ຅ະກາໍ 2: ຌກັ ຘກຶ ຘາເຐກິ ຂຽຌ຃ - ແຍໆ ຄຌກັ ຘກຶ ຘາບບກເຎຌັ ກໆ ຸຓ 6 ກ  ກໆ ຸຓ຋ີ 1, 2 ເຐກິ ຂຽຌ ນ ຆບກ຃ໍາ຋  ກໆ ຸຓ຋ີ 3, 4 ເຐກິ ຂຽຌ ນ ຆບກ຃ໍາ ຉໆ າຄ໅.  ກໆ ຸຓ຋ີ 5, 6 ເຐກິ ຂຽຌ ນ ຆບກ຃ໍາ  ແນຉຄັ ໆ ຅ຖາະກກແໆ ຸຓຉແໆ ຄຉຘໆ ຄໍາ຃ເຖໍາຈ຋ັ ຘທໆ ຄົາໃງນໃ຃໇ນກໄ໇ ທຈຈດ໇ ໆ .າຄ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ທາງ ທາງຓາ຋ທາງແຂໆ ຄກຌັ ໃນງໆ , ແຉໆ ຖະກໆ ຸຓຆບກ຃ໍາ຋ທາງຓາ ຃ໍາ຋ທາງໃຌແຉໆ ຖະຎະເຑຈ. ກໆ ຸຓ. ຋ທາງ຋ໆ ເີ ທາົ໇ ເຊຄິ ຘຈັ ຘາທາຘໆ ຄິ ຉໆ າຄ໅. າ຋ທາງ຋ໆ ເີ ທາົ໇ ເຊຄິ ຘໆ ຄິ ຂບຄເ຃ໆ ຄໃຆ໇ າ຋ທາງ຋ໆ ເີ ທາົ໇ ເຊຄິ ຑຈຏກັ ຉໆ າຄ໅. ຄໜບ໇ ງ 10 ຃ໍາ ຑບ໇ ຓຈທ໇ ງ຃ໍາຉບຍ, 96

25. ກາຌຂຽຌ຃າໍ ຃ໆ ບ 25.1 ຃ທາຓໝາງຂບຄກາຌຂຽຌ຃າໍ ຃ໆ ບ ນກັ ກກາຌບເ຃ຌໆ ຄແັ ຃ຓຈັໆ ຌ,ກແະຓທໆ ຌຎີ ຑະາເກຑຘຈໆ ທໜຌໆ ໜຄຶ າງທໆ າ ແຓໆ ຌນກັ ກາຌແຉໆ ຄ ກາຍ, ກ ບບຌຆບຌຂບຄຑາຘາຖາທ. ກ. ຑາກຘໆ ທຌຂບຄກບຌ ແຖະ ຃າໍ ຎະ຅ ເ຅ຒຈຸ ບ໇ ຑຄເິ,ກຘຍບຈາຌບຈຓກີ, ຃ີບຍຍົຌັຈົ ຋ໜ. ຸກຌໆ ຄຶ ບຑ຃ກຓາກ຅ນີ ຘາກໆັ ກທກຑຌາາຂຌກບແ ຍໆ ບຌ. ຃ໍາຎະ຅າໍ ຍໆ ບຌແຓໆ ຌນກັ ກາ ເໃຌຌໆ ບກຄາກຌຌັ ເຈເຌີປກຈັ ໃບນຌກ໇ ຊບກຌກຓໍາໆ ທຌຌຈົ ໄ, ທບໆໃ໇າຌຌ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

ບຄ ບຄ (຃າໍ ກບຌ) ກໜຄ຋ບໆ ຄໆຶ ຌຓີ ຂ,ຘີບບຖິຄຘຌັ ະຌັເຎຌ຋ໆະບະກຄກກາຌະຌັ ທແ,ຉີ ຓເໆ ຆຄຌັໆຘຄິ ຓຓະໆ ທເ຃ີ ຑຌທາາະແຓ,ຖໝຓະີ ຅າໍ ຍໆ ບຌ ກບແຘຄໆຉທຘໆ ຄຌຌັຌຉ຋ຌັ໇ ໆ າແະຄກ໅ຓໆ ຋ະຌໆທກກີ ໆ຃ີ າຈົ ທ:ຍຓ຃ຄັ ຃າໍາຌ,ຍັ ຌັຉ໇ ໃບຆກຌ຃໇ ບໍ,າຌຎງທະຄັ຅ກັ ຓາໍ,ີ ຌາຌແແຉໆຉຖໆ ຄະກທບກັ ຌດໆ,າຄແຉຓາໆ ຌງ຅ຉຄັທົ ນເຑທໆ ບະໃ຋ນໍາຌຘ໇ ບຽຄຄ ຌ ແຖະ ຖໍາໄຈຄ໇ ໆາງ. 97

25.2 ຃ທາຓຘາໍ ຃ຌັ ຂບຄກາຌຂຽຌ຃ ກາຌຂຽຌ຃ໍາກບຌຓີ຃ທາຓ ນກັ ກາຌແຉໆ ຄບຌັ ຘະເຑາະຂບຄກບ ຎະເຑຈບໆ ຌ໅, ໄຈເ໇ ນຌັ ເຊຄິ ນກັ ກາຌ ຎະເຑຈ຋ໆ ຓີ ຃ີ ທາຓຖະບຽຈບໆ ບຌ. ຍຈົ ກບຌ຅ະຓກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາ຋ກັ ເຂາົ໇ ໃຌກາຌຂຽຌຍຈົ ກະທຉີ ໆ າຄ໅ໄຈດ໇ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

຃ໍາກບຌ ຓຘໍາ຃ັຌນາງຆໆ ທງໃນເ໇ ປົາໄຈປ໇ ເ໇ ຊິຄ ບຌ຋ໆ ແີ ຉກຉໆ າຄ຅າກກາຌຎະຈຈິ ແຉໆ ຄ ຌ, ຅ຄັ ນທະ຋ໍາຌບຄຂບຄກບຌແຉໆ ຖະ ຏ຋໇ ໆ ຘີ ກຶ ຘາ຃ຌົ໇ ຃ທາ໇ ແຖະ ເຐກິ ແຉໆ ຄ ກຘະ຋າຄຑາຘາ, ຘາຓາຈຌໍາໃຆຑ໇ າຘາ ດໆ າຄ຃ໆ ບຄແ຃ທ໇ . 98

26. ຎະເຑຈຂບຄ຃າໍ ຃ໆ ບຄ (ກບຌ) ຃ໍາທໆ າ: “ກບຌ” ໝເຓາໆ ງບເບຊໆ າຄິ ຌ຃ ຘໍາຑັຈເກາະກໆ າງກຌັ ຘຌົ ໃ຅. ກບຌກະທຌີ ີ໇ ແຓໆ ຌໄຈຌ໇ ໍາໃ ຉໆ າຄ໅ ເຆໆ ຌັ : ກບຌບໆ າຌ, ກບຌຂ ກບຌໂຘກ ເຆໆ ຄິ ແຉໆ ຖະຎະເຑຈຓນີ ຉໆ າຄກຌັ ໄຎຓ຃ີ ທາຓຓໆ ທຌຆໆ ຌ ແຖະ ຉາຓແຉໆ ຖະຎະເຑຈຂບຄກບຌ. ກບຌຎະກບຍຓຎີ ະເຑຈເຆໆ ປໆ າງ, ກບຌໂຘກ, ກບຌຏະນງາ ແຖະ ກບຌບໆ າຌ. ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ

຃ໍາເທາົ໇ ຋ໆ ຅ີ ຈັ ຖະຍຽຍ ແຖະ ຓຊີ ບ໇ ງ຃ໍາ ແຖະ ຒັຄແຖທ໇ ກໍຓໆ ທຌ຋ັຄເຎັຌໜາ໇ ໃຆເ໇ ຂາົ໇ ໃຌກາຌແຉໆ ຄເຎຌັ ກບຌຎະເຑຈ ຂັຍ-ຖໍາ, ກບຌຏະນງາ, ກບຌປໆ າງ, ນກັ ກາຌແຉໆ ຄ຋ໆ ຃ີ າ໇ ງ຃ກຌັ ແຖະ ແຉກ ະ ບບຌຆບຌເຓໆ ບຒຄັ ແຖະ ໄຈບ໇ ໆ າຌ ຌັ : ກບຌຂຍັ ຖໍາ, ກບຌບໆ າຌ, ກບຌ ແຉໆ ໃຌຍຈົ ຌ຅ີ໇ ະຘະເໜີ ກບຌຂຍັ ຖໍາ 99

27. ທ຋ິ ແີ ຉໆ ຄ຃າໍ ຃ໆ ບຄ ກາຌແຉໆ ຄ຃ໍາກບຌ ນ ຃ໍາ຃ໆ ບ ນກັ ກາຌເ຃ໆ ຄັ ຃ຈັ , ແຉໆ ຄໃນຊ໇ ກນກັ ກ ຌບກຌຌັ໇ ງຄັ ຉບ໇ ຄແຉໆ ຄໃນຊ໇ ຓຉາຓ ຌບກ ແຖະ ຘໍາຏຈັ ໃຌ. ກາຌແຉໆ ຄ຃ໍາ຃ໆ ບຄໝາງເຊຄິ ກາ ຓບບກີ ຌາຌຆຘບໍາຌຏຈັແເຖກະາະ຅ກໆ ຄໆໆາາງງ,຋ໆຆຊີ ໆ ຄຶ ກກນໍາຌກັ ຈົ ກ ທໆ າຑະງຌັ ຆະຌະຎະຘຓົ ກຍັ ຘະນະ ກຌິ ຌຍັ ເຎຌັ ຃ໍາໜໆ ຄຶ , ໂປຄປຽຌ ຌຍັ ຎ຋ ນາ໇ ແຘຄແກທ໇ ຑຌັ ຖະຑາ