มาตรฐานการบริหารพยาบาล

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล มาตรฐานการบริหารการพยาบาล เป็นเครื่องมือสาคัญสาหรับผู้บริหารทางการ พยาบาลในการบริหารจัดการองค์กรพยาบาลในภาพรวมและระดับหน่วยงานย่อย โดยผู้บริหาร ทางการพยาบาลทุกระดับสามารถนามาตรฐานการบริหารการพยาบาลฉบับนี้ไปประยุกต์ใช้ ในการ จัดโครงสร้างองค์กรและการบริหารจัดการบริการพยาบาลให้เกิดผลสัมฤทธิ์สูงสุดตามความ คาดหวังและตามบริบทของแต่ละองค์กร ผู้บริหารทางการพยาบาลยังสามารถใช้มาตรฐานการ บรหิ ารการพยาบาลน้ีเปน็ เคร่ืองมือในการประเมินหนว่ ยงานตนเองเบอ้ื งตน้ เพ่ือนาไปสู่การพัฒนา คุณภาพบรกิ ารพยาบาลอยา่ งตอ่ เน่ือง นอกจากน้ยี งั สามารถใช้เป็นแนวทางในการพฒั นาองค์กรเพ่ือ ขอรับการประเมินตามเกณฑ์คุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ (Public Sector Management Quality Award : PMQA) ไดใ้ นอนาคตอีกด้วย มาตรฐานการบริหารการพยาบาลที่กาหนดน้ี ใช้กรอบแนวคิดของ 1) เกณฑ์คุณภาพ การบริหารจัดการภาครัฐ พ.ศ.2550 2) มาตรฐานโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ พ.ศ.2549 ซึ่ง กาหนดโดยสถาบันพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล 3) มาตรฐานบริการพยาบาลและ ผดงุ ครรภ์ระดับทตุ ยิ ภูมิและระดบั ตตยิ ภูมิ พ.ศ. 2548 ซึ่งกาหนดโดยสภาการพยาบาล 4) มาตรฐาน การพยาบาลในโรงพยาบาลฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2542 ซึ่งกาหนดโดยกองการพยาบาล สานกั งานปลัดกระทรวงสาธารณสุข 5) ทฤษฏรี ะบบ และ 6) หลักการบรหิ ารการพยาบาล มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาลนี้ ประกอบดว้ ยสาระสาคญั 3 ส่วน คอื 1. ลักษณะสาคัญขององคก์ รพยาบาล ประกอบดว้ ย 1.1 ลักษณะขององค์กรพยาบาล ไดแ้ ก่ ก. ลกั ษณะพ้ืนฐานขององค์กรพยาบาล ข. ความสมั พันธภ์ ายในและภายนอกองคก์ รพยาบาล 1.2 ความทา้ ทายตอ่ องคก์ รพยาบาล ไดแ้ ก่ ก. สภาพการแขง่ ขัน ข. ความท้าทายเชิงยทุ ธศาสตร์ ค. ระบบการปรบั ปรุงผลการดาเนนิ การขององค์กรพยาบาล สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 23

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 2. เนื้อหามาตรฐานการบริหารการพยาบาล จานวน 7 หมวด ประกอบดว้ ย 14 มาตรฐาน ดงั น้ี หมวดที่ 1 การนาองคก์ ร ประกอบดว้ ย 2 มาตรฐาน ได้แก่ มาตรฐานที่ 1 การนาองคก์ ร มาตรฐานที่ 2 ความรับผิดชอบต่อสงั คม หมวดที่ 2 การวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ ประกอบดว้ ย 2 มาตรฐาน ได้แก่ มาตรฐานท่ี 3 การจัดทายุทธศาสตร์ มาตรฐานที่ 4 การถา่ ยทอดยุทธศาสตรเ์ พอ่ื นาไปปฏิบัติ หมวดที่ 3 การให้ความสาคญั กับผใู้ ช้บริการและผู้มีสว่ นได้สว่ นเสยี ประกอบดว้ ย 2 มาตรฐาน ไดแ้ ก่ มาตรฐานที่ 5 ความร้เู กย่ี วกับผู้ใช้บรกิ ารและผู้มสี ว่ นไดส้ ว่ นเสีย มาตรฐานที่ 6 ความสมั พนั ธ์และความพึงพอใจของผูใ้ ชบ้ รกิ าร และผู้มีสว่ นได้สว่ นเสีย หมวดท่ี 4 การวดั การวเิ คราะห์ การจัดการสารสนเทศและความรู้ ประกอบด้วย 2 มาตรฐาน ได้แก่ มาตรฐานท่ี 7 การวัดและวเิ คราะห์ผลการดาเนินงานของ องคก์ รพยาบาล มาตรฐานท่ี 8 การจดั การสารสนเทศและความรู้ หมวดที่ 5 การมุ่งเน้นทรพั ยากรบคุ คล ประกอบด้วย 3 มาตรฐาน ไดแ้ ก่ มาตรฐานท่ี 9 ระบบการบริหารงานบคุ คล มาตรฐานท่ี 10 การเรียนรูแ้ ละการสรา้ งแรงจงู ใจบุคลากรทาง การพยาบาล มาตรฐานที่ 11 ความผาสุกและความพึงพอใจของบคุ ลากร ทางการพยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 24

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล หมวดท่ี 6 การจดั การกระบวนการ ประกอบดว้ ย 2 มาตรฐาน ไดแ้ ก่ มาตรฐานท่ี 12 กระบวนการสร้างคุณคา่ ทางการพยาบาล มาตรฐานที่ 13 กระบวนการสนับสนนุ การพฒั นาคณุ ภาพ การพยาบาล หมวดท่ี 7 ผลลพั ธ์การดาเนนิ การขององคก์ รพยาบาล ประกอบด้วย 1 มาตรฐาน ได้แก่ มาตรฐานที่ 14 ผลลัพธ์การดาเนนิ การขององค์กรพยาบาล 3. เกณฑ์ช้ีวัดคุณภาพการพยาบาลในภาพรวมขององค์กรพยาบาล ซึ่งเป็นผลลัพธ์ ที่เกิดจากการปฏิบัติตามมาตรฐานการบริหารการพยาบาล และมาตรฐานการปฏิบัติการพยาบาล ของแตล่ ะงาน ซง่ึ จะวดั ใน 4 มิติ ประกอบด้วย มิติที่ 1 ด้านประสิทธิผลตามพนั ธกจิ มติ ทิ ี่ 2 ด้านคุณภาพการให้บริการพยาบาล มิติท่ี 3 ด้านประสทิ ธภิ าพของการปฏบิ ัตกิ ารพยาบาล มิติท่ี 4 ด้านการพฒั นาองค์กร สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 25

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล ลักษณะสาคญั ขององค์กรพยาบาล ลกั ษณะสาคัญขององค์กรพยาบาล คือ ภาพรวมขององค์กรพยาบาล ซ่งึ เปน็ ส่ิง สาคญั ทมี่ ีผลต่อการดาเนนิ การและความท้าทายท่ีสาคญั ที่องค์กรพยาบาลเผชญิ อยู่ รายละเอียดของ ลกั ษณะสาคญั ขององค์กรพยาบาล ประกอบด้วย 2 สว่ น คือ 1) ลกั ษณะขององค์กรพยาบาลซง่ึ ประกอบดว้ ย ลกั ษณะพื้นฐานขององค์กรพยาบาลและความสัมพันธ์ภายในและภายนอกองคก์ ร พยาบาล 2) ความท้าทายตอ่ องคก์ รพยาบาล ซงึ่ ประกอบด้วย สภาพการแขง่ ขัน ความท้าทาย เชิงยุทธศาสตร์ และระบบการปรบั ปรงุ ผลการดาเนนิ งาน มรี ายละเอียดดงั น้ี I. ลักษณะขององคก์ รพยาบาล องค์กรพยาบาล จะต้องอธิบายถึงสภาพแวดล้อมในการปฏิบัติภารกิจขององค์กร พยาบาลและความสัมพันธ์ท่ีสาคัญกับผู้ใช้บริการ ส่วนราชการอ่ืน ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และ ประชาชนโดยรวม ดงั น้ี ก. ลกั ษณะพื้นฐานขององค์กรพยาบาล 1. องค์กรพยาบาล หมายถงึ ภาพรวมของหนว่ ยบรกิ ารพยาบาลท้ังหมดภายใน โรงพยาบาล/สถานบริการสาธารณสขุ ประกอบด้วย พยาบาลวิชาชพี ทงั้ ระดับบรหิ ารและระดับ ปฏิบัตกิ าร รวมท้ังบคุ ลากรทางการพยาบาลและบุคลากรอนื่ ๆ ภายใต้การกากบั ดูแลของผู้บรหิ าร ทางการพยาบาลระดับสูง ชื่อขององค์กรอาจเรยี กตามโครงสร้างของแตล่ ะโรงพยาบาล/สถานบริการ สาธารณสขุ ทีแ่ ตกตา่ งกนั ไป เช่น กลุ่มการพยาบาล กลุ่มงานการพยาบาล ฝา่ ยการพยาบาล งานบริการพยาบาล กลุ่มภารกิจบรกิ ารวชิ าการ เป็นต้น 2. องค์กรพยาบาล ทาหน้าท่ีเป็นตัวแทนของวิชาชีพการพยาบาลในโรงพยาบาล รับผิดชอบในการกาหนดนโยบายและวิธีปฏิบัติงาน เพื่อธารงไว้ซ่ึงมาตรฐานและจรรยาบรรณ วชิ าชีพ รวมท้งั เป็นทปี่ รกึ ษาและให้ข้อเสนอแนะด้านการพยาบาลแก่ผู้บริหารสูงสุดของโรงพยาบาล และหรือคณะกรรมการบริหารโรงพยาบาล สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 26

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 3. ผู้บริหารสูงสุดขององค์กรพยาบาล คือ หัวหน้าพยาบาลหรือเรียกชื่ออย่างอ่ืนตาม ตาแหน่งของหน่วยงาน เป็นพยาบาลวิชาชีพที่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาลที่ยังไม่ หมดอายุ พร้อมทงั้ มีความรู้ความสามารถในการบริหารการพยาบาลให้บรรลุตามพันธกิจและนโยบาย ทกี่ าหนด และเป็นกรรมการบริหารโรงพยาบาล 4. องค์กรพยาบาล กาหนดลักษณะพ้ืนฐานขององค์กร ท่ีครอบคลุมประเด็นต่าง ๆ ดงั ตอ่ ไปน้ี 4.1 วัฒนธรรมขององค์กรพยาบาลที่ครอบคลุมหน่วยบริการพยาบาลในความ รบั ผิดชอบ 4.2 วิสัยทัศนข์ ององค์กรพยาบาลที่สอดคล้องกับวสิ ยั ทัศนข์ องโรงพยาบาล 4.3 เป้าประสงค์หลักของการบริการพยาบาลที่สอดคล้องกับวิสัยทัศน์และ เป้าหมายของโรงพยาบาล 4.4 พันธกิจขององค์กรพยาบาลท่ีสะท้อนให้เห็นถึงการบริหารและการจัดระบบ บริการพยาบาลและกระบวนการพฒั นาขององค์กรพยาบาล 4.5 ค่านิยมขององค์กรพยาบาล (Value) ที่สะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าในการ ใหบ้ รกิ ารพยาบาลทส่ี าคัญตามบรบิ ทของหนว่ ยงาน เชน่ 4.5.1ผู้ใช้บรกิ ารเป็นศูนย์กลาง (Customer Focus) 4.5.2การบริการที่เป็นเลิศและปลอดภัยต่อผู้ใช้บริการ (Excellence and Safety) 4.5.3ความเปน็ อสิ ระทางวชิ าชีพ (Autonomy) 4.5.4การทางานเปน็ ทมี (Teamwork) 4.5.5คุณธรรมและจริยธรรมการให้บริการ (Integrity) 4.5.6องคก์ รแหง่ การเรยี นรู้ (Learning Organization) 5. องค์กรพยาบาล กาหนดขอบเขตการบริหารบริการพยาบาลท่ีเป็นปัจจุบัน และ ครอบคลมุ การบริการพยาบาลในความรับผิดชอบ หรือตามบรบิ ทของหน่วยงาน เช่น 5.1 การบรกิ ารพยาบาลผ้ปู ่วยนอก 5.2 การบริการพยาบาลผู้ปว่ ยอบุ ตั เิ หตุและฉุกเฉนิ 5.3 การบรกิ ารพยาบาลผู้ปว่ ยใน 5.4 การบริการพยาบาลผปู้ ว่ ยหนกั สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 27

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 5.5 การบรกิ ารพยาบาลทางสตู ิกรรม 5.6 การบริการพยาบาลผปู้ ่วยผ่าตดั 5.7 การบริการพยาบาลวสิ ัญญี 5.8 การบริการปรกึ ษาสขุ ภาพ 5.9 การป้องกนั และควบคมุ การตดิ เช้ือในโรงพยาบาล 5.10 งานจ่ายกลาง 6. องค์กรพยาบาล กาหนดขอบเขตการบริหารจัดการเพื่อสนับสนุนการบริการ พยาบาล ในประเดน็ ตอ่ ไปนี้ 6.1 การกาหนดนโยบายและทศิ ทางการจัดบรกิ ารพยาบาล 6.2 การกาหนดนโยบายและแผนพฒั นาคณุ ภาพการพยาบาล 6.3 การจดั การและการพฒั นากาลังคนดา้ นการพยาบาล 6.4 การจัดการทรพั ยากรเกยี่ วกบั อปุ กรณ์ เครอ่ื งมือ สถานที่ และงบประมาณ 6.5 การบรหิ ารจัดการต้นทนุ ดา้ นการพยาบาล 6.6 การติดตาม กากับ และประเมินผลการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการ พยาบาลที่อยูใ่ นความรบั ผดิ ชอบขององค์กรพยาบาล ตามมาตรฐานวิชาชีพ 6.7 การจัดการความปลอดภัย 6.8 การวิจยั และพฒั นาวชิ าการพยาบาล 6.9 การสนับสนนุ การทางานร่วมกบั สหสาขาวิชาชพี 6.10 การสนับสนุนการนาภมู ปิ ญั ญาไทยมาใช้ 6.11 การสรา้ งการมีสว่ นร่วมกบั องค์กรในชมุ ชนและสงั คม 7. องค์กรพยาบาล กาหนดแนวทางและวิธีการให้บริการพยาบาลแก่ผู้ใช้บริการท่ี ครอบคลมุ การบรกิ ารพยาบาล ทง้ั ในโรงพยาบาลและการดแู ลผปู้ ่วยตอ่ เน่อื งในชมุ ชน 8. องค์กรพยาบาล ระบุลักษณะโดยรวมของบุคลากรทางการพยาบาลตามความ เป็นจรงิ ในปัจจบุ ัน เพอ่ื ให้มองเหน็ ภาพรวมขององค์กรพยาบาล ตามประเด็นต่าง ๆ ดงั ต่อไปนี้ 8.1 จานวน ช่วงอายุ และวฒุ กิ ารศึกษา สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 28

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 8.2 ความหลากหลายของบุคลากรในสายงานและหน้าท่ี เช่น ความแตกต่าง ทางด้านวัฒนธรรมและสายงานตา่ ง ๆ ซง่ึ อาจจะมีผลตอ่ การปฏบิ ตั ิงาน เปน็ ตน้ 8.3 ข้อกาหนดพิเศษด้านสุขภาพ ความปลอดภัย และอ่ืนๆ เช่น บุคลากรที่ ปฏิบตั ิงานในพ้ืนทโ่ี รคตดิ ตอ่ จาเป็นตอ้ งไดร้ ับการป้องกนั และตรวจสุขภาพอย่างตอ่ เนื่อง เป็นตน้ 9. องค์กรพยาบาล ระบุทรัพยากรด้านการจัดการที่สาคัญที่มีผลต่อการปฏิบัติงาน ของหน่วยบรกิ ารพยาบาล ให้ครอบคลุมประเด็นตา่ ง ๆ ดงั ต่อไปนี้ 9.1 อาคารและสถานที่ 9.2 จุดท่ีใหบ้ ริการ 9.3 เครอื่ งใชส้ านกั งาน และเครอื่ งคอมพิวเตอร์ 9.4 เครื่องมอื ทางการแพทย์ 9.5 เทคโนโลยีและสงิ่ อานวยความสะดวก 9.6 ทรพั ยากรด้านการจดั การอนื่ ๆ ทส่ี าคัญของแต่ละแหง่ 10. องค์กรพยาบาล ดาเนินงานภายใต้กฎหมาย กฎระเบียบ และข้อบังคับที่ สาคัญ ต่างๆ ซ่ึงองค์กรพยาบาลใช้เป็นกฎระเบียบพิเศษและมีความสาคัญต่องานหลักขององค์กร พยาบาลและหน่วยบริการพยาบาล (ไม่รวมกฎระเบียบท่ัวไปที่บังคับกับทุกส่วนราชการ) โดย ครอบคลมุ กฎระเบียบ ข้อบังคับท่ีสาคัญ ไดแ้ ก่ 10.1 พระราชบัญญตั ิวชิ าชีพการพยาบาลและการผดุงครรภ์ ฉบบั ท่ี 2 พ.ศ. 2540 10.2 แนวทางปฏิบัติตามจริยธรรมและจรรยาบรรณวิชาชีพของ บุคลากรทางการพยาบาล 10.3 แนวทางปฏบิ ตั ดิ า้ นสิทธิผู้ป่วยสาหรับบคุ ลากรทางการพยาบาล 10.4 กฎระเบียบและขอ้ บงั คบั อน่ื ๆทสี่ าคัญสาหรับการประกอบวิชาชีพ การพยาบาลและการผดุงครรภ์ของแตล่ ะแหง่ เช่น สิทธขิ องพยาบาลผู้ให้บริการ เปน็ ต้น ข. ความสัมพันธภ์ ายในและภายนอกองค์กรพยาบาล 1. องค์กรพยาบาล กาหนดแผนภมู ิโครงสรา้ งการบรหิ ารการพยาบาล ซึ่งระบุหน่วย บรกิ ารพยาบาลในความรบั ผิดชอบ สายการบงั คบั บัญชา และสายการประสานงานท่เี ปน็ ปัจจุบนั สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 29

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2. องค์กรพยาบาล ระบุหน่วยงานหรือองค์กรท่ีปฏิบัติงานเก่ียวข้องกันตาม กฎหมายเฉพาะเร่ือง หรือหน่วยงานส่วนกลางที่ทางานเกี่ยวข้องกัน รวมท้ังกาหนดสิ่งที่องค์กร พยาบาลต้องเกี่ยวข้องกบั หนว่ ยงานตา่ ง ๆ ให้ครอบคลมุ ประเดน็ ต่าง ๆ ดงั นี้ 2.1 ชื่อหนว่ ยงานและบทบาทหน้าท่ีของหน่วยงานทีเ่ กีย่ วข้อง 2.2 ข้อกาหนดท่ีสาคัญในการปฏิบัติงานที่องค์กรพยาบาลกาหนดร่วมกับ หน่วยงานหรือองค์กรอ่ืน เช่น ความรวดเร็วและความถูกต้องในการปฏิบัติงาน การจัดการความ เสยี่ ง เปน็ ตน้ 2.3 กลไกการส่ือสารระหว่างองค์กรพยาบาลกับหน่วยงานหรือองค์กรอ่ืนเพ่ือ ความร่วมมือในการปรับปรุงองค์กร เช่น การติดต่อระหว่างบุคคล การติดต่อทางอิเล็กทรอนิกส์ ทางโทรศัพท์ เป็นต้น 3. องค์กรพยาบาล กาหนดกลุ่มผู้ใช้บริการและกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลักให้ ครบถ้วน ทั้งผู้ท่ีได้รับผลกระทบทางบวกและทางลบ ทางตรงและทางอ้อม รวมถึงเจ้าหน้าท่ีทุก ระดับในองคก์ รพยาบาล 4. องค์กรพยาบาล กาหนดความต้องการและความคาดหวังที่สาคัญของกลุ่ม ผใู้ ชบ้ ริการและผูม้ สี ว่ นไดส้ ่วนเสีย เช่น การไดร้ บั บริการทตี่ รงเวลาและรวดเร็ว การได้รับบริการที่ สุภาพ การไดร้ บั ข้อมลู ขา่ วสารด้านสุขภาพท่ถี ูกตอ้ ง เป็นต้น 5. องค์กรพยาบาล กาหนดกลไกการส่ือสารระหว่างองค์กรพยาบาลกับกลุ่ม ผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลัก ท้ังการส่ือสารผ่านบุคคล ผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ ผ่าน เอกสาร และอนื่ ๆ II. ความท้าทายต่อองค์กรพยาบาล องค์กรพยาบาล ระบุสภาพการแข่งขัน ความท้าทายที่สาคัญเชิงยุทธศาสตร์ ระบบ การปรบั ปรุงผลการดาเนนิ การขององคก์ รและหนว่ ยบริการพยาบาลในความรบั ผดิ ชอบ ดังนี้ ก. สภาพการแข่งขัน 1. องคก์ รพยาบาล กาหนดลักษณะของสภาพการแข่งขนั ของการบริการพยาบาลใน ด้านต่างๆ ดังน้ี สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 30

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 1.1 สภาพการแข่งขนั ภายใน โดยการเปิดโอกาสให้หน่วยบริการพยาบาลอื่นๆ ที่มีลักษณะการให้บริการชนิดเดียวกันแข่งขันกันในการพัฒนาคุณภาพและพฤติกรรมบริการเป็น การยกระดับคุณภาพบรกิ ารท่ีใหแ้ กป่ ระชาชน 1.2 สภาพการแขง่ ขันภายนอก โดยการกาหนดเปา้ หมายการให้บริการพยาบาล ขององค์กรพยาบาลสามารถแข่งขันในระดับที่กว้างขวางขึ้น เช่น ในระดับประเทศ และ ต่างประเทศ เปน็ ตน้ 1.3 ความกา้ วหน้าในการใหบ้ ริการพยาบาลเม่อื เปรยี บเทียบกับองค์กรพยาบาล อื่น โดยการกาหนดทั้งปริมาณ ประเภท และความหลากหลายของบริการ การเพ่ิมข้ึนของ ผใู้ ชบ้ รกิ าร และความเข้มแข็งขององค์กรพยาบาล 1.4 จานวนและประเภทของค่แู ขง่ ขันท่สี าคัญต่อองค์กรพยาบาล 1.5 ประเด็นสาคัญท่ตี ้องการแข่งขันกบั องค์กรอ่ืน ๆ รวมท้ังผลการดาเนินงาน ขององคก์ รพยาบาลในประเดน็ ดังกล่าว เม่ือเปรียบเทยี บกบั องค์กรพยาบาลอน่ื ทีเ่ ปน็ ค่แู ข่งขัน 2. องคก์ รพยาบาล ระบุปัจจัยสาคัญท่ีทาให้องค์กรพยาบาลประสบความสาเร็จเม่ือ เปรยี บเทยี บกับองคก์ รอน่ื หรือประเทศอ่ืน เช่น คุณภาพบริการพยาบาลที่ดีกว่า ค่าบริการที่ถูกกว่า การให้บริการผา่ นทางอิเล็กทรอนิกส์ เปน็ ตน้ 3. องค์กรพยาบาล ระบุปัจจัยแวดล้อมท่ีเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งมีผลต่อสภาวะการ แขง่ ขันขององคก์ รพยาบาล เช่น นโยบายของรัฐบาล อัตราค่าจ้างพยาบาลของภาคเอกชนที่สูงกว่า เป็นต้น 4. องค์กรพยาบาล กาหนดแหล่งขอ้ มลู เชิงเปรียบเทียบ สาหรับกระบวนการทางาน โดยท่ัวไปและเชิงการแข่งขันที่องค์กรพยาบาลมีอยู่แล้ว เช่น ข้อมูลการเทียบเคียงคุณภาพ (Benchmarking) กบั องค์กรอืน่ ๆ เป็นต้น 5. องค์กรพยาบาล กาหนดแหล่งข้อมูลการเปรียบเทียบกับองค์กรที่เป็นเลิศ ภายในกลุม่ สว่ นราชการด้วยกนั หรือกบั องค์กรอ่ืน ๆ 6. องค์กรพยาบาล กาหนดแหล่งข้อมูลการเปรียบเทียบในเชิงแข่งขันในตลาด เดียวกัน (Comparisons) ซึ่งได้จากการเปรียบเทียบผลการดาเนินการระหว่างองค์กร พยาบาลทเี่ ป็นคู่แข่งขัน สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 31

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 7. องค์กรพยาบาล ระบุข้อจากัดในการหาข้อมูลเชิงเปรียบเทียบและเชิงแข่งขันกับ องค์กรพยาบาลอน่ื ๆ เช่น คู่แข่งไมย่ อมเปิดเผยขอ้ มูล เปน็ ต้น ข. ความทา้ ทายเชิงยทุ ธศาสตร์ 1. องค์กรพยาบาล กาหนดความท้าทายเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Challenges) ซึ่งความท้าทายดังกล่าวไม่ใช่งานประจาท่ีมีมาตรฐานและขั้นตอนอยู่เดิม แต่ เป็นความกดดันต่างๆ ที่มีผลต่อความสาเร็จและความล้มเหลวในอนาคตขององค์กรพยาบาล รวมถึงเป็นจุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค ท่ีส่วนใหญ่มาจากความกดดันจากภายนอก ด้วยการ กาหนดความท้าทายเชิงยทุ ธศาสตร์ ในประเดน็ ต่างๆ ดังต่อไปนี้ 1.1 ความทา้ ทายตามภารกิจ เช่น การบริการเชิงรุกในชุมชน การลดต้นทุน ด้านการบริการพยาบาลแตค่ งมีระดบั คณุ ภาพท่ีดี เปน็ ตน้ 1.2 ความท้าทายด้านปฏิบัติการ เช่น การไม่เกิดแผลกดทับในผู้ป่วย การ ลดระยะเวลารอคอย การประกนั ความเสย่ี ง เปน็ ต้น 1.3 ความท้าทายด้านทรัพยากรบุคคล เช่น การธารงรักษาบุคลากรทางการ พยาบาล การเสริมสร้างบรรยากาศองค์กร เปน็ ต้น ค. ระบบการปรบั ปรงุ ผลการดาเนินการขององค์กรพยาบาล 1. องค์กรพยาบาล กาหนดแนวทางในการปรับปรุงผลการดาเนินการขององค์กร อย่างต่อเนื่อง เพื่อประเมินระดับการพัฒนาคุณภาพบริการพยาบาลด้วยการปรับปรุงกระบวนการ ทางาน โดยใช้กระบวนการพัฒนาคุณภาพในระบบต่าง ๆ เช่น International Standardization Organization (ISO), Hospital Network Quality Award (HNQA), Thailand Quality Award (TQA), Public Sector Management Quality Award (PMQA), Nursing Quality Assurance (QA) เปน็ ต้น สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 32

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 2. องค์กรพยาบาล กาหนดแนวทางการประเมินและปรับปรุงกระบวนการทางาน หลักอย่างเป็นระบบ เช่น การวัดจากจุดคุ้มทุน การวัดความพึงพอใจของผู้ใช้บริการ การลด ค่าใช้จา่ ยโดยยงั คงรักษาระดับคุณภาพ เปน็ ตน้ 3. องค์กรพยาบาล กาหนดแนวทางในการเรียนรู้และแลกเปล่ียนเรียนรู้ภายใน องค์กรอย่างเป็นระบบ เช่น แนวทางการจัดการความรู้ภายในองค์กร (Knowledge Management) การทบทวนผลการดาเนนิ งานทมี่ ีปญั หาต่าง ๆ เปน็ ต้น สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 33

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล หมวดท่ี 1 การนาองคก์ ร มาตรฐานที่ 1 การนาองค์กร ผบู้ ริหารองค์กรพยาบาล กาหนดทิศทางและขอบเขตการบริหารการพยาบาลชัดเจน มีการกากับดูแลตนเองท่ีดี มีการทบทวนผลการดาเนินงานอย่างต่อเน่ือง และบุคลากรทางการ พยาบาลทุกหน่วยงานและทุกระดับในองค์กรมีสว่ นร่วมรบั ผดิ ชอบกาหนดและนาไปปฏบิ ัติ ก. การกาหนดทศิ ทางขององคก์ รพยาบาล แนวทางปฏิบตั ิ 1. ผบู้ รหิ ารสูงสุดขององค์กรพยาบาล เปน็ ผู้นาในการกาหนดวสิ ัยทัศน์ พันธกิจ คา่ นิยม ทิศทาง ผลการดาเนนิ งานท่ีคาดหวงั และวธิ ีการถา่ ยทอดไปสู่การปฏิบัติโดยการมีส่วนร่วม ของบคุ ลากรพยาบาลทวั่ ทงั้ องคก์ ร 2. ผู้บริหารองค์กรพยาบาล กาหนดวิสัยทัศน์ขององค์กร ที่สอดคล้องกับ วิสัยทัศน์ของโรงพยาบาลและมีสาระสาคัญที่แสดงถึงทิศทางการพัฒนาคุณภาพการพยาบาลใน อนาคต ท้งั ดา้ นการบรหิ ารจัดการและการบรกิ ารพยาบาล 3. ผู้บริหารองค์กรพยาบาล กาหนดพันธกิจขององค์กรท่ีมีความเป็นปัจจุบัน และสะทอ้ นให้เห็นถึงสงิ่ ต่าง ๆ ดังต่อไปนี้ 3.1 การบริหารการพยาบาลที่ตอบสนองวิสัยทัศน์ โดยยึดค่านิยมหลักของ องค์กรพยาบาล 3.2 การจัดระบบบริการพยาบาลและขอบเขตหน้าท่ีความรับผิดชอบของ องค์กรพยาบาล 3.3 กระบวนการพัฒนาตนเองขององค์กรพยาบาลและการมีส่วนร่วมใน กจิ กรรมการพัฒนาของโรงพยาบาล 3.4 การเกื้อกูลองค์กรในชุมชนและความรับผิดชอบต่อสังคม รวมถึงการ เกือ้ กูลวชิ าชีพการพยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 34

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 4. ผู้บริหารองค์กรพยาบาล กาหนดผลการดาเนินงานขององค์กรโดยคานึงถึง ความต้องการหรอื ผลประโยชนข์ องผู้ใชบ้ ริการและผู้มีสว่ นได้ส่วนเสยี ด้วยการยึดหลักความโปร่งใส และความชัดเจน รวมทง้ั สอดคลอ้ งกบั พนั ธกิจและเปา้ หมายขององคก์ รพยาบาล 5. ผู้บริหารองค์กรพยาบาล กาหนดกลไกการสื่อสารสองทิศทาง(Two- ways Communication) เพื่อให้บุคลากรทางการพยาบาลและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียท่ีสาคัญ ได้รับทราบและเข้าใจถึงวิสัยทัศน์ ค่านิยม ทิศทาง ผลการดาเนินงานที่คาดหวัง นาไปปฏิบัติได้ รวมทัง้ สามารถใหข้ อ้ คดิ เหน็ หรอื ขอ้ เสนอแนะสะท้อนกลบั 6. ผู้บริหารองค์กรพยาบาล กาหนดวิธีการเสริมสร้างบรรยากาศองค์กรท่ี เอ้ืออานวยให้เกิดการกระจายอานาจการตัดสินใจ การสร้างนวัตกรรม ความคล่องตัวในการ ปฏิบัติงาน การเรียนรู้ในระดับองค์กรและผู้ปฏิบัติงาน รวมทั้งการส่งเสริมให้บุคลากรทางการ พยาบาลทางานอย่างถกู ต้องตามกฎระเบียบและหลกั จรยิ ธรรม ผลลัพธ์ทค่ี าดหวัง 1. องค์กรพยาบาล มีวิสยั ทัศน์ พันธกจิ คา่ นยิ ม ทศิ ทาง และผลการดาเนินงาน ท่ีคาดหวงั โดยบุคลากรทางการพยาบาลทุกระดับมีส่วนรว่ มในการกาหนด 2. บุคลากรทางการพยาบาลทุกระดบั รบั ร้แู ละเข้าใจพันธกิจและทิศทางขององค์กร พยาบาล 3. บคุ ลากรทางการพยาบาลทกุ ระดับ ปฏบิ ตั ิงานตามพนั ธกจิ ขององคก์ รพยาบาล ข. การกากับดูแลตนเองท่ีดี แนวทางปฏิบตั ิ 1. ผู้บริหารองค์กรพยาบาล มีระบบการจัดการท่ีก่อให้เกิดการควบคุมและ ตรวจสอบภายในองค์กรพยาบาล โดยใช้หลักธรรมาภิบาล (Good Governance) ในการ บรหิ าร เพอื่ ให้เกดิ ความโปร่งใสในการดาเนินงานและปกป้องผลประโยชน์ของโรงพยาบาลและผู้มี สว่ นไดส้ ว่ นเสยี ด้วยการดาเนนิ งานดงั ตอ่ ไปน้ี 1.1 ควบคุมการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการพยาบาลให้เป็นไปตามกฎ ระเบียบของโรงพยาบาลและขององคก์ รพยาบาล สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 35

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 1.2 ติดตาม กากับการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการพยาบาล ท้ังระดับ ผู้บริหารและระดับปฏิบัติการให้ปฏิบัติตามมาตรฐานวิชาชีพ มาตรฐานการบริหารการพยาบาล มาตรฐานการปฏิบตั กิ ารพยาบาล และมาตรฐานการดแู ลผู้ป่วยเฉพาะเรือ่ ง/เฉพาะทางของโรงพยาบาล 1.3 ควบคุมกากับด้านการเงินและงบประมาณท่ีได้รับ ให้มีการใช้จ่าย เป็นไปตามระเบียบ เกิดประโยชนค์ ุม้ คา่ โปรง่ ใส และตรวจสอบได้ ผลลพั ธท์ คี่ าดหวัง หน่วยบริการในความรับผิดชอบขององค์กรพยาบาล มีการกากับดูแลตนเองที่ดี ทั้ง ด้านการดาเนินงานขององค์กร ด้านการเงิน และการปฏบิ ัติงานตามมาตรฐานท่ีกาหนด เพ่ือปกป้อง ผลประโยชน์ของผใู้ ช้บริการประชาชน ผูม้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี และของโรงพยาบาลใหเ้ กดิ ธรรมาภบิ าล ค. การทบทวนผลการดาเนินงาน แนวทางปฏบิ ตั ิ 1. ผบู้ ริหารองคก์ รพยาบาล กาหนดระบบในการทบทวนผลการดาเนินงานของ องค์กรอยา่ งสมา่ เสมอและทุกคร้งั ท่เี กิดเหตุการณใ์ นทกุ ระดบั โดยครอบคลมุ ดา้ นตา่ ง ๆ ดงั นี้ 1.1 ด้านความสาเร็จขององค์กร เช่น การใช้ทรัพยากรที่คุ้มค่าในทุกหน่วย บริการพยาบาล การใช้เวลาตามกรอบเวลา ผลผลิตและผลงานเชิงปริมาณและคุณภาพ ความ พงึ พอใจของผใู้ ช้บริการ เป็นตน้ 1.2 ความสามารถในการแข่งขนั เช่น การเทียบเคียงคุณภาพ (Benchmarking) ด้วยการเปรยี บเทยี บความสาเรจ็ การดาเนินงานของตนเองกบั หน่วยงาน อน่ื ๆ 1.3 ความก้าวหน้าตามเป้าประสงค์ การปรับเปล่ียนเป้าประสงค์และ เปา้ หมายตามสถานการณ์และสภาพแวดลอ้ มที่เปลีย่ นไปทัง้ ภายในและภายนอกองคก์ รพยาบาล 1.4 ความสามารถขององค์กรพยาบาลในการตอบสนองต่อความต้องการ และบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป เช่น ตามการปรับเปลี่ยนโครงสร้างองค์กร ตามสภาพเศรษฐกิจท่ี เปลยี่ นไป เป็นตน้ 2. ผู้บริหารองค์กรพยาบาลร่วมกับบุคลากรทางการพยาบาล กาหนดตัวช้ีวัดที่ สาคัญครอบคลุมท้ังด้านประสิทธิผลตามพันธกิจ ด้านคุณภาพการให้บริการพยาบาล ด้าน สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 36

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล ประสิทธิภาพของการปฏิบัติงาน และด้านการพัฒนาองค์กร ท่ีจะต้องมีการทบทวนเป็นประจาไว้ อย่างชดั เจน 3. ผู้บริหารองค์กรพยาบาล กาหนดระบบการประเมินผลผู้บริหารทางการ พยาบาลทกุ ระดบั เพอื่ นาผลการประเมนิ ไปปรับปรุงประสิทธผิ ลการปฏิบตั ิงาน 4. ผ้บู รหิ ารองค์กรพยาบาล นาผลการทบทวนผลการดาเนินงานขององค์กรมา จัดลาดับความสาคัญ เพ่ือให้เกิดการปรับปรุงงานอย่างต่อเน่ืองและก้าวกระโดด รวมท้ังใช้โอกาส ดงั กล่าวในการสรา้ งองค์ความรแู้ ละนวัตกรรมทางการพยาบาลนาไปสู่การปฏบิ ัตทิ ่วั ทง้ั องค์กร ผลลพั ธ์ทคี่ าดหวัง 1. บคุ ลากรทางการพยาบาล มกี ารทบทวนผลการดาเนนิ งานอย่างสม่าเสมอ และ ทุกครัง้ ท่เี กดิ เหตกุ ารณ์ท่ีไม่พงึ ประสงค์ ทั้งดา้ นการสาเรจ็ ขององค์กร ความสามารถในการแขง่ ขนั ความก้าวหนา้ ตามเป้าประสงค์ และความสามารถในการตอบสนองตอ่ การเปลี่ยนแปลง 2. บุคลากรทางการพยาบาล นาผลการทบทวนผลการดาเนนิ งานและผลการประเมิน ตามตวั ชว้ี ดั มาใช้ในการปรบั ปรุงและพฒั นางานอย่างต่อเน่ือง มาตรฐานท่ี 2 ความรบั ผดิ ชอบต่อสังคม องค์กรพยาบาล แสดงความรับผิดชอบต่อสาธารณะท้ังกรณีท่ีการปฏิบัติงานมี ผลกระทบต่อสงั คมและสร้างความวิตกกังวลต่อสาธารณะ ด้วยการดาเนินงานภายในองค์กรอย่างมี จรยิ ธรรม และใหก้ ารสนบั สนุนตอ่ ชุมชนท่ีสาคัญทอี่ ยใู่ นความรบั ผดิ ชอบของโรงพยาบาล ก. ความรบั ผิดชอบตอ่ สาธารณะ แนวทางปฏิบตั ิ 1. องค์กรพยาบาล กาหนดให้มีคณะกรรมการซึ่งมีบทบาทในการปกป้อง ผลประโยชน์ของผู้ใชบ้ ริการและผูม้ ีส่วนได้ส่วนเสีย โดยกรรมการมหี นา้ ท่อี ยา่ งอสิ ระในการหาข้อมูล วิเคราะห์ ทบทวน ตรวจสอบ และตดิ ตามผลการดาเนนิ งานขององค์กรพยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 37

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 2. องค์กรพยาบาล เฝ้าระวังและวิเคราะห์ความเสี่ยงและกรณีต่างๆ อย่างเป็น ระบบ รวมทง้ั นาผลการเฝา้ ระวงั ความเสยี่ งไปพัฒนางานอย่างต่อเนื่อง ในกรณีท่ีการปฏิบัติงานของ หนว่ ยบรกิ ารพยาบาลไดส้ ร้างผลกระทบและสร้างความวติ กกงั วลตอ่ สาธารณะ 3. องค์กรพยาบาล วางแผน ต้ังเป้าหมาย และกาหนดตัวช้ีวัดที่สาคัญ เพื่อให้มีการปฏิบัติเป็นไปตามข้อกาหนด ลดความเสี่ยง และผลกระทบทางลบที่สร้างความวิตก กงั วลตอ่ สาธารณะ 4. องค์กรพยาบาล กาหนดกระบวนการปฏิบัติท่ีสาคัญ รวมทั้งกาหนดแนว ทางการป้องกันและแก้ไขความเสี่ยง และกรณีต่างๆที่เป็นผลกระทบทางลบและสร้างความวิตก กังวลต่อสาธารณะ อนั เนอ่ื งมาจากการดาเนนิ งานของหน่วยบรกิ ารพยาบาลไว้ลว่ งหน้า 5. องค์กรพยาบาล ประเมินแนวโน้มของสภาวะการณ์ต่างๆ ท่ีจะมีผลกระทบ ทางลบและสร้างความวิตกกังวลต่อสาธารณะ อันเน่ืองมาจากการดาเนินงานขององค์กรพยาบาล และหนว่ ยบริการพยาบาล ท้ังเชิงรับและเชิงรกุ อยา่ งตอ่ เนื่อง ในประเด็นต่อไปน้ี 5.1 ดา้ นจริยธรรมและจรรยาบรรณวชิ าชพี 5.2 การปฏบิ ตั ิตามขอ้ กาหนดและระเบียบตา่ งๆ ท่ีเกี่ยวข้องกับการบริการ สุขภาพ 5.2 ปจั จยั ตา่ ง ๆ ทเี่ กีย่ วข้องกบั การบรกิ ารสุขภาพ ผลลพั ธ์ทคี่ าดหวัง 1. บุคลากรทางการพยาบาล มีการเฝา้ ระวังและวเิ คราะห์ความเส่ียงในกรณีท่ีเก่ียวข้อง กับบรกิ ารพยาบาลอย่างเปน็ ระบบและตอ่ เน่ือง 2. บคุ ลากรทางการพยาบาล มกี ารปฏิบัติตามแนวทางป้องกนั ความเสี่ยงและแกไ้ ข ความเส่ียงและกรณีตา่ ง ๆ ที่เปน็ ผลกระทบและสรา้ งความวิตกกังวลต่อสาธารณะ 3. บุคลากรทางการพยาบาล ประเมินแนวโน้มของสภาวะการณ์ต่างๆ ท่ีจะมี ผลกระทบทางลบและสร้างความวติ กกังวลต่อสาธารณะทงั้ เชงิ รุกและเชงิ รับอยา่ งต่อเนอ่ื ง สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 38

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล ข. การดาเนินงานอย่างมีจริยธรรม แนวทางปฏิบัติ 1. องค์กรพยาบาล ดาเนินงานด้านจริยธรรมตามมาตรฐานวชิ าชพี ดงั ตอ่ ไปนี้ 1.1 กาหนดแนวทางการปฏิบัติตามจริยธรรมและจรรยาบรรณวิชาชพี ของ บคุ ลากรทางการพยาบาล 1.2 ติดตามตรวจสอบบุคลากรทางการพยาบาล ให้มีการปฏิบัติตาม แนวทางท่กี าหนด 1.3 จัดการข้อร้องเรียนด้านจริยธรรมของบุคลากรทางการพยาบาลอย่าง รวดเรว็ และทนั ต่อเหตุการณ์ 1.4 นาผลการตดิ ตามตรวจสอบและข้อรอ้ งเรียนด้านจรยิ ธรรมของบุคลากร ทางการพยาบาล มาพัฒนาพฤตกิ รรมบรกิ ารและการให้บริการสขุ ภาพอยา่ งต่อเนื่อง ผลลัพธ์ทค่ี าดหวัง 1. บุคลากรทางการพยาบาล ปฏิบัติตามแนวทางปฏิบัติด้านกฎหมาย ด้านจริยธรรม และจรรยาบรรณวชิ าชีพ 2. บุคลากรทางการพยาบาล ได้รับการพัฒนาพฤติกรรมบริการตามข้อร้องเรียน และผลการประเมินดา้ นจรยิ ธรรม ค. การให้การสนับสนุนต่อชุมชนที่สาคญั แนวทางปฏิบัติ 1. องค์กรพยาบาล มสี ่วนรว่ มกบั องค์กรในชุมชนและสังคม ด้วยการจัดกิจกรรม และการสนับสนุนชุมชนในเขตรับผิดชอบ เพ่ือก่อให้เกิดความเข้มแข็งของชุมชน ด้วยการ ดาเนนิ การดงั ต่อไปนี้ 1.1 กาหนดเกณฑ์การคดั เลอื กชุมชนทส่ี าคัญเพอ่ื ใหก้ ารสนับสนนุ แก่ชมุ ชน 1.2 กาหนดระบบและวิธีการสนับสนุนและเสริมสร้างความเข้มแข็งแก่ ชมุ ชนในเขตรับผิดชอบเชงิ รุก ทัง้ ดา้ นทรัพยากรและวชิ าการท่จี าเป็น สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 39

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 1.3 ประสานและสร้างความร่วมมือกับองค์กรในชุมชนและองค์กรอ่ืนๆ เพื่อจัดให้มบี ริการชุมชน ท่ีประสานการใชท้ รัพยากรร่วมกนั และกอ่ ใหเ้ กิดประโยชนส์ งู สดุ ต่อชุมชน 1.4 ประเมินผลการให้การสนับสนุนองค์กรในชุมชนอย่างต่อเน่ืองและ นาผลการประเมินมาจัดลาดับความสาคัญ เพื่อกาหนดแนวทางในการให้การสนับสนุนแก่ชุมชน ตามความจาเป็น ผลลัพธท์ คี่ าดหวัง ชุมชนในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาล มีความเข้มแข็งและสามารถบริหารจัดการ ด้านสุขภาพภายในชุมชนได้เอง หมวดท่ี 2 การวางแผนเชิงยทุ ธศาสตร์ มาตรฐานท่ี 3 การจดั ทายุทธศาสตร์ องค์กรพยาบาล กาหนดกระบวนการจัดทายุทธศาสตร์ เป้าประสงค์เชิงยุทธศาสตร์ และยกระดับความสามารถในการแข่งขัน รวมถึงการกาหนดผลการดาเนินการโดยรวมและ ความสาเร็จในอนาคต ก. กระบวนการจดั ทายทุ ธศาสตร์ แนวทางปฏิบตั ิ 1. องค์กรพยาบาล วางแผนยุทธศาสตร์ด้านการพยาบาล โดยการดาเนินการ ดังตอ่ ไปน้ี 1.1 กาหนดแนวทางจัดทาแผนยุทธศาสตร์ด้านการพยาบาลโดยการมีส่วน รว่ มของบุคลากรทางการพยาบาล รวมทั้งนาข้อคิดเห็นของผู้ที่เก่ียวข้องท่ีสาคัญมาประกอบเป็นข้อมูล ในการวางแผน 1.2 จัดทาแผนยุทธศาสตร์ในการพัฒนาคุณภาพการพยาบาลท่ีตอบสนอง วสิ ยั ทศั น์ พันธกิจ และนโยบายขององคก์ รพยาบาล สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 40

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 1.3 กาหนดกจิ กรรม เปา้ ประสงค์ระยะยาว ระยะส้ัน กรอบเวลาที่ใช้ในการ วางแผนประจาปี และแผน 4 ปี รวมทัง้ มกี ารระบเุ หตผุ ลท่กี าหนดกรอบเวลาดงั กล่าวไวช้ ัดเจน 1.4 ใช้รูปแบบต่างๆ เช่น SWOT Analysis ในการพยากรณ์ คาดคะเนทางเลือก และ/หรือแนวทางอ่ืนๆ ท่ีทาให้มองเห็นภาพในอนาคต ซ่ึงจะช่วยในการ ตัดสนิ ใจและจดั สรรทรพั ยากร 2. องค์กรพยาบาล วิเคราะห์ปัจจัยต่างๆท่ีเก่ียวข้องดังต่อไปน้ี มาใช้ประกอบ ในการวางแผนเชิงยทุ ธศาสตร์ 2.1 ปญั หาสาธารณสขุ ของพืน้ ที่ 2.2 ความต้องการ ความคาดหวังท้ังระยะส้ันและระยะยาวของผู้ใช้บริการ ผมู้ ีสว่ นไดส้ ว่ นเสีย รวมทงั้ ของส่วนราชการหรือองค์กรอื่นๆ ทเ่ี กี่ยวข้อง 2.3 สภาพการแข่งขันและความสามารถขององค์กรพยาบาลเม่ือ เปรียบเทียบกับส่วนราชการและองค์กรอ่ืน ๆ ท่ีมีภารกิจใกล้เคียงกัน รวมท้ังสถานภาพและ ความสามารถในการแข่งขันเชงิ เปรียบเทียบ 2.4 นวตั กรรมและการเปลี่ยนแปลงที่สาคัญทางด้านเทคโนโลยี เศรษฐกิจ สังคม และอื่น ๆ ทีม่ ีผลต่อบรกิ ารและการดาเนนิ งานขององคก์ รพยาบาลทัง้ ในระดับประเทศและ ระดับโลก 2.5 ทรพั ยากรบคุ คลและทรพั ยากรอนื่ ๆขององค์กรพยาบาลและหน่วยงาน อืน่ ทีเ่ กยี่ วข้อง 2.6 โอกาสในการปรบั เปล่ียนทรัพยากรท่ีมีอยู่ไปใช้กับบริการพยาบาลหรือ กิจกรรมทสี่ าคญั กว่าเพ่อื กอ่ ให้เกดิ ประโยชน์สูงสุด 2.7 ความเส่ียงทางด้านการเงิน สังคม จริยธรรม กฎหมาย ข้อบังคับ และด้านอ่ืน ๆ 2.8 ลักษณะเฉพาะขององคก์ รพยาบาลและของโรงพยาบาล รวมถึงจุดอ่อน จุดแขง็ โอกาส และอปุ สรรคขององค์กรพยาบาลและของโรงพยาบาล ผลลพั ธท์ ่คี าดหวัง 1. บุคลากรทางการพยาบาล มสี ว่ นรว่ มในการกาหนดแผนกลยุทธ์ดา้ นการพยาบาล สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 41

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2. แผนยุทธศาสตร์ด้านการพยาบาลขององค์กรพยาบาล ตอบสนองต่อวิสัยทัศน์ พันธกจิ และนโยบายขององค์กรพยาบาลและของโรงพยาบาล 3. แผนยุทธศาสตร์ด้านการพยาบาลขององค์กรพยาบาล มีเป้าประสงค์ระยะสั้น และระยะยาวที่ตอบสนองต่อปัญหาสาธารณสุขของพ้ืนท่ี ความต้องการของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย สภาพการแข่งขัน นวัตกรรมและการเปลี่ยนแปลงที่สาคัญ ความเสี่ยงทางด้านการเงิน สังคม จริยธรรม กฎหมาย และขอ้ บงั คบั รวมท้งั ลกั ษณะเฉพาะของโรงพยาบาล ข. เปา้ ประสงค์เชิงยทุ ธศาสตร์ แนวทางปฏบิ ตั ิ 1. องค์กรพยาบาล กาหนดเป้าประสงค์เชิงยุทธศาสตร์ด้านการพยาบาล มี ลกั ษณะดังน้ี 1.1 เป้าประสงคเ์ ชงิ ยุทธศาสตรท์ ่ีสาคญั ทัง้ ระยะส้นั ระยะยาว ตัวช้ีวัดสาคัญ และมีกรอบเวลาชดั เจน 1.2 เป้าประสงค์เชิงกลยุทธ์สอดคล้องและตอบสนองต่อวิสัยทัศน์ของ องคก์ รพยาบาล และทาให้เกิดความสมดลุ ยต์ ่อความต้องการของผู้มีส่วนได้สว่ นเสียทีส่ าคญั ท้ังหมด 1.3 ระบุการจัดลาดับความสาคัญของเป้าประสงค์ตามสภาพปัญหาและ ความตอ้ งการเร่งดว่ น 1.4 ระบุการจัดลาดับความสาคัญของเป้าประสงค์สอดคล้องกับความ ท้าทายขององค์กรพยาบาล ทั้งสภาพการแข่งขันภายใน สภาพการแข่งขันภายนอก ขนาด และการ เจริญเติบโตของการใหบ้ รกิ ารพยาบาล เม่ือเปรียบเทียบกบั องคก์ รอ่ืน ๆ ที่มภี ารกจิ คลา้ ยคลึงกนั ผลลัพธ์ท่คี าดหวงั 1. เปา้ ประสงคเ์ ชิงยุทธศาสตร์ขององค์กรพยาบาล ประกอบด้วย เป้าประสงค์ระยะ ส้นั ระยะยาว ตวั ชี้วัดทส่ี าคญั และกรอบเวลา 2. เป้าประสงค์เชิงยุทธศาสตร์และกลยุทธ์ขององค์กรพยาบาล มีการจัดลาดับ ความสาคญั ตามสภาพปัญหา ความต้องการเร่งด่วน ความท้าทายขององค์กรพยาบาล สภาพการ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 42

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล แข่งขันภายใน สภาพการแข่งขันภายนอก และความก้าวหน้าของการพัฒนาคุณภาพบริการ พยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 43

มาตรฐานที่ 4 บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล การถา่ ยทอดยุทธศาสตร์เพือ่ นาไปปฏบิ ตั ิ องค์กรพยาบาล แปลงเป้าประสงค์เชิงยุทธศาสตร์และกลยุทธ์ไปสู่แผนปฏิบัติการ มีการสรุปแผนปฏิบัตกิ ารและตัวชวี้ ัดหลักของผลการดาเนินงานที่เก่ียวข้อง และมีการคาดการณ์ผล การดาเนินการในอนาคตตามตวั ชีว้ ดั ก. การจัดทาแผนปฏิบัตกิ ารและการถา่ ยทอดแผนเพื่อนาไปปฏิบัติ แนวทางปฏิบตั ิ 1. องค์กรพยาบาล จัดทาแผนปฏิบัติการท้ังระยะส้ันและระยะยาว เพื่อพัฒนา คุณภาพการพยาบาลขององคก์ รพยาบาลสอดคลอ้ งกับเป้าประสงคเ์ ชงิ ยุทธศาสตร์และกลยุทธ์ 2. องค์กรพยาบาล จัดสรรทรัพยากรอย่างเพียงพอ เพื่อให้สามารถนาแผนไป ปฏิบัติได้บรรลุเป้าหมายที่กาหนดและเพือ่ การเปลีย่ นแปลงท่ีย่งั ยืน 3. องค์กรพยาบาล ปรับเปล่ียนแผนปฏิบัติการให้สอดคล้องและทันเหตุการณ์ กบั การเปลย่ี นแปลงท่สี าคัญท้งั ดา้ นการใหบ้ ริการ ผู้ใชบ้ รกิ าร และผมู้ ีสว่ นไดส้ ่วนเสยี 4. องค์กรพยาบาล กาหนดแผนหลักด้านทรัพยากรบุคคลท่ีตอบสนอง เป้าประสงค์เชิงยทุ ธศาสตรแ์ ละกลยุทธ์ ครอบคลุมบุคลากรทางการพยาบาลทกุ ระดบั 5. องค์กรพยาบาล กาหนดตัวชี้วัดผลการดาเนินงานหลักด้านการพยาบาลท่ี สาคัญ สอดคล้องกับตัวช้วี ดั ที่สาคัญของแผนและครอบคลุมผู้มีส่วนได้ส่วนเสียท้ังหมด เพื่อใช้ ตวั ช้วี ัดดงั กลา่ ว ติดตามความกา้ วหนา้ ในการปฏบิ ัติงานตามแผน 6. องค์กรพยาบาล กาหนดวิธีการวัดผลสาเร็จของแผนปฏิบัติการโดยรวมไว้ อยา่ งชดั เจนเพื่อใหผ้ ปู้ ฏิบัตไิ ดป้ ฏิบตั ไิ ปในทศิ ทางเดยี วกนั 7. องค์กรพยาบาล กาหนดกลไกการสื่อสารแผนปฏิบัติการไปยังบุคลากร ทางการพยาบาลทุกระดับอยา่ งทว่ั ถงึ ผลลพั ธท์ ี่คาดหวงั 1. แผนปฏิบตั ิการเพือ่ พัฒนาคณุ ภาพการพยาบาลขององค์กรพยาบาล สอดคล้อง กบั เปา้ ประสงคเ์ ชิงยทุ ธศาสตร์และกลยทุ ธ์ สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 44

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2. แผนปฏิบัติการเพ่อื พัฒนาคุณภาพการพยาบาลขององค์กรพยาบาล สอดคล้อง กบั การเปล่ียนแปลงที่สาคัญทัง้ ด้านการใหบ้ รกิ าร ผู้ใช้บริการ และผู้มสี ว่ นได้สว่ นเสีย 3. ตัวช้ีวัดผลการดาเนินงานหลักด้านการพยาบาลที่สาคัญขององค์กรพยาบาล สอดคล้องกบั ตวั ชว้ี ัดทสี่ าคญั ของแผนยุทธศาสตร์และกลยุทธ์ครอบคลุมผ้มู ีส่วนได้สว่ นเสยี ทั้งหมด 4. บคุ ลากรทางการพยาบาล ดาเนินงานตามแผนปฏบิ ตั ิการขององคก์ รพยาบาล ข. การคาดการณผ์ ลการดาเนนิ งาน แนวทางปฏบิ ัติ 1. องค์กรพยาบาล มีการคาดการณ์ผลการดาเนินงานการพัฒนาคุณภาพการ พยาบาลตามกรอบเวลาของการวางแผนระยะส้ันและระยะยาวไว้ล่วงหน้า ด้วยการใช้ตัวชี้วัดที่ กาหนดไว้เป็นเกณฑ์ในการคาดการณ์ผลการดาเนินงาน และมีการปรับเปลี่ยนแผนปฏิบัติการใน ส่วนที่พบว่ามปี ญั หาอยา่ งทันเหตุการณ์ 2. องค์กรพยาบาล ประเมินผลและเปรียบเทียบผลการดาเนินงานที่คาดการณ์ ไว้กบั ส่งิ ตา่ ง ๆ ดงั ตอ่ ไปน้ี 2.1 เป้าประสงคท์ กี่ าหนดไว้ 2.2 ผลการดาเนนิ งานทผี่ า่ นมา 2.3 ผลการดาเนินงานท่ีคาดไวข้ องค่แู ข่ง 2.4 เกณฑเ์ ปรยี บเทียบทีส่ าคัญขององค์กรพยาบาล ผลลัพธ์ที่คาดหวงั 1. แผนปฏิบัติการเพื่อพัฒนาคุณภาพการพยาบาลขององค์กรพยาบาล มีการ ปรบั เปล่ียนตามสภาพปญั หาและเหตกุ ารณท์ เี่ ปล่ียนแปลงไป 2. ผลการดาเนินงานขององค์กรพยาบาล มีการนาไปเปรียบเทียบกับเป้าประสงค์ ผลการดาเนนิ งานท่ผี ่านมา ผลการดาเนินงานของคแู่ ข่ง และเกณฑเ์ ปรยี บเทยี บท่สี าคญั สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 45

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล หมวดท่ี 3 การให้ความสาคัญกบั ผใู้ ช้บริการและผมู้ สี ่วนไดส้ ว่ นเสีย มาตรฐานที่ 5 ความรเู้ ก่ียวกับผ้ใู ช้บรกิ ารและผู้มีส่วนไดส้ ว่ นเสีย องค์กรพยาบาล เรียนรู้เกี่ยวกับผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ด้วยการ คาดการณ์ความต้องการ/ความคาดหวัง และความนิยมชมชอบของผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วน เสยี อย่าง ตอ่ เนอื่ ง เพื่อใหบ้ ริการพยาบาลตอบสนองผู้ใชบ้ ริการและผู้มสี ว่ นได้ส่วนเสียมากท่ีสดุ ก. ความร้เู กีย่ วกับผูใ้ ช้บริการและผู้มีสว่ นได้สว่ นเสยี แนวทางปฏิบตั ิ 1. องค์กรพยาบาล เรียนรู้เกี่ยวกับผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ด้วยการ ดาเนนิ การ ดังนี้ 1.1 กาหนดกลุ่มผูใ้ ชบ้ ริการ/ผมู้ ีส่วนไดส้ ่วนเสียที่สาคัญ และกลุ่มท่ีต้องการ มุ่งเน้นเพ่ือให้บริการได้เฉพาะเจาะจงตามความต้องการ โดยการจาแนกตามลักษณะประชากร พฤตกิ รรมการใชบ้ รกิ าร ปัญหาสุขภาพ หรอื ปจั จัยอน่ื ๆ ตามความเหมาะสม 1.2 กาหนดผ้ใู ช้บริการที่พงึ มีหรอื อาจจะมี/หรือเพ่ิมข้ึนในอนาคตเนื่องจาก การเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย กฎหมาย หรือข้อบังคับใหม่ เช่น กลุ่มประกันสังคม กลุ่ม นักท่องเที่ยว เพื่อนาข้อมูลมาประกอบการพัฒนาบุคลากร และการปรับเปลี่ยนแนวทางปฏิบัติให้ สอดคลอ้ งตอ่ ไปในอนาคต 1.3 ใช้วิธีการท่ีหลากหลายในการรับฟังและเรียนรู้ความต้องการและความ คาดหวงั หลกั ๆ ของผู้ใช้บรกิ ารและผมู้ ีส่วนได้ส่วนเสยี แต่ละกลุ่ม เช่น การสอบถามความคิดเห็น การรบั ฟงั ขอ้ ร้องเรียนทางต้ไู ปรษณยี แ์ ละทางสื่ออเี ลคโทรนิค หรอื อื่น ๆ เพอื่ นาข้อมูลท่ีได้มาใช้ใน การวางแผนปฏิบัตงิ านและปรบั ปรงุ กระบวนการ รวมถงึ การพฒั นาบริการใหม่ๆ ท้ังในปัจจุบันและ อนาคต 1.4 ทบทวนและปรับปรุงวิธีการรับฟังและเรียนรู้ผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ ส่วนเสีย ด้วยวิธีท่ีหลากหลาย ทันสมัย และเหมาะสมกับผู้ใช้บริการแต่ละกลุ่ม เพื่อนาข้อคิดเห็น สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 46

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล ดังกล่าวมาพัฒนาคุณภาพบริการพยาบาลให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้ใช้บริการและผู้มี ส่วนได้ส่วนเสยี ผลลพั ธ์ทีค่ าดหวัง 1. กลุ่มผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่อยู่ในความรับผิดชอบขององค์กร พยาบาล ถูกจาแนกตามลักษณะประชากร พฤติกรรมการให้บริการ และปัจจัยอ่ืนๆ ตามบริบท ของโรงพยาบาล 2. บุคลากรทางการพยาบาล ปรับปรุงกระบวนการทางานและแผนปฏิบัติการตาม ข้อคิดเหน็ และข้อรอ้ งเรียนของผ้ใู ชบ้ รกิ าร และผมู้ ีสว่ นไดส้ ่วนเสยี มาตรฐานท่ี 6 ความสัมพนั ธ์และความพึงพอใจของผู้ใช้บริการและผู้มสี ว่ นได้สว่ นเสีย องค์กรพยาบาล สร้างความสัมพันธ์และศึกษาความพึงพอใจของผู้ใช้บริการและผู้มี สว่ นได้ส่วนเสยี เพื่อใหผ้ ใู้ ชบ้ ริการและผูม้ ีสว่ นไดส้ ่วนเสียพงึ พอใจและนาไปส่กู ารกล่าวถึงในทางทด่ี ี ก. การสร้างความสัมพันธ์กับผูใ้ ช้บริการและผูม้ ีสว่ นได้ส่วนเสยี แนวทางปฏิบัติ 1. องค์กรพยาบาล สร้างความสัมพันธ์กับผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อตอบสนองความต้องการและปัญหาของผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และส่งผลต่อการมี ภาพลกั ษณ์ทดี่ ีขององคก์ รดว้ ยการดาเนนิ การดงั นี้ 1.1 กาหนดช่องทางต่างๆ ให้ผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้เสนอ ข้อคิดเห็นและข้อร้องเรยี นได้อยา่ งสะดวก 1.2 รวบรวมและวิเคราะห์ข้อคิดเห็นและข้อร้องเรียนของผู้ใช้บริการและ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียท้ังหมด แล้วดาเนินการแก้ไขและพัฒนาการปฏิบัติงาน หรือพฤติกรรมบริการ ตามขอ้ ร้องเรยี นทันที เพอ่ื พัฒนาองค์กรพยาบาล ใหท้ ันต่อความตอ้ งการและการเปลย่ี นแปลง 1.3 กาหนดระบบการให้ข้อมูลแก่ผู้ใช้บริการและครอบครัวท้ังด้านสุขภาพ และการเสริมสร้างพลังอานาจ (Empowerment) รวมท้ังการแลกเปลี่ยนมุมมองทั้งด้านการ เจ็บปว่ ย สุขภาพ การบริการแก่ผู้ใช้บริการและครอบครัว โดยการประสานความร่วมมือกับองค์กร สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 47

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล ภาครัฐและเอกชน เพอื่ วางแผนการดูแลชว่ ยเหลือให้ผปู้ ว่ ยและครอบครวั สามารถดูแลตนเองได้ใน อนาคต 2. องค์กรพยาบาล กาหนดแนวทางการปฏิบัติการพยาบาลที่ตระหนักถึงสิทธิ ผู้ป่วย และพิทักษ์สิทธิของผู้ป่วยในทุกกระบวนการดูแล โดยผู้ป่วยจะต้องได้รับการดูแลและ พทิ กั ษต์ ามสทิ ธิ ดังน้ี 2.1 การพทิ กั ษส์ ทิ ธติ ามคาประกาศสทิ ธิผู้ป่วยขององคก์ รวิชาชพี 2.2 การปกปอ้ งจากการถูกทาร้ายร่างกาย 2.3 การดูแลด้วยการเคารพความเป็นส่วนตัว ศักด์ิศรีของความเป็นมนุษย์ คา่ นยิ ม และความเชื่อสว่ นบคุ คล 2.4 การดูแลระยะสุดท้ายของชีวิตด้วยความเคารพในสิทธิและศักด์ิศรีของ ความเปน็ มนษุ ย์ การตัดสนิ ใจเกย่ี วกบั การให้ การคงไว้ หรอื การยุติบรกิ ารรักษาเพอ่ื ยืดชีวิต เป็นไป อย่างสอดคล้องกับข้อบังคับหรือกฎหมาย ความเชื่อ และวัฒนธรรม ด้วยการมีส่วนร่วมของผู้ป่วย และครอบครวั 2.5 การพิทักษ์สทิ ธเิ ดก็ ผพู้ ิการ และผสู้ งู อายุ ท่ีช่วยเหลือตวั เองไม่ได้ 3. องค์กรพยาบาล มีกระบวนการท่ีสนับสนุนหรือส่งเสริมให้เกิดการพิทักษ์ สิทธิของผปู้ ่วย ดงั นี้ 3.1 สนับสนุนให้บุคลากรทางการพยาบาลได้รับการอบรมเก่ียวกับบทบาท ในการพิทกั ษส์ ิทธิผู้ป่วยอย่างต่อเน่ือง 3.2 สนับสนุนให้บุคลากรทางการพยาบาลทุกคนมีความตระหนักและ เคารพในสทิ ธผิ ู้ป่วย 3.3 ผ้ปู ่วยได้รับขอ้ มูลเกย่ี วกบั สทิ ธแิ ละหน้าที่ที่เขา้ ใจง่ายและชดั เจน 3.4 องค์กรพยาบาลสนบั สนนุ การพิทกั ษส์ ิทธิผู้ป่วยและครอบครัว ด้วยการ มีสว่ นรว่ มและตดิ ตามกระบวนการปฏิบัตติ ามสิทธผิ ปู้ ่วยอย่างตอ่ เน่ือง ผลลพั ธท์ คี่ าดหวงั 1. องค์กรพยาบาล มีช่องทางรับข้อร้องเรียน ข้อคิดเห็นท่ีหลากหลายและท่ัวถึง เช่น ตู้รบั ขอ้ คิดเหน็ เว็บไซต์ และอื่น ๆ ตามบริบทของโรงพยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 48

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2. การบริการพยาบาลและพฤติกรรมบริการของบุคลากรทางการพยาบาล ได้รับ การปรบั ปรงุ และแก้ไขตามขอ้ ร้องเรียน/ข้อคดิ เห็นของผใู้ ชบ้ ริการอยา่ งเหมาะสมตามสถานการณ์ 3. ผู้ใช้บริการและครอบครัว ได้รับข้อมูลและข่าวสารด้านสุขภาพ ตามสภาพ ปัญหาอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง 4. ผู้ป่วยได้รับการคุ้มครองสิทธิตามคาประกาศสิทธิผู้ป่วยขององค์กรวิชาชีพ พยาบาล ข. การวัดความพึงพอใจของผู้ใชบ้ ริการและผ้มู ีส่วนได้ส่วนเสยี แนวทางปฏิบตั ิ 1. องค์กรพยาบาล มีระบบเฝ้าระวังและติดตามข้อมูลที่มีความเสี่ยงต่อ ภาพลักษณ์ท่ีไม่ดีขององค์กร รวมท้ังมีระบบการประเมินความพึงพอใจและไม่พึงพอใจของ ผใู้ ช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียดังต่อไปน้ี 1.1 กาหนดระบบและเครื่องมือที่น่าเช่ือถือในการวัดความพึงพอใจและไม่ พึงพอใจของผู้ใชบ้ ริการและผ้มู สี ่วนไดส้ ว่ นเสีย เป็นระยะ ๆ อยา่ งต่อเนือ่ ง 1.2 กาหนดระบบการติดตามข้อเสนอแนะ ขอ้ รอ้ งเรียน และขอ้ มูลอื่นๆ ที่ เสย่ี งต่อภาพลักษณ์ทีไ่ ม่ดขี ององค์กรพยาบาลและของโรงพยาบาล ทั้งการติดตามอย่างเป็นทางการ และไม่เปน็ ทางการ 1.3 นาผลการประเมินความพึงพอใจ ไม่พึงพอใจ ข้อร้องเรียน และ ข้อเสนอแนะของผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมาใช้ในการตอบสนองความต้องการของ ผู้ใช้บริการและพัฒนาคุณภาพการให้บริการทันที รวมทั้งนามาใช้พัฒนาระบบต่างๆ ท่ีเกี่ยวข้อง เพื่อกอ่ ใหเ้ กดิ ความพงึ พอใจของผู้ใชบ้ ริการและผูม้ ีส่วนไดส้ ว่ นเสียมากขน้ึ 1.4 กาหนดระบบการตอบกลับข้อมูลให้กับผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ สว่ นเสียไดร้ บั ทราบข้อมลู และการปรับปรงุ ตามขอ้ เสนอแนะ 1.5 แสวงหาข้อมูลและใช้ข้อมูลเชิงเปรียบเทียบในด้านความพึงพอใจของ ผ้ใู ช้บริการและผ้มู ีส่วนไดส้ ่วนเสีย จากหน่วยงานหรอื องคก์ รท่ีเป็นเลิศในด้านการบริการที่ทาให้เกิด ความพึงพอใจ แล้วนาข้อมูลดังกล่าวมาเปรียบเทียบกับองค์กรของตนเอง เพ่ือการพัฒนาองค์กร อยา่ งก้าวกระโดด (Breakthrough Improvement) สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 49

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 1.6 พัฒนาระบบการวดั ความพึงพอใจและไม่พึงพอใจของผู้ใช้บริการ และ ผู้มสี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ให้เหมาะสมกบั ผ้ใู ชบ้ ริการแตล่ ะกลมุ่ และปรบั ปรุงให้ทันสมยั อยู่เสมอ ผลลพั ธ์ทค่ี าดหวงั 1. องค์กรพยาบาล มีผลการประเมินความพึงพอใจและไม่พึงพอใจของผู้ใช้บริการ และผมู้ สี ่วนได้ส่วนเสยี ท่เี ปน็ ปัจจุบันและเชื่อถือได้ 2. ขอ้ คิดเห็นด้านบรกิ ารพยาบาลที่ได้จากผู้ใช้บริการ ได้รับการแก้ไขและตอบกลับ ตามระยะเวลาท่ปี ระเมนิ และตามการร้องเรยี น 3. ข้อคิดเห็นด้านบริการของผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในความรับผิดชอบ ขององค์กรพยาบาลถูกนาไปเปรียบเทียบกับองค์กรท่ีเป็นเลิศ เพ่ือพัฒนาคุณภาพบริการพยาบาล อยา่ งกา้ วกระโดด หมวดที่ 4 การวดั การวเิ คราะห์ การจัดการสารสนเทศและความรู้ มาตรฐานท่ี 7 การวัดและวเิ คราะห์ผลการดาเนนิ งานขององค์กรพยาบาล องค์กรพยาบาล วัดและวิเคราะห์ผลการดาเนนิ งานขององค์กรให้ครอบคลุม สอดคล้อง เชอื่ มโยง และไปในทิศทางเดียวกัน รวมทั้งมีการปรับปรุงขอ้ มูลและสารสนเทศจากผล การดาเนินงานขององคก์ รอย่างต่อเน่ือง ก. การวดั ผลการดาเนินงาน แนวทางปฏิบตั ิ 1. องคก์ รพยาบาล กาหนดระบบการวัดผลงานขององค์กร ดงั น้ี 1.1 กาหนดวธิ ีการเก็บรวบรวมข้อมลู ผลการดาเนินงาน และวิธีการคดั เลอื ก ตัวช้ีวัดผลการดาเนินงานที่สาคัญขององค์กรพยาบาล ทั้งด้านการบริหารจัดการและการบริการ พยาบาล เพ่ือใช้ในการติดตามผลการปฏิบัติงาน และผลการดาเนินงานโดยรวมขององค์กร พยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 50

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 1.2 รวบรวมและเช่ือมโยงข้อมูลการวัดผลการดาเนินงานขององค์กร พยาบาลให้ไปในทิศทางเดยี วกนั 1.3 นาข้อมูลและสารสนเทศท่ีได้มาใช้ในการสนับสนุนการตัดสินใจของ องค์กร และสนับสนุนให้เกิดองค์ความรู้และนวัตกรรมทางการพยาบาล (Innovation) ท่ี กอ่ ให้เกดิ การเปลี่ยนแปลงทสี่ าคัญเพ่อื ปรับปรุงกระบวนการบริการและคุณภาพบริการ รวมทั้งการ เพ่ิมมลู ค่าการบริการพยาบาล 1.4 เลือกข้อมูลและสารสนเทศเชิงเปรียบเทียบ ท้ังการเปรียบเทียบกับ องค์กรท่ีเป็นเลิศ (Benchmarking) และการเปรียบเทียบในเชิงแข่งขันกับองค์กรพยาบาล อื่น (Comparisons) มาใช้สนับสนุนการตัดสินใจขององค์กรตนเองและสนับสนุนให้เกิด นวัตกรรม รวมทั้งสนับสนุนให้เกิดการแข่งขันกับองค์กรอ่ืนๆ เพ่ือการพัฒนาอย่างก้าวกระโดด (Breakthrough Improvement) 1.5 ปรับปรุงและพัฒนาระบบการวัดผลการดาเนินงานขององค์กร ให้มี ความทนั สมัย และมคี วามไวในการบง่ ชถี้ งึ การเปลย่ี นแปลงที่รวดเร็ว หรือส่ิงที่ไม่ได้คาดการณ์ล่วงหน้า ทง้ั ที่เกิดจากปจั จยั ภายในและภายนอกองค์กรพยาบาล ผลลพั ธ์ท่คี าดหวงั 1. บุคลากรทางการพยาบาล มีการปรับปรุงกระบวนการและคุณภาพบริการพยาบาล รวมท้งั การเพ่ิมมูลค่าให้แกก่ ารบริการพยาบาล 2. ข้อมูลและสารสนเทศที่ได้จากการวัดผลการดาเนินงานขององค์กรพยาบาล ถูกนาไปเปรยี บเทียบกบั องค์กรท่ีเป็นเลศิ และมีการเปรยี บเทียบเชิงแข่งขัน 3. องค์กรพยาบาล มกี ารพฒั นาคุณภาพบริการพยาบาลแบบก้าวกระโดด ข. การวเิ คราะหผ์ ลการดาเนนิ งาน แนวทางปฏบิ ตั ิ 1. องค์กรพยาบาล วิเคราะห์ผลการดาเนินการขององค์กร เพื่อนาผลการ วเิ คราะห์มาใช้ทบทวนผลการดาเนินงานขององค์กรและนาไปใช้ในการวางแผนเชิงยุทธศาสตร์และ กลยุทธ์ ครอบคลมุ ประเด็นต่างๆ ดังต่อไปนี้ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 51

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 1.1 กาหนดวิธีการวิเคราะห์ผลการดาเนินงานขององค์กร เพ่ือหาสาเหตุ ของปัญหา กาหนดลาดับความสาคัญของการใช้ทรัพยากรและทบทวนผลการดาเนินงาน วิธีการ วเิ คราะห์ประกอบด้วย 1.1.1 การตรวจประเมนิ แนวโนม้ ที่จะเกิดในอนาคต 1.1.2การคาดการณใ์ นระดับองค์กรและการเปรยี บเทยี บกบั องค์กรอน่ื 1.1.3 การวิเคราะห์ความสัมพันธ์และการเชื่อมโยงระหว่างเหตุ และผล 1.2 กาหนดประเดน็ การวิเคราะห์ผลการดาเนินงานขององค์กรพยาบาลทุก ประเภท ดงั น้ี 1.2.1 ข้อมลู เกีย่ วกบั ผใู้ ช้บริการและผูม้ สี ่วนไดส้ ว่ นเสีย 1.2.2 ข้อมลู ดา้ นการเงินและการตลาด 1.2.3 ขอ้ มลู คุณภาพการพยาบาล 1.2.4 ขอ้ มลู ดา้ นบุคลากรทางการพยาบาล 1.2.5 ข้อมลู การพฒั นาองคก์ ร 1.2.6 ข้อมูลในการเปรยี บเทยี บเชงิ การแข่งขัน 1.3 กาหนดช่วงเวลาและวิธีการส่ือสารผลการวิเคราะห์ผลการดาเนินงาน ขององค์กรแก่บุคลากรทางการพยาบาลทุกระดับ เพ่ือใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนการตัดสินใจในการ ปฏิบัตงิ านอย่างมีประสทิ ธภิ าพ ผลลพั ธ์ทคี่ าดหวัง 1. หน่วยงานในความรับผิดชอบขององค์กรพยาบาล มีการทบทวนผลการ ดาเนินงานและวางแผนยทุ ธศาสตรแ์ ละกลยุทธต์ ามผลการวเิ คราะห์ผลการดาเนินงาน 2. บุคลากรทางการพยาบาลทุกระดับ รับทราบผลการวิเคราะห์ผลการดาเนินงาน ขององค์กรพยาบาล ภายในระยะเวลาที่กาหนด มาตรฐานที่ 8 การจดั การสารสนเทศและความรู้ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 52

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล องคก์ รพยาบาล จัดการสารสนเทศทางการพยาบาลให้พร้อมใชง้ านได้ตลอดเวลา ท้ัง ภาวะปกตแิ ละภาวะฉกุ เฉิน รวมท้ังมกี ารจดั การความรู้ มกี ารวดั ผลและประเมินผลการจดั การ ความรู้อยา่ งเปน็ ระบบ ก. ความพร้อมใช้งานของขอ้ มลู และสารสนเทศ แนวทางปฏิบัติ 1. องค์กรพยาบาล จัดระบบสารสนเทศทางการพยาบาลให้พร้อมใช้งานได้ทั้ง ภาวะปกติและภาวะฉกุ เฉนิ โดยการดาเนนิ การดังน้ี 1.1 กาหนดฐานข้อมูลท่ีจาเป็น (Minimum Data Set) ทางการพยาบาล ประกอบด้วย 1.1.1 ฐานข้อมูลด้านการบริหาร ได้แก่ การบริหารบุคคล ทะเบียนพัสดุ ครุภัณฑ์ การพัฒนาบุคลากรทางการพยาบาลและการประเมินผลการปฏิบัติงาน อัตราการ ลาออก โอนย้ายของบุคลากรทางการพยาบาล ค่าใช้จ่ายและงบประมาณ รวมทั้งองค์ ความรใู้ หมท่ างการพยาบาล 1.1.2 ฐานข้อมูลด้านบริการ ได้แก่ ปริมาณภาระงาน จานวน ผู้ป่วย และผู้ใช้บริการแต่ละประเภท ปัญหาสุขภาพท่ีพบบ่อย การบาบัดทางการพยาบาลหรือ กิจกรรมการบริการพยาบาล 1.1.3 ฐานข้อมูลด้านผลลัพธ์การบริการพยาบาล ได้แก่ ข้อมูล ตามเกณฑช์ วี้ ดั คณุ ภาพการพยาบาลขององค์กรพยาบาล และจาแนกตามหน่วยงาน 1.2 กาหนดระบบบันทึกและจัดเก็บฐานข้อมูลทางการพยาบาลที่ครบถ้วน ไมซ่ า้ ซอ้ น เป็นหมวดหมู่ 1.3 วเิ คราะหแ์ ละสงั เคราะห์ข้อมูลและสารสนเทศเพื่อเป็นประโยชน์ในการ บรหิ าร การจดั บรกิ าร และการพฒั นาคณุ ภาพการพยาบาล 1.4 กาหนดระบบการรายงานและเผยแพร่ข้อมูลและสารสนเทศให้กับ หน่วยบริการในความรับผิดชอบอย่างถูกต้อง เหมาะสม ทันเวลา และรูปแบบท่ีง่ายต่อการ นาไปใช้ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 53

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 1.5 กาหนดกลไกการส่ือสารท่ีสามารถส่ือสารให้เจ้าหน้าท่ีที่เกี่ยวข้องทราบ และเข้าใจตรงกนั เกย่ี วกับวธิ กี ารจดั เกบ็ ข้อมลู และการรายงานขอ้ มูล 2. องค์กรพยาบาล กาหนดแนวทางปฏบิ ัตทิ ่ีจะทาให้เกดิ ระบบการจดั การ สารสนเทศทางการพยาบาล มลี กั ษณะดังนี้ 2.1 ครอบคลุม : เชื่อมโยงกับหน่วยงานอื่นๆ ท่ีเก่ียวข้อง เพื่อให้เกิด เครอื ขา่ ยในการทางาน ทาให้ไดข้ ้อมูลเชงิ พลวตั รท่ีทนั สมัย 2.2 รวดเร็ว : จัดระบบฐานข้อมูลท่ีสามารถนาข้อมูลมาใช้ประโยชน์ได้ อยา่ งรวดเรว็ และมีประสทิ ธภิ าพ 2.3 ถูกต้อง : มีระบบการตรวจสอบข้อมูลก่อนทาการจัดเก็บและภายหลัง การจดั เกบ็ 2.4 ทันสมัย : พัฒนาระบบการจัดเก็บข้อมูลโดยปรับปรุงแก้ไขข้อมูลให้มี ความทันสมัยพร้อมที่จะนาไปใช้ประโยชน์อยู่เสมอ มีการทาวิจัยและการประชุมร่วมกับหน่วยงาน ตา่ งๆ รวมทั้งนาเทคโนโลยสี ารสนเทศทที่ ันสมยั มาใช้ 2.5 เชื่อมโยงและบรู ณาการ : มีการแลกเปล่ียนขอ้ มูลซึ่งกันและกัน รวมถึง การตดิ ตามตรวจสอบขอ้ มลู ร่วมกนั 2.6 น่าเช่ือถือ : มีการเปิดเผยข้อมูลให้บุคคลภายนอกรับทราบ มีการ ปรับปรงุ ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศใหม้ ีความทันสมยั และน่าเช่อื ถือสม่าเสมอ 2.7 เข้าถึงได้ : มีระบบเครือข่ายข้อมูลข่าวสาร เพื่อให้ผู้ใช้บริการมีความ สะดวก รวดเรว็ และเขา้ ถึง 2.8 ตรวจสอบได้ : มรี ะบบการมสี ่วนร่วมในการตรวจสอบข้อมูลต่างๆ กับ ทุกฝ่ายท่เี กย่ี วขอ้ ง 2.9 มคี วามปลอดภัยของข้อมลู : ป้องกันไม่ให้ขอ้ มลู ถูกแก้ไข ทาลาย หรือ นาไปใช้ในทางที่ไม่สมควร 2.10 การมีส่วนร่วมในกระบวนการข้อมูลและสารสนเทศของบุคลากร ทางการพยาบาลและภาคีเครอื ขา่ ย : สร้างระบบการดาเนนิ งานรว่ มกับหน่วยงานต่างๆ ภายนอกทั้ง ภาครฐั เอกชน และรัฐวิสาหกิจ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 54

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 3. องค์กรพยาบาล สนับสนุนให้ระบบสารสนเทศมีความคล่องตัว สะดวก และยืดหย่นุ ตอ่ ผใู้ ช้ โดยการสนบั สนนุ ด้านต่าง ๆ ดังนี้ 3.1 ซอฟท์แวร์ (Software) ให้มีประสิทธิภาพในการตอบสนองความ ตอ้ งการของผใู้ ช้บริการและผมู้ ีส่วนไดส้ ว่ นเสยี รวมทัง้ การใหบ้ ริการท่คี ุ้มทนุ 3.2 ฮาร์ดแวร์ (Hardware) ให้มีสมรรถนะและจานวนเพียงพอต่อการ ใชง้ าน และอานวยความสะดวกต่อผใู้ ชง้ าน 3.3 พีเพิลแวร์ (Peopleware) ให้มีความรู้ ความสามารถ และ ประสบการณใ์ นการใชฮ้ ารด์ แวร์และซอฟทแ์ วร์ ไดอ้ ย่างมปี ระสิทธภิ าพ 4. องค์กรพยาบาล นาข้อมูลและสารสนเทศทางการพยาบาลไปใช้ในการ บริหารจัดการ การปรับปรุงคุณภาพของหน่วยงาน ให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายแก่คณะกรรมการ บริหารโรงพยาบาล พัฒนาด้านวิชาการและสร้างองค์ความรู้ใหม่ทางการพยาบาล รวมทั้งการ สนบั สนุนองค์กรชุมชนและสังคมทเ่ี ก่ยี วข้อง สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 55

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล ผลลัพธ์ทีค่ าดหวัง 1. องค์กรพยาบาล มีฐานข้อมูลท่ีจาเป็นทางการพยาบาล ท้ังด้านการบริหาร บรกิ าร และผลลพั ธก์ ารบรกิ ารพยาบาล 2. องค์กรพยาบาล มีการพัฒนาด้านการบริหาร การจัดบริการ และการพัฒนา คณุ ภาพการพยาบาลตามผลการวเิ คราะหข์ อ้ มูลและสารสนเทศทท่ี นั สมยั 3. บุคลากรทางการพยาบาลทุกระดับ ได้รับทราบข้อมูลและสารสนเทศที่ถูกต้อง และทนั เวลา 4. สารสนเทศขององค์กรพยาบาล มีความครอบคลุม รวดเร็ว ถูกต้อง ทันสมัย เช่ือมโยง และบูรณาการ น่าเชื่อถือ สามารถเข้าถึงได้ ตรวจสอบได้ ยืดหยุ่นต่อผู้ใช้ และ บคุ ลากรทางการพยาบาลและภาคีเครอื ขา่ ย มีสว่ นร่วมในกระบวนการขอ้ มูลและสารสนเทศ 5. องค์ความรู้ใหม่และนวัตกรรมทางการพยาบาลขององค์กรพยาบาล เป็นผลมา จากการนาขอ้ มลู และสารสนเทศมาใชป้ ระโยชน์ ข. การจดั การความรู้ แนวทางปฏบิ ัติ 1. องค์กรพยาบาล กาหนดวิสัยทัศน์ (Knowledge Vision) นโยบาย และ แผนการจดั การความร้อู ย่างเปน็ ระบบ และต่อเน่อื ง 2. ผู้บริหารสูงสุดขององค์กรพยาบาล เป็นผู้นาและเป็นแบบอย่างที่ดี ในการ สร้างบรรยากาศและสนับสนนุ ให้เกดิ การเรยี นรใู้ นองคก์ ร และการจัดการความรู้อยา่ งเปน็ ระบบ 3. องค์กรพยาบาล กาหนดทีมงานการจัดการความรู้ เพื่อทาหน้าที่วางแผน ดาเนนิ การและจัดกิจกรรมการจัดการความรใู้ นองคก์ ร 4. องค์กรพยาบาล กาหนดวิธีการส่ือสารและถ่ายทอดความรู้ เพื่อก่อให้เกิดการ เรียนรู้และการจัดการความรู้ในองค์กร ทั้งด้านเนื้อหา กลุ่มเป้าหมาย ช่องทาง ระยะเวลา กิจกรรม และอนื่ ๆ 5. องคก์ รพยาบาล กาหนดกระบวนการและเคร่ืองมือท่ีใช้ในการจัดการความรู้ ให้เป็นระบบ ทั้งประเด็นการค้นหาความรู้ การสร้างและแสวงหาความรู้ การจัดการความรู้ให้ สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 56

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล เป็นระบบ การประมวลและกลั่นกรองความรู้ การเข้าถึงความรู้ การแบ่งปันความรู้ การ แลกเปลย่ี นเรียนรู้ การเรยี นรู้และการลองผดิ ลองถกู เพือ่ ใหเ้ กิดความร้ใู หม่ 6. องค์กรพยาบาล กาหนดวิธีการท่ีจะทาให้เกิดระบบการจัดการความรู้และ ความรใู้ หม่ ท่มี ลี ักษณะ 6.1 ครอบคลุม : เช่ือมโยงกับหน่วยงานอ่ืนๆ ท่ีเกี่ยวข้อง เพื่อเกิด เครอื ข่ายการทางาน 6.2 รวดเร็ว : สามารถนาความรมู้ าใช้อยา่ งรวดเรว็ และมีประสิทธิภาพ 6.3 ถกู ต้อง : มีระบบการตรวจสอบความรกู้ ่อนและหลงั การจัดเกบ็ 6.4 ทันสมัย : พัฒนาระบบการจัดการความรู้โดยปรับปรุงแก้ไขให้มีความ ทันสมยั พรอ้ มใชป้ ระโยชน์ มีการทาวิจัยร่วมกบั หน่วยงานตา่ งๆ 6.5 เช่ือมโยง : มีการแลกเปล่ียนความรู้ซ่ึงกันและกัน รวมถึงการติดตาม ตรวจสอบความรรู้ ว่ มกัน 6.6 น่าเชื่อถือ : มีการเปิดเผยให้บุคคลภายนอกรับทราบ มีการปรับปรุง องค์ความรใู้ ห้มคี วามทันสมัยและนา่ เชื่อถือ 6.7 เข้าถึงได้ : มีระบบเครือข่ายความรู้ เพื่อให้ผู้ใช้บริการมีความสะดวก รวดเร็ว และเขา้ ถงึ 6.8 ตรวจสอบได้ : มีระบบการมีส่วนร่วมในการตรวจสอบความรู้ต่างๆ กบั ทกุ ฝ่ายที่เกยี่ วข้อง 6.9 มีความปลอดภัย : ป้องกันไม่ให้ความรู้และข้อมูลถูกแก้ไข ทาลาย หรอื นาไปใช้ในทางท่ีไม่สมควร 6.10 การมสี ่วนรว่ มในกระบวนการจัดการความรู้ของบุคลากรทางการ พยาบาลทกุ ระดบั และภาคีเครือข่าย : สร้างระบบการดาเนินงานร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ภายนอก ทงั้ ภาครัฐ เอกชน และรฐั วิสาหกิจ 7. องค์กรพยาบาล กาหนดวิธีการวัดและประเมินผล ระบบการจัดการความรู้ ในประเด็นเกย่ี วกบั ทรัพยากรสนับสนุน กิจกรรมตา่ ง ๆ ผลผลติ และผลลพั ธ์ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 57

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 8. องคก์ รพยาบาล กาหนดวิธีการและหลักเกณฑ์ในการยกย่อง ชมเชย และให้ รางวัลแก่บุคคลท่ีมีพฤติกรรมที่พึงประสงค์ในการสร้าง ถ่ายทอด แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และเป็น แบบอยา่ งท่ีดี รวมทั้งวิธีการบูรณาการเข้ากับระบบการประเมนิ ผลการปฏิบตั งิ านและค่าตอบแทน ผลลพั ธท์ ่คี าดหวัง 1. องคก์ รพยาบาล มีแผนการจัดการความรู้อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง 2. บุคลากรทางการพยาบาล ได้รับทราบระบบการจัดการความรู้ ทั้งในด้าน เนอ้ื หา กลุ่มเป้าหมาย ช่องทาง ระยะเวลา กิจกรรม ผลผลิต และผลลพั ธ์ท่คี าดหวัง 3. องค์กรพยาบาล มีกระบวนการและเครื่องมือท่ีใช้ในการจัดการความรู้อย่าง เป็นระบบ 4. ระบบการจัดการความรู้ขององค์กรพยาบาล มีความครอบคลุม รวดเร็ว ถูกต้อง ทันสมัย เชื่อมโยง น่าเช่ือถือ สามารถเข้าถึงได้ ตรวจสอบได้ บุคลากรทางการ พยาบาลทกุ ระดับและภาคเี ครอื ข่ายมีส่วนร่วมในกระบวนการความรู้ 5. บุคลากรทางการพยาบาลท่ีเป็นแบบอย่างท่ีดีในการจัดการความรู้ได้รับการ ยกยอ่ งชมเชยและไดร้ บั รางวัลตามผลงาน หมวดที่ 5 การมุง่ เน้นทรัพยากรบคุ คล มาตรฐานที่ 9 ระบบการบริหารงานบคุ คล องค์กรพยาบาล กาหนดระบบการบริหารงานบุคคล การประเมินผลการปฏิบัติงาน การบริหารค่าตอบแทน และความก้าวหน้าในการทางานที่เอ้ือให้บุคลากรทางการพยาบาล และ องค์กรพยาบาลมผี ลการดาเนินงานที่ดี ก. การจดั ระบบการบรหิ ารงานบคุ คล แนวทางปฏิบัติ สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 58

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 1. องค์กรพยาบาล จัดทายุทธศาสตร์และแผนด้านทรัพยากรบุคคลท่ีครอบคลุม และสอดคล้องกับพันธกิจ โครงสร้างองค์กร ทรัพยากร และความต้องการกาลังคนในปัจจุบัน และอนาคต 2. องค์กรพยาบาล จัดระบบการบริหารงานบุคคลที่ส่งเสริมให้เกิดความร่วมมือ ความคิดริเร่ิมสร้างสรรค์ เปิดโอกาส ให้อานาจการตัดสินใจ สร้างนวัตกรรม ก่อให้เกิด วัฒนธรรมองค์กรแห่งการเรียนรู้ เสริมสร้างขวัญและกาลังใจบุคลากรทางการพยาบาล มีความ คลอ่ งตวั ในการทางาน และสร้างความพึงพอใจในการทางานด้วยการกาหนดกลวิธตี อ่ ไปน้ี 2.1 กลวิธีการบริหารงานเป็นแบบกระจายอานาจการตัดสินใจ และการ เสริมสรา้ งพลังอานาจ (Empowerment) แก่บุคลากรทางการพยาบาล 2.2 กลวิธีการส่งเสริมให้บุคลากรทางการพยาบาลมีเอกสิทธ์ิและอิสระใน การปฏิบตั ิงานตามขอบเขตหนา้ ท่ีความรบั ผิดชอบภายใตบ้ รรยากาศการปฏิบัตงิ านท่ีดี 2.3 กลวิธีสนับสนุนการแก้ไขปัญหาระหว่างบุคลากรทางการพยาบาลกับ ทีมสหสาขาวชิ าชพี หรอื หน่วยงานอ่นื กลวิธดี งั กลา่ วประกอบดว้ ย 2.3.1 การนเิ ทศตดิ ตามและประเมินผลการปฏบิ ัตกิ ารพยาบาลให้ ถูกต้องตามมาตรฐานการปฏบิ ัติ 2.3.2 การกาหนดขั้นตอนการประสานบริการและนวัตกรรมต่างๆ ร่วมกนั กบั กลุ่มวิชาชีพการพยาบาลและวชิ าชีพอ่ืน ๆ เพอื่ ความคลอ่ งตัวในการทางาน 2.3.3 การกาหนดกระบวนการแก้ไขปัญหาหรือข้อขัดข้องในการ บรหิ ารและการบรกิ ารรกั ษาพยาบาลแบบมีสว่ นรว่ ม ท้งั ในทมี การพยาบาลและสหสาขาวิชาชีพ 2.3.4 การกาหนดระบบการรายงานผลการปฏิบัติงานหรือ ข้อเสนอแนะเพื่อการตัดสนิ ใจทร่ี วดเร็วและมีหลักฐาน 2.3.5 การกาหนดระบบสนับสนุนที่เพียงพอต่อการส่งเสริมให้ พยาบาลวิชาชพี มีบทบาทในการรว่ มแก้ไขปัญหาการจดั บริการ 3. องค์กรพยาบาล กาหนดแผนภูมิโครงสร้างการบริหารการพยาบาล และ สายการบังคับบัญชาในลักษณะแนวราบ (Flat Organization) หรือให้มีช้ันการบังคับ บัญชานอ้ ยทสี่ ุด และเปน็ ปัจจบุ นั ระบุหน่วยงานในความรบั ผดิ ชอบชัดเจน สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 59

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 4. องค์กรพยาบาล กาหนดกฎระเบียบต่างๆ โดยคานึงถึงสิทธิมนุษยชนและ ความต้องการพื้นฐานของบุคคลเพ่ือให้บุคลากรทางการพยาบาลยอมรับ เคารพในกฎระเบียบ และปฏบิ ตั ติ ามกฎระเบียบโดยมขี ้อขัดแยง้ นอ้ ยทส่ี ุด 5. องค์กรพยาบาล จัดทีมการพยาบาลในความรับผิดชอบให้มีความพร้อมใน การใหบ้ ริการพยาบาลทม่ี คี ณุ ภาพ ดว้ ยการจดั สรรอตั รากาลงั อยา่ งเปน็ ระบบ เพียงพอ และสามารถ ใหบ้ ริการได้ตลอด 24 ชว่ั โมง ทง้ั ภาวะปกตแิ ละฉกุ เฉนิ ด้วยการดาเนนิ การดังนี้ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 60

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 5.1 ประเมินปริมาณภาระงาน (Work Load) ความเพียงพอของ อตั รากาลงั หรือความตอ้ งการบคุ ลากรทางการพยาบาลจาแนกตามหน่วยบรกิ ารในแต่ละปี 5.2 จัดและกระจายอัตรากาลังบุคลากรทางการพยาบาลให้ทุกหน่วย บรกิ ารมคี วามเพยี งพอตามปริมาณภาระงาน โดยคิดสัดส่วนเทียบกับจานวนอัตรากาลังท้ังหมดที่มี อย่จู ริง 5.3 จัดประเภทบุคลากรทางการพยาบาลในแต่ละหน่วยบริการพยาบาล โดยคานึงถึง 5.3.1 จานวนผู้ปว่ ย/ผ้ใู ชบ้ รกิ าร ลักษณะของผปู้ ่วยและความรุนแรง ตามเกณฑ์การจาแนกประเภทผู้ป่วย 5.3.2 คุณสมบตั เิ ฉพาะตาแหน่งของบุคลากรทางการพยาบาล 5.3.3 ความชานาญของบคุ ลากรทางการพยาบาล 5.3.4 ภาวะความขาดแคลนของบคุ ลากรทางการพยาบาล 5.3.5 ลักษณะการให้บริการพยาบาลและลักษณะงานของแต่ละ หนว่ ยบรกิ าร 5.4 จดั อตั รากาลงั ขึน้ ปฏิบัติงานในแตล่ ะรอบเวร มุ่งใหผ้ ู้ปว่ ยได้รบั การ บริการอย่างมีคุณภาพตามเกณฑ์ช้ีวัดคุณภาพการพยาบาล โดยพิจารณาถึงสัดส่วนของบุคลากร ทางการพยาบาลแต่ละประเภทต่อจานวนผู้ป่วยในการปฏิบัติงานแต่ละรอบเวร อย่างน้อยควรมี อัตรากาลังตามมาตรฐานบริการพยาบาลและผดุงครรภ์ระดับทุติยภูมิและระดับตติยภูมิ พ.ศ. 2548 ของสภาการพยาบาล ดังนี้ สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 61

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล ประเภท ชง่ั โมงการพยาบาล สดั สว่ น ตอ่ วนั นอน พยาบาลวิชาชีพ : ผู้ปว่ ย ผ้ปู ว่ ยนอก อบุ ัตเิ หต-ุ ฉุกเฉนิ 6 1 : 100 หอผ้ปู ่วยสามัญ 4 1 : 10 กมุ ารเวชกรรม 4 สตู ิกรรม 6 1:4 นรีเวชกรรม 4.8 1:6 อายุรกรรม 6 1:6 ศลั ยกรรม/ศัลยกรรมกระดูก 6 1:4 ศลั ยกรรมอุบตั ิเหต/ุ ศัลยกรรมประสาท 3 ชว่ั โมงต่อราย 1:5 จิตเวช 1:4 หน่วยบาบัดเฉพาะ (ไตเทียม รังสีรักษาเคมี 6 1:4 บาบัด) 12 1:2 ห้องผ่าตดั 16 พยาบาลวิสญั ญี 16 2:1 หอผูป้ ่วยพิเศษ 2:1 หอผปู้ ่วยหนกั (ผูใ้ หญ่) - 1:4 หอผู้ปว่ ยหนกั โรคหวั ใจ (ผูใ้ หญ่) - หอผปู้ ่วยหนกั (เด็ก) 1:2 ห้องคลอด 1 : 1.5 การบริการปรึกษาสขุ ภาพ 1 : 1.5 การปอ้ งกนั และควบคมุ การตดิ เชือ้ ใน 2:1 โรงพยาบาล 1 : 250 เตยี ง 1 : 200 เตยี ง หมายเหตุ : ถ้าใช้พยาบาลเวชปฏิบัติตรวจรักษาท่ี OPD ต้องใช้พยาบาล 1 คนต่อผู้ป่วย 30 คน สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 62

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 5.5 กาหนดอัตรากาลังพยาบาลตอ้ งไมต่ ่ากว่าค่าเฉลย่ี ของช่วั โมงการพยาบาล ต่อวันนอนตามระดบั ความหนกั เบาของผปู้ ่วย (Acuity Level) ในโรงพยาบาล ดังน้ี ระดบั ของ ทตุ ยิ ภูมิ ตตยิ ภูมิ โรงพยาบาล ระดบั ต้น ระดบั สูง ทว่ั ไป เฉพาะทาง IPD ICU Early Late Tertiary Excellent 6 Center Secondary Secondary 6 3 4.5 12 12-16 16 5.6 Staff Mix อาจมี RN:Non RN ได้เปน็ 100% :0 80%:20% 70%:30% 65%:35% หรอื 60%:40% ข้นึ อยกู่ บั ความซับซ้อนและความรุนแรงของ ผ้ปู ่วย ทตี่ อ้ งการพยาบาล 5.7 Skill Mix อาจตอ้ งคานึงถงึ ความเช่ียวชาญเฉพาะทางของ RN เช่น ผทู้ ปี่ ฏิบตั ิงานในหนว่ ยงานพเิ ศษตา่ ง ๆ รวมท้ัง APN ซึ่งควรมีในบางพืน้ ท่ี 6. องค์กรพยาบาล สื่อสารการจัดระบบการบริหารงานบุคคล และแลกเปลี่ยน ความรู้หรือทักษะระหว่างบุคลากรภายในองค์กรพยาบาลอย่างทั่วถึง เพื่อให้มีการปฏิบัติไปใน ทศิ ทางเดยี วกัน 7. องค์กรพยาบาล นาเอาวัฒนธรรมและข้อคิดเห็นที่หลากหลายของ ผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รวมทั้งข้อคิดเห็นของชุมชนที่เก่ียวข้องมาใช้ในการสร้างและ ปรับปรงุ ระบบการบรหิ ารการพยาบาล เพือ่ ความคล่องตวั และเกดิ ประโยชนส์ ูงสดุ แก่ผใู้ ชบ้ รกิ าร ผลลัพธ์ทีค่ าดหวัง 1. องค์กรพยาบาล มีแผนด้านทรัพยากรบุคคลท่ีครอบคลุมและสอดคล้องกับ พนั ธกจิ โครงสร้างองค์กร ทรัพยากร และความตอ้ งการกาลังคนในปจั จุบันและอนาคต สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 63

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2. ทีมการพยาบาล มีความพร้อมให้บริการที่มีคุณภาพ ตลอด 24 ช่ัวโมง ทั้ง ในภาวะปกตแิ ละภาวะฉุกเฉิน 3. บุคลากรทางการพยาบาลทุกคน รับทราบถึงระบบบริหารงานบุคคลของ องคก์ รพยาบาล ข. ระบบการประเมนิ ผลการปฏบิ ตั งิ านของบคุ ลากรทางการพยาบาล แนวทางปฏิบัติ 1. องค์กรพยาบาล กาหนดระบบการควบคุมกากับดูแลการปฏิบัติงานของ บุคลากรทางการพยาบาล ท้ังขณะและอยู่ระหว่างทดลองงาน การฝึกอบรม และการปฏิบัติงาน จรงิ ดงั น้ี 1.1 ระบบควบคมุ กากบั ดูแลการปฏิบตั งิ านของบคุ ลากรทางการพยาบาล ที่อยรู่ ะหว่างทดลองงาน และการฝกึ อบรม ประกอบด้วย 1.1.1 การกาหนดขอบเขตหน้าท่ีและข้อจากัดในการ ปฏิบตั ิงาน 1.1.2 ระบบการให้คาปรกึ ษา แนะนา หรือสอนงาน 1.1.3 การประเมินความเหมาะสมของหน้าที่รับผิดชอบและ ภาระงานทแี่ ต่ละคนไดร้ บั มอบหมาย 1.2 ระบบการควบคุมกากับดูแลการปฏิบัติงานประจาของบุคลากร ทางการพยาบาล ประกอบด้วย 1.2.1 การตรวจสอบความเหมาะสมของคุณวุฒิ ความรู้ ความสามารถ 1.2.2 ระบบการใหค้ าปรึกษา แนะนา หรือสอนงาน 1.2.3 การประเมินผลการปฏิบัติงานและความถูกต้องในการ ปฏิบตั งิ านตามที่ไดร้ บั มอบหมาย 2. องค์กรพยาบาล กาหนดระบบการบริหารผลงาน (Performance Management) ของบุคลากรทางการพยาบาลท่ีครอบคลุมท้ังการบริหารค่าตอบแทน รางวัล และ สิ่งจูงใจ ซึ่งระบบการบรหิ ารผลงานประกอบด้วย สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 64

บทที่ 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2.1 การวางแผนเกี่ยวกับผลการปฏิบัติงาน โดยผู้บริหารและผู้ปฏิบัติ วเิ คราะห์ ทาความเข้าใจ และตกลงร่วมกันเกี่ยวกับผลการปฏิบัตงิ านท่ตี ้องการ 2.2 การรวบรวมข้อมูล สังเกตการณ์ จัดทาเอกสารและบันทึกข้อมูล ผล การ ปฏิบัติงานของบุคลากรทางการพยาบาล ทั้งขณะและอยู่ระหว่างทดลองงาน การฝึกอบรม และการปฏบิ ัตงิ านจรงิ เพ่ือใชป้ ระกอบในการประเมินผลงานของบคุ ลากรทางการพยาบาล 2.3 การกาหนดระบบการประเมินผลการปฏิบัติงานของบุคลากรทางการ พยาบาล โดยดาเนินการดังนี้ 2.3.1 กาหนดรูปแบบการประเมินผลแต่ละกลุ่มไว้ชัดเจน และเป็น มาตรฐานเดียวกัน โดยอาจจะเลือกรูปแบบการประเมินต่าง ๆ เช่น การประเมินโดยใช้ดุลยพินิจ ของผู้ประเมิน (ผู้บังคับบัญชา) การประเมินโดยใช้การบันทึกพฤติกรรม การประเมินแบบหลาย ทางหรือจากบุคคลหลายกลุ่ม การประเมินแบบ 360 องศา เป็นตน้ 2.3.2 กาหนดเกณฑก์ ารประเมินผลการปฏิบัติงานของบุคลากร ทางการพยาบาลแตล่ ะกลมุ่ ไวช้ ัดเจน 2.3.3 ประเมินผลการปฏิบัติงานร่วมกันระหว่างผู้บริหารและ ผู้ปฏิบัติท้ังขณะอยู่ระหว่างทดลองงาน การฝึกอบรม และการปฏิบัติงานจริง โดยการให้ข้อมูล ย้อนกลับ เพ่อื ผปู้ ฏบิ ตั ิได้รับทราบข้อดี ขอ้ ด้อย เพือ่ นาไปสู่การพฒั นาบุคลากร พฒั นางาน และ พัฒนาองคก์ รพยาบาล 2.4 การวินิจฉัยผลการปฏิบัติงานและการสอนงาน โดยผู้บริหารจะต้อง วินิจฉัยผลการปฏิบัตงิ านตามสิง่ ทีบ่ รรลุผลสาเรจ็ ใน 4 ดา้ น คือ คุณภาพงาน ปริมาณงาน ทัน ตามเวลากาหนด และการใช้ทรัพยากร 2.5 การสื่อสารผลการปฏิบัติงานแก่บุคลากรทางการพยาบาลอย่าง ต่อเนอ่ื งตลอดปี โดยใช้กระบวนการสื่อสารแบบสองทาง 2.6 การกาหนดวิธีการยกย่องชมเชย การให้รางวัล และสิ่งจูงใจ แก่ผู้ที่มี ผลการปฏิบัติงานดี ท้ังวิธีการเลื่อนตาแหน่ง ให้เงินพิเศษ ทั้งเป็นทางการและไม่เป็นทางการ เป็น รายกลุ่มและรายบุคคล เพ่ือสนับสนุนให้บุคลากรมีขวัญ กาลังใจ มีการทางานอย่างมีประสิทธิผล มีจติ สานกึ ในการทางานทม่ี ุ่งเนน้ ผลประโยชน์ ความตอ้ งการของผู้ใช้บริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 65

บทที่ 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล ผลลัพธท์ ีค่ าดหวงั 1. บุคลากรทางการพยาบาล ได้รับการติดตามควบคุม กากับ ดูแลการปฏิบัติงาน ทัง้ ขณะและอยรู่ ะหวา่ งทดลองงาน การฝึกอบรม และการปฏิบตั ิงานจริงอย่างทัว่ ถึง 2. บุคลากรทางการพยาบาล ได้รับค่าตอบแทน รางวัล และสิ่งจูงใจ ตามผลการ ปฏิบัติงาน และเป็นมาตรฐานเดยี วกนั 3. บุคลากรทางการพยาบาล ได้รับทราบผลการประเมินผลการปฏิบัติงานของตน จากผบู้ ริหารแบบสองทาง ค. การจ้างงานและความกา้ วหน้าในงาน แนวทางปฏิบตั ิ 1. องค์กรพยาบาล ร่วมกับฝ่ายบริหารงานบุคคล กาหนดระบบการจ้างงาน และ ความก้าวหนา้ ในงานของบคุ ลากรทางการพยาบาล โดยดาเนนิ การดงั น้ี 1.1 กาหนดคุณลักษณะและทักษะที่จาเป็นสาหรับบุคลากรทางการพยาบาล ท้ังด้านการศึกษา การอนุญาตประกอบวิชาชีพการพยาบาลและการผดุงครรภ์ ทักษะ ความรู้ และ ความสามารถพิเศษ รวมท้ังกาหนดสัญญาจ้างเก่ียวกับ เงื่อนไข ระยะเวลา บทบาท และความ รับผดิ ชอบต่อพันธกจิ ขององค์กรพยาบาล 1.2 กาหนดกระบวนการท่ีมีประสิทธิผลในการสรรหาว่าจ้างและธารงรักษา บุคลากรทางการพยาบาลใหม่ โดยคานึงถึงวัฒนธรรมและความคิดเห็นของบุคลากรและชุมชนท่ี องคก์ รพยาบาลตง้ั อยู่ 1.3 รวบรวม ตรวจสอบ และประเมินคุณลักษณะของบุคลากรทางการ พยาบาลในดา้ นใบประกอบวิชาชพี การศกึ ษา การฝกึ อบรม และประสบการณ์ 1.4 กาหนดหน้าที่ความรับผิดชอบของตาแหน่งงานและการมอบหมายงาน ตามความรู้ ความสามารถของผู้ประกอบวิชาชพี และขอ้ กาหนดในกฎหมาย 1.5 เกบ็ บันทึกประวัติและข้อมูลส่วนบุคคลของบุคลากรทางการพยาบาลให้ สมบูรณ์ เปน็ ปัจจุบนั และเป็นความลบั 1.6 ประเมินและปรับปรุงกระบวนการเกี่ยวกับทรัพยากรบุคคลอย่าง สมา่ เสมอ เพื่อบรรลุผลดีทง้ั ผูใ้ ช้บริการและผรู้ ับผลประโยชน์ สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 66

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2. องค์กรพยาบาล กาหนดคุณสมบัติเฉพาะตาแหน่ง (Job Specification) ของบุคลากรทางการพยาบาลไว้ชัดเจนท้ังตาแหน่งหัวหน้าพยาบาล หัวหน้างาน การพยาบาลเฉพาะทาง หัวหน้าหน่วยงาน/หัวหน้าหอ และพยาบาลวชิ าชีพระดับปฏิบัตกิ าร 3. องค์กรพยาบาล กาหนดเกณฑ์การสรรหาและคัดเลือกพยาบาลวิชาชีพเพ่ือ ดารงตาแหน่งหัวหน้าพยาบาลและผู้บริหารทางการพยาบาลแต่ละระดับไว้เป็นลายลักษณ์อักษร โดย สอดคลอ้ งกบั กฎระเบียบและแนวทางปฏิบตั ขิ องกระทรวงสาธารณสขุ 4. องค์กรพยาบาล กาหนดหน้าท่ีความรับผิดชอบหลักของพยาบาลวิชาชีพแต่ละ ระดบั ประกอบดว้ ย 4.1 สรุปลักษณะงาน (Summary Position) เป็นคาบรรยาย ลักษณะงาน ตามภาระหนา้ ที่โดยย่อของตาแหนง่ งานในแตล่ ะระดับทผี่ ปู้ ฏิบัติต้องทาใหส้ าเร็จ 4.2 หน้าที่รับผิดชอบหลัก (Accountability) เป็นรายละเอียด หน้าท่ี รับผิดชอบหลักท่ีผู้ปฏิบัติต้องทา เพื่อให้ภารกิจของหน่วยงานบรรลุผลสัมฤทธ์ิ ประกอบด้วยด้านต่างๆ คือ ปฏิบัติการ/งานเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน การวางแผน การประสานงาน และบรกิ ารวชิ าการ 5. องค์กรพยาบาล กาหนดมาตรฐานระดับความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ที่ จาเป็นในงานของผบู้ ริหารทางการพยาบาล และพยาบาลวชิ าชีพแตล่ ะระดบั 6. องค์กรพยาบาล กาหนดสมรรถนะ (Competency) ที่จาเป็นของ พยาบาล วิชาชีพระดับปฏิบัติการและระดับผู้บริหารท้ังด้านสมรรถนะหลัก (Core Competency) สมรรถนะประจากลุ่มงาน (Functional Competency) และ สมรรถนะด้านอ่ืน ๆ ตามความจาเป็นของหนว่ ยงาน 7. องค์กรพยาบาล สื่อสารหน้าท่ีความรับผิดชอบและสมรรถนะให้บุคลากร ทางการพยาบาลทุกคนรับทราบ เขา้ ใจ และถอื ปฏิบัติ 8. องคก์ รพยาบาล นาสมรรถนะไปใช้ในการประเมินบุคลากรทางการพยาบาล ทุกระดับเพ่ือการพฒั นาบุคลากร 9. องคก์ รพยาบาล กาหนดแผนและหลักเกณฑใ์ นการสืบทอดตาแหนง่ (Succession Plan) ของบคุ ลากรทางการพยาบาลเพื่อการพฒั นาบันไดอาชีพของบคุ ลากร โดยดาเนินการ ดงั น้ี สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 67

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 9.1 วางแผนการเลื่อนตาแหน่งอย่างมีหลกั การ ชดั เจน เปน็ ระบบ รอบคอบและรัดกุม โดยการดาเนินการตอ่ ไปน้ี 9.1.1 กาหนดนโยบายการเล่อื นตาแหน่งอย่างชัดเจน ท้ังด้าน คุณสมบัติ ความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ และหลักเกณฑ์ในการเล่ือนบุคคลเข้าปฏิบัติงานใน ตาแหน่งนน้ั ๆ 9.1.2 กาหนดข้ันตอนและแนวทางท่ีบุคคลจะได้รับการเล่ือน ตาแหน่งตามลาดับชั้นของงาน ความสามารถ และอาวุโส โดยกาหนดเป็นมาตรฐานไว้อย่างชัดเจน เพ่ือใหเ้ กดิ ความยุติธรรมกับสมาชิกทุกคนท่ีมีโอกาสและไม่ก่อให้เกิดปัญหาความขัดแย้งตามมาใน อนาคต 9.1.3 กาหนดเกณฑ์การคัดเลือกและพิจารณาบุคคลท่ี เหมาะสมโดยอาศัยข้อมูลจากประวัติของบุคลากร เช่น การศึกษา ประสบการณ์ ความสามารถ ความประพฤติ คุณลกั ษณะเฉพาะบุคคล และการประเมินผลการปฏบิ ตั งิ าน 9.1.4 พฒั นาบคุ ลากรเพื่อเตรียมความพร้อมบุคลากรสาหรับ การปฏิบัติหน้าท่ีและเล่ือนตาแหน่งในอนาคต เพื่อให้บุคลากรมีความพร้อมในการปฏิบัติงานใน ตาแหน่งที่สูงขึ้นในทันทีท่ีได้รับการแต่งต้ัง ซึ่งจะทาให้องค์กรสามารถดาเนินงานได้อย่างต่อเนื่อง โดยไมเ่ สยี จงั หวะ 9.2 กาหนดหลักเกณฑ์ในการเลื่อนตาแหน่งโดยคานึงถึงหลักเกณฑ์ท้ัง หลักความสามารถ (Competence) หลักอาวุโสและประสบการณ์ (Seniority) และ หลักเกณฑอ์ ่นื ๆ ตามความจาเปน็ ของหน่วยงาน 10. องค์กรพยาบาล กาหนดวิธีการพัฒนาบุคลากรทางการพยาบาลที่มา จากคนในทอ้ งถน่ิ น้นั ๆ ใหม้ ีโอกาสกา้ วหนา้ ในการปฏิบตั ริ าชการอย่างต่อเน่ือง เพื่อเป็นแรงจูงใจให้ บคุ ลากรในท้องถน่ิ ไดพ้ ฒั นาทอ้ งถิน่ ของตน ซึง่ จะก่อให้เกิดผลดีตอ่ ประชาชนในท้องถ่นิ น้ัน ๆ ผลลพั ธ์ท่ีคาดหวงั 1. บุคลากรทางการพยาบาล มีส่วนร่วมในการคัดเลือกพยาบาลวิชาชีพ เพื่อดารง ตาแหนง่ หัวหนา้ พยาบาลและผู้บริหารทางการพยาบาล สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 68

บทท่ี 2 มาตรฐานการบรหิ ารการพยาบาล 2. บุคลากรทางการพยาบาล ได้รับทราบหน้าท่ีความรับผิดชอบและสมรรถนะท่ี จาเปน็ ในการปฏิบัตงิ านอย่างท่ัวถงึ 3. บุคลากรทางการพยาบาล ได้รับการเลื่อนตาแหน่งอย่างมีหลักการ ตามหลัก ความสามารถ หลักอาวุโสและประสบการณ์ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 69

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล มาตรฐานท่ี 10 การเรยี นรู้และการสรา้ งแรงจงู ใจบุคลากรทางการพยาบาล องค์กรพยาบาล ค้นหาความต้องการที่จาเป็นในการพัฒนาบุคลากร สร้างแรงจูงใจ และพฒั นาความก้าวหนา้ ในงานของบุคลากรทางการพยาบาลอยา่ งตอ่ เน่อื ง ก. การพัฒนาบุคลากร แนวทางปฏิบตั ิ องค์กรพยาบาล กาหนดวิธีการพัฒนาบุคลากรครอบคลุมผู้บริหารใหม่ ผู้ปฏิบัติงานใหม่ และในระหว่างประจาการ เก่ียวกับการปฏิบัติการพยาบาลทั่วไป การปฏิบัติการ พยาบาลเฉพาะทาง และการบรหิ ารการพยาบาล โดยดาเนนิ การดังนี้ 1. กาหนดกระบวนการค้นหาความต้องการท่ีจาเป็น (Need Assessment) และสมรรถนะ (Competency) ของบุคลากรทางการพยาบาลอย่าง ตอ่ เนื่อง ทัง้ จากตัวบุคลากรและจากผูบ้ ังคับบัญชาระดับเหนอื ข้นึ ไป 2. วางแผนพัฒนาบุคลากรโดยการนาความจาเป็นและความต้องการในการ ฝกึ อบรมมาใช้ 3. กาหนดแผนพัฒนาศักยภาพบุคลากรทางการพยาบาลทุกระดับ ครอบคลุม ประเดน็ ตอ่ ไปน้ี 3.1 แผนการปฐมนิเทศผู้บริหารใหม่และบุคลากรทางการพยาบาลท่ีมา ปฏบิ ตั งิ านใหม่ 3.2 แผนการศึกษาต่อเน่ือง ทงั้ หลักสูตรระยะสัน้ และระยะยาว 3.3 แผนการฝกึ อบรม/ประชมุ วิชาการภายในและภายนอกโรงพยาบาล 3.4 แผนการจัดการความรู้ (Knowledge Management) 4. ปฐมนิเทศบุคลากรทางการพยาบาลทุกระดับท่ีเข้ามาปฏิบัติงานใหม่ ทั้งในระดับบรหิ ารและระดบั ปฏิบตั กิ าร เก่ยี วกับเรื่องต่อไปนี้ 4.1 นโยบาย ค่านิยม เจตคติต่อการทางาน วิสัยทัศน์ พันธกิจ ความคาดหวัง และระเบยี บปฏิบตั ขิ องหน่วยงานและโรงพยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 70

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 4.2 บทบาทหน้าท่คี วามรบั ผิดชอบในการปฏบิ ัติงานและภาวะผู้นา 4.3 การสร้างจิตสานึกในการใหบ้ ริการและจรยิ ธรรมในการปฏบิ ัติงาน 4.4 การจดั การความปลอดภยั และสิ่งแวดล้อมในการทางาน 4.5 การพฒั นาคุณภาพและการประกันคณุ ภาพการพยาบาล 5. ส่งเสริมให้มีการอบรม/ฝึกทักษะแก่บุคลากรทางการพยาบาลระหว่าง ประจาการ ทงั้ เป็นทางการและไมเ่ ป็นทางการ เกี่ยวกบั เร่ืองต่อไปนเ้ี ป็นประจา 5.1 การชว่ ยฟนื้ คนื ชีพ 5.2 การซ้อมแผนปฏิบัติการเม่ือเกิดอุบัติเหตุหรืออุบัติภัยหมู่ (Disaster Management) 5.3 การพัฒนาคณุ ภาพการพยาบาล 5.4 กฎหมาย/จริยธรรมในการปฏิบัติงาน/การประกอบวชิ าชีพ 5.5 การปอ้ งกนั และควบคมุ การตดิ เชอ้ื ในโรงพยาบาล 6. ส่งเสริมการนาความรู้และทักษะใหม่ท่ีได้จากการศึกษาและฝึกอบรม บคุ ลากรมาใชใ้ นการพฒั นางานอยา่ งต่อเนื่อง 7. ประเมินผลการศึกษา ฝึกอบรม และพัฒนาบุคลากร ครอบคลุมทั้งด้าน ระบบและกระบวนการ ผลผลิต และผลลพั ธ์ เพ่ือนาไปปรบั ปรุงการพฒั นาบคุ ลากร ผลลพั ธ์ทค่ี าดหวัง 1. บุคลากรทางการพยาบาลทุกคน ได้รับการพัฒนาศักยภาพอย่างต่อเนื่องและ ครอบคลมุ 2. บุคลากรทางการพยาบาลใหม่ทุกคน ได้รับการปฐมนิเทศก่อนเข้าปฏิบัติงานท้ัง ระดบั บริหารและระดบั ปฏิบตั กิ าร 3. บุคลากรทางการพยาบาลทุกคน ไดร้ บั การฝึกทักษะในเร่ืองดงั ต่อไปนีเ้ ปน็ ประจา 3.1 การช่วยฟ้นื คนื ชพี 3.2 การซ้อมแผนปฏบิ ัตกิ ารเมื่อเกิดอบุ ัติเหตุหรอื อุบตั ิภัยหมู่ 3.3 การพฒั นาคุณภาพการพยาบาล 3.4 การปอ้ งกันและควบคุมการตดิ เชือ้ ในโรงพยาบาล สำนักกำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 71

บทท่ี 2 มาตรฐานการบริหารการพยาบาล 4. บคุ ลากรทางการพยาบาล นาความรู้และทักษะใหม่ที่ได้จากการศึกษาและอบรม ไปพฒั นางานอย่างต่อเนื่อง ข. การสรา้ งแรงจงู ใจและการพฒั นาความก้าวหนา้ ในงาน แนวทางปฏิบัติ องค์กรพยาบาล สร้างแรงจูงใจและพัฒนาความก้าวหน้าในงานของบุคลกร ทางการพยาบาล โดยกระตุ้นให้มีการพัฒนาตนเองและใช้ศกั ยภาพของตนเองอย่างเตม็ ท่ี ดังนี้ 1. สนบั สนุนใหบ้ คุ ลากรทางการพยาบาลเข้าร่วมประชุมวิชาการและฝึกอบรมท่ี สอดคล้องกับความต้องการขององค์กร ตรงตามตาแหน่งและหน้าที่รับผิดชอบ ทั้งภายในและ ภายนอกโรงพยาบาล ทั้งทเ่ี ป็นทางการและไม่เปน็ ทางการ 2. ส่งเสริมให้มีกิจกรรมทางวิชาการเพื่อการเรียนรู้ในกลุ่มวิชาชีพและร่วมกับ วิชาชพี อืน่ เช่น การวิเคราะห์ปัญหาเก่ียวกับการบริการของหน่วยงาน การตรวจเย่ียมผู้ป่วยร่วมกัน การร่วมงานวิจัย การประชุมปรึกษารายกรณี (Case Conference) การทบทวนในกลุ่ม วิชาชีพ (Peer Review) การศึกษาด้วยตนเอง รวมทั้งการส่งเสริมการใช้ความรู้และทักษะ ใหม่ ๆ ท่ีได้จากการพัฒนา Best Practice หรือการสร้างนวัตกรรมทางการพยาบาล เป็น ตน้ 3. จัดให้มกี ารเสนอผลงานวิชาการประจาปสี าหรบั บคุ ลากรทางการพยาบาล 4. จัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาค่านิยมและเจตคติที่ดีต่อการปฏิบัติงาน และการ พัฒนาตนเองของบุคลากรทางการพยาบาลอย่างต่อเน่ือง 5. ให้รางวัลและยกย่องผู้ท่ีมีผลงานดีเด่น หรือผู้ท่ีผลิตนวัตกรรมทางการ พยาบาล หรือ Best Practice ทางการพยาบาล รวมท้ังนาผลงานเด่นดังกล่าวมาใช้ ประกอบการพจิ ารณาความดีความชอบและใหค้ ่าตอบแทน ผลลพั ธ์ที่คาดหวัง บคุ ลากรทางการพยาบาล มีแรงจูงใจในการทางาน มีความก้าวหน้าในงานและได้รับ การกระต้นุ ให้มกี ารพัฒนาตนเองและใช้ศกั ยภาพของตนเองอย่างเตม็ ที่ สำนกั กำรพยำบำล กรมกำรแพทย์ 72