คู่มือทักษะความฉลาดทางดิจิทัล สำหรับครู นางสาวปารมี อาจารียวุฒิ

คู่มือ ทักษะความฉลาดทางดิจิทัล สำหรับครู เสนอ ผศ.ดร.สุจิตตรา จันทร์ลอย ผศ.ดร.สุธิดา ปรีชานนท์ จัดทำโดย นางสาวปารมี อาจารียวุฒิ รหัสประจำตัว 657190105 รายงานเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา การพัฒนาความเป็นครู (GD58201) หลักสูตรประกาศนียบัตรบัณทิต สาขาวิชาชีพครู ปีการศึกษา 2565 มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง

คำนำ ในปั จจุ บั นนี้ ปฏิ เสธไม่ ได้ ว่ า คนในสั งคม หรือแม้ แต่ เด็ กๆ เยาวชนในยุ คไอที เติ บโตมาพร้อมกั บอุ ปกรณ์ ดิ จิ ทั ล และอิ นเทอร์เน็ ต ด้ วยลั กษณะการสื่ อสาร ที่ รวดเร็ว อิ สระ ไร้พรมแดน ทำให้ การรับรู้และการใช้ชีวิ ตของเด็ กรุ่นใหม่ มี ลั กษณะที่ แตกต่ างจากเจนเนอเรชั่นรุ่นก่ อนๆ มาก ทั กษะชีวิ ตใหม่ ๆ ต้ องได้ รับการเรียนรู้และฝึ กฝน การใช้ชีวิ ตของคนรุ่นใหม่ ผู กติ ดกั บเครือข่ ายอิ นเทอร์เน็ ต และสื่ อออนไลน์ เกื อบตลอดเวลา ไม่ ว่ า จะเป็ นการรับข่ าวสาร ความบั นเทิ ง หรือการซื้อขายสิ นค้ าและบริการ และการทำธุรกรรมการเงิน ในอดี ต ตั วชี้วั ดอย่ าง IQ ได้ ถู กนำมาใช้พัฒนาระดั บทั กษะทางสติ ปั ญญาของมนุ ษย์ ในขณะที่ EQ ได้ นำมาศึ กษาเพื่อพัฒนาระดั บทั กษะความฉลาด ทางอารมณ์ แต่ ด้ วยบริบททางสั งคมที่ เปลี่ ยนไป ปั จจุ บั นทั กษะความฉลาดทางปั ญญาและทางอารมณ์ ไม่ เพียงพอต่ อสิ่ งที่ เยาวชนต้ องเผชิญในโลกไซเบอร์ ดั งนั้ น รายงานเล่ มนี้ เรื่อง คู่ มื อทั กษะความฉลาดทางดิ จิ ทั ล สำหรับครู จึ งได้ จั ดทำขึ้ นเพื่อ เผยแพร่เนื้ อหาเกี่ ยวกั บ ความฉลาดในการใช้งานด้ านดิ จิ ทั ลให้ สอดคล้ องกั บการพัฒนา เยาวชนรุ่นใหม่ ทั้ งในการปฏิ บั ติ รวมไปถึ งจิ ตสำนึ ก ผู้ จั ดทำคาดหวั งเป็ นอย่ างยิ่ งว่ าเนื้ อหาในรายงานเล่ มนี้ จะมี คุ ณค่ าแก่ ผู้ ที่ ให้ ความสนใจ 8 ทั กษะ DQ ความฉลาดทางดิ จิ ทั ล และสามารถนำไปให้ ได้ อย่ างอิ สระ

สารบัญ ความฉลาดทางดิ จิ ทั ล 1 การแสดงตั วตนบนโลกดิ จิ ทั ล 2 การใช้เครื่องมื อและสื่ อดิ จิ ทั ล 3 ความปลอดภั ยทางดิ จิ ทั ล 4 ความมั่ นคงปลอดภั ยทางดิ จิ ทั ล 5 ความฉลาดทางอารมณ์ บนโลกดิ จิ ทั ล 6 การสื่ อสารดิ จิ ทั ล 7 การรู้ดิ จิ ทั ล 8 สิ ทธิทางดิ จิ ทั ล 9 10 สรุปความรู้ที่ ได้ รับ 11 บรรณานุ กรม

ความฉลาดทางดิ จิ ทั ล (DQ: Digital Intelligence) กลุ่ มความสามารถทางสั งคม อารมณ์ และการรับรู้ ที่ จะทำให้ สามารถเผชิญกั บความท้ าทายของชีวิ ตดิ จิ ทั ล และสามารถ ปรับตั วให้ เข้ ากั บชีวิ ตดิ จิ ทั ลได้ ครอบคลุ มทั้ งความรู้ ทั กษะ ทั ศนคติ และค่ านิ ยม ที่ จำเป็ นต่ อการใช้ชีวิ ตในฐานะสมาชิกของโลกออนไลน์ กล่ าวอี กนั ยหนึ่ งคื อ ทั กษะการใช้สื่ อและ การเข้ าสั งคมในโลกออนไลน์ ความฉลาดทางดิ จิ ทั ล เป็ นผลจากศึ กษาและพัฒนาของ DQ INSTITUTE หน่ วยงานที่ เกิ ดจากความ ร่วมมื อกั นของภาครัฐและเอกชนทั่ วโลกประสาน งานร่วมกั บ เวิ ลด์ อี โคโนมิ กฟอรั่ม (WORLD ECONOMIC FORUM) ที่ มุ่ งมั่ นให้ เด็ กๆ ทุ กประเทศได้ รับการศึ กษาด้ านทั กษะพลเมื องดิ จิ ทั ล ที่ มี คุ ณภาพและใช้ชีวิ ต บนโลกออนไลน์ อย่ างปลอดภั ย ด้ วยความก้ าวหน้ าของเทคโนโลยี สมั ยใหม่ 1

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT การแสดงตัวตนบนโลกดิจิทัล (DIGITAL IDENTITY) การแสดงตัวตนบนโลกดิจิทัล (DIGITAL IDENTITY) ความสามารถในการสร้ างและจั ดการ ลั กษณะเฉพาะของตนเองบนโลกออนไลน์ สร้ างความตระหนั กในเรื่ องของภาพลั กษณ์ การแสดงออกทางความคิ ด และสามารถจั ดการผลกระทบที่ เกิ ดขึ้ น จากการแสดงตั วตนบนโลกออนไลน์ ทั้งในระยะสั้ นและในระยะยาว การแสดงตั วตนบนโลกดิ จิ ทั ลจะประกอบด้ วย ความเป็ นพลเมืองดิจิทัล (Digital Citizen) ความเป็ นผู้สร้างสรรค์ดิจิทัล (Digital Co-creator) ความเป็ นผู้ประกอบการดิจิทัล (Digital Entrepreneur) ยกตั วอย่ าง เช่น การแสดงตันตน บนโลกออนไลน์ ควรจริ งใจต่ อตนเองและบุ คคลอื่ นด้ วย ไม่หลอกลวง หรือแม้กระทั้ง การสร้างบัญชีผู้ใช้ เป็ นผู้อื่น เช่น ดารา ก็ควรเผยแพร่แต่เรื่องราวที่เป็ นจริง 2

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT การใช้เครื่องมือและสื่อดิจิทัล (DIGITAL USE) การใช้เครื่องมือและสื่อดิจิทัล ยกตั วอย่ าง เช่น (DIGITAL USE) เพื่อให้เกิดสมดุล ในชีวิต ความสามารถในการใช้ งาน กล่าวคือ ควรแบ่งและจัดสรรเวลา การควบคุ มและการจั ดการใช้ อุ ปกรณ์ ดิ จิ ทั ล และสื่ อดิจิทัลเพื่อให้เกิดสมดุลระหว่างชีวิต ในการใช้งานดิจิทัล หรือ แบ่งเวลาในการใช้แอพพริเคชั่น ต่างๆ ออนไลน์ และออฟไลน์ เช่น เพื่อความบรรเทิง เพื่อการเรียนรู้ เพื่ อให้ เกิ ดประโยชน์ และเหมาะสมกั บการใช้ งาน การใช้เครื่องมือและสื่ อดิจิทัลประกอบด้วย รู้ จั กควบคุ มตั วเองเมื่ อใช้ อิ นเตอร์ เน็ ต การบริหารจัดการเวลาบนโลกดิจิทัล (Screen Time) ไม่ เล่ นจนติ ดเกิ นไป สุ ขภาพบนโลกดิจิทัล (Digital Health) การมีส่ วนร่วมในชุมชนดิจิทัล(Community Participation) 3

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT ความปลอดภัยทางดิจิทัล (DIGITAL SAFETY) ความปลอดภัยทางดิจิทัล (DIGITAL SAFETY) ความสามารถในการจัดการความเสี่ ยง ในโลกออนไลน์ เช่น การกลั่นแกล้งบนอินเทอร์เน็ต ล่อลวง คุกคาม การเข้าถึงเนื้อหาที่ผิดกฎหมาย หรือเป็ นอันตราย เช่น เนื้อหาที่มีความรุนแรง และความหยาบคาย สื่ อลามกอนาจาร และรวมถึงการหลีกเลี่ยงความเสี่ ยง และจัดการความเสี่ ยงบนโลกออนไลน์ ประกอบด้ วย ความเสี่ ยงจากพฤติกรรมการใช้งาน (Behavioral Risks) ความเสี่ ยงจากเนื้อหา (Content Risks) ความเสี่ ยงจากการติดต่อกับคน (Contact Risks) ยกตั วอย่ าง เช่น การได้รับข่าวสารต่างๆจากสื่ อออนไลน์ ควรคัดกรองข่าวสารก่อน เชื่อ ปฏิเสธที่จะเข้าเว็บไซต์ สื่ อ ที่ไม่เหมาะสม และผิดกฎหมายใดๆ หากไม่มั่นใจในลิงค์ หรือข้อความ ที่มีที่มาไม่น่าเชื่อถือ ไม่ควรกดเข้าไปดู เพราะอาจจะถึงข้อมูลได้ 4

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT ความมั่นคงปลอดภัยทางดิจิทัล (DIGITAL SECURITY) ความมั่นคงปลอดภัยทางดิจิทัล ยกตั วอย่ าง เช่น (DIGITAL SECURITY) การตั้งรหัสผ่าน ไม่ควรตั้งซ้ำกัน และไม่ควรใช้ข้อมูลส่ วนตัว ในการตั้งรหัสผ่าน ความสามารถในการตรวจจั บภั ยคุ กคาม ในโลกไซเบอร์ เพื่อทำความเข้าใจ เพราะเกิ ดการคาดเดาง่ าย และสามารถเลือกแนวทางปฏิบัติที่ดีที่สุ ด เลื อกใช้ เครื่ องมื อในการรั กษาความปลอดภั ย เมื่อใส่ รหัสผ่านแล้ว ไม่ควรกด จำรหัสผ่าน ในอุปกรณ์ใดๆ แม้จะเป็ นอุปกรณ์ที่ใช้ประจำ ที่เหมาะสมสำหรับการป้ องกันข้อมูล ครอบคลุ มถึ งความมั่ นคงปลอดภั ย ที่ เกี่ ยวข้ องกั บเทคโนโลยี สารสนเทศและ การสื่ อสาร การป้ องกันภัยและควบคุมการทำ รายการผ่านระบบออนไลน์ การป้ องกัน การละเมิดข้อมูล มาตรฐานที่เกี่ยวข้องและ วิ ธี การจั ดการความปลอดภั ยและความเชื่ อมั่ น ของผู้ ใช้ ความมั่ นคงปลอดภั ย 5

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT ความฉลาดทางอารมณ์บนโลกดิจิทัล (DIGITAL EMOTIONAL INTELLIGENCE) ความฉลาดทางอารมณ์บนโลกดิจิทัล (DIGITAL EMOTIONAL INTELLIGENCE) ความสามารถในการเข้าสั งคมโลกออนไลน์ ได้แก่ การเอาใจใส่ การเข้าใจความรู้สึ ก ของคนอื่น การเห็นใจ การแสดงน้ำใจ การช่วย เหลือ และการสร้างความสั มพันธ์ที่ดีกับ บุคคลอื่น ๆในโลกออนไลน์ แบ่งเป็ น 3 องค์ประกอบ คือ ความเข้าใจ เห็นใจ มีน้ำใจต่อผู้อื่นบนโลกติจิทัล (Empathy) ความตระหนั กและการควบคุ มอารมณ์ (Emotional Awareness and Regulation) ความตระหนั กด้ านอารมณ์ และสั งคม (Social and Emotional Awareness) ยกตั วอย่ าง เช่น จะเห็นได้ว่า แอพพริเคชั่น ที่เป็ นสั มคม ออนไลน์ เช่น Facebook เป็ นต้น จะสามารถ กดถูกใจความรู้สึ กได้ บางคนอาจจะมองเป็ นเรื่องไกลตัว แต่สำหรับบางคน มีความใส่ ใจ และเกิดความรู้สึ ก ดังนั้น การที่จะแสดงอารมณ์ด้านลบออกไป ควรคำนึ งถึ งบุ คคลที่ ได้ รั บสารนั้ นด้ วย 6

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT การสื่อสารดิจิทัล (DIGITAL COMMUNICATION) การสื่อสารดิจิทัล ยกตั วอย่ าง เช่น (DIGITAL COMMUNICATION) การใช้ E-Mail ในการติดต่อ กับผู้อื่น หรือ การใช้ทำแบบสอบถาม ความสามาถในการสื่ อสาร การปฏิสั มพันธ์ และทำงานร่วมกันกับผู้อื่น เมื่อไหร่ก็ตาม ที่เราได้ให้ข้อมูลส่ วนตัว เช่น โดยใช้เทคโนโลยีและสื่ อดิจิทัล วันเกิด ที่อยู่ จะทิ้งรอยเท้าเอาไว้ สามารถค้ นข้ อมู ลเดิ มขึ้ นมาได้ หมด แบ่งเป็ น 3 องค์ประกอบ ยิ่งไปกว่านั้น หากเป็ นสิ่ งที่ไม่พึงประสงค์ คือ รอยเท้าหรือร่องรอยดิจิทัล (Digital Footprint) อาจจะติดตาม เป็ นประวัติที่เสี ยหาย การติดต่อสื่ อสารออนไลน์ (Online Communication) 7 ความร่วมมือ ออนไลน์ (Online Collaboration) รอยเท้าดิจิทัล คือ การที่ผู้ใช้งานทิ้งรอยเอาไว้ ในโลกออนไลน์ เมื่อถูกส่ งเข้าโลกไซเบอร์แล้ว จะทิ้งร่อยรอยข้อมูลส่ วนตัวของ ผู้ ใช้ งานไว้ ให้ ผู้ อื่ นติ ดตามได้ เสมอ แม้ ผู้ ใช้ งานจะลบไปแล้ ว

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT การรู้ดิจิทัล (DIGITAL LITERACY) การรู้ดิจิทัล (DIGITAL LITERACY) ความสามารถในการค้ นหา การประเมินผล การใช้ประโยชน์ การแบ่งปั น และสร้างสรรค์เนื้อหา รวมถึงความสามารถ ในการประมวลผล การคิดคำนวณอย่างเป็ นระบบ แบ่งเป็ น 3 องค์ประกอบ คือ การคิดอย่างมีวิจารณญาณ (Citical Thinking) การคิดสร้างสรรค์ เนื้อหา (Content Creation) การคิดเชิงประมวลผล (Computational Thinking) ยกตั วอย่ าง เช่น ดิจิทัล เป็ นสื่ อที่คนทั้งโลก สามารถให้ข้อมูล จริง และเท็จ หากเราต้องการหาข้อมูลใดข้อมูลหนึ่ ง เรามีความจำเป็ นต้อง อ้างอิง จากบทความที่ หน้ าเชื่ อถื อ เช็ก ก่อน เชื่อ แยกแยะข่ าวสาร ที่ มี ประโยชน์ หรื อให้ โทษ 8

8 SKILLS OF DIGITAL INTELLIGENCE QUOTIENT สิทธิทางดิจิทัล (DIGITAL RIGHTS) สิทธิทางดิจิทัล ยกตั วอย่ าง เช่น (DIGITAL RIGHTS) เมื่อ สื่ อออนไลน์ เป็ นพื้นที่สาธารณะ มี เสรี ในการแสดงความคิ ดเห็ น ความสามารถในการเข้ าใจและ ชื่นชอบ ไม่ชอบ รักษาสิ ทธิส่ วนบุคคลของตนเอง แต่ควรมีขอบเขตในพู ดถึงบุคคลอื่น สิ ทธิเสรีภาพตามกฎหมาย รวมถึงสิ ทธิ์ในความเป็ นส่ วนตัวทรัพย์สิ น รวมถึง สิ ทธิในข้อมูล ของตนเอง และผู้อื่น ทางปั ญญา เสรีภาพในการพู ด หากท่านต้องการทรัพท์สิ นทางปั ญญา การแสดงความคิดเห็น และการป้ องกันตนเอง ของผู้อื่น มาใช้ประโยชน์ โดยไม่ ได้ รั บอนุ ญาตจากเจ้ าของ จากคำพู ดที่แสดงถึงความเกลียดชัง จะถือเป็ นความผิดตามกฎหมาย เช่นกันกับทรัพย์สิ นทางปั ญญาของเรา แบ่งเป็ น 3 องค์ประกอบ คือ จะได้รับสิ ทธิ์คุ้มครองเช่นกัน เสรีภาพในการพู ด (Freedom of Speech) สิ ทธิ์ในทรัพย์สิ นทางปั ญญา (Intellectual Property Rights) ความเป็ นส่ วนตัว(Privacy) 9

สรุ ปความรู้ ที่ ได้ รั บ เพราะวิ ถี ชีวิ ตของเด็ กรุ่นใหม่ ที่ เติ บโตมาพร้อมอุ ปกรณ์ ไอที่ ต่ าง ๆ สื่ อออนไลน์ เข้ ามามี บทบาทในชีวิ ตมากขึ้ น ทั้ งการรับรู้ข้ อมู ลข่ าวสาร การแลกเปลี่ ยนความคิ ดเห็ น กรติ ดต่ อสื่ อสารอย่ างอิ สระ และที่ สำคั ญ คื อ รูปแบบการเรียนรู้ที่ เปลี่ ยนไป มี ช่องทางการเรียนรู้ไม่ จำเป็ นต้ องเรียนรู้จากในห้ องเรียนเพียงอย่ างเดี ยว แต่ สามารถเรียนรู้ใด้ จากสิ่ งรอบ ๆ ตั ว นั กศึ กษาวิ ชาชีพครูที่ จะจบออกไปเป็ นครู ก็ ต้ องมี รูปแบบการเรียนการสอนที่ เท่ าทั นและเหมาะสมกั บผู้ เรียน ในยุ คดิ จิ ทั ลด้ วย เพื่อที่ จะสอนเด็ กรุ่นใหม่ ที่ กำลั งโตขึ้ นมาเป็ นเยาวชน เป็ นกำลั งสำคั ญของชาติ ให้ มี ทั กษะชีวิ ตดั งกล่ าว นั กศึ กษาวิ ชาชีพครูจึ งจำเป็ นจะต้ องพัฒนาตนเองตลอดเวลา เพราะจะต้ องเป็ นต้ นแบบให้ นั กเรียน ต้ องปรับตั วเรียนรู้ทั กษะชีวิ ตใหม่ ๆ ที่ เกิ ดขึ้ นได้ เสมอ ต้ องสร้างความตระหนั กในเรื่องของภาพลั กษณ์ 10

บรรณานุกรม นิตยา นาคอินทรและคณะ. (2564). 8 ทักษะ “ความฉลาดทางดิจิทัล” ของ นักศึกษาวิชาชีพครูสู่การเป็นพลเมือง 4.0 สืบค้นเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2566 ฉัตรพงศ์ ชูแสงนิล. (2564) .ความฉลาดทางดิจิทัล(DIGITAL INTELLIGENCE). สืบค้นเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2566 จาก https://www.scimath.org/article-technology/item/10611-digital- intelligence ราณี จีนสุทธิและหทัยภัทร จีนสุทธ. (2564). แนวทางการพัฒนาครูวิถีใหม่ฉลาด รู้เท่าทันดิจิทัล สืบค้นเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2566 จาก https://ph02.tci- thaijo.org/index.php/withayajarnjournal/article/view/244933 11

ประวั ติ ส่ วนตั ว นางสาวปารมี อาจารี ยวุ ฒิ อายุ : 30 ปี เกิ ด : วั นที่ เกิ ดวั นที่ 29 เมษายน 2536 ข้ อมู ลติ ดต่ อ : [email protected] ประวั ติ การศึ กษา : ระดั บอุ ดมศึ กษา สาขาปรั ชญา คณะอั กษรศาสตร์ มหาวิ ทยาลั ยศิ ลปากร ประวั ติ การทำงาน : โรงเรี ยนเบญจมราชู ทิ ศ ราชบุ รี ตำแหน่ ง: ครู ผู้ สอน สาระการเรี ยนรู้ วิ ชาสั งคมศึ กษา ศาสนาและวั ฒนธรรม

INT8ESLKLIILGLESNOC FE DIGITAL QUOTIENT